Examkin

Dil Bilgisi

823 soru

Soru 601Soru →

Türkçede isim soylu sözcüklerle 'etmek, olmak' gibi yardımcı fiillerin birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerde, isim unsuru herhangi bir ses olayına (düşme veya türeme) uğramazsa fiil ayrı yazılır. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala aykırı bir kullanım vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllardır süregelen bu köhne alışkanlığı artık terketmek her iki taraf için de hayırlı olacaktır.

Cevap

Yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde ses olayı (ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi) yoksa fiil ayrı yazılır; bu nedenle 'terketmek' değil, 'terk etmek' yazımı doğrudur.
Türkçe yazım kurallarına göre, yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde eğer isim olan ilk kelimede bir ünlü düşmesi (kayıp -> kaybetmek) veya ünsüz türemesi (his -> hissetmek) yoksa bu kelimeler mutlaka ayrı yazılır. 'Terk' kelimesi 'etmek' yardımcı fiiliyle birleşirken hiçbir ses değişikliğine uğramaz, bu yüzden 'terk etmek' şeklinde ayrı yazılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki yardımcı fiille kurulmuş birleşik fiilleri (etmek, olmak) tespit et.
Tespit edilenler: not etti, arz etti, terketmek, ilan etti, ihbar etti.
Kuralın uygulanacağı hedef sözcük öbeklerini belirlemek gerekir.
2
Bu fiillerin isim unsurlarında (not, arz, terk, ilan, ihbar) bir ses olayı olup olmadığını kontrol et.
Terk sözcüğüne 'etmek' geldiğinde 'terk' sözcüğünde ünlü düşmesi veya ünsüz türemesi gerçekleşmez.
Bitişik yazılma şartı olan ses olayının varlığını sorgulamak gerekir.
3
Ses olayı gerçekleşmeyen fiili ayrı yazarak yanlışlığı tespit et.
'Terk etmek' ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılmıştır.
Kurala aykırı olan yanlış kullanımı kesinleştirmek içindir.

Anahtar Kavram

Yardımcı Fiillerin (etmek, olmak) Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'etmek' yardımcı fiiliyle kurulan yapılara odaklanın.
2
Birleşik fiilin bitişik yazılması için kelimeler birleşirken bir sesin düşmesi veya ikizleşmesi gerekir. 'Terk' kelimesinde böyle bir durum var mı?
3
'Kaybolmak' örneğinde 'ı' sesi düşer ve bitişik yazılır; ancak 'terk etmek' örneğinde bir ses değişikliği olmaz, bu yüzden ayrı yazılmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'fark etmek', 'ayırt etmek' ve 'terk etmek' gibi kelimelerin her zaman ayrı yazıldığını hatırlatacak bir çalışma yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 602Soru →

Kamu personeli alımıyla ilgili hazırlanan resmi bir duyuru metninde geçen aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'belgisiz sıfat' kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bazı birimlerin haftalık çalışma planlarında güncelleme yapılması kararlaştırılmıştır.

Cevap

Haftalık çalışma planlarında güncelleme yapılmasından bahsedilen seçenekteki 'bazı' sözcüğü belgisiz sıfattır.
Doğru cevapta yer alan 'bazı' sözcüğü, kendisinden sonra gelen 'birimler' ismini belirsizlik yoluyla etkilemektedir. Sıfatlar ek almadan ismin önüne gelerek onları belirtirler, bu cümlede de 'bazı' sözcüğü tam olarak bu görevi üstlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki belirsizlik bildiren (bazı, birçoğu, birkaçı, herkes vb.) sözcükleri belirleyin.
Belirlenen sözcükler: bazı, birçoğu, oldukça, birkaçı, herkes.
Sıfat ve zamir ayrımını yapabilmek için önce kök sözcüğü bulmak gerekir.
2
Bu sözcüklerin bir ismin önüne gelip gelmediğini ve isme soru sorulup sorulamayacağını kontrol edin.
'Hangi birimler? -> Bazı birimler' cevabı alınırken, diğer seçeneklerde sözcükler ismin yerini tutmaktadır.
Sıfatlar isimleri niteler veya belirtir, zamirler ise isimlerin yerini tutar.
3
Sıfat türünü teyit edin.
'Bazı' sözcüğü sayısal bir kesinlik bildirmeden ismi belirttiği için belgisiz sıfattır.
İsmi kesinlik bildirmeden belirten sözcükler belgisiz sıfat kategorisine girer.

Anahtar Kavram

Belgisiz Sıfatlar

İpuçları

1
Sıfatlar her zaman bir isimden önce gelir ve o isimle bir tamlama kurar. İsme 'nasıl?' veya 'hangi?' sorularını sorun.
2
Belgisiz zamirler genellikle iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) alırken, belgisiz sıfatlar genellikle eksiz kullanılır.
3
'Birçoğu' ve 'birkaçı' sözcüklerindeki ekler onların zamir olduğunu kanıtlar. 'Bazı' sözcüğü ise doğrudan ismin önündedir.

Daha Fazla Pratik

İşaret bildiren (bu, şu, o) sözcüklerin de benzer şekilde sıfat-zamir ayrımına tabi olduğunu unutmayın.

Alternatif Yöntem

Sözcüğün yerine somut bir sayı veya isim koymayı deneyin. Eğer koyabiliyorsanız zamirdir (Örn: Adayların birçoğu -> Adayların beşi). Eğer koyduğunuzda yapı bozuluyorsa veya sadece başka bir belirsiz kelime gelebiliyorsa sıfattır.
Tahmini Süre:45s
Soru 603Soru →

Sanatçının (I)ailesinin geçmişini ele alan bu (II)yapıt, okura (III)sadakat (IV)kavramının ne kadar (V)kıymetli olduğunu hissettiriyor.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V. sözcük, belirtme hâl eki almış bir isimdir.

Cevap

Beşinci sözcük olan 'kıymetli' sıfat görevindedir ve üzerinde belirtme hâl eki bulunmamaktadır.
Beşinci sırada yer alan 'kıymetli' sözcüğü, cümlede 'olduğunu' eylemsisini niteleyen bir sıfat görevindedir. Ayrıca bu sözcükte herhangi bir hâl (durum) eki bulunmamaktadır; sondaki '-i' sesi '-li' yapım ekinin bir parçasıdır. Bu nedenle belirtme hâl eki almış bir isim olduğu yargısı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki isimleri ve türlerini belirleyin.
Aile (topluluk), yapıt (somut), sadakat (soyut), kavram (soyut) sözcükleri isimdir; kıymetli ise sıfattır.
Sözcüklerin varlıkları mı yoksa nitelikleri mi karşıladığını ayırt etmek gerekir.
2
Sözcüklerin yapılarını ve aldıkları ekleri inceleyin.
Yapıt (yap-ıt) ve kavram (kavra-m) türemiş; aile ve sadakat basittir. Kıymetli (kıymet-li) ise türemiş bir sıfattır.
İsimlerin yapı özelliklerini ve ek işlevlerini belirlemek analizi derinleştirir.
3
Hâl ve iyelik eklerini kontrol edin.
Ailesinin ve kavramının sözcükleri hem iyelik hem tamlayan eki almıştır; kıymetli sözcüğünde ise durum eki yoktur.
İsim çekim eklerinin doğru işlevle belirlenmesi yanlışı tespit etmemizi sağlar.

Anahtar Kavram

İsimlerin tür, yapı ve çekim ekleri (iyelik, hâl, tamlayan) bakımından incelenmesi.

İpuçları

1
Cümledeki 'kıymetli' sözcüğünün bir ismi mi nitelediğine yoksa bir varlığın adı mı olduğuna dikkat edin.
2
Topluluk isimleri (aile, ordu, meclis vb.) çoğul eki almadan birden fazla varlığı karşılar; iyelik ekleri ise sahiplik bildirir.
3
Belirtme hâl eki olan -i ile yapım eki olan -li/-li yapısındaki sesleri birbirine karıştırmayın; sözcüğün kök ve ek ayrımını yapın.

Daha Fazla Pratik

İsimlerle sıfatların ayrımını pekiştirmek için niteleme sıfatlarının adlaşmış isimlerle olan farklarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 604Soru →

Türkçede kurallı birleşik sıfatlar farklı yöntemlerle oluşturulabilir. Bunlardan en yaygın olanları; bir sıfat tamlamasına '-lı, -lık, -sız' eklerinden birinin getirilmesi ya da bir sıfat tamlamasında isimle sıfatın yer değiştirip isme iyelik eki (−ı,−si-ı, -si) getirilmesidir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde, oluşum yöntemi bakımından diğerlerinden farklı bir kurallı birleşik sıfat kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Saçı ak bir ihtiyar, parktaki bankta oturmuş gelip geçenleri derin bir dalgınlıkla izliyordu.

Cevap

Doğru cevap, sıfatın isim ve sıfatın yer değiştirip iyelik eki alması yöntemiyle oluşturulduğu seçenektir.
Doğru cevap olan seçenekteki 'saçı ak' sıfatı, 'ak saç' sıfat tamlamasındaki isim ile sıfatın yer değiştirip isme −ı-ı iyelik eki getirilmesiyle oluşturulmuştur. Diğer seçeneklerdeki 'geniş omuzlu', 'yarım asırlık', 'beş kuruşsuz' ve 'mavi gözlü' sıfatları ise bir sıfat tamlamasının sonuna sırasıyla −lı,−lık,−sız-lı, -lık, -sız ekleri getirilerek oluşturulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik yapılı sıfatları tespit et.
Geniş omuzlu, yarım asırlık, saçı ak, beş kuruşsuz, mavi gözlü.
Sıfatın yapısını inceleyebilmek için önce tamlamadaki niteleyici unsuru bulmak gerekir.
2
Sıfatların oluşum yöntemlerini analiz et.
Dört örnek 'tamlama + ek' yöntemiyle, bir örnek ise 'yer değiştirme + iyelik' yöntemiyle kurulmuştur.
Kurallı birleşik sıfatların farklı kategorilerini ayırt etmek, KPSS düzeyindeki dil bilgisi soruları için kritiktir.
3
Farklı olan yapıyı belirle.
Diğerlerinde tamlamaya ek gelirken, birinde kelime sırası değişmiştir.
Soruda istenen 'oluşum yönüyle farklılık' ancak bu derin analizle ortaya çıkar.

Anahtar Kavram

Kurallı Birleşik Sıfatların Oluşum Yöntemleri

İpuçları

1
Cümlelerdeki sıfatların hangi iki kelimeden oluştuğuna ve bu kelimelerin orijinal sırasına bakın.
2
Çoğu sıfat tamlaması −lı,−lık,−sız-lı, -lık, -sız ekleriyle birleşik sıfata dönüşürken, bir tanesinde kelimelerin yeri değişmiş ve iyelik eki kullanılmıştır.
3
'Ak saç' tamlaması nasıl 'saçı ak' şekline dönüşmüştür? Bu dönüşümü diğerlerindeki ek getirme yöntemiyle kıyaslayın.

Daha Fazla Pratik

İsim tamlamalarının sonuna '-lı' eki getirilerek yapılan kurallı birleşik sıfatları (Örn: Süt kardeşi -> Süt kardeşli) inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sıfatları 'X olan' şeklinde açmaya çalışın. Örneğin; 'geniş omuzu olan' vs 'saçı ak olan'. 'Saçı ak olan' yapısında iyelik ekinin (s−ıs-ı) isimde olması, kelime sırasının değiştiğinin bir göstergesidir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 605Soru →

Zaman ( ) her şeyi silip süpüren devasa bir nehir gibidir ( ) bizler ise o nehirde sürüklenen ( ) kıyıya tutunmaya çalışan küçük çer çöpleriz.

Bu cümlede yay ayraçlarla ( ) belirtilen yerlere sırasıyla getirilmesi gereken noktalama işaretleri aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: ( , ) ( ; ) ( , )

Cevap

Yay ayraçlarla belirtilen yerlere sırasıyla virgül ( , ), noktalı virgül ( ; ) ve virgül ( , ) getirilmelidir.
Cümlenin başında 'Zaman' öznesini vurgulamak için virgül kullanılmıştır. Cümle, iki ayrı bağımsız yargıdan (nehir gibidir / çer çöpleriz) oluşan sıralı bir cümledir. İkinci yargının içinde 'sürüklenen' ve 'çalışan' sözcükleri arasında virgül bulunduğu için, bu iki ana yargıyı birbirinden ayırmak amacıyla orta kısımdaki ayraca noktalı virgül getirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Özneyi belirleme
Zaman kelimesinden sonra virgül gelmelidir.
Yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için virgül kullanılır.
2
Cümle yapısını inceleme
Cümle iki ana yargıdan oluşmaktadır ve ikinci yargıda kendi içinde virgül bulunmaktadır.
Sıralı cümlelerin ögelerinden birinde virgül varsa, iki cümleyi ayırmak için noktalı virgül tercih edilir.
3
Eş görevli kelimeleri gruplandırma
'sürüklenen' ve 'çalışan' kelimeleri arasına virgül gelmelidir.
Birbiri ardınca sıralanan eş görevli sıfat-fiil gruplarını ayırmak için virgül kullanılır.

Anahtar Kavram

Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümlelerin noktalı virgül ile ayrılması ve özneden sonra virgül kullanımı.

İpuçları

1
Cümlenin öznesinden sonra hangi işaretin geleceğini hatırlayın.
2
İkinci cümlede yer alan 'sürüklenen' ve 'çalışan' sözcükleri eş görevlidir; aralarına virgül gelmelidir.
3
Eğer bir sıralı cümlede virgül zaten kullanılmışsa, iki ana cümleyi ayırmak için noktalı virgül (;) gereklidir.

Daha Fazla Pratik

Noktalı virgülün 'tür ve takımları ayırma' görevini pekiştirmek için pazar listesi içeren sorulara göz atabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Cümleyi iki ayrı cümleye bölmeyi deneyin. Eğer böldüğünüz parçaların içinde virgül kalıyorsa, bu iki parçayı birleştirirken noktalı virgül kullanmanız gerektiğini anlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 606Soru →

Roman ( ) hikâye ve tiyatro türlerinde hayal gücü ön plandadır ( ) makale ( ) deneme ve fıkra türlerinde ise nesnellik esastır ( ) sanatçı ( ) bu iki farklı üslubu da eserlerinde başarıyla harmanlamıştır.

Bu cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla getirilmesi gereken noktalama işaretleri aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (,) (;) (,) (;) (,)

Cevap

Cümledeki boşluklara sırasıyla virgül, noktalı virgül, virgül, noktalı virgül ve virgül getirilmelidir.
Doğru seçenekte belirtilen sıralama, Türk Dil Kurumu'nun 'tür ve takımları ayırma' ve 'ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırma' kurallarına tam uyum sağlar. Cümlede iki farklı edebi kategori (kurgusal ve öğretici) virgüllerle kendi içinde ayrıldığı için, bu iki grubun sınırı noktalı virgül ile belirlenmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Eş görevli sözcük gruplarının belirlenmesi
Roman, hikâye ve tiyatro (kurgusal) ile makale, deneme ve fıkra (öğretici) grupları tespit edildi.
Eş görevli kelimeler arasına virgül (,) konulması kuralı gereği (1) ve (3) numaralı yerlere virgül getirilir.
2
Tür veya takımların ayrılması
Kurgusal türler grubu ile öğretici metinler grubu arasına noktalı virgül (;) yerleştirildi.
TDK kuralına göre, cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.
3
Sıralı cümle hiyerarşisinin kurulması
Üçüncü yargı olan 'sanatçı...' ile başlayan kısım öncesine noktalı virgül (;) getirildi.
Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır.
4
Özne vurgusunun yapılması
Sanatçı kelimesinden sonra virgül (,) kullanıldı.
Yüklemden uzak düşmüş olan özneyi belirtmek için virgül kullanılır.

Anahtar Kavram

Noktalı Virgül (;) ve Virgül (,) Hiyerarşisi

İpuçları

1
Cümlede iki farklı grup (edebi türler ve öğretici metinler) olduğunu fark edin.
2
Virgüllerle ayrılmış bu grupları birbirinden ayırmak için virgülün bir üst versiyonuna ihtiyacınız var.
3
Sıralı cümleler arasında zaten virgül kullanılmışsa, cümlelerin ana sınırlarını noktalı virgülle belirlemelisiniz.

Daha Fazla Pratik

Noktalı virgülün özneyi belirtmek için kullanıldığı durumları (öznenin hemen ardından gelen kelimelerin virgülle ayrıldığı durumlar) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 607Soru →

Resmî yazışmalarda ve akademik metinlerde yazım kurallarına gösterilen hassasiyet, bilginin aktarım kalitesini ve metnin kurumsal ciddiyetini doğrudan etkilemektedir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yapılmamıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fakülte Yönetim Kurulunca onaylanan çalışma takviminde, ana dilinin korunması amacıyla hafta sonu düzenlenecek olan panelin detayları paylaşıldı.

Cevap

Fakülte Yönetim Kurulunca onaylanan çalışma takviminde, ana dilinin korunması amacıyla hafta sonu düzenlenecek olan panelin detayları paylaşıldı.
Doğru cümlede birden fazla önemli yazım kuralı başarıyla uygulanmıştır: 'Fakülte Yönetim Kurulunca' ifadesinde kurul adına gelen ek kesmeyle ayrılmamıştır. 'Ana dili' ve 'hafta sonu' gibi ifadeler TDK kurallarına uygun olarak ayrı yazılmıştır. Ayrıca 'onaylanan', 'çalışma', 'takvimi' gibi sözcüklerde de herhangi bir hata bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Kurum ve kuruluş adlarına gelen eklerin kontrol edilmesi
Fakülte Yönetim Kurulunca ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin örnekleri incelendi.
TDK kuralına göre kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
2
Ayrı yazılması gereken birleşik kelimelerin incelenmesi
'Sıra dışı', 'ana dili', 'hafta sonu' ve 'her biri' ifadelerinin yazımı kontrol edildi.
Dış, iç, sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelimeler ile ana sözcüğünün başa geldiği tamlamalar genellikle ayrı yazılır.
3
Bitişik yazılması gereken birleşik fiillerin tespiti
'Vazgeçmek' sözcüğünün yazımı denetlendi.
Anlamca kaynaşmış bazı birleşik fiiller gelenekselleşmiş olarak bitişik yazılır.

Anahtar Kavram

Kurum Adlarına Gelen Ekler ve Birleşik Kelimelerin Yazımı

İpuçları

1
Cümlelerdeki kurum adlarına gelen eklerin kesme işaretiyle ayrılıp ayrılmadığına dikkat edin.
2
'Sıra dışı', 'hafta sonu' ve 'ana dili' gibi kelimelerin TDK'ye göre ayrı mı yoksa bitişik mi yazıldığını hatırlayın.
3
'Vazgeçmek' ve 'birtakım' gibi sözcüklerin kalıplaşmış yapıları nedeniyle bitişik yazıldığını, 'her biri'nin ise daima ayrı olduğunu unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Kurum/kuruluş adlarına gelen eklerle ilgili Avrupa Birliği istisnasını ve unvanlara gelen eklerin yazımını tekrar etmeniz faydalı olacaktır.

Alternatif Yöntem

Şıklar arasında eleme yaparken önce en emin olduğunuz 'ayrı/bitişik yazım' kurallarından başlayın (örneğin vazgeçmek ve sıra dışı), ardından daha teknik olan 'kurum eki' kuralını kontrol edin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 608Soru →

Türkçede bağlaç olan "ki" her zaman ayrı bir kelime olarak yazılırken; sıfat yapan veya ilgi zamiri olan "-ki" ekleri kelimeye bitişik yazılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ki"nin yazımı doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Öyle anlıyorum ki bu toplantı beklenenden daha uzun sürecek.

Cevap

Öyle anlıyorum ki bu toplantı beklenenden daha uzun sürecek.
Cümlede geçen "anlıyorum ki" ifadesindeki "ki", bir fiilden sonra gelmiş ve iki yargıyı birbirine bağlamıştır. Bu görevdeki "ki" bağlaçtır ve ayrı yazılması gerekir. Seçenekteki kullanım bu kurala tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
"ki" sözcüğünün cümleyi mi bağladığını yoksa ismi mi nitelediğini belirle.
"Anlıyorum ki" ifadesinde "ki" iki yargıyı birbirine bağlamaktadır.
Bağlaç olan "ki" her zaman ayrı yazılır.
2
Pratik bir test olan "-ler" takısı yöntemini uygula.
"Anlıyorum kiler" ifadesi anlamsız olduğu için ayrı yazılır; "Bahçedekiler" veya "Yarınkiler" anlamlı olduğu için bitişik yazılır.
Kelimeye "-ler" takısı getirildiğinde anlam bozuluyorsa o "ki" bağlaçtır.

Anahtar Kavram

Bağlaç olan 'ki'nin yazımı

İpuçları

1
Fiillerden sonra gelen 'ki' genellikle bağlaçtır.
2
Kelimeye '-ler' çokluk ekini getirmeyi dene. Eğer kelime anlamlı oluyorsa bitişik yazmalısın.
3
'Anlıyorum kiler' mi dersin yoksa 'Bahçedekiler' mi? Hangisi kulağa doğru geliyor?

Daha Fazla Pratik

Bağlaç olmasına rağmen bitişik yazılan 'SOMBAHÇEM' (Sanki, Oysaki, Mademki...) kodlamasındaki istisnaları inceleyebilirsin.
Tahmini Süre:45s
Soru 609Soru →

Türkçede sözcüğün anlamlı en küçük parçasına 'kök' denir. Kökler, yansıttıkları anlam ve üstlendikleri görev bakımından temel olarak isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Küçük kedi, soğuktan korunmak için bir köşeye kıvrıldı.

Cevap

Sözcüklerin kökleri incelendiğinde "kıvrıldı" sözcüğünün fiil köküne (kıvır-), diğer sözcüklerin ise isim köküne (kan, oyun, sızı, besi) sahip olduğu görülür.
Seçeneklerdeki sözcükler incelendiğinde; "kanamış" sözcüğünün kökü "kan", "oynadı" sözcüğünün kökü "oyun", "sızladı" sözcüğünün kökü "sızı", "besledi" sözcüğünün kökü ise "besi"dir. Bu sözcüklerin tamamı isim köküdür. Ancak "kıvrıldı" sözcüğünün kökü "kıvır-" eylemidir ve fiil köküdür.

Adım Adım Çözüm

1
Altı çizili sözcüklerin köklerini tespit et ve varsa ses olaylarını belirle.
Kanamış: kan, Oynadı: oyun, Sızladı: sızı, Kıvrıldı: kıvır, Besledi: besi.
Kökü bulurken ekler atıldıktan sonra kalan anlamlı en küçük parçaya bakılır.
2
Tespit edilen köklere -mek/-mak mastar ekini getirerek kök türlerini ayırt et.
kan-mak (X - isim), oyun-mak (X - isim), sızı-mak (X - isim), kıvır-mak (✓ - fiil), besi-mek (X - isim).
Mastar eki alan kökler fiil, almayanlar isim köküdür.
3
Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı seç.
Sadece "kıvır-" kökü fiildir; diğerlerinin tamamı isim köküdür.
Soruda tür bakımından farklı olan kök sorulmuştur.

Anahtar Kavram

İsim ve Fiil Kökü Ayırımı

İpuçları

1
Kökü bulurken kelimedeki tüm ekleri atın ve geriye kalan anlamlı parçanın kelimenin bütünüyle anlam ilişkisi olup olmadığını kontrol edin.
2
Türkçede bazı sözcükler yapım eki alırken ünlü kaybına uğrar. Örneğin "oyun" sözcüğü "-a" ekini aldığında "oyna-" olur. Bu durum kök türünü değiştirmez.
3
Kelimelerin köklerini şu şekilde belirleyebilirsiniz: kan, oyun, sızı, kıvır-, besi. Şimdi bu köklere -mek/-mak ekini getirin.

Daha Fazla Pratik

Kök türleri arasındaki 'sesteş kök' (kan- / kan) ve 'ortak kök' (boya- / boya) farklarını incelemek bu konudaki karmaşıklığı çözmenize yardımcı olacaktır.

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra mastar eki getirmek yerine, bu köklerin bir 'iş, oluş, hareket' mi bildirdiğini yoksa bir 'varlığı mı' karşıladığını düşünerek de sonuca ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 610Soru →

Kamu Personeli Seçme Sınavı'nda adaylara genel yetenek ( ) genel kültür ( ) eğitim bilimleri ( ) mülakat aşamasında ise mesleki bilgi ( ) liyakat ( ) temsil kabiliyeti gibi alanlardan sorular yöneltilmektedir.

Bu cümlede boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: ( , ) ( , ) ( ; ) ( , ) ( , )

Cevap

Sıralamada grup içindeki ögeler için virgül, gruplar arası geçiş için noktalı virgülün kullanıldığı seçenek doğrudur.
Cümlede 'yazılı sınav konuları' ve 'mülakat kriterleri' olmak üzere iki ayrı kategori sunulmuştur. Bu tür kategoriler (tür ve takımlar) arasında virgülün yetersiz kaldığı durumlarda noktalı virgül (;) kullanılması dil bilgisi kuralları gereğidir. Her iki grup içindeki kendi elemanları ise virgül (,) ile ayrılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki anlam ve yapı gruplarını belirleyin.
Birinci grup 'genel yetenek, genel kültür, eğitim bilimleri' (yazılı sınav); ikinci grup ise 'mesleki bilgi, liyakat, temsil kabiliyeti' (mülakat) şeklindedir.
Noktalama işaretleri cümlenin mantıksal yapısını yansıtmalıdır.
2
Grup içindeki eş görevli sözcükler arasına uygun işareti yerleştirin.
Genel yetenek ( , ) genel kültür ( , ) eğitim bilimleri ve mesleki bilgi ( , ) liyakat ( , ) temsil kabiliyeti.
Eş görevli kelime grupları virgülle ayrılır.
3
İki farklı kategori arasındaki sınırı belirleyin.
Eğitim bilimleri ( ; ) mülakat aşamasında ise...
Ögeleri arasında virgül bulunan tür veya takımları birbirinden ayırmak için Türk Dil Kurumu kuralları gereği noktalı virgül kullanılır.

Anahtar Kavram

Tür ve takımları birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanımı

İpuçları

1
Cümlede iki farklı kategori (yazılı sınav ve mülakat) listelendiğine dikkat edin.
2
Grup içindeki kelimeleri ayırmak için virgül, grupların bittiği yeri göstermek için ise daha baskın bir işaret gereklidir.
3
Türk Dil Kurumu'na göre, içinde virgül bulunan grupları ayırmak için noktalı virgül kullanılmalıdır.

Daha Fazla Pratik

Noktalı virgülün diğer iki temel görevini (sıralı cümle ayrımı ve özne belirginleştirme) de içeren örnekleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 611Soru →

Geleneksel Türk el sanatları arasında ebru ( ) hat ( ) minyatür ( ) modern sanatlar arasında ise resim ( ) heykel ( ) seramik önemli bir yer tutar.

Bu cümlede yay ayraçla ( ) belirtilen yerlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: ( , ) ( , ) ( ; ) ( , ) ( , )

Cevap

Yay ayraçlara sırasıyla virgül, virgül, noktalı virgül, virgül ve virgül getirilmelidir.
Cümlede 'ebru, hat, minyatür' kendi içinde bir grup; 'resim, heykel, seramik' ise başka bir gruptur. Türk Dil Kurumu kurallarına göre, ögeleri arasında virgül bulunan tür veya takımları birbirinden ayırmak için noktalı virgül kullanılır. Bu nedenle iki grup arasındaki geçiş noktasında noktalı virgül, diğer yerlerde ise eş görevli kelimeleri ayırmak için virgül kullanılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Eş görevli kelimeleri belirleyin.
Ebru, hat ve minyatür 'Geleneksel Sanatlar' grubuna; resim, heykel ve seramik 'Modern Sanatlar' grubuna aittir.
Grup içindeki kelimelerin arasına virgül (,) konulması gerekir.
2
Gruplar arasındaki sınırı belirleyin.
Minyatür kelimesinden sonra gelen boşluk, iki farklı sanat kategorisini (geleneksel ve modern) birbirinden ayırmaktadır.
Ögeleri arasında virgül bulunan takımları veya türleri birbirinden ayırmak için noktalı virgül (;) kullanılır.
3
Tüm işaretleri sıraya koyun.
Ebru (,) hat (,) minyatür (;) resim (,) heykel (,) seramik.
Cümlenin anlamsal hiyerarşisi bu şekilde doğru yansıtılmış olur.

Anahtar Kavram

Noktalı Virgülün Gruplandırma Görevi

İpuçları

1
Cümlede iki farklı sanat türünün (geleneksel ve modern) gruplandırıldığını fark edin.
2
Grup içindeki benzer ögeleri ayırmak için virgül, bu iki farklı grubu birbirinden ayırmak için daha güçlü bir işaret kullanmalısınız.
3
Tür veya takımları birbirinden ayıran noktalama işareti noktalı virgüldür (;).

Daha Fazla Pratik

Noktalı virgülün diğer iki temel görevini (sıralı cümleleri ayırma ve özneden sonraki karışıklığı önleme) tekrar edin.
Tahmini Süre:45s
Soru 612Soru →

Yöneticilerin (I)birçoğu, (II)kendi kararlarının (III)ötekilerinkine göre neden daha etkili olduğunu (IV)şu belgeler ışığında (V)size açıklamak (VI)neyi gerektiriyorsa onu yapacaktır.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: IV. sözcük, bir ismin yerini işaret yoluyla tutan bir işaret zamiridir.

Cevap

İşaret sıfatı olan 'şu' sözcüğünün işaret zamiri olarak tanımlandığı seçenek yanlıştır.
Cümledeki 'şu' sözcüğü 'belgeler' isminin önüne gelerek onu işaret yoluyla belirttiği için işaret sıfatıdır. Seçenekte ise bu sözcüğün işaret zamiri olduğu iddia edilmiştir; bu nedenle bu ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
IV. numaralı sözcüğün cümlede kendisinden sonra gelen isimle ilişkisini analiz etmek.
'Şu' sözcüğünün 'belgeler' ismini nitelediği/işaret ettiği görülür.
Zamirler ismin yerini tutarken, sıfatlar ismi belirtir veya niteler.
2
III. numaralı sözcüğün eklerini ve kökünü incelemek.
'Ötekiler' (işaret zamiri) + '-in' (tamlayan eki) + '-ki' (ilgi zamiri).
İlgi zamiri olan -ki, tamlayan ekinden sonra gelerek bir ismin yerini tutar.
3
I, II, V ve VI. sözcüklerin türlerini teyit etmek.
Birçoğu (belgisiz), kendi (dönüşlülük), size (kişi), neyi (soru) zamirleridir.
Bu sözcüklerin tamamı bir ismin yerini farklı yollarla tutmaktadır.

Anahtar Kavram

İşaret Zamiri ve İşaret Sıfatı Ayrımı

İpuçları

1
Bir sözcüğün zamir olması için bir ismin yerini tutması, sıfat olması için bir ismi nitelemesi veya belirtmesi gerekir.
2
'Ötekilerinkine' sözcüğünü eklerine ayırarak '-ki' ekinin bir ismin yerini tutup tutmadığını kontrol edin.
3
'Şu' sözcüğünden hemen sonra gelen 'belgeler' sözcüğünün türüne dikkat edin; bu durum 'şu'nun görevini belirler.

Daha Fazla Pratik

İlgi zamiri olan '-ki' ile sıfat yapan '-ki' ekini ayırt etmeye yönelik karma dil bilgisi soruları çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin yerine isim koymayı deneyin. 'Şu belgeler' yerine 'Masanın üzerindeki belgeler' dediğinizde 'şu'nun bir nitelik/belirtme işlevi olduğu netleşir. 'Birçoğu' yerine 'Ali ve Ayşe' koyabildiğiniz için zamirdir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 613Soru →

Modern bireyin (I)çevresel (II)ayrıntılar içinde boğulması, (III)biçimsel bir yaşam tarzını benimsemesine ve (IV)yanlışlıklarla dolu bir dünyada (V)yalnızlık hissetmesine neden olmaktadır.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, sözcük türü (isim veya fiil) bakımından ötekilerden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

V numaralı 'yalnızlık' sözcüğünün kökü isimdir.
V numaralı seçenek olan 'yalnızlık' sözcüğünün kökü 'yalın' ismidir. 'Yalın'dan 'yalnız' (ünlü düşmesi ile) ve ardından 'yalnızlık' türetilmiştir. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri fiildir (çevir-, ayır-, biç-, yanıl-).

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin köklerini tespit et.
I: çevir-, II: ayır-, III: biç-, IV: yanıl-, V: yalın
Kök türünü belirlemek için önce ekleri atıp en küçük anlamlı parçaya ulaşmak gerekir.
2
Köklerin türlerini (isim/fiil) belirle.
I, II, III ve IV fiil kökü; V ise isim köküdür.
Köklerin sonuna '-mak/-mek' eki getirilerek fiil olup olmadıkları test edilir.

Anahtar Kavram

İsim ve Fiil Kökü Ayırımı

İpuçları

1
Sözcüklerin köklerini bulurken ünlü düşmesi gibi ses olaylarına dikkat edin.
2
'Yanlış' ve 'yalnız' sözcüklerinin kökleri birbirine çok karıştırılır; biri eylemden diğeri isimden gelir.
3
'Yanlış' kelimesi 'yanılmak' fiilinden, 'yalnız' kelimesi ise 'yalın' isminden türemiştir.

Daha Fazla Pratik

Ünlü düşmesine uğrayan 'uyku', 'koku', 'sarımtırak' gibi kelimelerin kök türlerini inceleyerek bu konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 614Soru →

Türkçe dersine çalışan bir memur adayı, isimlerin (adların) özelliklerini öğrenmek amacıyla aşağıdaki çalışma tablosunu hazırlamıştır:

SözcükEşleştirilen Tür Özelliği
IISevgiSoyut İsim
IIIIKuşlarÇoğul İsim
IIIIIIKurumTopluluk İsmi
IVIVBilgisayarSomut İsim
VVŞehirÖzel İsim

Buna göre, tabloda numaralanmış eşleştirmelerin hangisinde bir bilgi yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: VV

Cevap

Şehir kelimesinin 'Özel İsim' olarak eşleştirildiği beşinci seçenek hatalıdır; çünkü bu sözcük bir tür ismidir.
V numaralı seçenekte yer alan 'Şehir' sözcüğü özel isim değildir. Özel isimler, dünyada benzeri olmayan tek bir varlığa verilen adlardır (Örneğin: Sivas, İzmir). 'Şehir' ise aynı türden olan tüm yerleşim yerlerinin ortak adı olduğu için bir cins (tür) ismidir.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki sözcükleri tek tek incele.
Sevgi (Soyut), Kuşlar (Çoğul), Kurum (Topluluk), Bilgisayar (Somut) ve Şehir (Özel) eşleştirmeleri görülür.
Her bir kavramın isim türlerine uygunluğunu denetlemek gerekir.
2
Varlıkların verilişine göre (Özel/Cins) ayrımını kontrol et.
Şehir sözcüğünün dünyadaki tüm şehirleri kapsayan genel bir ad olduğu fark edilir.
Özel isimler tek bir varlığı karşılar (Ankara, İstanbul gibi), oysa şehir kelimesi bir tür adıdır.
3
Yanlış olan eşleştirmeyi belirle.
V numaralı eşleştirmede hata yapıldığı sonucuna varılır.
Diğer tüm seçenekler isimlerin özellikleriyle tam uyumludur.

Anahtar Kavram

İsimlerin varlıklara verilişlerine göre 'Özel' ve 'Cins' (Tür) isim olarak ikiye ayrılması.

İpuçları

1
İsimler varlıklara verilişlerine göre özel ve cins isim olarak ikiye ayrılır.
2
Bir kelimenin özel isim olması için sadece o varlığa ait olması gerekir; 'şehir' kelimesi genel bir ad mıdır?
3
Eğer sözcük Ankara veya İstanbul olsaydı özel isim olurdu; ancak şehir kelimesi her şehir için kullanılabilen bir tür adıdır.

Daha Fazla Pratik

İsimlerin 'soyut-somut' ve 'tekil-çoğul-topluluk' özelliklerini pekiştirmek için farklı metinlerdeki isimleri sınıflandırmayı deneyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 615Soru →

Sıfatlar, isimleri çeşitli yönlerden niteleyen veya belirten sözcüklerdir. Bir isim, aynı anda hem niteleme hem de belirtme sıfatı alabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir isim hem niteleme hem de belirtme sıfatı almıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şu eski bina, şehrin en köklü mimari yapılarından biridir.

Cevap

İşaret sıfatı (şu) ve niteleme sıfatının (eski) bir arada kullanıldığı seçenek doğru cevaptır.
Doğru seçenekte yer alan 'Şu eski bina' tamlamasında, 'bina' ismi 'şu' sözcüğü ile işaret edilerek belirtilmiş (belirtme sıfatı), 'eski' sözcüğü ile de durum yönünden nitelenmiştir (niteleme sıfatı). Dolayısıyla bir isim her iki türde sıfatı da bünyesinde barındırmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki isimleri ve onları etkileyen sözcükleri tespit edin.
'Bina' ismini etkileyen 'şu' ve 'eski' sözcükleri tespit edildi.
Sıfatlar isimlerden önce gelerek onları etkileyen sözcük türleridir.
2
Tespit edilen sözcüklerin türlerini (niteleme veya belirtme) belirleyin.
'Şu' sözcüğü işaret yoluyla belirttiği için belirtme sıfatı, 'eski' sözcüğü ise durum bildirdiği için niteleme sıfatıdır.
Bir ismin hem özelliğini hem de işaret/sayı/belgisizlik yönünü bulmak gerekir.
3
Aynı ismi etkileyen her iki türde sıfatın olduğu seçeneği işaretleyin.
'Şu eski bina' tamlamasında her iki tür de mevcuttur.
Soruda istenen kriteri yalnızca bu yapı karşılamaktadır.

Anahtar Kavram

Sıfatların bir ismi hem niteleme hem de belirtme yönüyle etkilemesi

İpuçları

1
Niteleme sıfatlarını bulmak için isme 'Nasıl?', belirtme sıfatlarını (işaret sıfatı) bulmak için 'Hangi?' sorusunu sorabilirsiniz.
2
Cümlelerdeki isimlerin önünde birden fazla kelime olup olmadığını kontrol edin ve bu kelimelerin görevlerine odaklanın.
3
'Şu eski bina' tamlamasında 'bina' isminin önüne gelen iki sözcüğün türlerini ayrı ayrı düşünün; biri işaret diğeri nitelik bildirir.

Daha Fazla Pratik

Sıfatların adlaşması (adlaşmış sıfat) konusuna çalışarak sıfatların isimleştiği durumları inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

İsim tamlamalarını ve sıfat tamlamalarını birbirinden ayırmak için ismin önündeki sözcüğün isme ait bir özellik mi yoksa onu sınırlayan bir işaret/sayı mı olduğunu kontrol edin.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 616Soru →

Sıfat tamlamalarında isim ile sıfatın yeri değiştirilip isme üçüncü tekil kişi iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) getirilerek "kurallı birleşik sıfat" oluşturulabilir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uygun bir birleşik sıfat kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mutfaktaki masanın üzerinde, ucu kırık bir kalemle bir şeyler karalıyordu.

Cevap

Mutfaktaki masanın üzerinde, ucu kırık bir kalemle bir şeyler karalıyordu.
"Ucu kırık bir kalem" tamlamasında, sıfat olan "ucu kırık" ifadesi aslen "kırık uç" tamlamasından türetilmiştir. İsim (uç) başa gelmiş, üzerine iyelik eki (-u) almış ve sıfat (kırık) sona geçerek birleşik bir niteleyici grup oluşturmuştur. Bu yapı, kurallı birleşik sıfatların en karakteristik oluşum yollarından biridir.

Adım Adım Çözüm

1
Kuralı çözümle
Sıfat tamlamasındaki isim ve sıfatın yer değiştirmesi + İsme iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) eklenmesi.
Soruda istenen kurallı birleşik sıfatın oluşum mantığını netleştirmek.
2
Cümledeki sıfatları belirle
"Ucu kırık" ifadesinin "kalem" ismini nitelediği tespit edilir.
Birleşik sıfatın hangi ismi nitelediğini ve yapısını incelemek.
3
Yapısal analizi gerçekleştir
"Kırık uç" (Sıfat tamlaması) → "Ucu kırık" (İsim ve sıfat yer değiştirdi, isme iyelik eki geldi).
Sözcüğün soruda verilen kuralla birebir örtüştüğünü kanıtlamak.

Anahtar Kavram

Kurallı Birleşik Sıfatların Oluşumu (Yer Değiştirme Yöntemi)

İpuçları

1
Cümlelerdeki birleşik yapılı sıfatları bulmaya odaklanın (örneğin; 'birçok', 'ucu kırık').
2
Birleşik sıfatın iç yapısını inceleyin: Hangi isimle sıfat yer değiştirmiş olabilir? (Örn: 'Mavi gözlü' mü yoksa 'Gözü mavi' mi?)
3
İyelik eki almış ismin, aslen bir sıfat tamlamasının tamlananı (isimi) olup olmadığına bakın.

Daha Fazla Pratik

Kurallı birleşik sıfatların diğer bir yöntemi olan 'sıfat tamlamasına -lı, -lık, -sız eklerinin getirilmesi' (Örn: beş parasız, üç günlük) konusunu tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Sıfat grubunu orijinal tamlama haline getirmeyi deneyin. Eğer 'X-i Y' yapısı 'Y X' şeklinde anlamlı bir sıfat tamlaması oluşturuyorsa (Ucu kırık -> Kırık uç), bu kurallı birleşik sıfattır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 617Soru →

Türkçede kurallı birleşik sıfatlar çeşitli yollarla oluşturulur. Bu yollardan biri; bir sıfat tamlamasında isimle sıfatın yer değiştirip isme üçüncü şahıs iyelik ekinin (−i,−si)(-i, -si) getirilmesidir. Oluşan bu yeni kelime grubu, başka bir ismin niteleyicisi (sıfatı) olarak görev yapar.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu yolla oluşturulmuş bir kurallı birleşik sıfat vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dizleri yırtık bir pantolonla bahçe işlerini bitirmeye çalışıyordu.

Cevap

Dizleri yırtık bir pantolonla bahçe işlerini bitirmeye çalışıyordu cümlesinde, yer değiştirme ve iyelik eki kuralıyla oluşturulmuş bir kurallı birleşik sıfat bulunmaktadır.
Doğru seçenekte yer alan "dizleri yırtık" ifadesi, "yırtık diz" sıfat tamlamasındaki unsurların yer değiştirmesi ve isme üçüncü çoğul şahıs iyelik eki (-leri) getirilmesiyle oluşmuştur. Bu öbek bir bütün olarak "pantolon" isminin niteleme sıfatı görevindedir ve öncülde tanımlanan kurala tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Öncülde verilen kuralın yapısını analiz etme
Sıfat Tamlaması: [Sıfat + İsim] → Yer Değiştirme: [İsim + Sıfat] → İyelik Eki: [İsim + İyelik Eki + Sıfat] yapısı aranmalıdır.
Soruda istenen spesifik kurallı birleşik sıfat türünü doğru tespit etmek için.
2
Seçeneklerdeki sıfat öbeklerini inceleme
"Dizleri yırtık pantolon" öbeğinde, aslı "yırtık diz" olan tamlamanın yer değiştirip iyelik eki aldığı görülür.
Kuralın uygulamadaki karşılığını bulmak için.
3
Diğer birleşik sıfat yapılarından ayırt etme
"Geniş omuzlu" ifadesi de birleşik sıfattır ancak iyelik ekiyle değil, yapım ekiyle (-lu) kurulmuştur.
Benzer yapılar arasındaki nüans farkını belirleyerek çeldiricileri elemek için.

Anahtar Kavram

Kurallı Birleşik Sıfatlar (İyelik Ekiyle Oluşturulanlar)

İpuçları

1
Cümlelerde iki kelimeden oluşan ve bir ismi niteleyen gruplara odaklanın.
2
Aradığınız yapı şuna benzemeli: [İsim] + [İyelik Eki] + [Sıfat] = [Yeni Birleşik Sıfat].
3
"Gözü pek", "boyu uzun", "rengi soluk" gibi ifadeler bu kurala örnektir. Seçeneklerde benzer bir iyelik eki kullanımı arayın.

Daha Fazla Pratik

Kurallı birleşik sıfatların '-lı, -lık, -sız' ekleriyle yapılan diğer türlerini de inceleyerek aradaki farkları pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Öbekteki kelimelerin yerini değiştirip iyelik ekini atarak kontrol edin: "Dizleri yırtık pantolon" → "Yırtık diz". Eğer anlamlı bir sıfat tamlamasına dönüşüyorsa kurallı birleşik sıfattır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 618Soru →

"Aklı karışan küçücük çocuk, kitabın kapağını yavaşça kapattı." cümlesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede 'ünlü daralması' ses olayına örnek olabilecek bir sözcük bulunmamaktadır.
Cümledeki ses olayları şöyledir: 'aklı' kelimesinde ünlü düşmesi, 'küçücük' kelimesinde ünsüz düşmesi, 'kitabın' ve 'kapağını' kelimelerinde ünsüz yumuşaması (değişimi), 'yavaşça' ve 'kapattı' kelimelerinde ise ünsüz benzeşmesi (sertleşme) bulunmaktadır. Ancak geniş ünlülerin daralması olan 'ünlü daralması' olayına dair bir kullanım yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak inceleyin.
Akıl-ı → Aklı, Küçük-cük → Küçücük, Kitap-ın → Kitabın, Kapak-ı → Kapağı, Yavaş-ca → Yavaşça, Kapat-dı → Kapattı.
Ses olaylarını tespit edebilmek için kelimenin orijinal hali ile ek almış hali arasındaki farkları görmek gerekir.
2
Tespit edilen değişiklikleri ses bilgisi kuralları ile eşleştirin.
Aklı (Ünlü Düşmesi), Küçücük (Ünsüz Düşmesi), Kitabın/Kapağı (Ünsüz Yumuşaması), Yavaşça/Kapattı (Ünsüz Benzeşmesi).
Her bir değişim, Türkçedeki belirli bir ses bilgisi kuralına karşılık gelir.
3
Seçeneklerde verilen ancak cümlede örneği olmayan ses olayını belirleyin.
Ünlü daralması (a/e sesinin ı/i/u/ü olması) örneği bulunamadı.
Soru kökünde 'yoktur' ifadesi geçtiği için dışarıda kalan seçeneği bulmak gerekir.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının (ünlü düşmesi, ünsüz düşmesi, yumuşama, benzeşme) metin üzerinde ayırt edilmesi.

İpuçları

1
Cümledeki her bir kelimeyi tek tek inceleyerek ek alırken orijinal halinden bir harf kaybedip kaybetmediğine bakın.
2
'Akıl' kelimesine ve 'Küçük' kelimesine gelen eklere dikkat edin; birinde ünlü, diğerinde ünsüz kaybı var.
3
Ünlü daralması genellikle '-yor' ekiyle veya 'de-', 'ye-' fiillerinde görülür. Cümlede bu tür bir kullanım var mı?

Daha Fazla Pratik

İçinde hem ünlü daralması hem de ünsüz türemesi olan bir cümle kurarak bu ses olaylarını pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ses olaylarını bir tabloya dökerek hangi kelimenin hangi kurala girdiğini işaretleyebilirsiniz. Bu yöntem, karmaşık cümlelerde hiçbir olayı atlamamanızı sağlar.
Tahmini Süre:45s
Soru 619Soru →

Kamu kurumları tarafından hazırlanan resmî raporlarda ve duyurularda dil bilgisi kurallarına gösterilen hassasiyet, metnin ciddiyetini ve kurumsal kimliği yansıtır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik kelimelerin yazımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kurum envanterine kaydedilmek üzere personeller için yeni birtakım iş kıyafeti sipariş edildi.

Cevap

Yeni iş kıyafeti setinden bahsedilen cümlede 'birtakım' sözcüğünün bitişik yazılması yanlıştır; sayı belirttiği için ayrı yazılmalıdır.
Doğru cevap olan seçenekte, iş kıyafetlerinden bir 'set' veya 'grup' olarak bahsedilmektedir. Bu kullanımda 'bir' sözcüğü sayı sıfatıdır ve yerine 'iki takım' veya 'üç takım' getirilebilir. Bu nedenle 'bir takım' şeklinde ayrı yazılması gerekirken bitişik yazılarak kural ihlali yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerde yer alan 'bir' ile başlayan birleşik yapılı sözcükleri (birtakım, birbirini, birçok) tespit edin.
A seçeneğinde 'birtakım', B seçeneğinde 'birtakım', C seçeneğinde 'birbirini' ve D seçeneğinde 'birçok' sözcükleri incelenmelidir.
Yazım yanlışının bu tür kalıplaşmış veya belirsizlik bildiren ifadelerde olma ihtimali yüksektir.
2
B seçeneğindeki 'birtakım' sözcüğünün cümleye kattığı anlamı analiz edin.
Cümlede 'bazı' anlamı değil, 'bir adet set' anlamında bir sayı grubu (bir takım iş kıyafeti) kastedilmektedir.
Sözcüğün anlamı, bitişik mi yoksa ayrı mı yazılacağını belirleyen temel unsurdur.
3
TDK kurallarına göre 'birtakım' sözcüğünün yazım kuralını uygulayın.
Belirsizlik sıfatı (bazı) ise bitişik, sayı grubu (bir set) ise ayrı yazılır.
Kuralın doğru uygulanması sonucunda B seçeneğindeki kullanımın yanlış olduğu saptanır.

Anahtar Kavram

Belirsizlik sıfatı olan 'birtakım' ile sayı grubu olan 'bir takım' ayrımı

İpuçları

1
Cümledeki 'birtakım' sözcüğünün yerine 'bazı' kelimesini koymayı deneyin.
2
Eğer 'bazı' kelimesi anlamı karşılıyorsa sözcük bitişik; eğer bir sayı (örneğin 'iki takım') anlamı varsa ayrı yazılmalıdır.
3
B seçeneğinde 'bazı iş kıyafeti' mi demek istenmiş yoksa 'bir set iş kıyafeti' mi? Sayı anlamı ağır bastığı için yazım hatası yapılmıştır.

Daha Fazla Pratik

Birleşik sözcüklerin yazımıyla ilgili 'her bir', 'hiçbir', 'herhangi' gibi diğer belirsizlik bildiren ifadelerin yazımını da tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 620Soru →

Türkçede noktalama işaretleri, metnin yapısını düzenlemek ve anlam karışıklıklarını gidermek amacıyla belirli kurallar çerçevesinde kullanılır. Bu kuralların bazıları oldukça kesindir ve ihlali durumunda noktalama yanlışı oluşur.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işaretlerinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Raporlarını zamanında hazırlayıp, ilgili birime teslim etmesi gerektiğini çok iyi biliyordu.

Cevap

Zarf-fiil ekinden sonra virgülün kullanıldığı cümle hatalıdır.
Doğru cevap olan cümlede, 'hazırlayıp' sözcüğü bir zarf-fiildir. Türk Dil Kurumu yazım ve noktalama kurallarına göre, cümlede tek başına kullanılan veya art arda sıralanmayan zarf-fiillerden sonra virgül kullanılması bir noktalama hatasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki zarf-fiil eklerini tespit et.
Dördüncü cümlede 'hazırlayıp' sözcüğündeki '-ip' eki bir zarf-fiil ekidir.
Noktalama kurallarında zarf-fiillerden sonraki işaret kullanımı özel bir kurala tabidir.
2
Zarf-fiilden sonra virgül kullanım kuralını kontrol et.
TDK kurallarına göre, metin içinde zarf-fiil eki almış kelimelerden sonra virgül konmaz.
Eğer cümlede birden fazla zarf-fiil art arda sıralanmıyorsa (eş görevli sözcük oluşturmuyorsa), virgül kullanımı hatadır.
3
Diğer seçeneklerdeki noktalı virgül ve iki nokta kullanımlarını analiz et.
Noktalı virgülün özneyi ayırmak (özneden sonra virgüllü grup gelmesi) ve tür/takımları ayırmak için kullanımı doğrudur.
Noktalama işaretlerinin işlevsel doğruluğunu teyit etmek yanlışı kesinleştirir.

Anahtar Kavram

Zarf-fiil eklerinden sonra virgül kullanılmaması kuralı.

İpuçları

1
Cümledeki '-ip', '-ince', '-erek' gibi zarf-fiil eklerine odaklanın.
2
Noktalı virgülün özneden sonra ne zaman kullanılabileceğini hatırlayın; her zaman yanlış değildir.
3
TDK'ye göre tek bir zarf-fiil eki almış sözcükten hemen sonra virgül getirilmesi en sık yapılan KPSS tuzaklarından biridir.

Daha Fazla Pratik

Şart eki (-sa, -se) ve bağlaçlardan (ve, veya, ya da) önce/sonra virgül kullanımı kurallarını tekrar ediniz.

Alternatif Yöntem

Cümleyi sesli okurken zarf-fiilin bağlayıcı gücüne dikkat edin; eğer doğal bir duraklama sağlayan bir bağlayıcı varsa ek bir virgüle gerek duyulmaz.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 31 / 42Sonraki
Dil Bilgisi — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 31 | Examkin