Faiz Paritesi Teorisi Alıştırma Soruları — KPSS İktisat

Soru 1Soru →

Uluslararası sermaye hareketliliğinin tam olduğu ve yerli-yabancı finansal varlıkların birbirinin tam ikamesi sayıldığı bir ekonomik ortamda; yerli piyasadaki yıllık nominal faiz oranı $\%25$ , ABD piyasalarındaki yıllık nominal faiz oranı ise $\%10$ olarak belirlenmiştir. Mevcut spot döviz kurunun $1$ USD $= 40$ TL olduğu bir durumda, Faiz Paritesi Teorisi'ne (UIP) göre piyasa katılımcılarının bir yıl sonrası için beklenen spot kur düzeyi kaç TL olmalıdır?

34

44

46

50

54

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 46

Cevap

Faiz Paritesi Teorisi uyarınca beklenen spot kur düzeyi 46 TL olmalıdır.

Faiz Paritesi Teorisi'ne göre, sermaye hareketliliği tam olduğunda yerli faiz oranı (

i

), yabancı faiz oranı (

i^*

) ve beklenen kur artış oranının (amortisman) toplamına eşittir. Verilen

\%25

yerli faiz ve

\%10

yabancı faiz arasındaki

\%15

'lik fark, kurda beklenen

\%15

'lik bir artışa işaret eder.

40

TL olan mevcut kurun

\%15

artması (

40 \times 0,15 = 6

TL) sonucunda beklenen kurun

46

TL olması gerektiği sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Faiz Paritesi Teorisi (UIP) denklemini kurunuz.

i = i^* + \frac{E^e - E}{E}

Teoriye göre, yerli faiz oranı, yabancı faiz oranı ile beklenen kur değişim oranının toplamına eşittir.

2

Verilen değerleri denklemde yerine koyarak faiz farkını hesaplayınız.

0,25 = 0,10 + \frac{E^e - 40}{40} \Rightarrow 0,15 = \frac{E^e - 40}{40}

Yerli ve yabancı varlıkların getirileri arasındaki dengeyi bulmak için faiz farkı (

i - i^*

) belirlenmelidir.

3

Beklenen kur değerini (

E^e

) bulmak için denklemi çözünüz.

0,15 \times 40 = E^e - 40 \Rightarrow 6 = E^e - 40 \Rightarrow E^e = 46

TL

Faiz farkı oranını mevcut kur ile çarparak mutlak kur değişim miktarını belirleyip mevcut kura eklemek gerekir.

Anahtar Kavram

Açık Faiz Paritesi (Uncovered Interest Parity - UIP)

İpuçları

1

Yerli ve yabancı faiz oranları arasındaki farkın kurdaki beklenen yüzde değişime eşit olması gerektiğini hatırlayınız.

2

Yerli faiz oranı %25 ve yabancı faiz oranı %10 ise, yerli paranın bir yıl içinde yabancı para karşısında ne kadar değer kaybetmesi beklenmektedir?

3

Parite denklemine göre beklenen değişim oranı %15'tir. 40 TL'nin %15 fazlasını hesaplayınız.

Daha Fazla Pratik

Eğer spot kurun aynı kalması beklenseydi, faiz oranları arasındaki ilişki nasıl olurdu?

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 2Soru →

Uluslararası finans piyasalarında bir yatırımcı, Türkiye ve ABD piyasalarındaki verileri analiz etmektedir. Elde edilen güncel piyasa verileri şu şekildedir:

* Spot döviz kuru ( $S$ ): $1$ $USD = 32$ $TL$
* $1$ yıl vadeli ( $forward$ ) döviz kuru ( $F$ ): $1$ $USD = 36$ $TL$
* ABD'de $1$ yıllık nominal faiz oranı ( $i_{USD}$ ): $\%5$
* Türkiye'de $1$ yıllık nominal faiz oranı ( $i_{TRY}$ ): $\%15$
* Gelecek bir yıl için beklenen enflasyon oranları: ABD $\%3$ , Türkiye $\%12$

İşlem maliyetleri ve risk priminin sıfır olduğu varsayıldığında, Kapalı ( $Covered$ ) Faiz Paritesi ve arbitraj imkanlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yatırımcılar TL cinsinden borçlanıp ABD dolarına yatırım yaparak arbitraj kârı elde ederler; bu durum spot kura yükseliş, vadeli kura ise düşüş yönünde baskı yapar.

Türkiye'deki nominal faiz oranı ABD'den daha yüksek olduğu için sermaye Türkiye'ye yönelecek ve spot döviz kuru düşecektir.

Reel faiz oranları dikkate alındığında Türkiye'de yatırım yapmak ABD'ye göre daha kârlıdır; dolayısıyla Kapalı Faiz Paritesi Türkiye lehine bozulmuştur.

ABD dolarının vadeli primi (

\%12,5

), iki ülke arasındaki faiz farkından (

\%10

) büyük olduğu için döviz piyasası dengededir ve arbitraj imkanı yoktur.

Spot kurun

40

TL

seviyesine çıkması durumunda, döviz kurlarındaki beklentiler sabit kalmak kaydıyla arbitraj imkanı tamamen ortadan kalkar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yatırımcılar TL cinsinden borçlanıp ABD dolarına yatırım yaparak arbitraj kârı elde ederler; bu durum spot kura yükseliş, vadeli kura ise düşüş yönünde baskı yapar.

Cevap

Yatırımcılar TL cinsinden borçlanıp ABD dolarına yatırım yaparak arbitraj kârı elde ederler; bu durum spot kura yükseliş, vadeli kura ise düşüş yönünde baskı yapar.

Kapalı faiz paritesi teorisine göre, iki ülke arasındaki nominal faiz farkı, döviz kurları arasındaki vadeli prim veya iskonto oranına eşit olmalıdır. Soruda Türkiye'deki faiz oranı

\%15

iken, ABD'de yatırım yapıp kur riskini vadeli işlemle kapatmanın toplam getirisi yaklaşık

\%17,5

(

1,05 \times (36/32) = 1,18125

) seviyesindedir. Bu durum, yatırımcıların TL borçlanıp dolara yatırım yapmalarını teşvik eder. Bu süreçte spot piyasada dolar alımı yapıldığı için spot kur yükselir, vadeli piyasada ise teslimat için dolar satıldığı için vadeli kur düşer.

Adım Adım Çözüm

1

Vadeli primin (

Forward

Premium

) hesaplanması

\%12,5

\frac{F-S}{S} = \frac{36-32}{32} = \frac{4}{32} = 0,125

olarak hesaplanır.

2

Nominal faiz farkının belirlenmesi

\%10

i_{TRY} - i_{USD} = 0,15 - 0,05 = 0,10

olduğu görülür.

3

Kapsanmış getiri karşılaştırması (

i_{TRY}

vs

i_{USD} + FP

)

\%15 < \%17,5

Tam formül kullanıldığında

(1+0,15) < (1+0,05) \times (36/32)

yani

1,15 < 1,18125

olduğu görülür. ABD doları cinsinden varlıklara yatırım yapmanın kapsanmış getirisi daha yüksektir.

4

Arbitraj yönünün ve piyasa baskısının analizi

Sermaye çıkışı, spot kurda artış, vadeli kurda azalış

Yatırımcılar düşük getirili TL'den borçlanıp yüksek getirili dolara geçeceği için spot dolar talebi artar (

S

yükselir), vadeli piyasada dolar satışı artar (

F

düşer).

Anahtar Kavram

Kapalı Faiz Paritesi (CIP)

Daha Fazla Pratik

Açık Faiz Paritesi (UIP) ile Kapalı Faiz Paritesi (CIP) arasındaki farkları ve risk priminin dengeye etkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 3Soru →

Sermaye hareketliliğinin tam olduğu bir ekonomide, yerli para cinsinden varlıkların nominal faiz oranı $\%18$ , yabancı para cinsinden varlıkların nominal faiz oranı ise $\%6$ olarak belirlenmiştir. Mevcut spot döviz kuru $1$ birim yabancı para için $25$ birim yerli para ( $E=25$ ) iken, bir yıl sonrası için beklenen döviz kuru $30$ birim yerli para ( $E^e=30$ ) düzeyindedir.

Buna göre, Açık Faiz Paritesi (UIP) teorisi kapsamında piyasada gerçekleşmesi beklenen süreçle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Beklenen dış getiri iç getiriden fazla olduğu için ülke dışına sermaye çıkışı gerçekleşir ve paritenin sağlanması için cari döviz kurunun artması beklenir.

İç faiz oranı dış faiz oranından yüksek olduğu için ülkeye sermaye girişi yaşanır ve cari döviz kuru üzerinde aşağı yönlü baskı oluşur.

Faiz paritesi dengededir ve yatırımcılar için iki para birimi arasında bir getiri farkı bulunmadığından sermaye akımı gerçekleşmez.

Satın alma gücü paritesi gereği yerli paranın yabancı para karşısında %20 oranında değer kazanması ve dış ticaret dengesinin iyileşmesi beklenir.

Beklenen devalüasyon oranı faiz farkından küçük olduğu için yerli finansal varlıklara olan talep artar ve sermaye girişi hızlanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beklenen dış getiri iç getiriden fazla olduğu için ülke dışına sermaye çıkışı gerçekleşir ve paritenin sağlanması için cari döviz kurunun artması beklenir.

Cevap

Beklenen dış getirinin iç getiriden fazla olması nedeniyle sermaye çıkışı yaşanması ve cari döviz kurunun yükselmesi beklenir.

Yapılan hesaplamalarda yabancı varlıkların toplam beklenen getirisi

\%26

(

0,06

faiz +

0,20

kur artışı) olarak bulunmuştur. Bu oran yerli faiz oranı olan

\%18

'den yüksek olduğu için rasyonel yatırımcılar yerli varlıklardan çıkarak yabancı varlıklara yönelecek (sermaye çıkışı) ve bu durum döviz talebini artırarak cari spot kurun yükselmesine yol açacaktır.

Adım Adım Çözüm

1

Yerli varlıkların nominal getirisini belirleyin.

i = \%18

Yatırımcının yerli para cinsinden elde edeceği risksiz getiri oranıdır.

2

Yabancı varlıkların beklenen toplam getirisini (faiz + beklenen kur değişimi) hesaplayın.

i^* + \frac{E^e - E}{E} = 0,06 + \frac{30 - 25}{25} = 0,06 + 0,20 = 0,26

(yani

\%26

)

Yabancı varlığın getirisi, hem yabancı faiz oranını hem de yerli paranın yabancı para karşısındaki beklenen değer değişimini içerir.

3

İç ve dış getirileri karşılaştırarak sermaye akımının yönünü belirleyin.

\%26 > \%18 \Rightarrow

Beklenen Dış Getiri

>

İç Getiri

Rasyonel yatırımcılar daha yüksek getiri sunan yabancı varlıklara yöneleceğinden ülke dışına sermaye çıkışı başlar.

4

Sermaye akımının cari döviz kuru üzerindeki etkisini analiz edin.

Döviz talebi artar

\Rightarrow E \uparrow

(Yerli para değer kaybeder)

Sermaye çıkışı için gereken döviz talebi, cari spot kurun yükselmesine neden olarak yabancı getiriyi azaltır ve sistemi tekrar dengeye (

i = i^* + \Delta E^e/E

) zorlar.

Anahtar Kavram

Açık Faiz Paritesi (UIP), sermaye hareketliliğinin tam olduğu durumda iç faiz oranının, dış faiz oranı ile beklenen devalüasyon oranının toplamına eşit olacağını savunur.

İpuçları

1

Bir yatırımcının yabancı varlıktan elde edeceği getiri sadece faiz değil, aynı zamanda kurdaki değişim beklentisidir.

2

Kur değişim oranını

\frac{E^e - E}{E}

formülüyle hesaplayıp dış faiz oranına ekleyin.

3

Dış getiriyi %26 olarak bulduysanız, yatırımcıların hangi para birimine yöneleceğini ve bunun döviz talebini nasıl etkileyeceğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Kapanmış Faiz Paritesi (CIP) durumunda beklenen kur yerine vadeli (forward) kurun kullanıldığını hatırlayarak benzer bir hesaplama yapınız.

Alternatif Yöntem

Arbitraj imkanını düşünün: Yerli paradan borçlanıp (%18 maliyet) döviz alıp yabancı faize yatıran biri kur artışından da kazanacağı için karlı çıkar. Bu kar imkanı bitene kadar döviz kuru yükselir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 4Soru →

Bir ekonomide yıllık nominal faiz oranı $\%16$ , ABD doları cinsinden varlıkların yıllık faiz oranı ise $\%6$ düzeyindedir. Spot döviz kuru $1$ USD $= 30$ TL iken, piyasa aktörlerinin bir yıl sonrasına ilişkin beklenen döviz kuru $32,40$ TL'dir. Uluslararası yatırımcıların yerli varlıkları ellerinde tutmak için $\%3$ oranında bir risk primi talep ettikleri varsayıldığında, faiz paritesi yaklaşımına göre piyasadaki durum ve beklenen uyum süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sermaye çıkışı gerçekleşir ve cari spot döviz kuru yükselme (TL'nin değer kaybı) eğilimine girer.

Sermaye girişi gerçekleşir ve cari spot döviz kuru düşme (TL'nin değer kazancı) eğilimine girer.

Mevcut veriler ışığında açık faiz paritesi dengesi sağlanmıştır ve sermaye akımı beklenmez.

Risk primi yerli faiz oranının üzerinde kaldığı için arbitraj imkânı doğmaz ve kur sabit kalır.

Yerli faiz oranı dış faiz oranından yüksek olduğu için risk primine bakılmaksızın sermaye girişi olur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sermaye çıkışı gerçekleşir ve cari spot döviz kuru yükselme (TL'nin değer kaybı) eğilimine girer.

Cevap

Sermaye çıkışı gerçekleşir ve cari spot döviz kuru yükselme (TL'nin değer kaybı) eğilimine girer.

Faiz paritesi teorisine göre, denge durumunda yerli faiz oranı; dış faiz oranı, beklenen kur değişimi ve risk priminin toplamına eşit olmalıdır (

i = i^* + \frac{\Delta E^e}{E} + \rho

). Bu soruda yerli faiz

\%16

iken, sağ taraftaki toplam

\%6 + \%8 + \%3 = \%17

olarak hesaplanmaktadır. Yerli faiz oranı, yatırımcıların yerli varlıkları elde tutmak için beklediği toplam getirinin

(\%17)

altında kaldığı için sermaye ülkeden çıkış yapacaktır. Sermaye çıkışı döviz talebini artırarak cari spot kurun yükselmesine (TL'nin değer kaybetmesine) yol açar.

Adım Adım Çözüm

1

Beklenen döviz kuru değişim oranını (devalüasyon beklentisi) hesaplayın.

\% \Delta E^e = \frac{32,40 - 30,00}{30,00} = 0,08 \rightarrow \%8

Yatırımcıların döviz cinsinden varlıklardan elde edeceği kur kazancını belirlemek gerekir.

2

Dış faiz ile beklenen kur değişimini toplayarak riskten bağımsız dış getiriyi bulun.

i^* + \% \Delta E^e = \%6 + \%8 = \%14

Yabancı varlığın döviz bazındaki toplam getirisi hesaplanmalıdır.

3

Risk primini analize dahil ederek yerli varlık için gerekli olan denge getirisini hesaplayın.

E\text{ş}ik \text{ } Getiri = i^* + \% \Delta E^e + \rho = \%14 + \%3 = \%17

Uluslararası yatırımcılar yerli varlığı tutmak için risk tazminatı da talep ederler.

4

Mevcut yerli faiz oranı ile hesaplanan eşik getiriyi karşılaştırın.

i = \%16 < \%17

Piyasanın dengede olup olmadığını belirlemek için yerli getiri ile dış maliyet kıyaslanır.

5

Sonucu sermaye hareketleri ve kur üzerindeki etki olarak yorumlayın.

Sermaye çıkışı ve

E

artışı.

Yerli varlıklar daha az cazip hale geldiği için sermaye kaçışı olur, döviz talebi artar ve kur yükselir.

Anahtar Kavram

Açık Faiz Paritesi (UIP) ve Risk Primi

İpuçları

1

Önce TL'nin beklenen değer kaybı oranını hesaplayarak işe başlayın.

2

Yatırımcının yerli varlıktan beklediği toplam 'eşik' getiriyi bulmak için dış faiz, kur beklentisi ve risk primini toplayın.

3

Yerli faiz bu toplamdan küçükse sermaye kaçışı olur; sermaye kaçışı ise döviz kurunu yukarı iter.

Daha Fazla Pratik

Risk priminin sıfır olduğu bir durumda cari kurun hangi seviyede dengeye geleceğini hesaplamayı deneyin.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 5Soru →

Bir ekonomide sermaye hareketliliğinin tam olduğu varsayımı altında, piyasalardan elde edilen güncel veriler şu şekildedir:

Değişken	Değer
Yerli Varlıkların Nominal Faiz Oranı ( $i$ )	$\%25$
Yabancı Varlıkların Nominal Faiz Oranı ( $i^*$ )	$\%10$
Cari Spot Döviz Kuru ( $S$ )	$1$ USD $= 30$ TL
Gelecek Yıl İçin Beklenen Spot Kur ( $E(e)$ )	$1$ USD $= 33$ TL

Uluslararası Faiz Paritesi (UIP) yaklaşımı çerçevesinde, bu veriler ışığında gerçekleşmesi beklenen duruma ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yerli varlıkların beklenen getirisi yabancı varlıklardan yüksek olduğu için ülkeye sermaye girişi gerçekleşir.

Yabancı varlıkların beklenen toplam getirisi yerli getiriden yüksek olduğu için ülkeden sermaye çıkışı yaşanır.

Beklenen kur artışı faiz farkını tam olarak dengelediği için faiz paritesi dengededir ve sermaye akımı olmaz.

Yerli paradaki beklenen değer kaybı

\%15

olduğu için dış varlıkların getirisi daha caziptir.

Satın alma gücü paritesi gereği yerli paranın değer kazanması ve kurun düşmesi beklenir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yerli varlıkların beklenen getirisi yabancı varlıklardan yüksek olduğu için ülkeye sermaye girişi gerçekleşir.

Cevap

Yerli varlıkların beklenen getirisinin yabancı varlıklardan yüksek olması nedeniyle ülkeye sermaye girişi gerçekleşir.

Verilen değerlere göre yerli faiz oranı

%25

, yabancı varlıkların toplam beklenen getirisi ise yabancı faiz (

%10

) ile beklenen kur artışının (

%10

) toplamı olan

%20

'dir. Yerli varlıklar daha yüksek getiri sunduğu için yatırımcılar TL varlıklara yönelecek ve ülkeye sermaye girişi olacaktır.

Adım Adım Çözüm

1

Beklenen kur değişimi (devalüasyon beklentisi) hesaplanır.

\frac{E(e) - S}{S} = \frac{33 - 30}{30} = 0,10 \rightarrow \%10

Yatırımcının kur artışından elde edeceği ek getiriyi bulmak için gereklidir.

2

Yabancı varlıkların toplam beklenen getirisi hesaplanır.

i^* + \%10 = \%10 + \%10 = \%20

Dış piyasadaki toplam kazanç, yabancı faiz ve kur artış beklentisinin toplamıdır.

3

İç getiri ile dış getiri kıyaslanır.

İç Getiri (%25) > Dış Getiri (%20)

Sermayenin hangi yöne akacağını belirlemek için karşılaştırma yapılır.

4

Sermaye hareketinin yönü belirlenir.

Sermaye Girişi

Rasyonel yatırımcılar daha yüksek getiri sunan yerli varlıklara (TL) yönelecektir.

Anahtar Kavram

Açık Faiz Paritesi (UIP), bir ekonomideki yerli faiz oranının, yabancı faiz oranı ile beklenen kur değişimi toplamına eşit olması durumunda dengenin sağlandığını savunur.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 6Soru →

Uluslararası sermaye hareketliliğinin tam olduğu ve Açık Faiz Paritesi (UIP) koşulunun sağlandığı bir ekonomik ortamda; diğer değişkenler sabitken ( $ceteris$ $paribus$ ), yatırımcıların gelecek dönem döviz kuruna ilişkin beklentilerinin yerli para biriminin daha fazla değer kaybedeceği yönünde (beklenen döviz kurunun yükselmesi) değişmesi durumunda, piyasadaki ilk etki ve cari spot döviz kuruyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yabancı varlıkların beklenen getirisi artar, yerli varlıklardan yabancı varlıklara yönelim başlar ve cari spot döviz kuru yükselir.

Yerli varlıkların nispi getirisi artar, ülkeye sermaye girişi yaşanır ve cari spot döviz kuru düşer.

Beklenen kurdaki değişim sadece vadeli döviz piyasalarını etkiler, spot piyasada herhangi bir kur değişimine yol açmaz.

Satın alma gücü paritesi gereği fiyatlar genel seviyesi yükseleceği için cari spot döviz kuru sabit kalır.

Nominal faiz oranları değişmediği sürece beklenen kurdaki artış döviz piyasası dengesi üzerinde bir baskı oluşturmaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yabancı varlıkların beklenen getirisi artar, yerli varlıklardan yabancı varlıklara yönelim başlar ve cari spot döviz kuru yükselir.

Cevap

Yabancı varlıkların beklenen getirisinin artması nedeniyle yerli varlıklara olan talebin azalması ve cari spot döviz kurunun yükselmesi (yerli paranın değer kaybetmesi) beklenir.

Faiz Paritesi Teorisi'ne göre, yatırımcılar yerli ve yabancı varlıklar arasında getiri farkı gözetirler. Gelecekte döviz kurunun yükseleceği (yerli paranın değer kaybedeceği) beklentisi, yabancı para cinsinden varlık tutmanın beklenen getirisini artırır. Bu durumda rasyonel yatırımcılar yerli paradan dövize geçerler, bu da döviz talebini artırarak cari spot döviz kurunun (

E

) yükselmesine yol açar.

Adım Adım Çözüm

1

Açık Faiz Paritesi (UIP) denklemini hatırla.

i = i^* + \frac{E^e - E}{E}

denkleminde

i

yerli faiz,

i^*

yabancı faiz,

E

spot kur ve

E^e

beklenen kurdur.

Teorik temel, beklenen getirilerin eşitlenmesi üzerine kuruludur.

2

Beklenen kur (

E^e

) değişkenindeki artışın etkisini analiz et.

E^e

artarsa, yabancı varlıkların beklenen toplam getirisi (

i^* + \frac{E^e - E}{E}

) yerli faiz oranından (

i

) daha yüksek hale gelir.

Yatırımcılar rasyonel davranarak daha yüksek getiri sunan yabancı varlıklara yönelir.

3

Sermaye hareketlerinin spot kur üzerindeki etkisini belirle.

Yerli varlıklardan kaçış ve döviz talebinin artması sonucunda cari spot döviz kuru (

E

) yükselir.

Piyasa tekrar dengeye gelene kadar yerli para değer kaybeder (E artar) ve beklenen değer kaybı oranı faiz farkına eşitlenir.

Anahtar Kavram

Faiz Paritesi ve Beklentilerin Spot Kur Üzerindeki Etkisi

İpuçları

1

Yatırımcıların 'yerli para değer kaybedecek' diye düşünmesi, onları yerli varlıkları satmaya mı yoksa almaya mı iter?

2

Döviz kurunun gelecekte artacağı beklentisi, yabancı para cinsinden mevduatın toplam getirisini (faiz + kur farkı) nasıl etkiler?

3

Faiz paritesi denkleminde (

i = i^* + beklenen

kur

değişimi

) sol taraf sabitken sağ taraftaki beklenti artarsa, dengeyi sağlamak için paydadaki cari kur (

E

) ne yönde değişmelidir?

Daha Fazla Pratik

Faiz oranları arasındaki farkın (faiz marjı) beklenen kur değişiminden büyük olması durumunda sermaye akımlarının yönünü analiz eden soruları çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Grafiksel yöntem: Faiz paritesi grafiğinde dikey eksende spot kur (

E

), yatay eksende getiriler yer alır. Beklenen kurun artması, aşağı eğimli olan yabancı getiri eğrisini sağa kaydırarak denge spot kurunu yukarı çeker.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 7Soru →

Uluslararası sermaye hareketliliğinin tam olduğu varsayımı altında, Açık Faiz Paritesi (UIP) teorisine göre yerli para cinsinden varlıkların yıllık nominal faiz oranı $\%15$ , yabancı para cinsinden varlıkların yıllık nominal faiz oranı ise $\%5$ olarak belirlenmiştir. Bir yıl sonraki beklenen spot döviz kurunun $33,00$ TL/USD olduğu bir ekonomik ortamda, yatırımcıların yerli ve yabancı varlıklar arasında farksız kalmasını sağlayan cari spot döviz kuru kaç TL/USD olmalıdır?

30,00

31,50

33,00

34,65

36,30

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 30,00

Cevap

Cari spot döviz kuru 30,00 TL/USD olmalıdır.

Verilen bilgilere göre yerli faiz oranı (

\%15

) ile yabancı faiz oranı (

\%5

) arasındaki

\%10

'luk fark, yerli paranın gelecek bir yılda

\%10

oranında değer kaybetmesi (kurun yükselmesi) beklentisiyle dengelenmelidir. Beklenen kur

33,00

ise, bu değerin

\%10

fazlasına (veya matematiksel olarak

1,10

katına) eşit olduğu cari değer

30,00

olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1

Açık Faiz Paritesi (UIP) formülünün belirlenmesi

i = i^* + \frac{E^e - E}{E}

Sermaye hareketliliğinin tam olduğu durumda yerli ve yabancı varlık getirilerinin eşitlenmesi gerekir.

2

Verilen değerlerin formülde yerine konulması

0,15 = 0,05 + \frac{33,00 - E}{E}

Yerli faiz (

i

), yabancı faiz (

i^*

) ve beklenen kur (

E^e

) değerleri denkleme yerleştirilir.

3

Denklemin cari kur (

E

) için çözülmesi

0,10 = \frac{33,00}{E} - 1 \Rightarrow 1,10 = \frac{33,00}{E} \Rightarrow E = \frac{33,00}{1,10} = 30,00

Faiz farkı (

\%10

) beklenen değer kaybına eşitlenerek cari denge kuru bulunur.

Anahtar Kavram

Açık Faiz Paritesi (UIP), yerli ve yabancı faiz oranları arasındaki farkın, döviz kurunda beklenen değişime eşit olması gerektiğini savunan teoridir.

İpuçları

1

Yerli faiz yabancı faizden daha yüksekse, pariteye göre yerli paranın bir yıl sonunda değer kaybetmesi (kurun artması) beklenir.

2

Yerli ve yabancı faiz farkı

\%10

'dur. Bu fark, kurdaki beklenen değişim yüzdesine eşit olmalıdır:

(33 - E) / E = 0,10

.

3

Denklemi düzenlediğinizde

1,1E = 33

sonucuna ulaşırsınız. Buradan

E

değerini çekebilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Eğer yerli faiz oranı düşerse, cari spot kurun bu duruma nasıl tepki vereceğini analiz eden soruları inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Yaklaşık hesaplama yöntemiyle:

i \approx i^* + beklenen \, deval\ddot{u}asy\text{on}

. Burada

15 \approx 5 + ((33 - E) / E) \times 100

. Buradan faiz farkı olan

10

birimin, kur artış oranına eşit olması gerektiği görülür.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 8Soru →

Uluslararası sermaye hareketliliğinin serbest olduğu bir finansal piyasada, yerli varlıkların yıllık nominal getiri oranı $\%20$ , yurt dışındaki benzer varlıkların yıllık nominal getiri oranı ise $\%8$ olarak gerçekleşmektedir. Açık faiz paritesi (UIP) koşulunun geçerli olduğu varsayıldığında, yatırımcıların her iki varlık türü arasında farksız kalması için yerli paranın yabancı para karşısındaki beklenen değer değişimi aşağıdakilerden hangisidir?

\%12

oranında değer kazanması

\%12

oranında değer kaybetmesi

\%28

oranında değer kaybetmesi

Ülkeler arasındaki enflasyon farkı kadar değer kazanması

Döviz kurunun sabit kalması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%12$ oranında değer kaybetmesi

Cevap

Yerli paranın yabancı para karşısında %12 oranında değer kaybetmesi beklenmelidir.

Faiz paritesi teorisine göre, uluslararası yatırımcıların farksız kalabilmesi için yerli ve yabancı varlıkların beklenen getirileri eşitlenmelidir. Yerli faiz oranı (

\%20

), yabancı faiz oranından (

\%8

) daha yüksek olduğu için, bu avantajın kurdaki beklenen bir değer kaybıyla dengelenmesi gerekir. Aradaki

\%12

'lik fark, yerli paranın yabancı para karşısında değer kaybetmesi (kurun yükselmesi) beklentisini oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1

Değişkenlerin belirlenmesi

i = \%20

ve

i^* = \%8

Soruda verilen yerli ve yabancı nominal faiz oranları formülde yerine koyulmak üzere tespit edilir.

2

Açık Faiz Paritesi (UIP) formülünün uygulanması

i = i^* + \Delta E^e / E \Rightarrow 20 = 8 + \text{Beklenen Değişim}

Sermaye hareketliliğinin tam olduğu durumda yerli faiz, yabancı faiz ile beklenen kur değişiminin toplamına eşit olmalıdır.

3

Beklenen değer değişiminin hesaplanması

Beklenen Değişim

= \%12

(Pozitif değer değer kaybını ifade eder)

Eşitliğin sağlanması için yerli paranın faiz farkı kadar değer kaybetmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Faiz Paritesi Teorisi (UIP)

Daha Fazla Pratik

Kapalı Faiz Paritesi (CIP) durumunda beklenen kur yerine vadeli (forward) kurun kullanıldığını hatırlayınız.

Alternatif Yöntem

Yaklaşık formül (

i - i^* \approx \Delta E^e/E

) yerine tam formül kullanılabilir ancak KPSS gibi sınavlarda düşük faiz oranları için bu fark ihmal edilebilir düzeydedir.

Tahmini Süre:45s

Soru 9Soru →

Uluslararası sermaye hareketliliğinin tam olduğu ve Açık Faiz Paritesi (UIP) koşulunun sağlandığı bir ekonomik ortamda aşağıdaki veriler mevcuttur:

Değişken	Değer
Yerli Nominal Faiz Oranı ( $i$ )	$\%22$
Yabancı (ABD) Nominal Faiz Oranı ( $i^*$ )	$\%6$

Buna göre, arbitrajın mümkün olmadığı denge durumunda yerli paranın gelecek bir yıl içerisindeki beklenen değer değişimi aşağıdakilerden hangisidir?

\%16

oranında değer kazanması

\%16

oranında değer kaybetmesi

\%28

oranında değer kazanması

\%28

oranında değer kaybetmesi

Değişmemesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%16$ oranında değer kaybetmesi

Cevap

Yerli paranın yüzde 16 oranında değer kaybetmesi

Açık Faiz Paritesi (UIP) teorisine göre, uluslararası finansal denge durumunda yerli ve yabancı nominal faiz oranları arasındaki fark, döviz kurunda beklenen değişim oranına eşit olmalıdır. Bu durumda, yerli faiz oranı (

\%22

) ile yabancı faiz oranı (

\%6

) arasındaki fark olan

\%16

, yerli paranın yabancı para karşısında beklenen değer kaybını temsil eder. Yatırımcılar, yerli varlıklardan elde ettikleri yüksek faiz gelirinin, kurdaki bu değer kaybı ile dengeleneceğini bekledikleri için arbitraj imkanı ortadan kalkar.

Adım Adım Çözüm

1

Açık Faiz Paritesi (UIP) formülünün belirlenmesi

i \approx i^* + \Delta E^e

Sermaye hareketliliğinin tam olduğu durumda yerli ve yabancı varlıkların getirilerinin eşitlenmesi gerekir.

2

Verilen değerlerin formüle yerleştirilmesi

22 = 6 + \Delta E^e

Yerli faiz oranı yüzde 22 ve yabancı faiz oranı yüzde 6 olarak verilmiştir.

3

Beklenen kur değişiminin hesaplanması

\Delta E^e = 22 - 6 = 16

Eşitliğin sağlanması için kurdaki beklenen artışın (değer kaybının) faiz farkına eşit olması gerekir.

4

Sonucun iktisadi olarak yorumlanması

Yerli para yüzde 16 değer kaybeder.

Pozitif çıkan sonuç döviz kurunun artacağını, yani yerli paranın değer kaybedeceğini gösterir.

Anahtar Kavram

Faiz Paritesi Teorisi (UIP)

Tahmini Süre:45s

Soru 10Soru →

Uluslararası sermaye hareketliliğinin tam olduğu bir ortamda, Türkiye'deki yıllık nominal faiz oranı $\%18$ , ABD'deki yıllık nominal faiz oranı ise $\%6$ olarak belirlenmiştir. Mevcut spot döviz kuru $1$ USD $= 25$ TL iken, piyasa aktörlerinin bir yıl sonraki kur beklentisi $1$ USD $= 27$ TL düzeyindedir.

Açık Faiz Paritesi (UIP) koşulları dikkate alındığında, bu ekonomi için sermaye akımlarının yönü ve yatırımcı tercihleri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yerli varlıkların beklenen getirisi yabancı varlıklardan daha yüksek olduğu için ülkeye sermaye girişi olması beklenir.

Beklenen kur artışı faiz farkından daha yüksek olduğu için yatırımcılar yabancı varlıklara yönelir.

Yerli para birimindeki beklenen değer kaybı faiz avantajını tamamen sildiği için sermaye hareketlerinde denge gözlenir.

Yatırımcılar sadece düşük faizli olan yabancı varlıklara spekülatif amaçla yönelerek sermaye çıkışına neden olur.

Satın alma gücü paritesi uyarınca kurun %12 oranında artması gerektiği için sermaye çıkışı yaşanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yerli varlıkların beklenen getirisi yabancı varlıklardan daha yüksek olduğu için ülkeye sermaye girişi olması beklenir.

Cevap

Yerli varlıkların beklenen getirisinin yabancı varlıklardan yüksek olması nedeniyle ülkeye sermaye girişi yaşanır.

Yerli varlıkların beklenen getirisi yerli faiz oranına (%18) eşittir. Yabancı varlıkların beklenen getirisi ise yabancı faiz oranı (%6) ile döviz kurunda beklenen artış oranının (%8) toplamı olan %14'tür. Yerli getirinin daha yüksek olması, rasyonel yatırımcıların yerli varlıklara yönelmesine ve sermaye girişine neden olur.

Adım Adım Çözüm

1

Yerli varlıkların nominal getiri oranını belirle.

i = \%18

Yerli varlıkların getirisi doğrudan yerli faiz oranına eşittir.

2

Yabancı varlıkların beklenen toplam getirisini (TL cinsinden) hesapla.

R_f = i^* + \frac{E^e - E}{E}

formülünden

0,06 + \frac{27 - 25}{25} = 0,06 + 0,08 = \%14

Yabancı varlık getirisinde hem yabancı faiz hem de döviz kurunda beklenen değişim dikkate alınmalıdır.

3

Getirileri karşılaştırarak sermaye hareketinin yönünü tespit et.

\text{Yerli Getiri} (\%18) > \text{Yabancı Getiri} (\%14)

Yatırımcılar beklenen getirisi daha yüksek olan piyasaya yönelirler.

Anahtar Kavram

Açık Faiz Paritesi (UIP)

İpuçları

1

Yabancı bir varlığa yatırım yaptığınızda elinize geçecek TL miktarını hesaplamak için hem yabancı faizi hem de kurdaki değişimi toplamanız gerektiğini unutmayın.

2

Kurdaki beklenen değişim oranını şu şekilde hesaplayabilirsiniz:

(27 - 25) / 25

.

3

Yerli getiri %18, yabancı getiri ise %6 + %8 = %14'tür. Hangi getiri daha cazip?

Daha Fazla Pratik

Eğer faiz paritesi tam olarak sağlansaydı, yatırımcıların bir yıl sonraki kur beklentisi (E^e) kaç TL olurdu?

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 11Soru →

Açık ekonomi makroiktisadi dengelerinin analiz edildiği bir modelde, uluslararası sermaye hareketliliğinin tam olduğu ve Açık Faiz Paritesi (UIP) koşulunun sağlandığı varsayılmaktadır. Piyasalardan elde edilen güncel veriler aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Değişken	Türkiye (Yerli)	ABD (Yabancı)
Yıllık Nominal Faiz Oranı ( $i$ )	$\%30$	$\%5$
Beklenen Enflasyon Oranı ( $\pi^e$ )	$\%25$	$\%10$

Güncel spot döviz kurunun $1$ USD = $40$ TRY olduğu bir durumda, yatırımcıların arbitraj imkânından yararlanamaması için bir yıl sonraki beklenen spot döviz kuru ( $E^e$ ) kaç TRY olmalıdır?

40

46

50

54

30

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 50

Cevap

Arbitraj imkânının ortadan kalkması için beklenen spot döviz kuru 50 TRY olmalıdır.

Denge durumunda, yerli ve yabancı varlıkların getirileri eşitlenmelidir. Türkiye'deki

\%30

getiri ile ABD'deki

\%5

getiri arasındaki

\%25

'lik fark, TRY'nin USD karşısında

\%25

oranında değer kaybetmesiyle (kurun yükselmesiyle) dengelenir.

40

TRY olan mevcut kurun

\%25

artması (

40 \times 1,25

) sonucu beklenen kur

50

TRY olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Faiz farkının belirlenmesi

i_{yerli} - i_{yabanci} = 0,30 - 0,05 = 0,25

Açık faiz paritesine göre nominal faiz farkı, döviz kurundaki beklenen değişim oranına eşit olmalıdır.

2

Açık Faiz Paritesi (UIP) formülünün kurulması

i = i^* + \frac{E^e - E}{E}

Teoriye göre yerli faiz oranı, yabancı faiz oranı ile yerli paradaki beklenen değer kaybının toplamına eşittir.

3

Verilerin formüle yerleştirilmesi ve çözüm

0,30 = 0,05 + \frac{E^e - 40}{40} \Rightarrow 0,25 = \frac{E^e - 40}{40} \Rightarrow 10 = E^e - 40 \Rightarrow E^e = 50

Matematiksel olarak beklenen kurun mevcut faiz farkını dengeleyecek düzeyde olması gerekir.

Anahtar Kavram

Açık Faiz Paritesi (UIP), sermaye hareketliliğinin tam olduğu durumda nominal faiz farklarının kurlardaki beklenen değişim ile dengeleneceğini savunur.

Daha Fazla Pratik

Kapalı Faiz Paritesi (CIP) durumunda vadeli kur (forward rate) ile spot kur arasındaki ilişkiyi inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Faiz Paritesi Teorisi

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik