Üretim Yönetimi Temelleri

Bir işletme, piyasaya sunduğu standart tasarımlı elektronik ev aletleri için özel amaçlı makinelerin ve otomatik taşıyıcıların kullanıldığı bir montaj hattı kurmuştur. Bu sistemde iş istasyonları, ürünün işlem sırasına göre art arda dizilmiş olup yüksek hacimde ve düşük çeşitlilikte üretim yapılmaktadır. Üretilen mamuller, akışkan veya kimyasal bir formda değil; fiziksel olarak birbirinden ayırt edilebilen ve adet ile sayılabilen (kesikli) bir yapıya sahiptir.

Buna göre, işletmede uygulanan üretim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir uzay teknolojileri şirketi, uluslararası bir telekomünikasyon firmasının özel teknik gereksinimlerine ve yörünge şartlarına uygun olarak tek bir haberleşme uydusu tasarlayıp üretmektedir. Üretim süreci boyunca mamul sabit bir alanda tutulmakta; tüm uzman mühendisler, özel donanımlar ve alt parçalar bu merkeze getirilerek montaj ve test işlemleri tamamlanmaktadır. Bu üretim faaliyeti, kesin bir başlangıç ve bitiş takvimine sahip olup oldukça yüksek maliyetli ve uzun sürelidir.

Bu parçada özellikleri açıklanan üretim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir havacılık ve uzay sanayi şirketi, belirli bir yörünge görevi için tek seferlik ve tamamen özel spesifikasyonlara göre tasarlanmış bir haberleşme uydusu üretmektedir. Üretim sürecinde ürün, devasa boyutları ve teknik hassasiyeti nedeniyle sabit bir alanda tutulmakta; tüm uzman personel, yüksek teknolojili ekipman ve montaj malzemeleri bu alana getirilerek işlemler gerçekleştirilmektedir. Bu süreç, tekrarlanmayan ve birbirine bağımlı çok sayıda karmaşık faaliyetin katı bir zaman çizelgesi altında koordine edilmesini zorunlu kılmaktadır.

Buna göre, bu işletmenin uyguladığı üretim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Küresel bir tedarik zincirinde yer alan bir otomotiv yan sanayi işletmesi, ana üretici firmanın (OEM) sipariş teslim sürelerini kısaltma talebiyle karşı karşıyadır. İşletme yönetimi, bu talebi karşılayabilmek ve sevkiyatları hızlandırmak amacıyla standart deniz yolu taşımacılığı yerine daha pahalı olan hava yolu taşımacılığına geçme ve bitmiş ürün emniyet stok seviyelerini artırma kararı almıştır.

Buna göre işletmenin aldığı bu stratejik karar, üretim yönetiminin aşağıdaki hangi iki temel amacı arasındaki ödünleşmeyi (trade-off) açıkça göstermektedir?

Bir savunma sanayii işletmesi, müşteri talepleri doğrultusunda özel spesifikasyonlara sahip zırhlı araçlar üretmektedir. Üretim süreci, benzer işlevleri yerine getiren genel amaçlı tezgahların aynı fonksiyonel bölümlerde toplandığı bir yerleşim düzeninde yürütülmektedir. İşletme yönetimi, yıl sonu faaliyet raporunda belirlenen yıllık zırhlı araç teslimat hedefine tam zamanında ve eksiksiz ulaşıldığını; ancak bu üretim hedefine ulaşılırken başlangıçta planlanan standart hammadde miktarının ve doğrudan işçilik saatlerinin belirgin şekilde aşıldığını raporlamıştır.

Buna göre, işletmenin uyguladığı üretim sistemi ve temel performans göstergeleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir büyükşehir belediyesine ait ekmek üretim tesisi, dar gelirli vatandaşların ihtiyacını karşılamak amacıyla günlük $100.000$ adet ekmek üretimi ve dağıtımı hedefini belirlemiştir. İlgili ayın sonu itibarıyla yapılan performans değerlendirmesinde, tesisin her gün hedeflenen $100.000$ adet ekmeği üreterek büfelere zamanında ulaştırdığı tespit edilmiştir. Ancak, üretim bandındaki eskiyen makineler nedeniyle birim ekmek başına tüketilen un ve elektrik miktarının endüstri standartlarının $\%25$ üzerinde gerçekleştiği görülmüştür. Ayrıca, sosyal belediyecilik anlayışı gereği ekmeklerin maliyetin altında bir fiyatla satılması sonucunda, tesis ilgili ayı mali zararla kapatmıştır.

Bu senaryoda yer alan ekmek üretim tesisinin performansı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Sağlık sektöründe faaliyet gösteren bir ilaç fabrikası; şurup, tablet ve kapsül formundaki farklı ürünleri aynı üretim tesisinde belirli periyotlarla üretmektedir. Bir ürün grubundan planlanan miktarda üretim tamamlandıktan sonra üretim durdurulmakta; diğer ürün grubuna geçebilmek için makinelerin dezenfekte edilmesi, hammadde besleme ünitelerinin temizlenmesi, kalıpların değiştirilmesi ve yeni ürünün spesifikasyonlarına göre hazırlık (setup) işlemlerinin yapılması gerekmektedir.

Buna göre, bu fabrikada uygulanan üretim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir endüstriyel bağlantı elemanları üreticisi, küresel pazarda çok yüksek talep gören standart M12 çelik somunları, yalnızca bu ürüne özgülenmiş ve aralıksız çalışan tam otomatik tezgâhlarda milyonlarca adet üretmektedir. Bu hatta ürün akışı standart olup makine hazırlık (setup) süreleri neredeyse sıfırdır.

Aynı işletmenin farklı bir departmanı ise, rüzgâr türbini bakım ve onarımı yapan firmalardan gelen eşsiz spesifikasyonlara ve teknik resimlere dayanarak, genel amaçlı torna ve freze tezgâhları yardımıyla, her defasında sadece ilgili ihtiyacı karşılayacak miktarda (genellikle tekil veya çok düşük adetli) spesifik mekanik parçalar üretmektedir. Bu bölümde, gelen her yeni iş için tezgâhların sıfırdan ayarlanması zorunludur.

Buna göre, işletmenin standart somun ve spesifik mekanik parça üretiminde benimsediği üretim sistemleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Savunma sanayiine yönelik kompozit malzeme üreten bir fabrikada son dönemde gerçekleştirilen yönetim toplantılarında aşağıdaki kararlar alınmıştır:

I. Ürün çeşitliliğini desteklemek amacıyla üretim altyapısına esnek imalat sistemi (FMS) teknolojisinin entegre edilmesi
II. Beklenen talep dalgalanmalarını dengelemek üzere önümüzdeki altı aylık dönem için taşeron (fason) üretim kapasite kullanım oranlarının belirlenmesi
III. O günkü vardiyada arızalanan bir tezgahtaki acil işlerin, atölyede boşta olan diğer tezgahlara kaydırılarak günlük üretim programının revize edilmesi

Üretim yönetiminde karar alma süreci hiyerarşisi dikkate alındığında, bu kararların ait olduğu düzeyler (stratejik, taktik, operasyonel) aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Otomotiv yan sanayisinde faaliyet gösteren bir fabrikada, gümrükte yaşanan ani bir aksama nedeniyle bazı kritik hammaddelerin teslimatı üç gün gecikmiştir. Montaj hattının durmasını engellemek isteyen üretim yöneticisi, mevcut iş emirlerinin sırasını değiştirerek elde bulunan alternatif malzemelerle üretilebilecek farklı parti siparişlerini öne çekmiş ve tezgah yüklemelerini bu doğrultuda haftalık olarak yeniden planlamıştır.

Buna göre, üretim yöneticisinin aldığı bu karar ve kapsamı hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yenilenebilir enerji pazarında faaliyet gösteren bir güneş paneli üreticisi, artan global taleplere yanıt verebilmek için bir dizi yeni planlama yapmıştır. İşletme yönetimi tarafından alınan kararlar şunlardır:

I. Lojistik avantaj sağlamak amacıyla Doğu Avrupa'da yeni bir hücre üretim tesisinin kurulması
II. Önümüzdeki altı aylık dönem için taşeron kullanım oranlarının ve emniyet stoku seviyelerinin belirlenmesi
III. Haftalık siparişlerin üretim hattındaki iş merkezlerine günlük olarak atanması ve makine bazlı iş sıralarının oluşturulması

Bu kararların üretim yönetimindeki hiyerarşik yapı dikkate alındığında, ilgili oldukları karar düzeyleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bölgesel kalkınma ajansı destekli bir meyve suyu konsantresi fabrikası, stratejik planında belirlediği yıllık $15.000$ tonluk üretim hedefine tam olarak ulaşmış ve müşteri siparişlerini zamanında teslim etmiştir. Ancak yıl sonu performans raporları incelendiğinde; bu üretim miktarına ulaşabilmek için bütçelenen standart girdi miktarının (hammadde, işçilik ve enerji) $\%35$ üzerinde kaynak tüketildiği ve artan yüksek maliyetler nedeniyle ilgili dönemin net zararla kapatıldığı tespit edilmiştir.

Üretim yönetimi temel performans ölçütleri dikkate alındığında, bu fabrikanın durumu için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye Taşkömürü Kurumuna (TTK) bağlı bir maden işletmesi, ağır sanayi tesislerinin yakıt ihtiyacını karşılamak üzere yıllık $2.500.000$ ton kömür çıkarma ve sevk etme hedefini tam zamanında ve eksiksiz olarak gerçekleştirmiştir. Ancak, yeraltı galerilerinde karşılaşılan beklenmedik jeolojik zorluklar nedeniyle, bu üretim hedefine ulaşabilmek için bütçelenen makine çalışma saatleri büyük oranda aşılmış, öngörülenin çok üzerinde enerji tüketilmiş ve personele yüksek tutarda fazla mesai ücreti ödenmiştir. Artan bu girdiler sonucunda, kömürün ton başına çıkarma maliyeti piyasa satış fiyatının üzerine çıkmış ve işletme ilgili yılı finansal kayıpla kapatmıştır.

Bu duruma göre, işletmenin ilgili dönemdeki performansı üretim yönetimi kavramları açısından nasıl değerlendirilmelidir?

Bir endüstriyel kalıp üretim işletmesi, otomotiv ve beyaz eşya sektörlerindeki müşterilerinden gelen spesifik teknik resimlere ve ölçülere göre tamamen onlara özgü çelik kalıplar üretmektedir. Bu işletmede üretim miktarları genellikle bir veya birkaç adetle sınırlı olup, her yeni iş için makinelerin hazırlık (setup) süreleri oldukça uzundur. Ayrıca üretim tesisindeki tezgahlar genel amaçlı olup, üretim sürecinde yer alan çalışanların vasıf düzeyi oldukça yüksektir. Üretilen her yeni kalıbın işlem sırası farklılık gösterdiği için, ürünlerin atölye içindeki rotaları standart değildir.

Buna göre, bu işletmede uygulanan üretim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Geleneksel üretim yaklaşımlarının neden olduğu aşırı stok, bekleme süreleri ve hatalı üretim gibi sorunlara bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Temel felsefesi, üretim sürecinde müşteriye değer katmayan her türlü faaliyeti (israf) ortadan kaldırmak ve sistemi sürekli iyileştirmektir. İlk olarak Japon otomotiv endüstrisinde şekillenen bu üretim yönetimi yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Kişiye özel ölçülerde ve tamamen el işçiliğiyle butik karbon bisiklet kadroları üreten bir atölye, stratejik bir büyüme kararıyla standart ölçülerde şehir bisikletleri üretmek üzere yeni bir fabrika kurmuştur. Bu yeni tesiste, sadece üç farklı model bisiklet, montaj hattı (bant) sistemiyle ve çok yüksek adetlerde üretilecektir.

İşletmenin 'sipariş üzerine üretim' sisteminden, 'kitle (seri) üretim' sistemine geçişini yansıtan bu durumda, kurulan yeni üretim sistemiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir endüstriyel ekipman üreticisi, yalnızca müşterilerinden gelen özel talepler doğrultusunda, her defasında farklı spesifikasyonlara sahip tek bir endüstriyel fırın üretmektedir. Üretim sürecinde standart bir akış hattı bulunmamakta, her siparişin gerektirdiği işlem sırasına göre ürünler işletme içindeki genel amaçlı makinelerin bulunduğu farklı atölyelere yönlendirilmektedir. İşletme yönetimi, yılın ilk yarısında planlanan on adet fırının tamamını zamanında teslim ederek üretim programı hedefini %100 tutturmuştur. Bununla birlikte, süreç içerisinde yaşanan tasarım revizyonları ve malzeme fireleri nedeniyle, öngörülen standart girdi miktarının %25 üzerine çıkılmıştır.

Bu işletmenin uyguladığı üretim sistemi türü ve süreç performansı ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Modern işletmecilik anlayışında, değer yaratma sürecine dâhil edilen yapıtaşları ve bunların sistem içerisindeki işlevleri büyük önem taşımaktadır. İşletme sisteminin temel girdilerini oluşturan üretim faktörleri ile bu faktörlerin ekonomik karşılıkları (getirileri) değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Büyük ölçekli bir petrokimya tesisi, ham petrolü işleyerek standart kalitede akaryakıt ürünlerini 7 gün 24 saat kesintisiz bir şekilde üretmektedir. Bu tesiste kullanılan makine ve donanımlar, yalnızca bu spesifik üretim süreci için özel olarak tasarlanmış olup, üretim hattında ürünlerin akışı boru hatları aracılığıyla tam otomatik olarak sağlanmaktadır.

Buna göre, işletmede uygulanan üretim sistemi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu sistemin özelliklerinden biri değildir?

Bir üretim işletmesinin süreç denetim raporunda, fiziksel dönüşüm süreci ve geri bildirim mekanizmalarına dair aşağıdaki bulgulara yer verilmiştir:

I. Girdilerin çıktıya dönüşüm sürecinde; yüksek talep gören az çeşitteki standart ürünler, ürünün işlem sırasına göre dizilmiş özel amaçlı tezgahların oluşturduğu bir üretim hattında yüksek hacimli olarak üretilmektedir.
II. İşletmenin, dönem başında belirlediği stratejik pazar payına ve yıllık üretim kotalarına ulaşma derecesinin (başarısının) oldukça yüksek olduğu görülmüştür.
III. Geri bildirim verilerine göre, aynı miktarda ürün elde etmek için tüketilen ham madde ve işçilik saatinde önceki döneme göre azalış sağlanmış, yani kullanılan kaynakların çıktıya dönüşüm oranı artmıştır.

Bu raporda tanımlanan üretim sistemi türü ile II. ve III. maddelerde ifade edilen performans kavramları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?