Yasama

802 soru

1982 Anayasası uyarınca Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), yetkilerini kanun çıkarma veya parlamento kararı alma yoluyla kullanır. Parlamento kararları kural olarak Cumhurbaşkanının onayına ve yargısal denetime tabi değilken, anayasal düzeyde belirlenmiş bazı istisnalar bu kuralın dışındadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi TBMM tarafından alınan bir parlamento kararı niteliğinde olmasına rağmen, doğrudan Anayasa Mahkemesinin yargısal denetimine tabi tutulabilen işlemlerden biridir?

Para basılmasına karar verilmesi

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması

Savaş ilanına karar verilmesi

Milletlerarası antlaşmaların uygun bulunması

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı seçimi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama dokunulmazlığının kaldırılması

Cevap

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması kararı, hem bir parlamento kararı niteliğindedir hem de Anayasa Mahkemesi denetimine tabi olan sınırlı istisnalardan biridir.

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması işlemi, TBMM Genel Kurulu tarafından alınan bir parlamento kararıdır. Anayasa'nın 85. maddesi uyarınca, bu karar aleyhine Anayasa Mahkemesine iptal istemiyle başvurulabilir. Bu durum, parlamento kararlarının yargı denetimine tabi olmayan genel kuralının üç anayasal istisnasından biridir.

Adım Adım Çözüm

Seçeneklerdeki işlemlerin 'Kanun' mu yoksa 'Parlamento Kararı' mı olduğunu belirleyin.

Para basılması ve milletlerarası antlaşmalar kanunla yapılır; dokunulmazlığın kaldırılması, savaş ilanı ve Meclis Başkanı seçimi ise parlamento kararıdır.

Yasama organının hangi işlemleri kanun, hangilerini karar yoluyla yapacağını Anayasa belirler.

Parlamento kararlarının yargısal denetim istisnalarını hatırlayın.

İstisnalar: TBMM İçtüzüğü, Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması ve Milletvekilliğinin Düşürülmesi (İstifa, devamsızlık ve vekillikle bağdaşmayan iş yapma halleri).

Anayasa'ya göre kural olarak parlamento kararlarına karşı yargı yolu kapalıdır; ancak yasama yetkisinin kötüye kullanılmasını önlemek için bu üç işleme yargı denetimi getirilmiştir.

Verilen bilgiler ışığında doğru seçeneği eşleştirin.

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması işlemi her iki şartı da (karar olma ve denetime tabi olma) sağlamaktadır.

Anayasa'nın 85. maddesi, ilgili milletvekiline veya bir başka milletvekiline 7 gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurma hakkı tanır.

Anahtar Kavram

Parlamento kararları, TBMM'nin iç işleyişine veya hükümetle ilişkilerine dair aldığı, Cumhurbaşkanı onayına tabi olmayan işlemlerdir. Kural olarak yargı denetimi dışındadırlar (İçtüzük, dokunulmazlık ve vekilliğin düşmesi hariç).

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliğinin düşürülmesi kararlarının hangi durumlarda yargı denetimine tabi olduğunu (istifa, devamsızlık vb.) tekrar ediniz.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 202Soru →

1982 Anayasası'na göre, milletvekillerinin Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Mecliste ileri sürdükleri düşüncelerden ve bunları Meclis dışında tekrarlamaktan dolayı sorumlu tutulamamalarını ifade eden ve milletvekilliği sıfatı sona erse dahi devam eden yasama bağışıklığı aşağıdakilerden hangisidir?

Yasama sorumsuzluğu

Yasama dokunulmazlığı

Parlamento muafiyeti

Kürsü masuniyeti

Yargı bağışıklığı

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama sorumsuzluğu

Cevap

Yasama sorumsuzluğu

Yasama sorumsuzluğu, milletvekillerinin Meclis faaliyetleri sırasındaki oy, söz ve düşünce açıklamalarından dolayı hiçbir şekilde hukuki veya cezai takibata uğramamalarını sağlar. Bu hak 'mutlak' bir haktır; yani TBMM tarafından kaldırılamaz ve milletvekilliği sıfatı sona erdikten sonra da koruma devam eder.

Adım Adım Çözüm

Yasama bağışıklıklarını türlerine göre ayırın.

Milletvekilleri için 'sorumsuzluk' ve 'dokunulmazlık' olmak üzere iki temel bağışıklık vardır.

Soruda hangi bağışıklık türünün istendiğini belirlemek için ilk adımdır.

Bağışıklığın kapsamını ve süresini analiz edin.

Söz, oy ve düşünce açıklamalarını kapsayan ve milletvekilliği bittikten sonra da süren bağışıklık yasama sorumsuzluğudur.

Yasama dokunulmazlığı geçici ve kaldırılabilirken, sorumsuzluk mutlak ve süreklidir.

Anahtar Kavram

Yasama Sorumsuzluğu (Mutlak Bağışıklık)

Daha Fazla Pratik

Yasama dokunulmazlığının hangi durumlarda kendiliğinden düştüğünü veya hangi çoğunlukla kaldırılabileceğini çalışarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 203Soru →

1982 Anayasası'na göre, kanunların Cumhurbaşkanı tarafından incelenmesi ve bir daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) geri gönderilmesi süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cumhurbaşkanı, TBMM tarafından kabul edilen Bütçe Kanunu'nu, içeriğini uygun bulmadığı takdirde bir kez daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderebilir.

Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen bir kanun, TBMM tarafından hiçbir değişiklik yapılmadan üye tamsayısının salt çoğunluğu ile aynen kabul edilirse Cumhurbaşkanı kanunu yayımlamak zorundadır.

Cumhurbaşkanı, kendisine gönderilen kanunları 15 gün içinde yayımlar veya bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderir.

TBMM, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanun metninde yeni bir değişiklik yaparsa, Cumhurbaşkanı bu değiştirilen kanunu tekrar Meclise geri gönderebilir.

TBMM İçtüzüğü ve Parlamento Kararları, nitelikleri gereği Cumhurbaşkanı'nın onayına tabi olmadıklarından bir daha görüşülmek üzere geri gönderilemezler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanı, TBMM tarafından kabul edilen Bütçe Kanunu'nu, içeriğini uygun bulmadığı takdirde bir kez daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderebilir.

Cevap

Cumhurbaşkanı'nın Bütçe Kanunu'nu geri gönderme yetkisi bulunmamaktadır.

1982 Anayasası'nın 89. maddesine göre Cumhurbaşkanı, TBMM tarafından kabul edilen kanunları 15 gün içinde yayımlar veya bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderir. Ancak aynı maddede açıkça 'Bütçe kanunları bu hükme tabi değildir' denilerek Bütçe Kanunu geri gönderme yetkisinin dışında tutulmuştur. Dolayısıyla Cumhurbaşkanı'nın bütçeyi veto etme yetkisi yoktur.

Adım Adım Çözüm

Cumhurbaşkanı'nın kanunlar üzerindeki denetim yetkisini (Veto/Geri Gönderme) incele.

Cumhurbaşkanı 15 gün içinde kanunları yayımlar veya geri gönderir.

Anayasal bir denge ve denetleme mekanizmasıdır.

Geri gönderme yetkisinin istisnalarını kontrol et.

Bütçe Kanunu bu hükmün dışında tutulmuştur.

Devlet hizmetlerinin aksamaması ve bütçenin zamanında yürürlüğe girmesi zorunluluğu.

TBMM'nin geri gönderilen kanuna karşı tutumunu analiz et.

Aynen kabul için 301 oy (üye tamsayısı salt çoğunluğu) gerekir.

2017 değişikliği ile yasama organının iradesinin güçlendirilmesi ve nitelikli çoğunluk aranması.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanı'nın Kanunları Geri Gönderme Yetkisi ve İstisnaları

İpuçları

Cumhurbaşkanı'nın kanunları geri gönderme (veto) yetkisi her kanun için geçerli midir?

Devlet harcamalarının ve kamu hizmetlerinin devamlılığını sağlayan özel kanun türünü düşünün.

Bütçe Kanunu, Cumhurbaşkanı tarafından hazırlanan ancak Meclise geri gönderilemeyen bir kanundur.

Daha Fazla Pratik

Bütçe kanunu ile diğer kanunlar arasındaki farkları (hazırlayan makam, yargısal denetim, veto durumu) karşılaştıran bir tablo hazırlayınız.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 204Soru →

1982 Anayasası'nda 2017 değişikliğiyle düzenlenen kanun yapım süreci ve Cumhurbaşkanı'nın kanunları yayımlama yetkisi göz önüne alındığında; Meclis tarafından kabul edilip Cumhurbaşkanı'na gönderilen bir kanunun "bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderilmesi" (veto) süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Meclis, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamak zorundadır.

Meclis, geri gönderilen bir kanunu toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla (adi çoğunluk) aynen kabul ederse veto aşılmış sayılır ve kanun yayımlanır.

Cumhurbaşkanı, bütçe kanunları dahil olmak üzere Meclis'ten gelen tüm kanunları bir kez daha görüşülmek üzere geri gönderme yetkisine sahiptir.

Meclis, geri gönderilen kanun üzerinde yeni bir değişiklik yaparak kabul ederse, Cumhurbaşkanı bu kanunu artık tekrar geri gönderemez.

Cumhurbaşkanı, kendisine gönderilen kanunları incelemek ve yayımlamak için otuz günlük bir anayasal süreye sahiptir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Meclis, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamak zorundadır.

Cevap

Meclis, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (301 milletvekili) aynen kabul ederse, Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamak zorundadır.

Anayasa'nın 89. maddesine göre, Cumhurbaşkanı tarafından Meclis'e geri gönderilen bir kanunun Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanmak zorunda kalması için Meclis'in bu kanunu 'aynen' ve 'üye tamsayısının salt çoğunluğuyla' (600 milletvekilinin yarısından bir fazlası olan 301 oy) kabul etmesi şarttır.

Adım Adım Çözüm

Kanun teklifinin yasalaşma sürecini belirle.

Kanunlar milletvekilleri tarafından teklif edilir, komisyonlarda görüşülür ve Genel Kurul'da kabul edilir.

Sürecin başlangıç noktasını anlamak için gereklidir.

Cumhurbaşkanı'nın inceleme süresini ve yetkisini değerlendir.

Cumhurbaşkanı kanunları

15

gün içinde yayımlar veya Meclis'e geri gönderir (Bütçe kanunu hariç).

Veto yetkisinin kapsamını ve süresini belirlemek için gereklidir.

Meclis'in veto edilen kanun üzerindeki ikinci görüşme şartlarını analiz et.

Aynen kabul için üye tamsayısının salt çoğunluğu (en az

301

kabul oyu) gereklidir.

2017 değişikliği ile getirilen özel çoğunluk şartını doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Cumhurbaşkanı'nın Kanunları Geri Gönderme Yetkisi ve Aynen Kabul Şartı

İpuçları

Bütçe kanunlarının diğer kanunlardan farklı bir veto prosedürü olduğunu unutmayın.

2017 yılında yapılan değişiklikle Meclis'in veto edilen bir kanunu aynen kabul edebilmesi için gereken oy sayısının arttırıldığını hatırlayın.

Üye tamsayısı 600 olan TBMM'de salt çoğunluk 301'e tekabül eder ve aynen kabul için bu sayı aranır.

Daha Fazla Pratik

Kanun yapım süreci ile parlamento kararları arasındaki farkları (yayımlanma ve yargısal denetim açısından) incelemek konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 205Soru →

1982 Anayasası'na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda yapılan bir kanun teklifi oylamasına $280$ milletvekilinin katıldığı bir oturumda, Anayasa'da başkaca bir hüküm öngörülmeyen hallerde teklifin kabul edilebilmesi için gereken en az kabul oyu sayısı aşağıdakilerden hangisidir?

141

151

200

301

400

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $151$

Cevap

Kanun teklifinin kabul edilebilmesi için gereken en az kabul oyu sayısı 151'dir.

1982 Anayasası'na göre TBMM, başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir; ancak bu sayı hiçbir şekilde üye tamsayısının (

600

) dörtte birinin bir fazlasından (

151

) az olamaz. Senaryoda

280

kişinin katıldığı bir oturumda salt çoğunluk

141

olmasına rağmen, bu sayı

151

olan alt sınırın altında kaldığı için karar için en az

151

kabul oyu gerekmektedir.

Adım Adım Çözüm

Toplantıya katılan üye sayısı üzerinden basit çoğunluğu hesaplayın.

280 / 2 = 140

olduğundan, salt çoğunluk

141

olur.

Anayasa'ya göre genel kural, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar alınmasıdır.

Hesaplanan sayıyı anayasal karar yeter sayısı alt sınırı ile karşılaştırın.

141 < 151

olduğu tespit edilir.

Anayasa'nın 96. maddesine göre karar yeter sayısı, üye tamsayısının (

600

) dörtte birinin bir fazlasından (

151

) az olamaz.

Daha yüksek olan sınırı geçerli karar sayısı olarak belirleyin.

En az

151

kabul oyu gerekir.

Salt çoğunluk alt sınırın altında kaldığında, anayasal alt sınır olan 151 sayısı esas alınır.

Anahtar Kavram

Anayasal Karar Yeter Sayısı Alt Sınırı

İpuçları

TBMM'nin üye tamsayısının 600 olduğunu hatırlayın.

Karar yeter sayısının hiçbir şekilde 600'ün dörtte birinin bir fazlasından az olamayacağını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Karar yeter sayısı alt sınırının üzerinde bir katılım olması durumunda (örneğin 400 kişi) sonucun nasıl değişeceğini hesaplayın.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 206Soru →

$1982$ Anayasası'nda $2017$ yılında yapılan anayasa değişiklikleri ile Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) bilgi edinme ve denetim yolları yeniden düzenlenmiş, yürütme organının denetimi noktasında önemli usul ve sonuç farklılıkları getirilmiştir. Bu kapsamda düzenlenen "Meclis Soruşturması" mekanizması ve bu sürecin hukuki sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Meclis soruşturması açılmasına dair önerge, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının salt çoğunluğunun (

301

milletvekili) yazılı teklifi ile verilebilir.

Soruşturmayı yürütecek olan on beş kişilik komisyon, siyasi parti gruplarının güçleri oranında komisyona verebilecekleri üye sayısının üç katı olarak gösterecekleri adaylar arasından ad çekme usulü ile kurulur.

Meclis, soruşturma komisyonu raporunun görüşülmesinin ardından üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunun (

400

milletvekili) gizli oyuyla Yüce Divan'a sevk kararı alabilir.

Hakkında Meclis Soruşturması açılan ve Yüce Divan'a sevk edilmesine karar verilen bir bakanın görevi, sevk kararının Genel Kurulda kabul edildiği tarihte kendiliğinden sona erer.

Yüce Divan yargılaması sonucunda seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilen Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakanın görevi sona erer.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hakkında Meclis Soruşturması açılan ve Yüce Divan'a sevk edilmesine karar verilen bir bakanın görevi, sevk kararının Genel Kurulda kabul edildiği tarihte kendiliğinden sona erer.

Cevap

Yüce Divan'a sevk edilen bakanın görevinin sevk anında sona erdiğini belirten ifade yanlıştır; zira mevcut Anayasa hükmüne göre görev ancak seçilmeye engel bir suçtan mahkumiyetle sona erer.

1982

Anayasası'nın

106

. maddesinin

6

. fıkrasına göre; "Yüce Divana sevk edilen Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakanın görevi sona ermez; ancak seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edilmesi hâlinde görevi sona erer." Bu hüküm, sevk edilmenin doğrudan bir azil sebebi olmadığını, yargısal bir karar olan mahkumiyetin beklendiğini açıkça ortaya koymaktadır.

Adım Adım Çözüm

Meclis soruşturması önerge ve açılma yeter sayılarını kontrol et.

Önerge için

301

, açılma kararı için

360

milletvekili gerekir.

Sürecin ilk aşamasının hukuka uygunluğunu teyit etmek.

Soruşturma komisyonunun kuruluş yöntemini incele.

Grupların sunduğu

3

katı aday arasından kura çekilir.

Denetimin tarafsızlığını sağlayan prosedürel detayları doğrulamak.

Yüce Divan'a sevk kararının yeter sayısını ve oylama usulünü hatırla.

400

milletvekilinin gizli oyu gereklidir.

Denetimin en ağır yaptırım aşamasındaki sayısal şartı kontrol etmek.

2017

Anayasa değişikliği ile değişen 'görevin sona ermesi' kuralını analiz et.

Sevk kararı ile görev bitmez; mahkumiyet kararı ile biter.

1982

Anayasası'nın güncel ve eski metni arasındaki kritik farkı saptamak.

Anahtar Kavram

Meclis Soruşturması Süreci ve Yüce Divan Sevk Sonuçları

Daha Fazla Pratik

Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu ile bakanların Meclis Soruşturması usulü arasındaki benzerlikleri ve 'seçim kararı alamama' gibi farkları inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 207Soru →

$1982$ Anayasası'nda yer alan düzenlemelere göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi ( $TBMM$ ) seçimlerinin dönemi, ertelenmesi ve ara seçimlerin yapılması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun bu yönde oy kullanması yeterlidir.

Bir ilin veya seçim çevresinin TBMM'de üyesinin kalmaması halinde, bu boşalmayı takip eden doksan günden sonraki ilk pazar günü ara seçim yapılır.

Savaş sebebiyle yeni seçimlerin yapılmasına imkan görülmemesi durumunda seçimlerin ertelenmesine Cumhurbaşkanı tarafından karar verilir.

TBMM üye tamsayısının yüzde beşinin boşalması halinde ara seçimin yapılmasına, boşalmadan itibaren altı ay içinde karar verilir.

Genel seçimlere bir yıl kala TBMM üyeliklerinde yüzde beşlik bir boşalma meydana gelirse, herhangi bir istisna olmaksızın ara seçim yapılması zorunludur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir ilin veya seçim çevresinin TBMM'de üyesinin kalmaması halinde, bu boşalmayı takip eden doksan günden sonraki ilk pazar günü ara seçim yapılır.

Cevap

Bir ilin veya seçim çevresinin TBMM'de üyesinin kalmaması durumunda, boşalmayı takip eden doksan günden sonraki ilk pazar günü ara seçim yapılır.

Anayasa'nın

78

. maddesinin dördüncü fıkrasına göre, bir ilin veya seçim çevresinin Türkiye Büyük Millet Meclisinde üyesinin kalmaması durumu, ara seçimler için öngörülen genel zaman sınırlamalarının dışındadır. Bu durumda, boşalmayı takip eden doksan günden sonraki ilk pazar günü seçim yapılması emredici bir hükümdür ve bu seçimler her dönemde bir defa yapılabileceğine dair kurala da tabi değildir.

Adım Adım Çözüm

Genel seçim dönemini hatırla

1982

Anayasası uyarınca TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri

5

yılda bir aynı günde yapılır.

Seçimlerin olağan dönemini belirlemek için gereklidir.

Ara seçimlerin genel yasaklarını değerlendir

Genel kural olarak seçimlerden sonraki ilk

30

ay ve seçimlere kalan son

1

yıl ara seçim yapılamaz.

İstisnai durumların kapsamını belirlemek için temel kuralları bilmek gerekir.

Yüzde beşlik boşalma ve temsilcisiz kalma farkını analiz et

Yüzde beşlik boşalmada (

30

milletvekili)

30

ay yasağı uygulanmaz ancak

1

yıl yasağı uygulanır. Temsilcisiz kalma durumunda ise hiçbir yasak uygulanmaz.

Sorudaki seçeneklerin doğruluğunu anayasal istisnalara göre test etmek gerekir.

Temsilcisiz kalma durumundaki süreyi belirle

Anayasa m.

78/4

uyarınca temsilcisiz kalma durumunda doksan günden sonraki ilk pazar günü seçim yapılır.

Doğru seçeneği anayasal metinle doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Ara Seçim İstisnaları ve Temsilcisiz Kalma Kuralı

Soru 208Soru →

1982 Anayasası’na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin yenilenmesi ile ilgili aşağıda verilen ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

Cumhurbaşkanının seçimlerin yenilenmesine karar vermesi halinde, TBMM genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yapılır.

Seçimlerin yenilenmesine karar verilen Meclisin ve Cumhurbaşkanının yetkileri, yeni Meclis ve Cumhurbaşkanı göreve başlayıncaya kadar devam eder.

Savaş sebebiyle yeni seçimlerin yapılmasına imkan görülmezse, TBMM seçimlerin bir yıl geriye bırakılmasına karar verebilir.

Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, mevcut Cumhurbaşkanı bir kez daha aday olabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile seçimlerin yenilenmesine karar verebilir.

Cevap

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin seçimlerin yenilenmesine karar verebilmesi için gerekli olan çoğunluk, üye tamsayısının salt çoğunluğu değil, beşte üç çoğunluğudur.

1982 Anayasası'nın 116. maddesine göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla (360 milletvekili) seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Seçeneklerde belirtilen 'salt çoğunluk' ifadesi yanlış bir hukuki bilgidir; çünkü salt çoğunluk 301 milletvekiline tekabül eder ve bu sayı seçimleri yenilemek için yeterli değildir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 116. maddesinde düzenlenen 'Seçimlerin Yenilenmesi' usulünü incelemek.

Meclis kararıyla seçimlerin yenilenmesi için nitelikli bir çoğunluk arandığı tespit edilir.

Yasama organının kendi seçimlerini normal süresinden önce sonlandırabilmesi, anayasal sistemde basit çoğunlukla değil, geniş bir uzlaşı ile mümkün kılınmıştır.

Meclis'teki karar yeter sayısını kontrol etmek.

Karar yeter sayısının üye tamsayısının beşte üçü (

600 \times \frac{3}{5} = 360

) olduğu görülür.

Salt çoğunluk (

301

) yasama işlemlerinde genel kural olsa da, seçimlerin yenilenmesi gibi kritik kararlar için Anayasa özel (nitelikli) çoğunluk öngörmüştür.

Anahtar Kavram

Meclis Tarafından Seçimlerin Yenilenmesi (Karar Yeter Sayısı)

İpuçları

Anayasa'da bazı kararlar için basit çoğunluk yeterliyken, seçimlerin yenilenmesi gibi önemli durumlar için nitelikli (özel) bir sayı aranır.

Meclis'in seçim kararı alabilmesi için gereken oran, 600 milletvekilinin yüzde 60'ına denk gelir.

Gereken sayı 301 (salt çoğunluk) değil, 360'tır.

Daha Fazla Pratik

Ara seçimlerin (By-elections) hangi durumlarda zorunlu hale geldiğini ve genel seçimlere ne kadar süre kala yapılamayacağını tekrar ediniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 209Soru →

$1982$ Anayasası’nın güncel hükümleri çerçevesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) bilgi edinme ve denetim yolları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Yazılı soru önergesi, sadece milletvekilleri tarafından Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara en geç

15

gün içinde cevaplanmak üzere yöneltilebilir.

Meclis araştırması, toplumu ve devlet faaliyetlerini ilgilendiren belli bir konuda bilgi edinmek amacıyla yürütülür; ancak devlet sırları ve ticari sırlar bu incelemenin kapsamı dışındadır.

Meclis soruşturması açılmasına karar verilebilmesi için Genel Kurulda yapılan gizli oylamada üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun (

360

milletvekili) oyu aranır.

Hakkında Meclis soruşturması yürütülen ve Yüce Divan’a sevk edilen bir bakanın görevi, sevk kararının alındığı tarihte kendiliğinden sona erer.

Siyasi parti grupları, Meclis soruşturması süreci ile ilgili olarak Genel Kurulda görüşme yapamaz ve bu konuda grup kararı alamazlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hakkında Meclis soruşturması yürütülen ve Yüce Divan’a sevk edilen bir bakanın görevi, sevk kararının alındığı tarihte kendiliğinden sona erer.

Cevap

Hakkında Meclis soruşturması yürütülen ve Yüce Divan’a sevk edilen bir bakanın görevinin kendiliğinden sona ereceğini belirten ifade yanlıştır.

Anayasa’nın

106

. maddesi uyarınca, Yüce Divan’a sevk edilen bir bakan veya Cumhurbaşkanı yardımcısı seçilme kararı alamaz; ancak bu kişilerin görevi sevk anında değil, sadece Yüce Divan’da 'seçilmeye engel bir suçtan mahkûm edildikleri' takdirde sona erer. Dolayısıyla sevk kararı ile görevin kendiliğinden sona erdiğini savunmak hukuki bir yanılgıdır.

Adım Adım Çözüm

Meclis soruşturması sürecinin hukuki sonuçlarını analiz edin.

Meclis soruşturması, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların görev suçlarını kapsar.

Yürütme organı üyelerinin cezai sorumluluğuna ilişkin anayasal prosedürü anlamak için.

1982

Anayasası Madde

106

hükümlerini inceleyin.

Yüce Divan'a sevk edilen kişinin sadece seçim kararı alamayacağı, görevinin ise ancak 'mahkûmiyet' ile sona ereceği görülür.

Referral (sevk) ile hüküm (mahkûmiyet) arasındaki hukuki farkı ayırt etmek için.

Seçilmeye engel suç kriterini değerlendirin.

Sıradan bir mahkûmiyet değil, milletvekili seçilme yeterliliğini kaybettirecek bir suçtan hüküm giyilmesi gerekir.

Görevin sona erme şartlarını netleştirmek için.

Anahtar Kavram

Meclis Soruşturması ve Hukuki Sonuçları

Daha Fazla Pratik

Meclis araştırması komisyonunun üye seçimi usulü ile soruşturma komisyonu arasındaki farkları (kura usulü vb.) tekrar etmeniz önerilir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 210Soru →

1982 Anayasası'na göre, TBMM Genel Kurulunda yapılan oylamalarda uygulanacak karar yeter sayılarıyla ilgili aşağıdaki tablo oluşturulmuştur:

Durum	Oylama Şartları / Katılım Sayısı
I. Bir milletvekilinin istifası nedeniyle üyeliğinin düşürülmesi	$270$ milletvekilinin katıldığı birleşimde
II. Cumhurbaşkanınca geri gönderilen bir kanunun aynen kabulü	Anayasal genel kural
III. Genel veya özel af ilanına ilişkin kanun teklifi	Anayasal genel kural

Buna göre, belirtilen işlemlerin her birinin gerçekleştirilebilmesi için gereken en az kabul oyu sayıları aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

151

| II:

301

| III:

360

136

| II:

301

| III:

360

151

| II:

151

| III:

360

151

| II:

301

| III:

301

301

| II:

301

| III:

360

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I: $151$ | II: $301$ | III: $360$

Cevap

İstifa oylaması için

151

, veto edilen kanunun aynen kabulü için

301

, genel veya özel af ilanı için

360

oy gerekmektedir.

İstifa durumunda özel bir sayı öngörülmediği için genel kural (katılanların salt çoğunluğu) uygulanır; ancak

270

kişi katıldığında hesaplanan

136

sayısı alt sınır olan

151

'in altında kaldığından

151

geçerli olur. Cumhurbaşkanının geri gönderdiği kanunlar için anayasal şart

301

(salt çoğunluk), af ilanı için ise

360

(

3/5

çoğunluk) oydur.

Adım Adım Çözüm

İstifa (I) için karar yeter sayısını hesapla

270 / 2 = 135

1 = 136

; ancak Anayasa Madde

96

uyarınca alt sınır

151

olduğu için sonuç

151

olur.

Anayasa'da özel bir sayı belirtilmeyen işlerde katılanların salt çoğunluğu aranır, fakat bu sayı üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından (

600/4 + 1 = 151

) az olamaz.

Veto edilen kanunun (II) kabul şartını belirle

Üye tamsayısının salt çoğunluğu (

301

oy).

2017

değişikliği ile Anayasa Madde

89

uyarınca veto edilen kanunların aynen kabulü için Meclis'in üye tamsayısının salt çoğunluğu (

301

) şart koşulmuştur.

Af ilanı (III) için nitelikli çoğunluğu belirle

Üye tamsayısının beşte üçü (

360

oy).

Anayasa Madde

87

uyarınca genel ve özel af ilanı kararı için üye tamsayısının

3/5

çoğunluğu zorunludur.

Anahtar Kavram

TBMM'de Basit, Mutlak ve Nitelikli Karar Yeter Sayıları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 211Soru →

$1982$ Anayasası’nda düzenlenen yasama bağışıklıklarından "yasama sorumsuzluğu" ve "yasama dokunulmazlığı"nın kapsamı, hukuki nitelikleri ve istisnaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yasama sorumsuzluğu, milletvekilinin Meclis dışındaki tüm siyasi faaliyetlerini ve parti çalışmalarını da koruma altına alan, Meclis kararıyla kaldırılabilen nispi bir bağışıklıktır.

Yasama dokunulmazlığı, bir milletvekili hakkında sadece cezai nitelikteki işlemlerin yapılmasını engeller; hukuk mahkemelerinde açılacak tazminat davaları veya şahsi borçlar için yapılacak icra takipleri dokunulmazlık kapsamında yer almaz.

Yasama sorumsuzluğu, milletvekiline sadece görev süresi boyunca koruma sağlar; milletvekilliği sıfatı sona erdikten sonra Meclis'teki oy ve sözlerinden dolayı cezai takibat yapılmasının önünde anayasal bir engel bulunmaz.

Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve Anayasanın

14

. maddesindeki durumlar kapsamında olan suçlarda, milletvekilinin yargılanabilmesi için her halükarda TBMM Genel Kurulu'nun dokunulmazlığı kaldırma kararı alması zorunludur.

Meclis tarafından dokunulmazlığı kaldırılan bir milletvekilinin üyeliği, bu kararın alındığı tarihte kendiliğinden düşer; ilgili kişi kararın iptali için

7

gün içinde Yargıtay Ceza Genel Kurulu'na başvurabilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama dokunulmazlığı, bir milletvekili hakkında sadece cezai nitelikteki işlemlerin yapılmasını engeller; hukuk mahkemelerinde açılacak tazminat davaları veya şahsi borçlar için yapılacak icra takipleri dokunulmazlık kapsamında yer almaz.

Cevap

Yasama dokunulmazlığı sadece cezai takibatı (sorgulama, tutuklama, yargılama) engelleyen bir yargılama engeli niteliğindedir; tazminat davaları veya icra takipleri gibi hukuki süreçler bu bağışıklık kapsamında değildir.

Yasama dokunulmazlığı (

1982

Anayasası m.

83

), milletvekillerinin sadece cezai nitelikteki işlemlerden (sorgulama, tutuklama, yargılama) korunmasını sağlar. Bu koruma, milletvekilinin şahsi borçlarından dolayı icra takibine uğramasını veya hakkında tazminat davası açılmasını engellemez. Dolayısıyla hukuk mahkemelerindeki süreçler dokunulmazlıktan etkilenmeden devam eder.

Adım Adım Çözüm

Yasama sorumsuzluğu ve yasama dokunulmazlığı arasındaki temel farkları analiz et.

Sorumsuzluk mutlak ve sürekliyken, dokunulmazlık nispi ve geçicidir.

İki kavramın hukuki nitelikleri uygulama alanlarını belirler.

Yasama dokunulmazlığının hangi tür davaları durdurduğunu değerlendir.

Dokunulmazlık sadece cezai yargılamayı durdurur, hukuk mahkemelerindeki tazminat davalarını veya icra takiplerini durdurmaz.

Dokunulmazlık bir 'yargılama engeli' olarak sadece kamu davası niteliğindeki cezai süreçler için öngörülmüştür.

Bağışıklıkların istisnalarını ve usule ilişkin kurallarını kontrol et.

Anayasa m.

14

istisnası için soruşturmaya seçilmeden önce başlanmış olması şarttır ve dokunulmazlık kaldırılsa dahi milletvekilliği düşmez.

Anayasal istisnaların uygulanması için belirli şartların (seçilmeden önce başlama gibi) bir arada bulunması gerekir.

Anahtar Kavram

Yasama Bağışıklıklarının Kapsamı ve Hukuki Sınırları

Daha Fazla Pratik

Dokunulmazlığın kaldırılması kararının iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvuru sürelerini ve mahkemenin karar verme süresini tekrar edin.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 212Soru →

1982 Anayasası’nda 2017 değişikliğiyle düzenlenen güncel kanun yapım ve yayımlanma süreci dikkate alındığında, Cumhurbaşkanının kanunları geri gönderme yetkisi ve TBMM’nin bu kanunları tekrar görüşme usulü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunların TBMM Genel Kurulu tarafından aynen kabul edilebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir.

Cumhurbaşkanı, kendisine gönderilen kanunları en geç 30 gün içerisinde inceleyerek ya yayımlar ya da bir daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderir.

Bütçe kanunları, Cumhurbaşkanı tarafından uygun bulunmadığı takdirde diğer kanunlarla aynı usule tabi olarak bir kez daha görüşülmek üzere Meclise geri gönderilebilir.

TBMM Genel Kurulu, geri gönderilen kanunu toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamak zorundadır.

Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen bir kanun, Meclis tarafından üzerinde değişiklik yapılarak kabul edilirse, Cumhurbaşkanı bu kanunu tekrar geri gönderemez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen kanunların TBMM Genel Kurulu tarafından aynen kabul edilebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyu gereklidir.

Cevap

Meclisin, Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen bir kanunu aynen kabul edebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun (301 milletvekili) olumlu oyu şarttır.

Doğru olan ifade, Meclisin Cumhurbaşkanı tarafından geri gönderilen bir kanunu hiçbir değişiklik yapmadan aynen kabul edebilmesi için üye tamsayısının salt çoğunluğunun (en az 301 milletvekili) oyuna ihtiyaç duyduğudur. Bu kural 2017 anayasa değişikliği ile yürütmenin yasama üzerindeki etkisini dengelemek amacıyla getirilmiş nitelikli bir çoğunluktur.

Adım Adım Çözüm

Cumhurbaşkanının inceleme süresini belirleme

Cumhurbaşkanı kanunları 15 gün içinde yayımlar veya geri gönderir.

Anayasa'nın 89. maddesi gereği bu süre hak düşürücü niteliktedir.

Veto edilemeyecek kanun istisnasını kontrol etme

Bütçe kanunları geri gönderilemez.

Bütçe kanunlarının kamu hizmetlerinin sürekliliği gereği özel bir statüsü vardır.

Meclisin ısrar (aynen kabul) şartını analiz etme

Üye tamsayısının salt çoğunluğu (301) gereklidir.

2017 değişikliği öncesi karar yeter sayısı yeterliyken, artık nitelikli bir çoğunluk aranmaktadır.

Anahtar Kavram

Kanunların Cumhurbaşkanınca Geri Gönderilmesi (Veto ve Israr Usulü)

İpuçları

Cumhurbaşkanının kanunları inceleme süresi ve bütçe kanununa özel durumu hatırlayın.

Meclisin Cumhurbaşkanına karşı bir kanunu 'aynen' kabul etmesi için gereken sayı, 2017 değişikliğiyle 301'e çıkarılmıştır.

Daha Fazla Pratik

Kanunlar ile Parlamento Kararları arasındaki farkları ve hangilerinin yargısal denetime tabi olduğunu gözden geçirin.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 213Soru →

1982 Anayasası'na göre, TBMM Başkanlık Divanı üyelerinin siyasi partileriyle ilişkileri, Meclis içindeki faaliyetleri ve oy kullanma yetkileri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

TBMM Başkanı ve o esnada oturumu yönetmekte olan başkanvekili dışındaki tüm Divan üyeleri, Meclis oylamalarına katılma ve oy kullanma hakkına sahiptir.

Meclis Başkanı seçilen milletvekilinin, tarafsızlığını koruması amacıyla üyesi olduğu siyasi parti ile ilişiği tamamen kesilir ve milletvekilliği sıfatı sona erer.

Siyasi parti grupları, Meclis'teki üye tam sayılarının oranına göre kendi aralarından Meclis Başkanı adaylarını belirleyerek Genel Kurul'a sunarlar.

Meclis Başkanı, tarafsızlık ilkesi gereği üyesi olduğu siyasi partinin sadece Meclis içindeki çalışmalarına katılamaz; ancak parti grubunun Meclis dışındaki etkinliklerinde yer alabilir.

Başkanlık Divanı için bir yasama döneminde iki kez seçim yapılır ve her iki devre için seçilen üyelerin görev süreleri ikişer yıl olarak belirlenmiştir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: TBMM Başkanı ve o esnada oturumu yönetmekte olan başkanvekili dışındaki tüm Divan üyeleri, Meclis oylamalarına katılma ve oy kullanma hakkına sahiptir.

Cevap

TBMM Başkanı ve oturumu yöneten başkanvekili dışında kalan diğer Başkanlık Divanı üyelerinin (kâtip üyeler, idare amirleri ve o an oturumu yönetmeyen başkanvekilleri) oy kullanma hakları saklıdır.

1982 Anayasası'nın 94. maddesi uyarınca, sadece TBMM Başkanı ve o esnada oturumu yöneten başkanvekili Meclis tartışmalarına katılamaz ve oy kullanamaz. Bu hükümden yola çıkarak, oturumu yönetmeyen diğer başkanvekilleri ile kâtip üyeler ve idare amirlerinin oylamalara katılma ve oy kullanma haklarının devam ettiği sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

TBMM Başkanlık Divanı'nın yapısını analiz etme

Divan; Başkan, başkanvekilleri, kâtip üyeler ve idare amirlerinden oluşur.

Üyelerin hukuki statüsünü belirlemek için önce kapsamı bilmek gerekir.

Anayasa'nın 94. maddesindeki yasakları inceleme

Meclis Başkanı ve oturumu yöneten başkanvekilinin tartışmalara katılması ve oy kullanması yasaklanmıştır.

Yasağın kapsamını netleştirerek hangi üyelerin muaf olduğunu belirlemek gerekir.

Diğer üyelerin durumunu değerlendirme

Kâtip üyeler ve idare amirleri için böyle bir yasak bulunmadığı görülür.

Anayasa'da açıkça belirtilmeyen bir yasak, milletvekilliği haklarının kullanımına engel teşkil etmez.

Anahtar Kavram

TBMM Başkanlık Divanı'nda Oy Kullanma ve Tarafsızlık Rejimi

İpuçları

Oy kullanma yasağının kimleri kapsadığını Anayasa madde 94 üzerinden hatırlayın.

Bir başkanvekilinin oy kullanamaması için o sırada 'başkanlık kürsüsünde' olması gerekir.

Siyasi parti gruplarının Divan üyeliği dağılımındaki rolleri ile aday gösterme yasaklarını karşılaştırın.

Daha Fazla Pratik

Meclis Başkanı seçim turları ve gerekli çoğunluk sayılarını tekrar ederek bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 214Soru →

1982 Anayasası’nda düzenlenen yasama bağışıklıkları kapsamında, "yasama sorumsuzluğu" ve "yasama dokunulmazlığı" arasındaki temel farklar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yasama sorumsuzluğu milletvekilinin Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden dolayı mutlak bir koruma sağlar ve milletvekilliği sona erse de devam eder; yasama dokunulmazlığı ise nispi niteliktedir ve Meclis kararıyla kaldırılabilir.

Yasama dokunulmazlığı kaldırılan bir milletvekilinin milletvekilliği sıfatı kendiliğinden sona erer ve bu işleme karşı yargı yolu kapalıdır.

Yasama sorumsuzluğu sadece hukuk (tazminat) davalarına karşı tam koruma sağlarken, yasama dokunulmazlığı sadece ceza davalarına karşı mutlak bir koruma sağlar.

Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve Anayasa'nın 14. maddesindeki durumlar, yasama sorumsuzluğunun anayasal istisnaları arasında yer alır.

Yasama sorumsuzluğu, Meclis Genel Kurulu tarafından üye tamsayısının salt çoğunluğuyla kaldırılabilir ancak yasama dokunulmazlığı hiçbir şekilde kaldırılamaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama sorumsuzluğu milletvekilinin Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden dolayı mutlak bir koruma sağlar ve milletvekilliği sona erse de devam eder; yasama dokunulmazlığı ise nispi niteliktedir ve Meclis kararıyla kaldırılabilir.

Cevap

Yasama sorumsuzluğunun mutlak ve sürekli olduğu, yasama dokunulmazlığının ise nispi ve kaldırılabilir olduğunu belirten ifade doğrudur.

Doğru ifade, yasama sorumsuzluğunun mutlak (kaldırılamaz) ve sürekli (ömür boyu) olduğunu, yasama dokunulmazlığının ise nispi (kaldırılabilir) ve kural olarak geçici olduğunu tam olarak karşılamaktadır. 1982 Anayasası'na göre milletvekilinin Meclis'teki oy ve sözleri, Meclis dışındaki bir otorite tarafından cezalandırılamaz; ancak işlediği iddia edilen suçlar için dokunulmazlığı kaldırılırsa yargılanabilir.

Adım Adım Çözüm

Yasama sorumsuzluğunun niteliğini belirle.

Mutlak ve Süreklidir.

Milletvekilinin Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşünce açıklamalarından dolayı hiçbir zaman (milletvekilliği bitse dahi) sorumlu tutulamamasını sağlar.

Yasama dokunulmazlığının niteliğini belirle.

Nispi ve Geçicidir.

Milletvekilinin Meclis kararı olmadıkça tutulamaması, sorgulanamaması ve yargılanamamasıdır; sadece görev süresiyle sınırlıdır ve Meclis tarafından kaldırılabilir.

Kaldırılabilirlik ve Yargı Yolu farkını incele.

Sorumsuzluk kaldırılamaz, dokunulmazlık kaldırılabilir.

Dokunulmazlığın kaldırılmasına karşı Anayasa Mahkemesine iptal davası açılabilir (7 gün içinde başvuru, 15 gün içinde karar).

Anahtar Kavram

Yasama Bağışıklıkları: Sorumsuzluk vs Dokunulmazlık

İpuçları

Hangisinin milletvekilliği bittikten sonra da devam ettiğini düşünün.

TBMM Genel Kurulu'nun hangi bağışıklığı kaldırma yetkisine sahip olduğunu hatırlayın.

Yasama sorumsuzluğu 'söz ve oy' hürriyetidir; dokunulmazlık ise 'suç isnadı' ile ilgilidir.

Daha Fazla Pratik

Dokunulmazlığı kaldırılan bir milletvekilinin AYM'ye itiraz süreci ve karar sürelerini tekrar edin.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 215Soru →

1982 Anayasası’nda yer alan hükümlere göre, milletvekili seçilme yeterliliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

On sekiz yaşını doldurmuş olan her Türk vatandaşı milletvekili seçilebilir.

En az ilkokul mezunu olmak milletvekili seçilebilmek için yeterlidir.

Kamu hizmetlerinden yasaklı olanlar ile kısıtlılar milletvekili seçilemezler.

Taksirli suçlar hariç, toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezasına hüküm giymiş olanlar milletvekili seçilemezler.

Milletvekili adayı olabilmek için askerlik hizmetini fiilen yapmış olmak şarttır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milletvekili adayı olabilmek için askerlik hizmetini fiilen yapmış olmak şarttır.

Cevap

Milletvekili adayı olabilmek için askerlik hizmetini fiilen yapmış olma şartı yanlıştır; güncel düzenlemeye göre askerlik ile ilişiği bulunmamak yeterlidir.

Milletvekili seçilme yeterliliği konusunda 'askerlik hizmetini fiilen yapmış olmak' şartı artık aranmamaktadır. 2017 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile bu ifade 'askerlik ile ilişiği bulunmamak' olarak güncellenmiştir. Bu sayede askerliğini yapmış olanlar kadar, askerlikten muaf olanlar veya askerliği tecilli (ertelenmiş) olanlar da milletvekili adayı olabilirler.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 76. maddesindeki seçilme yeterliliği şartlarını inceleyin.

Milletvekili seçilme şartları: Türk vatandaşı olmak, 18 yaşını doldurmak, en az ilkokul mezunu olmak, askerlik ile ilişiği bulunmamak, kısıtlı olmamak, kamu hizmetinden yasaklı olmamak ve belirli suçlardan hüküm giymemiş olmaktır.

Seçilme yeterliliği Anayasa ile sınırları çizilmiş bir konudur.

2017 Anayasa değişikliği ile güncellenen askerlik şartını kontrol edin.

Eski metinde yer alan 'askerliğini yapmış olmak' ibaresi, 'askerlik ile ilişiği bulunmamak' şeklinde değiştirilmiştir.

Bu değişiklik, askerliği tecilli (ertelenmiş) olan gençlerin de 18 yaşında aday olabilmesinin önünü açmıştır.

Anahtar Kavram

1982 Anayasası Milletvekili Seçilme Yeterliliği

İpuçları

2017 yılında yapılan Anayasa değişikliklerini ve özellikle askerlik şartındaki kelime değişimini hatırlayın.

Adayın askerliğini yapmış olması mı gerekir, yoksa o an için askerlik ödeviyle bir yükümlülüğünün bulunmaması (tecil gibi) yeterli midir?

Daha Fazla Pratik

Hakim ve savcılar ile yüksek yargı organı mensuplarının milletvekili adayı olabilmek için istifa etmeleri gerekip gerekmediğini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 216Soru →

1982 Anayasası'na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından alınan parlamento kararları kural olarak yargısal denetim dışındadır. Ancak, demokratik işleyiş ve hukuki denetim gereği Anayasa'da belirlenen üç işlem bu genel kuralın istisnasını oluşturmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi parlamento kararı niteliğinde olup Anayasa Mahkemesinin yargısal denetimine tabidir?

Milletlerarası antlaşmaların uygun bulunması

TBMM İçtüzüğü'nde değişiklik yapılması

Savaş ilanı kararı verilmesi

Olağanüstü hal ilanının onaylanması

Para basılmasına karar verilmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: TBMM İçtüzüğü'nde değişiklik yapılması

Cevap

TBMM İçtüzüğü'nde değişiklik yapılması kararı bir parlamento kararıdır ve Anayasa Mahkemesi denetimine tabidir.

TBMM İçtüzüğü, yasama organının kendi iç işleyişini düzenleyen bir parlamento kararıdır. Anayasa'nın 148. maddesine göre bu karar, kanunlar gibi Anayasa Mahkemesi tarafından şekil ve esas bakımından denetlenebilir. Bu durum, parlamentonun kendi kurallarını koyarken anayasal sınırlara uymasını sağlamayı amaçlar.

Adım Adım Çözüm

TBMM işlemlerinin niteliğini (Kanun veya Parlamento Kararı) belirlemek

Milletlerarası antlaşmaların uygun bulunması ve para basılması 'Kanun' niteliğindedir. İçtüzük, savaş ilanı ve OHAL onayı ise 'Parlamento Kararı' niteliğindedir.

Soruda istenen ilk şart işlemin bir parlamento kararı olmasıdır.

Parlamento kararlarının yargısal denetim durumunu incelemek

Genel kural olarak parlamento kararlarının yargısal denetimi yoktur. Ancak İçtüzük, Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması ve Milletvekilliğinin Düşürülmesi (bazı haller) istisnadır.

Anayasal sistemde sadece sınırlı sayıda parlamento kararı Anayasa Mahkemesi denetimine açılmıştır.

Seçenekleri bu iki kritere göre karşılaştırmak

İçtüzük değişikliği hem bir parlamento kararıdır hem de yargısal denetime tabidir.

İçtüzük, Anayasa'nın 148. maddesi uyarınca hem şekil hem esas bakımından denetlenebilir.

Anahtar Kavram

Parlamento Kararlarının Yargısal Denetimi ve İstisnalar

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliğinin düşmesi ve dokunulmazlığın kaldırılması kararlarına karşı kaç gün içinde Anayasa Mahkemesi'ne başvurulabileceğini inceleyiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 217Soru →

$1982$ Anayasası’nda yer alan milletvekili seçilme yeterliliği hükümleri ve $2017$ yılında yapılan anayasa değişiklikleri çerçevesinde, adaylık şartları ve süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Askerlik çağına gelmiş yükümlülerin aday olabilmesi için askerlik hizmetini fiilen yapmış olmaları zorunludur.

Taksirli suçlardan dolayı bir yıl veya daha fazla hapis cezası alanlar, milletvekili seçilme yeterliliğini kaybederler.

Kamu kurum ve kuruluşlarında 'işçi' statüsünde çalışanların, milletvekili adayı olabilmek için görevlerinden istifa etme zorunluluğu yoktur.

Milletvekili seçilebilmek için aranan asgari öğrenim şartı,

2017

yılında yapılan düzenleme ile 'en az lise mezunu olmak' şeklinde değiştirilmiştir.

Milletvekili adaylığı için görevinden istifa eden bir hâkim veya savcı, seçilemediği takdirde mesleğine geri dönme hakkına sahiptir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu kurum ve kuruluşlarında 'işçi' statüsünde çalışanların, milletvekili adayı olabilmek için görevlerinden istifa etme zorunluluğu yoktur.

Cevap

Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan işçilerin adaylık için istifa etme zorunluluğunun bulunmaması doğru bir ifadedir.

Doğru ifade, kamu kurumlarında işçi olarak çalışanların adaylık için istifa etmek zorunda olmamasıdır.

1982

Anayasası'nın

76

. maddesi; hâkimler, savcılar, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin çekilmedikçe aday olamayacağını belirtirken, işçileri bu listenin dışında bırakmıştır.

Adım Adım Çözüm

1982

Anayasası'nın

76

. maddesindeki seçilme yeterliliği şartlarını (yaş, öğrenim, adli sicil) analiz etmek.

Seçilme yaşının

18

, öğrenim şartının ilkokul mezuniyeti ve taksirli suçların engel olmadığını saptamak.

Güncel anayasal şartların temel sınırlarını belirlemek için gereklidir.

2017

değişikliği ile güncellenen askerlik kriterini incelemek.

Fiilen askerlik yapma şartının kalktığını, 'askerlikle ilişiği bulunmama' (tecil, muafiyet vb.) kriterinin geldiğini görmek.

Askerlik durumunun adaylığa etkisindeki teknik nüansı anlamak için gereklidir.

Adaylık için istifa etmesi gereken kamu görevlileri listesini ve istisnaları değerlendirmek.

Memurlar ve diğer kamu görevlileri istifa etmek zorundayken, 'işçi' statüsündekilerin bu zorunluluktan muaf olduğunu teyit etmek.

Kamu çalışanları arasındaki statü farkının adaylık sürecine etkisini belirlemek için gereklidir.

Görevden ayrılanların mesleğe geri dönüş imkanlarını kontrol etmek.

Yüksek yargı ve TSK mensuplarının geri dönüş yasağına tabi olduğunu belirlemek.

Yargı bağımsızlığı ve tarafsızlık ilkesi gereği uygulanan kısıtlamaları doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Milletvekili Seçilme Yeterliliği ve Adaylık İstifaları

Soru 218Soru →

Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından bir milletvekilinin yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına karar verilmesi durumunda, bu işlemin hukuki sonuçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Karara karşı

7

gün içinde Anayasa Mahkemesine iptal başvurusunda bulunulabilir.

Dokunulmazlığın kaldırılması, sadece kararda belirtilen suç ve dosya için geçerlidir.

Dokunulmazlığı kaldırılan milletvekilinin Meclis çalışmalarına ve Genel Kurul oylamalarına katılma hakkı devam eder.

İlgili milletvekili genel seçimlerde tekrar seçilirse, eski suçlarından dolayı dokunulmazlığı yeniden kazanır.

Yasama dokunulmazlığı kaldırılan milletvekilinin milletvekilliği sıfatı, TBMM Genel Kurulu kararıyla birlikte kendiliğinden sona erer.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yasama dokunulmazlığı kaldırılan milletvekilinin milletvekilliği sıfatı, TBMM Genel Kurulu kararıyla birlikte kendiliğinden sona erer.

Cevap

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması milletvekilliği sıfatını sona erdirmez; bu durum sadece milletvekilinin yargılanabilmesine imkan tanır.

Yasama dokunulmazlığı kaldırılan bir milletvekilinin milletvekilliği sıfatı sona ermez. Milletvekilliği, ancak mahkeme süreci sonucunda kesin bir mahkumiyet kararı verilmesi ve bu kararın TBMM Genel Kuruluna bildirilmesi ile düşebilir. Dokunulmazlığın kaldırılması sadece yargı organlarının ilgili kişi hakkında soruşturma ve kovuşturma yapabilmesine olanak sağlar.

Adım Adım Çözüm

Yasama dokunulmazlığının kapsamını belirlemek.

Dokunulmazlık, milletvekilinin sadece cezai yargılamadan korunmasını sağlayan bir bağışıklıktır.

Dokunulmazlık kaldırıldığında kişi milletvekili olmaya devam eder, sadece yargı süreci başlar.

Milletvekilliğinin sona erme nedenlerini kontrol etmek.

Dokunulmazlığın kaldırılması Anayasa'da sayılan milletvekilliğini sona erdiren hallerden biri değildir.

Üyelik ancak kesin hüküm giyme, istifa veya devamsızlık gibi nedenlerle sona erebilir.

Hukuki denetim yollarını incelemek.

İlgili milletvekili veya bir başka milletvekili kararın iptali için

7

gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilir.

Anayasa Mahkemesi bu başvuruyu

15

gün içinde kesin olarak karara bağlar.

Anahtar Kavram

Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması ve Hukuki Statü

İpuçları

Dokunulmazlık ile milletvekilliği sıfatının sona ermesi arasındaki farkı düşünün.

Dokunulmazlığı kaldırılan bir vekil hala Meclis'te oy kullanabilir mi?

Dokunulmazlığın kaldırılmasının sadece yargılanabilme engelini ortadan kaldırdığını, üyelik statüsünü değiştirmediğini hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Milletvekilliğinin kesin hüküm giyme ile sona ermesi durumunu ayrıca çalışın.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 219Soru →

Türkiye'de yürürlükte olan mevcut anayasal düzenlemeler uyarınca, Cumhurbaşkanı'nın "seçimlerin yenilenmesine" karar verme yetkisi ve bu sürecin hukuki sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cumhurbaşkanı bu yetkisini ancak Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) üye tamsayısının salt çoğunluğunun onayıyla kullanabilir.

Seçimlerin yenilenmesi kararı alındığında sadece Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimleri yapılır; Cumhurbaşkanı seçimleri normal vaktinde gerçekleştirilir.

Cumhurbaşkanı'nın bu kararı alabilmesi için hükümetin kurulamaması gibi Anayasa'da belirtilen somut bir gerekçenin gerçekleşmesi şarttır.

Cumhurbaşkanı tarafından verilen seçimlerin yenilenmesi kararı, kırk sekiz saat içinde Resmî Gazete'de yayımlanarak ilan edilir.

Seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi durumunda, bu karar Meclis tarafından üç gün içinde veto edilebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanı tarafından verilen seçimlerin yenilenmesi kararı, kırk sekiz saat içinde Resmî Gazete'de yayımlanarak ilan edilir.

Cevap

Cumhurbaşkanı tarafından verilen seçimlerin yenilenmesi kararı, kırk sekiz saat içinde Resmî Gazete'de yayımlanarak ilan edilir.

Doğru ifade, Cumhurbaşkanı'nın seçim yenileme kararının ilan süresini belirtmektedir.

1982

Anayasası'nın

116

. maddesi uyarınca, Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verdiğinde bu karar

48

saat içinde Resmî Gazete'de yayımlanır ve bu ilanı takip eden süreçte TBMM genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte gerçekleştirilir.

Adım Adım Çözüm

Yetki Sahibi Belirleme

Cumhurbaşkanı veya TBMM (üye tamsayısının

3/5

çoğunluğu ile) seçimleri yenileyebilir.

Anayasa'nın

116

. maddesi her iki organa da seçimleri yenileme yetkisi tanımıştır.

Usul ve Şartların İncelenmesi

Cumhurbaşkanı için herhangi bir gerekçe veya Meclis onayı şartı yoktur.

2017

sistemiyle yürütmenin istikrarı için bu yetki doğrudan tanınmıştır.

İlan ve Zamanlama Analizi

Karar

48

saat içinde Resmî Gazete'de yayımlanır;

60

. günü takip eden ilk Pazar seçim yapılır.

Sürecin hızlıca işletilmesi anayasal bir zorunluluktur.

Anahtar Kavram

Seçimlerin Yenilenmesi (Cumhurbaşkanı Yetkisi)

İpuçları

2017

Anayasa değişiklikleri ile Cumhurbaşkanı'na tanınan seçimleri yenileme yetkisinin genişliğini düşünün.

Kararın resmî olarak duyurulması için tanınan sürenin çok kısa ve net bir saat dilimi olduğunu hatırlayın.

Anayasa'nın

116

. maddesinde geçen 'kırk sekiz saat' ifadesi bu yetkinin usulü için kilit bir detaydır.

Daha Fazla Pratik

TBMM'nin kendi kararıyla seçimleri yenilemesi için gereken nitelikli çoğunluk sayısını ve bunun 'parlamento kararı' niteliğini tekrar edin.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 220Soru →

Türkiye Cumhuriyeti’nde milletvekili adayı olmak isteyen bir bireyin haiz olması gereken nitelikler $1982$ Anayasası ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenmiştir. $2017$ anayasa değişiklikleri sonrasında bu niteliklerde birtakım köklü değişimlere gidilmiştir. Buna göre, milletvekili seçilme yeterliliğine dair aşağıdaki bilgilerden hangisi hukuken hatalıdır?

18

yaşını doldurmuş olan her Türk vatandaşı milletvekili seçilebilir.

Milletvekili adaylığı için en az ilkokul mezunu olmak yeterli bir öğrenim şartıdır.

Taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezasına hüküm giyenler milletvekili seçilemezler.

Kamu kurumlarında işçi statüsünde çalışanların aday olabilmek için görevlerinden istifa etme zorunluluğu bulunmamaktadır.

Milletvekili seçilebilmek için askerlik hizmetini fiilen yapmış olmak zorunludur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milletvekili seçilebilmek için askerlik hizmetini fiilen yapmış olmak zorunludur.

Cevap

Milletvekili seçilebilmek için askerlik hizmetini fiilen yapmış olmak zorunluluğu güncel mevzuatta bulunmamaktadır; askerlikle ilişiği bulunmamak yeterlidir.

Milletvekili seçilme yeterliliğinde askerlik şartı

2017

anayasa değişikliği ile 'askerlikle ilişiği bulunmamak' şeklinde güncellenmiştir. Bu durum, askerlik hizmetini henüz yapmamış ancak tecil (erteleme) hakkı bulunan veya muaf olan kişilerin de milletvekili seçilebileceği anlamına gelir. Dolayısıyla, askerlik hizmetini fiilen yapmış olma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1982

Anayasası'nın

76

. maddesindeki güncel seçilme yeterliliği şartlarını inceleyin.

Vatandaşlık, yaş (

18

), öğrenim (ilkokul), kısıtlı olmama ve adli sicil şartları tespit edilir.

Anayasal şartların güncel hallerini (özellikle

2017

sonrası) bilmek hatalı ifadeyi bulmak için gereklidir.

Askerlik şartına ilişkin ifadeyi değerlendirin.

Mevcut düzenlemede 'fiilen askerlik yapmış olma' değil, 'askerlikle ilişiği bulunmama' (tecilli olma, muaf olma vb.) şartı aranmaktadır.

2017

değişikliği ile askerlik şartı esnetilerek gençlerin katılımı kolaylaştırılmıştır.

Anahtar Kavram

Milletvekili Seçilme Yeterliliği Şartları

ÖncekiSayfa 11 / 41Sonraki

Yasama

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar