XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti

I. Dünya Savaşı'nın başladığı günlerde tarafsızlığını korumaya çalışan Osmanlı Hükûmeti, 9 Eylül 1914 tarihinde tek taraflı bir kararla kapitülasyonları kaldırdığını ilan etmiştir. Bu karara yalnızca İtilaf Devletleri değil, Osmanlı Devleti ile 2 Ağustos 1914'te gizli ittifak antlaşması imzalamış olan Almanya ve Avusturya-Macaristan da karşı çıkmış ve ortak bir protesto notası vermişlerdir.

Bu durum aşağıdakilerden hangisinin açık bir göstergesidir?

İtilaf Devletleri'nin mütareke şartlarını gerekçe göstererek Anadolu'yu işgale başlaması ve İstanbul yönetiminin bu duruma karşı tepkisiz kalması üzerine, Türk halkının vatanını savunmak amacıyla bölgesel olarak kurduğu silahlı sivil direniş güçlerine ne ad verilir?

I. Dünya Savaşı'nın genel nedenleri arasında sömürgecilik yarışı, ham madde ve pazar arayışı ile bloklaşmalar yer alırken; savaşı fiilen başlatan ve fitili ateşleyen somut gelişme 1914 yılında Avusturya-Macaristan Veliahdı Franz Ferdinand'ın bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesidir.

Buna göre, I. Dünya Savaşı'nın doğrudan başlangıç kıvılcımı kabul edilen bu tarihi olay aşağıdakilerden hangisidir?

ABD Başkanı Woodrow Wilson’un yayımladığı 14 İlke'de yer alan "Bütün devletlerin bağımsızlıklarını ve toprak bütünlüklerini karşılıklı olarak garanti altına almak amacıyla uluslararası bir teşkilat kurulmalıdır." maddesi doğrultusunda, Paris Barış Konferansı’nda kurulmasına karar verilen örgüt aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Savaşı devam ederken İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Devleti'nin Asya ve Orta Doğu topraklarını taksim etmek amacıyla kendi aralarında ve yerel aktörlerle akdettikleri gizli mutabakatlar, savaş sonrasında hem müttefikler arası çıkar çatışmalarına hem de ciddi diplomatik krizlere zemin hazırlamıştır.

Bu bağlamda gizli antlaşmaların içeriği, karşılıklı etkileşimleri ve ortaya çıkardığı diplomatik sonuçlarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekilme şartlarını belirleyen Mondros Mütarekesi, klasik bir ateşkes metninin ötesine geçerek ülkeyi savunmasız bırakmayı ve planlanan fiilî işgallere zemin hazırlamayı hedeflemiştir.

Antlaşmada yer alan;
I. Toros Tünelleri ve tüm demir yolu hatlarının İtilaf Devletleri'nin denetimine bırakılması,
II. Sınırların korunması ve iç asayişin temini için ayrılacak birlikler haricindeki Osmanlı ordusunun terhis edilip silah ve cephanesinin teslim alınması,
III. Hükûmet resmî muhaberatı haricindeki bütün telsiz, telgraf ve denizaltı kablolarının denetiminin İtilaf yetkililerine devredilmesi

hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, İtilaf Devletleri'nin bu maddelerle ulaşmak istediği ortak stratejik hedef aşağıdakilerden hangisidir?

Milli Mücadele Dönemi’nde azınlıklar tarafından kurulan Mavri Mira, Etniki Eterya, Hınçak ve Taşnak gibi cemiyetler Osmanlı Devleti'nin egemenliğindeki topraklarda bağımsız devletler kurmayı hedeflerken; Museviler tarafından kurulan Alyans İsrailit ve Makabi cemiyetlerinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Paris Barış Konferansı'nda İtilaf Devletleri'nin Osmanlı coğrafyasına yönelik aldıkları kararlar, ateşkes sonrasında Anadolu'da başlayan işgallere karşı Türk halkının gösterdiği tepkinin niteliğini derinden etkilemiştir.

Konferansta alınan aşağıdaki kararlardan hangisi, Anadolu'da ulusal bilincin uyanmasında ve bölgesel savunma arayışlarının yerini fiilî ve silahlı bir halk direnişine (Kuvâ-yı Millîye) bırakmasında en etkili gelişme olmuştur?

I. Dünya Savaşı sürecinde Osmanlı Devleti bir yandan ülke sınırları içerisindeki stratejik bölgeleri müdafaa etmek amacıyla savunma cephelerinde savaşırken diğer yandan müttefiklerine destek sağlamak ve çok cepheli savaşın genel yükünü dengelemek gayesiyle sınırları dışındaki yardım cephelerine askerî birlikler sevk etmiştir.

Bu cephelerdeki askerî harekâtlar, komuta kademeleri ve stratejik neticeler dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğru bir değerlendirmedir?

Çanakkale Kara Muharebeleri'nde İtilaf Devletleri komutanlığı; Gelibolu Yarımadası'nın güney ucuna (Seddülbahir) çıkarma yaparak Boğaz'ın girişini koruyan tabyaları susturmayı ve Kilitbahir Platosu'nu ele geçirmeyi planlamıştır. Ancak 25 Nisan 1915'ten itibaren Seddülbahir, Kirte ve Zığındere hatlarında Türk birliklerinin gösterdiği yoğun mukavemet neticesinde müttefik taarruzları durdurulmuş ve hedefledikleri ana tepeyi ele geçirememişlerdir.

İtilaf kuvvetlerinin Seddülbahir bölgesindeki tüm kara harekâtının ana stratejik hedefi olan ve Türk savunmasının aşılamaması nedeniyle ele geçirilemeyen bu hâkim yükselti aşağıdakilerden hangisidir?

I. Dünya Harbi sırasında Osmanlı ordusunun; Rus kuvvetlerini Doğu Anadolu'dan uzaklaştırmak, 1878 Berlin Antlaşması ile kaybedilen Elviye-i Selâse'yi (Kars, Ardahan, Batum) geri almak ve Orta Asya'daki Türk topluluklarıyla birleşerek Turancılık idealini gerçekleştirmek gayesiyle açtığı taarruz cephesi aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'na girmesinin ardından müttefik bloklar arasında yürütülen diplomatik görüşmelerde, Osmanlı coğrafyasının paylaşımına dair çeşitli gizli protokoller düzenlenmiştir.

Bu kapsamda hazırlanan antlaşma metinleri ve ortaya çıkan diplomatik gelişmelerle ilgili olarak;

I. İngiltere'nin Şerif Hüseyin ile yaptığı Mac-Mahon görüşmelerinde bağımsız bir Arap devleti sözü vermesine rağmen, Fransa ile akdedilen Sykes-Picot Mutabakatı'nda Suriye kıyıları ve Lübnan'ın doğrudan Fransız idaresine bırakılması,

II. İtalya'ya Londra Antlaşması ile vadedilen Antalya çevresinin yanı sıra, Saint-Jean-de-Maurienne Antlaşması ile İzmir ve Konya yöresinin de bu devletin etki alanına dahil edilmesi,

III. Petrograd Protokolü ile Çarlık Rusyası'na vadedilen Doğu Anadolu topraklarının, 1917 İhtilali sonrası İtilaf Devletleri tarafından Paris Barış Konferansı'nda İtalya'ya devredilmesi

değerlendirmelerinden hangileri dönemin gizli antlaşmalarının kapsam ve uygulama süreçleriyle bağdaşır?

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalanmasının ardından İtilaf Devletleri'nin Anadolu'da başlattığı işgaller karşısında İstanbul Hükümeti; işgallerin geçici olduğunu savunmuş ve halkın işgal güçlerine karşı direniş göstermesinin mütarekenin 7. maddesi uyarınca ülkenin tamamının işgaline yol açabileceğini öne sürmüştür.

Bu doğrultuda Osmanlı Hükümeti, Anadolu ve Trakya halkını sükûnete davet etmek, işgallere karşı silahlı mukavemet gösterilmesini önlemek ve devlet otoritesine itaati sağlamak amacıyla bölgelere aşağıdakilerden hangisini göndermiştir?

I. Dünya Savaşı sonrasında İstanbul merkezli olarak faaliyete geçen bazı aydın ve yazarlar, Osmanlı Devleti'nin parçalanmasını önlemenin tek yolunun güçlü bir devletin güdümüne girmek olduğunu savunmuşlardır.

Bu doğrultuda Halide Edip ve Ahmet Emin gibi isimlerin öncülüğünde kurulan ve kurtuluşu Amerikan mandasına girmekte gören millî varlığa zararlı cemiyet aşağıdakilerden hangisidir?

Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı'nda açtığı Kafkas ve Kanal cepheleri; müttefiki Almanya’nın İtilaf Devletleri üzerindeki askerî baskıyı dağıtma arzusu, ağır lojistik yetersizlikler ve çetin doğa koşullarının harekâtların seyrini doğrudan belirlemesi gibi birçok müşterek dinamik barındırmaktadır.

Buna göre, her iki taarruz cephesinin askerî seyri ve nihai neticeleri mukayese edildiğinde Kafkas Cephesi’ni Kanal Cephesi’nden ayıran temel gelişme aşağıdakilerden hangisidir?

Sevr Antlaşması'nın adli ve hukuki düzenlemeler içeren maddelerinde;

I. Kapitülasyonların, savaş öncesinde bu haktan yararlanan devletlerin yanı sıra tüm Müttefik devletler ile onların uygun göreceği diğer ülkeleri de kapsayacak biçimde genişletilmesi,
II. Osmanlı adli teşkilatını, ceza infaz kurumlarını ve yargılama usullerini yeniden yapılandırıp denetlemek üzere İngiltere, Fransa, İtalya ve Japonya temsilcilerinden oluşan bir "Adli Reform Komisyonu" kurulması,
III. Müttefik devlet vatandaşlarının Osmanlı mahkemelerinin yetki alanından çıkarılarak yabancıların dahil olduğu uyuşmazlıklarda yalnızca yabancı yargıçların görev yapacağı özel mahkemelerin yetkili kılınması

hükümlerine yer verilmiştir.

Bu düzenlemeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde, İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Devleti üzerindeki temel hedefinin aşağıdakilerden hangisi olduğu söylenebilir?

I. Dünya Savaşı'nda Osmanlı askerî stratejisi; müttefikleri Almanya ve Avusturya-Macaristan'ın Avrupa hatlarındaki yükünü hafifletmek için sınır dışına kuvvet göndermek ile imparatorluğun Orta Doğu ve Arap coğrafyasındaki toprak bütünlüğünü korumak arasında şekillenmiştir.

Bu bağlamda Osmanlı Devleti'nin açtığı yardım cepheleri (Galiçya, Romanya, Makedonya) ile savunma cephelerinin (Irak, Suriye-Filistin, Hicaz-Yemen) askerî ve siyasi dinamikleri birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Mütareke metninde geçen 'Altı doğu ilinde (Vilâyat-ı Sitte) herhangi bir karışıklık çıkması hâlinde İtilaf Devletleri bu bölgeleri işgal etme hakkına sahip olacaktır.' hükmüyle güdülen temel amaç aşağıdakilerden hangisidir?

Gelibolu Yarımadası'nda 1915 yılı boyunca cereyan eden kara çarpışmaları; Osmanlı ordusunun taktiksel savunma başarısının yanı sıra uluslararası diplomaside yeni ittifakların ve siyasi dengelerin şekillenmesinde belirleyici olmuştur.

Çanakkale Cephesi'ndeki askerî gelişmeler ve bu gelişmelerin ulusal ile uluslararası alandaki yansımaları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlış bir değerlendirmedir?

I. Dünya Savaşı öncesinde büyük güçler arasında yaşanan çıkar çatışmaları ve bloklaşma hareketleri, savaşın genel ve özel nedenlerini ortaya çıkarmıştır.

Buna göre, I. Dünya Savaşı'nın çıkmasında etkili olan aşağıdaki devlet çiftleri ve aralarındaki temel çıkar çatışması eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?