Yargı

148 soru

$1982$ Anayasası'na göre, Anayasa Mahkemesi üyelerinin seçimi, kontenjan dağılımı ve üyelik nitelikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), Sayıştay Genel Kurulunun kendi başkan ve üyeleri arasından her boş yer için göstereceği üçer aday içinden iki üyeyi gizli oyla seçer.

Cumhurbaşkanı; hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarındaki öğretim üyeleri arasından Yükseköğretim Kurulunun göstereceği adaylardan üç üye seçer ve bu üyelerin en az ikisinin hukukçu olması şarttır.

Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından üye seçilebilmesi için, adayın en az beş yıl bu görevde bulunmuş olması ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından aday gösterilmesi gerekir.

Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilebilmek için

45

yaşın doldurulmuş olması şarttır; üyeler

12

yıl için seçilir ve bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez.

Cumhurbaşkanının doğrudan seçeceği üyeler arasında yer alan üst kademe yöneticileri ile serbest avukatların, mesleklerinde en az yirmi yıl fiilen çalışmış olmaları zorunludur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından üye seçilebilmesi için, adayın en az beş yıl bu görevde bulunmuş olması ve Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından aday gösterilmesi gerekir.

Cevap

Anayasa Mahkemesi raportörlerinin üye seçilme sürecinde Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) aday gösterme yetkisi bulunmamaktadır; Cumhurbaşkanı bu seçimi doğrudan gerçekleştirir.

Anayasa'nın

146

. maddesine göre Cumhurbaşkanı; üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim ve savcılar ile en az beş yıl raportörlük yapmış Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından yapacağı

4

kişilik üye seçimini doğrudan gerçekleştirir. Bu süreçte Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) aday gösterme gibi bir fonksiyonu bulunmamaktadır. Dolayısıyla raportörlerin HSK tarafından önerilmesi gerektiğine dair bilgi yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Anayasa Mahkemesi üyelerinin seçilme kaynaklarını (kontenjanlarını) analiz edin.

Mahkeme

15

üyeden oluşur;

12

üyeyi Cumhurbaşkanı,

3

üyeyi TBMM seçer.

Kontenjanların hangi makam tarafından doldurulduğunu bilmek doğru analizin ilk adımıdır.

Cumhurbaşkanı tarafından seçilen

12

üyenin belirlenme usulünü inceleyin.

Cumhurbaşkanı; Yargıtay (

3

), Danıştay (

2

) ve YÖK'ten (

3

) gelen adaylar arasından seçim yaparken; kalan

4

üyeyi (üst kademe yöneticileri, avukatlar,

1

. sınıf hâkim/savcılar ve raportörler) doğrudan seçer.

Aday gösterme usulü ile doğrudan seçim usulü arasındaki farkın tespiti, hatalı bilgiyi bulmak için kritiktir.

Raportörlerin üye seçilme şartlarını anayasal metne (Madde

146

) göre teyit edin.

En az

5

yıl raportörlük yapmış olmak yeterlidir; HSK'nın bu süreçte aday belirleme veya sunma gibi bir yetkisi yoktur.

Yanlış olan ifadenin yasal dayanağını belirleyerek çözüme ulaşılır.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesi Üye Seçiminde Cumhurbaşkanı'nın Doğrudan Seçim Yetkisi

Soru 82Soru →

$1982$ Anayasası'nda düzenlenen yüksek mahkemelerden biri olan Yargıtay'ın kuruluşu, üyelerinin seçimi ve başkanlık makamına ilişkin aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Yargıtay üyelerinin tamamı Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından gizli oyla seçilir.

Yargıtay Birinci Başkanı, kendi üyeleri arasından üye tamsayısının salt çoğunluğu ve gizli oyla seçilir.

Yargıtay Birinci Başkanı'nın görev süresi

4

yıldır ve süresi bitenler yeniden seçilebilirler.

Yargıtay üyelerinin

\frac{1}{4}

'i Cumhurbaşkanı,

\frac{3}{4}

'ü ise Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilir.

Yargıtay, adli yargı mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı hükümlerin son inceleme merciidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yargıtay üyelerinin $\frac{1}{4}$ 'i Cumhurbaşkanı, $\frac{3}{4}$ 'ü ise Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilir.

Cevap

Yargıtay üyelerinin bir kısmının Cumhurbaşkanı tarafından seçildiğini belirten ifade yanlıştır; bu usul Danıştay için geçerlidir.

Yargıtay üyelerinin seçiminde Cumhurbaşkanı'nın doğrudan bir kontenjanı bulunmamaktadır; üyelerin tamamı Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilir.

\frac{1}{4}

oranındaki Cumhurbaşkanı seçimi sadece Danıştay için geçerli olan bir kuraldır.

Adım Adım Çözüm

Yargıtay ve Danıştay arasındaki üye seçim usulü farkını analiz et.

Yargıtay üyelerinin tamamı HSK tarafından seçilirken, Danıştay üyelerinin

\frac{1}{4}

'ü Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

İki yüksek mahkemenin kuruluş şemaları anayasada farklı maddelerde (Md. 154 ve Md. 155) düzenlenmiştir.

Yargıtay Birinci Başkanı'nın seçim sürecini doğrula.

Başkanın üye tamsayısının salt çoğunluğuyla ve kendi üyeleri arasından seçildiği teyit edildi.

Yüksek mahkemelerin kendi başkanlarını seçme özerkliği anayasal bir kuraldır.

Anahtar Kavram

Yargıtay'ın Kuruluşu ve Üye Seçim Sistemi

Tahmini Süre:50s

Soru 83Soru →

1982 Anayasası ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve İşleyişi Hakkında Kanun hükümleri uyarınca, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin yargı yetkisi, diğer yüksek mahkemelerle olan hiyerarşik ilişkisi ve işleyiş usulleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Anayasa Mahkemesi ile diğer yargı mercileri arasında görev uyuşmazlığı çıkması durumunda, Anayasa Mahkemesi'nin kararı esas alındığından Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulamaz.

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı, mahkemenin asıl ve yedek üyeleri tarafından kendi aralarından gizli oyla ve üye tam sayısının salt çoğunluğuyla dört yıl için seçilir.

Adli ve idari yargı mercileri arasındaki olumsuz görev uyuşmazlığının çözülebilmesi için, uyuşmazlığa konu mahkemelerden birinin verdiği görevsizlik kararının kesinleşmiş olması yeterlidir.

Sayıştay ile Danıştay arasında vergi ve benzeri mali yükümlülükler konusunda çıkan uyuşmazlıklar, bir yüksek mahkeme uyuşmazlığı niteliğinde olduğundan Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından kesin olarak karara bağlanır.

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin hüküm uyuşmazlığına ilişkin verdiği kesin kararlar, hak arama hürriyeti kapsamında Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruya konu edilebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi ile diğer yargı mercileri arasında görev uyuşmazlığı çıkması durumunda, Anayasa Mahkemesi'nin kararı esas alındığından Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulamaz.

Cevap

Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarında Anayasa Mahkemesi kararı esas alındığı için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulamayacağı ifadesi doğrudur.

Anayasa'nın 158. maddesi, yargı kolları arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde genel yetkili merci olarak Uyuşmazlık Mahkemesi'ni belirlemiş olsa da, Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki uyuşmazlıklarda Anayasa Mahkemesi'nin kararının esas alınacağını hükme bağlayarak Uyuşmazlık Mahkemesi'nin bu alandaki yetkisini kısıtlamıştır. Bu, anayasal hiyerarşinin bir gereğidir.

Adım Adım Çözüm

Anayasa'nın 158. maddesindeki yüksek mahkemeler arası hiyerarşinin analizi

Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler (adli ve idari) arasında uyuşmazlık çıktığında AYM kararlarının doğrudan üstün olduğu tespit edilir.

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin görev alanının istisnasını belirlemek için temel anayasal kuraldır.

Başkanlık seçim usulünün değerlendirilmesi

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı'nın, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından seçildiği teyit edilir.

Mahkemenin yapısal özelliklerini belirlemek ve hatalı seçenekleri elemek için gereklidir.

Olumsuz görev uyuşmazlığı şartlarının kontrolü

Hem adli hem de idari yargı merciinin görevsizlik kararı vermesi ve her iki kararın da kesinleşmiş olması şartı aranır.

2247 sayılı Kanun'un usule ilişkin emredici hükümlerini doğrulamak içindir.

Sayıştay ve Danıştay uyuşmazlık rejiminin incelenmesi

Vergi ve benzeri mali yükümlülükler konusunda Danıştay kararının esas alınacağı (Madde 160) belirlenir.

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin görev alanına girmeyen özel durumları ayırt etmek içindir.

Anahtar Kavram

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Görev Sınırları ve Anayasal İstisnalar

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarında AYM kararının esas alınması kuralı ile Sayıştay-Danıştay uyuşmazlığı kuralını karşılaştırarak yüksek mahkemeler arası hiyerarşiyi pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 84Soru →

$1982$ Anayasası'nda düzenlenen Anayasa Mahkemesinin kuruluşu ve üyelerinin seçimine dair kurumsal iş bölümü dikkate alındığında, aday gösteren kurum ile seçimi gerçekleştiren makam eşleşmelerinden hangisi yanlıştır?

Sayıştay Genel Kurulu, kendi başkan ve üyeleri arasından her boş üyelik için üçer aday belirleyerek seçimi yapması için Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar.

Yükseköğretim Kurulu, hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri arasından aday belirleyerek seçimi yapması için Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar.

Yargıtay Genel Kurulu, kendi başkan ve üyeleri arasından her boş üyelik için üçer aday belirleyerek seçimi yapması için Cumhurbaşkanına sunar.

Baro başkanları, serbest avukatlar arasından her boş üyelik için üçer aday belirleyerek seçimi yapması için Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar.

Danıştay Genel Kurulu, kendi başkan ve üyeleri arasından her boş üyelik için üçer aday belirleyerek seçimi yapması için Cumhurbaşkanına sunar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yükseköğretim Kurulu, hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri arasından aday belirleyerek seçimi yapması için Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar.

Cevap

Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen öğretim üyesi adayları arasından seçim yapma yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisine değil, Cumhurbaşkanına ait olduğunu belirten ifade yanlıştır.

Anayasa'nın

146

. maddesine göre, Yükseköğretim Kurulunun kendi üyesi olmayan yükseköğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri arasından göstereceği adaylar arasından seçim yapma yetkisi münhasıran Cumhurbaşkanına aittir. Türkiye Büyük Millet Meclisi ise sadece Sayıştay Genel Kurulu ve Baro Başkanlarının gösterdiği adaylar arasından üye seçer.

Adım Adım Çözüm

Anayasa Mahkemesi üye sayısını ve seçici makamları belirle.

Toplam

15

üye;

3

üye TBMM,

12

üye Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

Anayasa Mahkemesinin yapısını anlamak için temel sayısal dağılımın bilinmesi gerekir.

TBMM'nin üye seçtiği kaynakları analiz et.

TBMM; Sayıştay Genel Kurulundan

2

, baro başkanlarından

1

üye seçer.

Yasama organının yargı organı üzerindeki seçim yetkisinin sınırlarını tespit etmek gerekir.

Cumhurbaşkanının üye seçtiği kaynakları ve YÖK'ün rolünü incele.

Cumhurbaşkanı; Yargıtay'dan

3

, Danıştay'dan

2

, YÖK'ten

3

ve doğrudan

4

üye seçer.

YÖK adaylarının nihai seçim makamının Cumhurbaşkanı olduğu anayasal kuraldır (Madde

146

Seçeneklerdeki eşleşmeleri kural ile karşılaştır.

YÖK adaylarının TBMM'ye sunulduğunu belirten seçenek hatalıdır.

Anayasal yetki paylaşımındaki bu hata, yürütme ve yasama arasındaki görev dağılımına aykırıdır.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesi Üye Seçiminde Aday Gösteren ve Seçen Makamlar

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesine TBMM tarafından yapılan seçimlerde aranan nitelikli çoğunluk (toplantı ve karar yeter sayıları) süreçlerini tekrar ediniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 85Soru →

1982 Anayasası'nın "Yargı" bölümünde düzenlenen Uyuşmazlık Mahkemesi'nin yapısı, görev alanı ve diğer yüksek mahkemelerle olan ilişkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Başkanı, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından seçilir.

Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemekle görevlidir.

Olumsuz görev uyuşmazlığının ortaya çıkabilmesi için, her iki yargı merciinin de görevsizlik kararı vermiş olması ve bu kararların kesinleşmiş olması şarttır.

Diğer mahkemeler ile Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında, uyuşmazlığın giderilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararı esas alınır.

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararları kesin olup bu kararlara karşı herhangi bir yargı merciine veya kanun yoluna başvurulamaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Diğer mahkemeler ile Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında, uyuşmazlığın giderilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararı esas alınır.

Cevap

Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarında, Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmasına gerek kalmaksızın doğrudan Anayasa Mahkemesi'nin kararı esas alınır.

Anayasa'nın 158. maddesinin son fıkrasına göre; 'Anayasa Mahkemesi ile diğer mahkemeler arasındaki görev uyuşmazlıklarında, Anayasa Mahkemesi'nin kararı esas alınır.' Bu hüküm gereğince, böyle bir durumda uyuşmazlığı çözmek için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmaz; doğrudan Anayasa Mahkemesi'nin yetki alanı veya kararı geçerli kabul edilir. Dolayısıyla uyuşmazlığın giderilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmasının zorunlu olduğunu iddia eden ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin başkanlık yapısını kontrol et.

Başkanın Anayasa Mahkemesi'nce kendi üyeleri arasından seçildiği teyit edildi.

Anayasa'nın 158. maddesi başkanlık makamını doğrudan AYM üyeliğine bağlamıştır.

Görev ve hüküm uyuşmazlığı ayrımını analiz et.

Mahkemenin sadece görev değil, aynı zamanda kesinleşmiş kararlar arasındaki hüküm uyuşmazlıklarını da çözdüğü belirlendi.

Yargı kollarının birbirlerinin alanına müdahalesini veya hakkın yerine getirilmesini engelleyen çelişkileri gidermek mahkemenin varlık sebebidir.

Anayasa'nın 158. maddesinin son fıkrasını (istisnai kuralı) incele.

Anayasa Mahkemesi'nin taraf olduğu uyuşmazlıklarda diğer yüksek mahkemelerin (Yargıtay, Danıştay vb.) veya uyuşmazlık merciinin değil, AYM'nin görüşünün üstün geldiği saptandı.

Anayasa Mahkemesi'nin yargı hiyerarşisindeki özel konumu ve anayasal denetim yetkisinin önceliği nedeniyle bu istisna getirilmiştir.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesi'nin Kararlarının Üstünlüğü (Madde 158)

Daha Fazla Pratik

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin üye yapısının (Yargıtay ve Danıştay'dan gelen üyeler) incelenmesi konuyu pekiştirecektir.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 86Soru →

Anayasa Mahkemesine yapılacak bireysel başvurularda, mahkemenin "konu bakımından yetkisi" (ratione materiae) ve başvurunun "kabule değerliği" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

Bireysel başvuruya konu edilebilecek hakların, hem

1982

Anayasası'nda güvence altına alınmış temel hak ve özgürlükler kapsamında bulunması hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerin ortak koruma alanında yer alması zorunludur.

İhlale neden olduğu iddia edilen işlem veya ihmale karşı idari ve yargısal başvuru yolları tüketilmeden, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

30

gün içinde başvuru yapılabilir.

Başvuru yollarının tüketildiği tarihten; bir başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren

60

günlük hak düşürücü süre içinde başvuru yapılmalıdır.

Anayasa'nın "Sosyal ve Ekonomik Haklar" bölümünde yer alan eğitim hakkı veya sosyal güvenlik hakkı gibi haklar, doğrudan bireysel başvuruya konu edilebilir.

Doğrudan bir kanun hükmünün veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yoluna gidilebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bireysel başvuruya konu edilebilecek hakların, hem $1982$ Anayasası'nda güvence altına alınmış temel hak ve özgürlükler kapsamında bulunması hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokollerin ortak koruma alanında yer alması zorunludur.

Cevap

Bireysel başvuruya konu edilebilecek hakların hem Anayasa'da hem de AİHS ortak koruma alanında yer alması şartıdır.

Bireysel başvuru mekanizması, Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla işletilir. Bu durum hukukta 'ortak koruma alanı' olarak adlandırılır ve mahkemenin konu bakımından yetkisini belirleyen temel kuraldır.

Adım Adım Çözüm

Bireysel başvurunun konu bakımından kapsamını belirleyin.

Anayasa'nın

148

. maddesi uyarınca başvuru kapsamı; Anayasa'da düzenlenen temel hak ve özgürlüklerden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve ek protokoller kapsamındaki haklar ile sınırlıdır.

Başvurunun kabul edilebilmesi için ihlal iddiasının bu ortak koruma alanı içinde kalması gerekir.

Usul şartlarını (süre ve ikincillik) kontrol edin.

Başvuru için tüm olağan kanun yollarının tüketilmiş olması (ikincillik ilkesi) ve bu tüketimden itibaren

30

gün içinde başvurulması gerekir.

Mahkemenin kabule değerlik incelemesinde sürelere ve usul kurallarına uyulup uyulmadığı ilk aşamada değerlendirilir.

Anahtar Kavram

Bireysel Başvuruda Ortak Koruma Alanı ve İkincillik İlkesi

Soru 87Soru →

$1982$ Anayasası'na göre, Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresi ve yeniden seçilme imkânı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilirler ve bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez.

Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilirler ve görev süresi dolan üyeler bir defaya mahsus olmak üzere yeniden seçilebilirler.

Anayasa Mahkemesi üyeleri altı yıl için seçilirler ve görev süresi dolan üyeler tekrar aday olabilirler.

Anayasa Mahkemesi üyeleri yaş haddine kadar görev yaparlar ve bu süre içinde görevlerine son verilemez.

Anayasa Mahkemesi üyeleri dokuz yıl için seçilirler ve üyeliği sona erenler ancak üç yıl geçtikten sonra yeniden seçilebilirler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilirler ve bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez.

Cevap

Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilirler ve bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez.

Anayasanın

147

. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi üyeleri on iki yıl için seçilirler. Bir kimse iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. Bu düzenleme, mahkemenin bağımsızlığını ve üye sirkülasyonunu sağlamayı amaçlar.

Adım Adım Çözüm

Anayasanın 'Yargı' bölümündeki Anayasa Mahkemesi ile ilgili hükümleri (Madde

146

147

) inceleyin.

Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresine ilişkin temel kuralın belirlenmesi.

Hukuki dayanağı netleştirmek için.

Üyelerin görev süresini ve tekrar seçilip seçilemeyeceklerini belirleyen

147

. maddeyi analiz edin.

Görev süresinin

12

yıl olduğu ve bir kişinin iki kez seçilemeyeceği bilgisine ulaşılması.

Soruda istenen spesifik süreyi ve kısıtlamayı tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Anayasa Mahkemesi Üyeliğinin Süresi ve Tekrar Seçilme Yasağı

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi üyelerinin seçilme yaş haddi (

45

) ve üyelerin kaçının Cumhurbaşkanı, kaçının TBMM tarafından seçildiğini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 88Soru →

1982 Anayasası ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde, Anayasa Mahkemesine sunulan "bireysel başvuru" mekanizmasının işleyişi ve başvuru şartları dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bireysel başvuru yoluna başvurabilmek için, hak kaybına sebebiyet verdiği öne sürülen karar veya uygulama hakkında kanunda belirtilen tüm olağan hukuki süreçlerin tamamlanmış olması gerekir.

Hukuki yolların sona erdiği tarihten veya bir çözüm yolu yoksa durumun öğrenilmesinden itibaren 60 gün içinde mahkemeye müracaat edilmelidir.

Anayasa'da yer alan sosyal ve ekonomik haklar, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın bireysel başvuruya konu edilebilir.

Kanunlar ve idarenin genel düzenleyici nitelikteki işlemleri için doğrudan doğruya mahkemeye bireysel müracaatta bulunulabilir.

Belediyeler ve üniversiteler gibi kamu tüzel kişileri de mülkiyet haklarının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru hakkını kullanabilirler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bireysel başvuru yoluna başvurabilmek için, hak kaybına sebebiyet verdiği öne sürülen karar veya uygulama hakkında kanunda belirtilen tüm olağan hukuki süreçlerin tamamlanmış olması gerekir.

Cevap

Bireysel başvuru yoluna başvurabilmek için tüm olağan hukuki süreçlerin tamamlanmış olması şartı aranır.

Bireysel başvuru, 'ikincillik ilkesi' gereği ancak derece mahkemelerinde sonuç alınamaması durumunda başvurulabilecek bir yoldur. Dolayısıyla müracaatın 'kabule değer' bulunabilmesi için tüm idari ve yargısal çözüm yollarının tamamlanmış olması temel bir ön şarttır.

Adım Adım Çözüm

Bireysel başvurunun niteliğini değerlendirmek.

Bu yolun bir 'ikincillik ilkesi' (subsidiarity) üzerine kurulu olduğu saptanır.

Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin yerine geçerek karar veren bir merci değil, temel hak ihlallerini denetleyen son çaredir.

Olağan kanun yollarının tüketilmesi şartını incelemek.

İhlale neden olan işleme karşı idari ve yargısal tüm yolların (kabule değerlik kriteri) bitirilmesi gerektiği sonucuna varılır.

Eğer tüketilebilecek bir kanun yolu varsa ve bu yol tüketilmeden AYM'ye gidilirse başvuru 'başvuru yollarının tüketilmemesi' nedeniyle reddedilir.

Anahtar Kavram

İkincillik İlkesi ve Bireysel Başvuru Şartları

İpuçları

Bireysel başvurunun bir 'son çare' olduğunu hatırlayın.

Mahkemenin bir norm denetimi (kanun iptali) yapmadığını, sadece kişiye özel somut ihlallere baktığını düşünün.

Daha Fazla Pratik

Bireysel başvuruda 'ortak koruma alanı' kavramını ve AİHS'deki ek protokollerin etkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 89Soru →

1982 Anayasası'na göre Sayıştay Başkan ve üyelerinin seçimi ile kararlarının hukuki niteliği hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Başkan ve üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir ve kesin hükümleri aleyhine idari yargı yoluna başvurulamaz.

Anayasa'da sayılan yüksek mahkemelerden biridir ve üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından atanır.

Üyeleri Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilir ve kararlarına karşı Anayasa Mahkemesine itiraz edilebilir.

Başkan ve üyeleri Danıştay Genel Kurulunca seçilir ve kararları Danıştay'ın denetimine tabidir.

Cumhurbaşkanlığına bağlı bir mali denetim organıdır ve yargı yetkisi bulunmamaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Başkan ve üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir ve kesin hükümleri aleyhine idari yargı yoluna başvurulamaz.

Cevap

Sayıştay Başkan ve üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir ve kesin hükümleri aleyhine idari yargı yoluna başvurulamaz.

1982 Anayasası'nın 160. maddesine göre Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderlerini TBMM adına denetlemekle görevlidir. Sayıştay’ın başkan ve üyeleri TBMM tarafından seçilir. Ayrıca vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Sayıştay’ın kesin hükümleri aleyhine idari yargı yoluna başvurulamaz.

Adım Adım Çözüm

Sayıştay'ın seçim usulünü belirlemek

Başkan ve üyelerin TBMM tarafından seçildiği saptandı.

Anayasa'nın 160. maddesi uyarınca Sayıştay, TBMM adına denetim yapar ve üyelerini TBMM seçer.

Kararların kesinlik durumunu incelemek

Vergi ve benzeri mali yükümlülükler hakkındaki kararlarının kesin olduğu ve Danıştay'a başvurulamayacağı belirlendi.

Anayasa'da Sayıştay'ın kesin hükümleri aleyhine idari yargı yoluna başvurulamayacağı açıkça belirtilmiştir.

Anahtar Kavram

Sayıştay'ın anayasal konumu ve kesin hükümleri

İpuçları

Sayıştay'ın TBMM adına denetim yaptığını hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Sayıştay ile Danıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda hangi kurumun kararının esas alındığını araştırın.

Tahmini Süre:45s

Soru 90Soru →

1982 Anayasası’nda düzenlenen ve mali denetim ile hesap yargılaması yapmakla görevli olan Sayıştay'ın kuruluşu, üyelerinin seçimi ve kararlarının hukuki sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi anayasal hükümlerle tam olarak bağdaşmaktadır?

Sayıştay Başkanı ve üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir; vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararı esas alınmakla birlikte Sayıştay'ın kesin hükümleri hakkında idari yargı yoluna başvurulamaz.

Sayıştay, Anayasa'nın yargı bölümünde 'Yüksek Mahkemeler' başlığı altında düzenlenmiş bir organ olup, üyelerinin tamamı Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından seçilerek göreve başlar.

Sayıştay'ın hesap yargılaması sonucunda verdiği kesin hükümlere karşı, ilgililer tarafından hukuka aykırılık iddiasıyla Danıştay'da iptal davası açılması anayasal bir haktır.

Sayıştay Başkanı ve üyeleri Cumhurbaşkanı tarafından seçilir; ancak Sayıştay'ın mali denetim raporları TBMM tarafından onaylanmadıkça yargısal bir sonuç doğurmaz.

Vergi ve benzeri mali yükümlülükler konusunda Danıştay ile Sayıştay kararları arasında bir çelişki oluşması durumunda, Sayıştay'ın hesap mahkemesi sıfatıyla verdiği karar nihai olarak uygulanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sayıştay Başkanı ve üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir; vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararı esas alınmakla birlikte Sayıştay'ın kesin hükümleri hakkında idari yargı yoluna başvurulamaz.

Cevap

Sayıştay Başkanı ve üyelerinin TBMM tarafından seçilmesi, kararlarının idari yargı denetimine kapalı olması ve vergi uyuşmazlıklarında Danıştay kararının üstünlüğü

Doğru seçenek, Sayıştay'ın en temel üç anayasal özelliğini bir araya getirmektedir: Başkan ve üyelerinin TBMM tarafından seçilmesi, kesin hükümlerine karşı idari yargı (Danıştay) yolunun kapalı olması ve vergi konularında Danıştay kararlarının üstünlüğünün tanınması. Bu özelliklerin tamamı 1982 Anayasası'nın 160. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.

Adım Adım Çözüm

Sayıştay'ın seçim usulünü incele.

Anayasa madde 160 uyarınca Sayıştay Başkanı ve üyeleri TBMM tarafından seçilir.

Sayıştay, Meclis adına denetim yapan bir organdır.

Kararların hukuki niteliğini ve yargı yolunu değerlendir.

Sayıştay'ın kesin hükümleri hakkında idari yargı yoluna başvurulamaz; yani Danıştay'a temyize gidilemez.

Sayıştay'ın kararları hesap yargılaması sonucunda verilen kesin hükümlerdir.

Danıştay ile olan özel uyuşmazlık kuralını kontrol et.

Vergi ve mali yükümlülüklerde Danıştay ve Sayıştay kararları çatışırsa Danıştay kararı esas alınır.

Anayasa, bu özel durumda Danıştay'ın içtihadına öncelik tanımıştır.

Anahtar Kavram

Sayıştay'ın Anayasal Statüsü ve Yargısal Sınırları

Daha Fazla Pratik

Sayıştay'ın denetim alanı dışındaki kurumları (örn. OYAK) ve TBMM adına yaptığı denetimin kapsamını inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 91Soru →

1982 Anayasası’na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen bir kanunun sadece şekil (biçim) bakımından Anayasa Mahkemesinde denetlenmesi ile ilgili dava açma süreleri ve bu davayı açmaya yetkili olanlar hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi istemi, yayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten sonra yapılamaz ve bu dava sadece Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte biri tarafından açılabilir.

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi istemi, yayımlandığı tarihten itibaren altmış gün içinde Cumhurbaşkanı, en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu veya üye tamsayısının beşte biri tarafından yapılabilir.

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi istemi, yayımlandığı tarihten itibaren on gün içinde Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu tarafından istenebilir.

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi istemi, yayımlandığı tarihten itibaren on gün içinde Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının onda biri tarafından istenebilir.

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi istemi, yayımlandığı tarihten itibaren otuz gün içinde sadece Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı tarafından istenebilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kanunların şekil bakımından denetlenmesi istemi, yayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten sonra yapılamaz ve bu dava sadece Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte biri tarafından açılabilir.

Cevap

Doğru ifade, kanunların şekil bakımından denetimi için öngörülen 10 günlük süreyi ve bu davayı açmaya yetkili olan sadece iki merciyi (Cumhurbaşkanı ve 1/5 milletvekili) eksiksiz ve doğru bir şekilde belirtmektedir. Anayasa'nın 148. maddesi bu konuda çok açık bir kısıtlama getirmiştir.

Adım Adım Çözüm

Normun ve denetim türünün tespit edilmesi

Soru kanunların 'şekil' (biçim) bakımından denetimini sormaktadır.

Anayasa'da kanun, anayasa değişikliği, CBK ve İçtüzük için farklı süreler ve yetkili merciler öngörülmüştür.

Dava açma süresinin belirlenmesi

1982 Anayasası Madde 148 uyarınca kanunlarda şekil denetimi süresi 10 gündür.

Kanunların esas bakımından denetimi 60 gün iken, şekil denetimi istisnai olarak 10 günle sınırlandırılmıştır.

Dava açmaya yetkili mercilerin belirlenmesi

Yetkililer sadece Cumhurbaşkanı ve 1/5 milletvekilidir (120 kişi).

Anayasa Madde 148, kanunların şekil denetimi için siyasi parti gruplarını dışarıda bırakmıştır; bu en önemli ayrım noktasıdır.

Anahtar Kavram

Kanunların şekil bakımından denetiminde süre ve yetki kısıtlamaları

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 92Soru →

1982 Anayasası’na göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen bir kanunun hem şekil hem de esas bakımından denetlenmesi amacıyla Anayasa Mahkemesinde açılacak iptal davası (soyut norm denetimi) süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kanunun şekil bakımından denetimi sadece Cumhurbaşkanı veya TBMM üye tam sayısının beşte biri tarafından istenebilirken; esas bakımından denetimi ayrıca en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu da talep edebilir.

Kanunların hem şekil hem de esas bakımından denetlenmesi için açılacak iptal davası süresi, kanunun Resmi Gazete’de yayımlanmasından itibaren her iki durum için de

60

gündür.

En fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu, kanunların hem şekil hem de esas bakımından Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla doğrudan iptal davası açma yetkisine sahiptir.

TBMM üye tam sayısının en az onda birini oluşturan milletvekilleri, kanunların Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren

10

gün içinde esas bakımından iptal davası açabilir.

Kanunların şekil bakımından denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılırken, esas bakımından denetimi için öncelikle Danıştay'a başvurulması zorunludur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kanunun şekil bakımından denetimi sadece Cumhurbaşkanı veya TBMM üye tam sayısının beşte biri tarafından istenebilirken; esas bakımından denetimi ayrıca en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu da talep edebilir.

Cevap

1982 Anayasası'nın 148. maddesinin ikinci fıkrası, kanunların şekil bakımından denetlenmesi talebinin sadece Cumhurbaşkanı veya TBMM üyelerinin beşte biri tarafından yapılabileceğini açıkça hükme bağlamıştır. Buna karşılık, Anayasa'nın 150. maddesinde düzenlenen esas bakımından iptal davası açma yetkisi; Cumhurbaşkanı, en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve TBMM üye tam sayısının beşte biri tutarındaki üyelere (

120

milletvekili) tanınmıştır. Dolayısıyla parti gruplarının kanunlar için 'esas' denetimi yetkisi varken 'şekil' denetimi yetkisi yoktur.

Adım Adım Çözüm

Dava konusu normu ve denetim türünü belirleyin.

Dava konusu bir 'kanun'dur ve soyut norm denetimi (iptal davası) söz konusudur.

Anayasa Mahkemesi'nde dava açma yetkisi denetlenen normun türüne (kanun, CBK, İçtüzük vb.) göre değişebilmektedir.

Şekil bakımından denetim yetkisini inceleyin.

Anayasa m. 148'e göre kanunlar için şekil denetimini sadece Cumhurbaşkanı veya

1/5

milletvekili (120 kişi) isteyebilir.

Anayasa, kanunların şekil bakımından denetimini siyasi parti gruplarına kapatmıştır.

Esas bakımından denetim yetkisini inceleyin.

Anayasa m. 150'ye göre Cumhurbaşkanı, en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve

1/5

milletvekili yetkilidir.

Esas bakımından denetim, soyut norm denetimi açmaya yetkili tüm süjelere açıktır.

Süreleri kontrol edin.

Şekil için

10

gün, esas için

60

gün.

Şekil aykırılıklarının hızlıca tespiti ve hukuki güvenliğin sağlanması için şekil davası süresi çok daha kısa tutulmuştur.

Anahtar Kavram

İptal Davasında Yetki ve Süre Ayrımı

Alternatif Yöntem

Yetki ve süreleri bir tablo üzerinden karşılaştırarak ezberlemek hata payını düşürür. Kanunlarda Şekil = 10 gün / Cumhurbaşkanı + 1/5 MV. Kanunlarda Esas = 60 gün / Cumhurbaşkanı + 1/5 MV + 2 Parti Grubu.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 93Soru →

1982 Anayasası’na göre, bir kanunun sadece şekil (biçim) bakımından Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde doğrudan doğruya iptal davası açılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte biri (

1/5

) tutarındaki milletvekilleri tarafından, kanunun yayımlandığı tarihten itibaren

10

gün içinde açılabilir.

Cumhurbaşkanı veya en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu tarafından, kanunun yayımlandığı tarihten itibaren

60

gün içinde açılabilir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının onda biri (

1/10

) tutarındaki milletvekilleri tarafından, kanunun yayımlandığı tarihten itibaren

10

gün içinde açılabilir.

En fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu veya TBMM üye tamsayısının beşte biri (

1/5

) tarafından, kanunun yayımlandığı tarihten itibaren

60

gün içinde açılabilir.

Bir mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanacak kanun hükmünü Anayasa’ya aykırı bularak dosyayı Anayasa Mahkemesine göndermesi ile gerçekleşir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte biri ( $1/5$ ) tutarındaki milletvekilleri tarafından, kanunun yayımlandığı tarihten itibaren $10$ gün içinde açılabilir.

Cevap

Cumhurbaşkanı veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte biri (

1/5

) tutarındaki milletvekilleri tarafından, kanunun yayımlandığı tarihten itibaren

10

gün içinde açılması gereken seçenek doğrudur.

1982 Anayasası'nın 148. maddesine göre kanunların şekil bakımından denetlenmesi; sadece Cumhurbaşkanınca veya Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin beşte biri (

1/5

) tarafından istenebilir. Bu davanın açılma süresi, kanunun yayımlandığı tarihten itibaren

10

gündür. Bu nedenle hem yetkili kişileri hem de süreyi doğru belirten seçenek doğru cevaptır.

Adım Adım Çözüm

Normun türünü ve denetim kapsamını belirleyin.

Soru bir 'kanun'un sadece 'şekil' (biçim) bakımından denetimini sormaktadır.

Anayasa'da kanun, anayasa değişikliği ve içtüzük için farklı denetim usulleri öngörülmüştür.

Şekil denetimi için yetkili kişileri hatırlayın.

Kanunların şekil denetimi için sadece Cumhurbaşkanı ve

1/5

(

120

) milletvekili yetkilidir.

Anayasa'nın 148. maddesi siyasi parti gruplarını kanunların şekil denetiminde yetkili saymamıştır.

Şekil denetimi için öngörülen süreyi tespit edin.

Süre, kanunun Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren

10

gündür.

Şekil aykırılıklarının hızlıca tespiti ve hukuk güvenliği için bu süre kısa tutulmuştur.

Anahtar Kavram

Kanunların Şekil Bakımından Denetimi

Daha Fazla Pratik

Anayasa değişikliklerinin şekil bakımından denetimi ile kanunların şekil denetimi arasındaki farkları (özellikle denetim kapsamı açısından) inceleyiniz.

Tahmini Süre:50s

Soru 94Soru →

Türkiye Cumhuriyeti yargı sisteminde yüksek mahkemeler arasında yer alan Uyuşmazlık Mahkemesi'nin teşkilat yapısı ve yetkileri düşünüldüğünde, 1982 Anayasası hükümlerine göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığını, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından görevlendirilen bir üye yürütür.

Diğer mahkemeler ile Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin kararları esas alınır.

Mahkemenin tüm asıl ve yedek üyeleri, Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından yüksek dereceli hakimler arasından seçilir.

Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarına karşı, hukuki denetim amacıyla Yargıtay ilgili hukuk dairesine temyiz başvurusunda bulunulabilir.

Mahkeme, adli ve idari yargı mercileri ile birlikte askeri yargı mercileri arasındaki uyuşmazlıkları da kesin olarak çözümler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığını, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından görevlendirilen bir üye yürütür.

Cevap

Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığını, Anayasa Mahkemesi tarafından kendi üyeleri arasından görevlendirilen bir üye yürütür.

Doğru cevap olan ifade, 1982 Anayasası'nın 158. maddesinde belirtilen 'Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanlığını Anayasa Mahkemesi'nce kendi üyeleri arasından görevlendirilen üye yapar' hükmüyle tam olarak örtüşmektedir. Bu düzenleme, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin adli ve idari yargı arasındaki tarafsızlığını sağlamak adına, başkanın her iki yargı koluna da dahil olmayan Anayasa Mahkemesi'nden gelmesini öngörür.

Adım Adım Çözüm

Yüksek mahkemelerin hiyerarşik yapısını değerlendir.

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin adli ve idari yargı kolları arasındaki uyuşmazlıkları çözmekle görevli olduğu belirlendi.

Kurumun temel görev alanını belirlemek seçenekleri elemek için gereklidir.

Başkanlık ve üye seçim usulünü hatırla.

Başkanın Anayasa Mahkemesi'nden, üyelerin ise Yargıtay ve Danıştay'dan geldiği tespit edildi.

Anayasa madde 158'deki kurumsal yapıyı doğrulamak gerekir.

Kararların niteliğini ve diğer yargı organlarıyla ilişkisini kontrol et.

Kararların kesin olduğu ve Anayasa Mahkemesi ile çelişen durumlarda Anayasa Mahkemesi'nin üstün olduğu anlaşıldı.

Yanlış seçeneklerdeki 'temyiz' ve 'Anayasa Mahkemesi üzerinde üstünlük' iddialarını çürütmek içindir.

Anahtar Kavram

Uyuşmazlık Mahkemesi'nin Teşkilat Yapısı ve Anayasa Mahkemesi ile İlişkisi

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvurulardaki yetki alanı ile Uyuşmazlık Mahkemesi'nin görev sınırlarını karşılaştıran bir çalışma yapılması önerilir.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 95Soru →

$1982$ Anayasası’nın $159$ . maddesinde düzenlenen Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun ( $HSK$ ) görev ve yetkileri ile kararlarının denetimi kapsamında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin kesinleşen kararlarına karşı yargı yolu açık olup; bu davalar ilk derece mahkemesi olarak Danıştay’da görülür.

Hâkim ve savcıların görevlerinden dolayı veya görevleri sırasında suç işleyip işlemediklerini inceleme ve soruşturma yetkisi, ilgili dairenin teklifi ve Kurul Başkanının oluru ile kullanılır.

Adli ve idari yargı hâkim ve savcılarını mesleğe kabul etme, atama, nakletme, geçici yetki verme ve kadro dağıtımı yetkileri Kurul’un görevleri arasındadır.

Kurulun disiplin cezası dışındaki tüm idari işlemleri (atama, nakil, terfi) idari yargı denetimine tabi olup, bu işlemlere karşı

60

gün içinde iptal davası açılabilir.

Adalet Bakanı Kurulun başkanıdır; ancak Kurulun dairelerinin çalışmalarına katılamaz ve oy kullanamaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kurulun disiplin cezası dışındaki tüm idari işlemleri (atama, nakil, terfi) idari yargı denetimine tabi olup, bu işlemlere karşı $60$ gün içinde iptal davası açılabilir.

Cevap

Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun meslekten çıkarma cezası dışındaki hiçbir kararına karşı yargı yolu açık değildir; atama, nakil ve terfi gibi işlemler yargı denetimi dışındadır.

Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü

1982

Anayasası'nın

159

. maddesine göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) kararlarına karşı yargı yolu ilkesel olarak kapalıdır. Bu kuralın tek istisnası 'meslekten çıkarma' cezasıdır. Hâkim ve savcıların atama, nakil, geçici yetki veya derece ilerlemesi gibi özlük haklarına ilişkin kararları 'idari nitelikte' olsa dahi bunlara karşı iptal davası açılamaz.

Adım Adım Çözüm

Anayasa Madde 159'un yargı yolu ile ilgili hükmünü incele.

Kurulun meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararları dışındaki kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamayacağı kuralı tespit edilir.

Yargı yolu kısıtlamasının kapsamını belirlemek için temel hukuk kuralına bakılmalıdır.

HSK'nın idari nitelikteki kararları (atama, nakil vb.) ile disiplin kararlarını karşılaştır.

Genel kural olan idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olması (

Madde 125

), HSK özelinde anayasal bir istisna ile daraltılmıştır.

Genel idari hukuk kuralları ile anayasal özel statülü kurumların farkını ayırt etmek gerekir.

Seçeneklerdeki hukuki doğruluğu test et.

Atama ve nakil gibi işlemlerin yargı denetimine tabi olduğunu iddia eden seçeneğin Anayasa'ya aykırı olduğu sonucuna varılır.

Hatalı hukuki çıkarımın anayasal metinle çeliştiğini teyit etmek için.

Anahtar Kavram

HSK Kararlarının Yargısal Denetimi (Yargı Yolu İstisnası)

Soru 96Soru →

Bir anonim şirket, mülkiyetinde bulunan bir taşınmazın idare tarafından kamulaştırılmaksızın el atılması üzerine açtığı tazminat davasında, yerel mahkemenin davanın reddine dair kararının istinaf incelemesinden geçerek kesinleştiğini 15 Ocak 2026 tarihinde öğrenmiştir. Şirket vekili, söz konusu yargı kararının mülkiyet hakkını ihlal ettiğini ve kararın dayandığı ilgili Kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek 5 Şubat 2026 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

Buna göre, söz konusu bireysel başvuru ile ilgili Anayasa Mahkemesinin yapacağı incelemeye ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğine ait hakların ihlali iddiasıyla başvurabilir; ancak yasama işlemleri doğrudan bireysel başvuruya konu edilemez.

Şirket bir tüzel kişi olduğu için Anayasa'da yer alan temel haklardan yararlanamaz; bu nedenle başvuru 'kişi bakımından yetkisizlik' nedeniyle reddedilmelidir.

Bireysel başvuru süresi olan 30 gün, mahkeme kararının verildiği tarihte başlar; bu nedenle 5 Şubat'ta yapılan başvuru süre aşımı nedeniyle reddedilmelidir.

Anayasa'nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkı bir sosyal hak olduğu için, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde yer alsa dahi bireysel başvuruya konu edilemez.

Bireysel başvuruda iddia edilen hak ihlalinin dayanağı bir kanun hükmü ise, Anayasa Mahkemesi bu başvuruyu doğrudan 'soyut norm denetimi' kapsamında inceler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğine ait hakların ihlali iddiasıyla başvurabilir; ancak yasama işlemleri doğrudan bireysel başvuruya konu edilemez.

Cevap

Özel hukuk tüzel kişilerinin başvuru ehliyeti kendi haklarıyla sınırlıdır ve yasama işlemleri doğrudan bireysel başvuru konusu yapılamaz.

Bireysel başvuruda temel kural, sadece özel hukuk tüzel kişilerinin kendi hakları için başvurabilmesi ve yasama işlemlerinin (kanunların) doğrudan dava edilememesidir. Senaryoda şirket bir özel hukuk tüzel kişisi olarak mülkiyet hakkı için başvurabilir ancak kanun iptali isteyemez.

Adım Adım Çözüm

Başvuru Ehliyetini Kontrol Et

Anonim şirket bir özel hukuk tüzel kişisidir.

6216 sayılı Kanun uyarınca özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğe ait haklar (mülkiyet, adil yargılanma vb.) için başvurabilir.

Konu Bakımından Yetkiyi Değerlendir

Mülkiyet hakkı ihlali iddiası incelenebilir, ancak kanun hükmünün iptali talebi incelenemez.

6216 sayılı Kanun m. 45/3 uyarınca yasama işlemleri doğrudan bireysel başvuruya konu edilemez.

Süreyi ve Kesinleşmeyi Analiz Et

Başvuru süresi içindedir.

Öğrenme tarihi 15 Ocak, başvuru 5 Şubat (21 gün). 30 günlük yasal süre aşılmamıştır.

İkincillik İlkesini Kontrol Et

Olağan kanun yolları tüketilmiştir.

Kararın istinaf incelemesinden geçerek kesinleştiği belirtilmiştir.

Anahtar Kavram

Bireysel Başvuru Ehliyeti ve Konu Bakımından Yetki

Daha Fazla Pratik

Bireysel başvuruda 'ortak koruma alanı' (Anayasa + AİHS) kavramını ve kamu tüzel kişilerinin neden başvuru yapamadığını tekrar ediniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 97Soru →

1982 Anayasası'na göre mali denetim ve hesap yargılaması yapmakla görevli olan Sayıştay'ın kuruluşu, başkan ve üyelerinin seçimi ve kararlarının hukuki niteliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Sayıştay, Anayasa'da sınırlı sayıda sayılan yüksek mahkemelerden biridir.

Sayıştay'ın hesap yargılaması sonucunda verdiği kesin hükümler aleyhine Danıştay'da temyiz davası açılabilir.

Sayıştay Başkanı ve üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

Vergi ve benzeri mali yükümlülükler konusunda Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Sayıştay kararları esas alınır.

Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idarelerinin denetimini Cumhurbaşkanlığı adına yerine getirir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sayıştay Başkanı ve üyeleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

Cevap

Sayıştay Başkanı ve üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

1982 Anayasası'nın 160. maddesine göre Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderlerini Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamakla görevlidir. Aynı madde uyarınca Sayıştay Başkanı ve üyeleri Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilir.

Adım Adım Çözüm

Sayıştay'ın seçim usulünü belirlemek

Başkan ve üyelerin TBMM tarafından seçildiği tespit edildi.

1982 Anayasası Madde 160 gereği Sayıştay'ın demokratik meşruiyeti ve mali denetim görevi Meclis adına yürütüldüğünden seçim Meclis tarafından yapılır.

Kararların kesinliğini ve uyuşmazlık rejimini değerlendirmek

Kararların kesin olduğu ve vergi konularında Danıştay'ın üstün olduğu anlaşıldı.

Anayasa, yargı birliğini sağlamak adına mali yükümlülüklerde Danıştay kararlarını üstün tutmuştur.

Yüksek mahkeme statüsünü kontrol etmek

Sayıştay'ın yüksek mahkeme listesinde olmadığı doğrulandı.

Anayasa'da yüksek mahkemeler sınırlı olarak (AYM, Yargıtay, Danıştay, Uyuşmazlık Mahkemesi) sayılmıştır.

Anahtar Kavram

Sayıştay'ın anayasal statüsü, seçim usulü ve yargısal yetkilerinin sınırları.

Tahmini Süre:50s

Soru 98Soru →

1982 Anayasası'na göre; mahkemelerin ve hâkimlerin dış etkilere karşı korunmasını ifade eden 'mahkemelerin bağımsızlığı' (fonksiyonel bağımsızlık) ile hâkimlerin özlük haklarını ve mesleki statülerini koruyan 'hâkimlik teminatı' (kişisel güvence) arasındaki fark göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudan yargı yetkisinin bağımsızlığını korumak amacıyla yasama organına getirilmiş anayasal bir yasaktır?

Hâkimlerin ve savcıların, kendileri istemedikçe Anayasa'da gösterilen yaştan önce emekliye ayrılamamaları

Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, hâkimlerin aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamamaları

Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaması, görüşme yapılamaması veya herhangi bir beyanda bulunulamaması

Hâkim ve savcıların idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlı olarak çalışmak durumunda olmaları

Hâkimlerin disiplin suçları nedeniyle meslekten çıkarılmalarının ancak kanunla belirtilen usullere göre mümkün olması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaması, görüşme yapılamaması veya herhangi bir beyanda bulunulamaması

Cevap

Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaması, görüşme yapılamaması veya herhangi bir beyanda bulunulamaması

Doğru seçenek olan Yasama Meclisindeki görüşme yasağı, 1982 Anayasası'nın 138. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre hiçbir organ, makam veya kişi yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere emir veremez. Özellikle yasama organına getirilen 'görülmekte olan bir dava hakkında soru soramama ve beyanda bulunamama' yasağı, mahkemenin işlevsel (fonksiyonel) olarak bağımsız karar vermesini sağlamaya yönelik en somut sınırlamadır.

Adım Adım Çözüm

Kavramları analiz etme

Yargı bağımsızlığı (fonksiyonel) ile hâkimlik teminatı (kişisel) arasındaki fark belirlendi.

Soruda istenen, mahkemenin karar verme sürecine (yargı yetkisine) dışarıdan müdahaleyi engelleyen kuraldır.

Anayasa Madde 138'i inceleme

Görülmekte olan davalar hakkında Meclis'te görüşme yapma yasağı tespit edildi.

Madde 138, yasama organının yargı yetkisine müdahalesini doğrudan yasaklayan temel hükümdür.

Seçenekleri karşılaştırma

Diğer seçeneklerin 139. maddedeki kişisel teminatlar olduğu görüldü.

Emeklilik ve özlük hakları hâkimin şahsıyla ilgiliyken, meclis yasağı doğrudan davanın kendisiyle (fonksiyonel) ilgilidir.

Anahtar Kavram

Mahkemelerin Bağımsızlığı (İşlevsel Bağımsızlık)

Daha Fazla Pratik

Anayasa Mahkemesi'nin 'Hâkimler ve Savcılar Kurulu' üzerindeki denetim yetkisini ve Adalet Bakanı'nın bu kurul üzerindeki yetkilerini inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 99Soru →

Bir asliye hukuk mahkemesinde görülmekte olan bir tazminat davasında, uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak olan bir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu iddiası mahkeme hâkimi tarafından ciddi bulunmuştur. Mahkeme, bu hükmün iptali için dosyayı Anayasa Mahkemesine göndermiş; ancak Anayasa Mahkemesi işin esasına girerek yaptığı inceleme sonucunda hükmün Anayasa'ya uygun olduğuna karar vererek istemi reddetmiştir. Bu ret kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasının ardından, aynı kanun hükmü hakkında tekrar itiraz yoluna (somut norm denetimi) başvurulabilmesi ile ilgili olarak 1982 Anayasası'na göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren beş ay geçmedikçe aynı hüküm hakkında itiraz yoluna başvurulamaz.

Anayasa Mahkemesinin esastan ret kararının yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmü için tekrar itiraz başvurusunda bulunulamaz.

Yerel mahkemede görülmekte olan dava sonuçlanıp kesinleşinceye kadar, aynı hüküm hakkında her zaman tekrar itiraz yoluna başvurulabilir.

İtiraz yolu sadece idari yargı mercilerine tanındığı için adli yargı mercileri tarafından bir daha başvuru yapılması mümkün değildir.

Anayasa Mahkemesi bir kez esastan inceleme yaptığı için aynı kanun hükmü hakkında bir daha asla itiraz yoluna başvurulamaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Anayasa Mahkemesinin esastan ret kararının yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmü için tekrar itiraz başvurusunda bulunulamaz.

Cevap

Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmü hakkında itiraz yoluna başvurulamaz.

1982 Anayasası'nın 152. maddesine göre, Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmi Gazete'de yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasıyla tekrar itiraz yoluna başvurulamaz. Senaryoda AYM işin esasına girmiş ve ret kararı vermiştir, bu nedenle on yıllık süre kuralı geçerlidir.

Adım Adım Çözüm

İtiraz yolu (somut norm denetimi) sürecini analiz etme.

Görülmekte olan bir davada uygulanan hükmün AYM'ye taşınması durumudur.

Soruda verilen senaryonun hukuki niteliğini belirlemek gerekir.

Anayasa Mahkemesinin 'işin esasına girerek' verdiği ret kararının etkisini belirleme.

Hükmün Anayasa'ya uygunluğunun onaylanması ve belirli bir süre başvuru yasağının başlaması.

Anayasa'nın 152. maddesindeki özel sınırlama bu duruma ilişkindir.

Anayasal süre sınırını uygulama.

Resmi Gazete yayımından itibaren 10 yıl.

Hukuki istikrarın sağlanması amacıyla öngörülen süredir.

Anahtar Kavram

İtiraz Yolunda 10 Yıllık Başvuru Yasağı

Daha Fazla Pratik

İtiraz yoluna başvurulabilmesi için hükmün 'bakılmakta olan davada uygulanacak norm' olması gerektiğini unutmayınız.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 100Soru →

1982 Anayasası'nın 139. maddesinde düzenlenen "Hakimlik ve savcılık teminatı" hükümleri dikkate alındığında, bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması durumunda hakim ve savcıların durumuna ilişkin anayasal güvence aşağıdakilerden hangisidir?

Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamazlar.

Mahkemenin kaldırılması durumunda, ilgili hakim veya savcı Adalet Bakanlığı tarafından resen idari bir göreve atanır.

Kadrosu kaldırılan hakim ve savcılar, kendileri istemedikçe 65 yaşını doldurana kadar başka bir mahkemeye atanamazlar.

Mahkemesi kaldırılan hakimler, yargı bağımsızlığı gereği Adalet Bakanı'nın onayı olmadan emekliye sevk edilemezler.

Hakim ve savcılar, mahkemenin kaldırılması halinde özlük haklarını ancak idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığına bağlı kalarak koruyabilirler.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamazlar.

Cevap

Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamazlar.

1982 Anayasası'nın 139. maddesine göre hakimler ve savcılar; azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan (65) önce emekliye ayrılamaz ve bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamazlar. Bu hüküm, yargı mensuplarının ekonomik olarak yürütmeden bağımsız kalmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

Anayasa Madde 139'un (Hakimlik ve savcılık teminatı) içeriğini analiz et.

Maddenin hakimlerin azlolunamayacağı, kendileri istemedikçe emekli edilemeyeceği ve mali haklarının korunduğu bilgisini doğrula.

Soruda sorulan özel durumun (mahkeme/kadro kaldırılması) hukuki karşılığını bulmak için gereklidir.

Mahkemenin kaldırılması durumuna özgü anayasal ibareyi tespit et.

"Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa; aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamazlar" hükmüne ulaş.

Bu hüküm, devletin teşkilat yapısındaki değişikliklerin yargı mensuplarının kişisel mali güvencelerini zedeleyemeyeceğini garanti altına alır.

Anahtar Kavram

Hakimlik ve Savcılık Teminatı (Mali Güvence)

Daha Fazla Pratik

Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun (HSK) yapısı ve Adalet Bakanı'nın bu kuruldaki yerini inceleyiniz.

Tahmini Süre:50s

ÖncekiSayfa 5 / 8Sonraki

Yargı

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm