Üretim Yönetimi Temelleri

Milli Savunma Bakanlığına bağlı bir mühimmat fabrikası, belirli bir maliyet bütçesi ve zaman planlamasıyla yılın ilk yarısında $10.000$ adet özel alaşımlı mermi üretmeyi hedeflemiştir. Dönem sonunda yapılan değerlendirmede, fabrikanın silahlı kuvvetlere tam olarak $10.000$ adet mermiyi istenen kalitede ve zamanında teslim ettiği görülmüştür. Ancak üretim sırasında yaşanan ciddi bir makine arızası nedeniyle onarım masrafları yapılmış, vardiya sayıları artırılmış, planlanandan çok daha fazla işçilik saati harcanmış ve başlangıçta hedeflenen bütçenin büyük ölçüde üzerine çıkılmıştır.

Üretim yönetimi temel kavramları dikkate alındığında, bu fabrikanın durumuyla ilgili en doğru değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?

Bir üretim yönetimi uzmanı, incelediği üç farklı üretim sisteminin operasyonel karakteristiklerini aşağıdaki gibi raporlamıştır:

* K Sistemi: Üretim faktörlerinin ürünün bulunduğu konuma getirildiği, tekil ve son derece karmaşık yapıdaki işlerin belirli bir zaman çizelgesi dâhilinde tamamlandığı sistemdir.
* L Sistemi: Genel amaçlı tezgâhların aynı fonksiyonu yerine getirecek şekilde gruplandırıldığı, her yeni talebin tesis içinde farklı bir rota izlediği ve esnekliğin en yüksek olduğu sistemdir.
* M Sistemi: Birbirinin aynı olan ürünlerin, aynı tesis içinde belirli miktarlardan oluşan gruplar hâlinde sırayla üretildiği, her yeni grup için makinelerde hazırlık (setup) değişiminin gerektiği sistemdir.

Buna göre K, L ve M üretim sistemlerinin sınıflandırılması aşağıdakilerin hangisinde doğru sırayla verilmiştir?

Bir endüstriyel makine üreticisinde finansman müdürü, işletme sermayesini daha verimli kullanmak ve fırsat maliyetlerini en aza indirmek amacıyla hammadde alımlarının miktarının azaltılmasını ve emniyet stoklarının minimum seviyeye indirilmesini talep etmektedir. Üretim müdürü ise tedarik zincirinde yaşanabilecek olası bir aksaklığın tüm montaj hattını durduracağını ve müşteri teslimatlarında ciddi gecikmelere yol açacağını belirterek bu talebe şiddetle karşı çıkmaktadır.

Buna göre, finansman ve üretim departmanları arasındaki bu çatışmanın temelinde yatan kavramsal ödünleşme (trade-off) aşağıdakilerden hangisidir?

Geleneksel olarak tamamen müşteriye özel spesifikasyonlarla, tek seferlik ve yerinde kurulum gerektiren devasa endüstriyel iklimlendirme projeleri yürüten bir firma, pazar payını artırmak amacıyla stratejik bir dönüşüm kararı almıştır. Yeni strateji doğrultusunda, iklimlendirme ünitelerinin ana gövde ve kompresör gibi alt modülleri standartlaştırılmış ve belirli büyüklükteki gruplar hâlinde periyodik olarak üretilmeye başlanmıştır. Ancak bu standartlaşma hamlesinin ardından firma yönetim raporlarında; fabrika içindeki malzeme taşıma mesafelerinin aşırı uzadığı, iş istasyonları arasında biriken devasa yarı mamul (WIP) stoklarının alanı tıkadığı ve genel amaçlı tezgâhlarda yapılan sürekli hazırlık (setup) işlemlerinin birim maliyetleri hedeflenenin aksine dramatik şekilde yükselttiği vurgulanmıştır.

Ürün-Süreç Matrisi (Hayes-Wheelwright) ve üretim sistemlerinin karakteristik özellikleri dikkate alındığında, firmanın yaşadığı bu operasyonel krizin temel nedeni ve geçiş yapmaya çalıştığı üretim sistemi sınıflandırması aşağıdakilerin hangisinde en doğru ifade edilmiştir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsü olarak faaliyet gösteren bir biyokütle enerji santrali, bölgesel kalkınma planı çerçevesinde yıllık $50.000$ MWh elektrik enerjisi üretmeyi ana hedef olarak belirlemiştir.

Santralin birbirini izleyen iki faaliyet dönemine ait operasyonel ve finansal verileri incelendiğinde şu sonuçlara ulaşılmıştır:
- Birinci dönemde: Sisteme $200.000$ ton biyokütle girdisi sağlanarak $40.000$ MWh enerji çıktısı elde edilmiş ve dönem sonunda $12$ milyon TL satış gelirine karşılık $10$ milyon TL toplam maliyet kaydedilmiştir.
- İkinci dönemde: Yönetim kurulunun üretim hedefine mutlaka ulaşılması yönündeki talimatı üzerine, düşük performanslı yedek kazanlar devreye alınarak sisteme $300.000$ ton biyokütle girdisi sağlanmış ve tam $50.000$ MWh enerji çıktısına ulaşılmıştır. Ancak bu zorlamalı üretim süreci aşırı yakıt tüketimi ve ilave bakım giderlerine yol açtığından, $15$ milyon TL satış gelirine karşılık $18$ milyon TL toplam maliyet oluşmuştur.

Bu veriler ışığında, santralin birinci dönemden ikinci döneme geçişteki performans değişimi üretim yönetimi temel kavramları bağlamında değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Üretim yönetiminin tarihsel gelişim sürecinde, 20. yüzyılın başlarında Henry Ford'un uygulamalarıyla zirveye ulaşan 'kitle üretimi' (mass production) paradigması ile yüzyılın son çeyreğinde bilgi teknolojilerindeki ilerlemelerle şekillenen 'esnek üretim' (flexible manufacturing) ve 'yalın üretim' (lean production) paradigmaları arasında köklü yapısal farklılıklar bulunmaktadır.

Buna göre, geleneksel kitle üretimi anlayışından modern üretim yaklaşımlarına geçiş sürecinde yaşanan değişimlerle ilgili aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi yanlıştır?

Orman Genel Müdürlüğüne bağlı bir fidanlık işletmesi, yılın başında $2.000.000$ adet çam fidanı yetiştirmeyi planlamış ve bu doğrultuda belirli bir bütçe ile tohum, gübre ve işçilik tahsisi yapmıştır. Yıl sonunda yapılan değerlendirmede, tam olarak $2.000.000$ adet fidan yetiştirilerek fiziksel üretim hedefine ulaşıldığı görülmüştür. Ancak bu süreçte yaşanan sulama arızaları ve fireler nedeniyle planlanan kaynak (girdi) miktarının $\%30$ üzerinde tüketim yapıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca, fidanların satışından elde edilen toplam gelir, artan girdi maliyetlerini karşılayamadığı için dönem zararla kapatılmıştır.

Üretim yönetimi kavramları dikkate alındığında, bu fidanlık işletmesinin performansıyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir tarımsal kamu kooperatifine ait gübre fabrikası, ilkbahar ekim dönemi öncesinde piyasanın $100.000$ tonluk kompoze gübre ihtiyacını karşılamayı programlamıştır. Dönem sonu performans raporlarında, fabrikanın planlanan bu $100.000$ tonluk üretim hacmini fiilen gerçekleştirdiği ve eksiksiz olarak pazara sunduğu belirtilmiştir. Ancak üretim operasyonları sırasında yaşanan kronik makine arızaları sebebiyle standart reçetenin $\%30$ üzerinde hammadde tüketildiği ve işgörenlere yüksek tutarlarda fazla mesai ücreti ödendiği raporlanmıştır. Buna ek olarak, birim maliyetlerdeki bu beklenmedik artışın satış fiyatlarına yansıtılamaması neticesinde kooperatif ilgili dönemi finansal zararla kapatmıştır.

Bu vakaya göre, gübre fabrikasının dönem sonu performansına ilişkin aşağıdaki kavramsal değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir hastane zincirinin merkezi laboratuvar hizmetleri yöneticisi (operasyon), başhekimlik (hizmet sunumu/pazarlama) ve mali işler direktörlüğü (finansman) arasında bir koordinasyon toplantısı yapılmaktadır.

Başhekimlik: "Doktorlarımız ve hastalarımız test sonuçlarının çok daha hızlı çıkmasını istiyor. Ayrıca nadir görülen test türlerinin de dışarıya gönderilmeden merkezimizde yapılmasını, yani test çeşitliliğimizin artırılmasını talep ediyorlar. Bu hızı sağlamak için test kitlerini sürekli elimizin altında, yüksek miktarda bulundurmalıyız."

Mali İşler Direktörlüğü: "Test kitlerinin son kullanma tarihleri kısa ve birim maliyetleri çok yüksek. Çalışma sermayemizi bu kitlere bağlayamayız ve fire maliyetlerine katlanamayız. Ayrıca, yeni nesil çok fonksiyonlu analizör cihazlarının alım bütçesini bu yıl onaylamamız imkânsız."

Laboratuvar Yöneticisi: "Eğer esneklik sağlayan yeni cihazları alamıyorsak, mevcut cihazlarda bir test türünden diğerine geçiş (kalibrasyon ve temizlik) çok vakit alıyor. Mevcut şartlarda hem maliyetleri koruyup hem de hızı artırmanın tek yolu, aynı tür testleri biriktirip büyük yığınlar halinde çalışmaktır."

Bu senaryo bağlamında, işletmede yaşanan temel darboğaz ve departmanlar arası çatışmanın kök nedeni aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde ifade edilmiştir?

Bir medikal sanayi işletmesinin bünyesinde faaliyet gösteren iki farklı tesisin üretim süreçleri ve dönem sonu performans verileri şu şekildedir:

* Birinci Tesis: 7/24 esasına dayalı olarak tam otomasyonlu sistemlerle sıvı kimyasal dezenfektan üretimi yapmaktadır. Üretim, hammadde girişinden nihai ürün çıkışına kadar kesintisiz bir akış izlemektedir. İlgili dönemde tesisin 10.000 litre üretim hedefine karşılık 8.000 litre üretim gerçekleşmiş, ancak bu üretim için planlanan 100 birim girdi yerine yalnızca 64 birim girdi kullanılarak girdi bazında tasarruf sağlanmıştır.
* İkinci Tesis: Farklı hastanelerin kendilerine has ölçü ve spesifikasyonlarına göre özel cerrahi protezler üretmektedir. Üretim, benzer işlemleri yapan üniversal makinelerin aynı bölümlerde toplandığı bir yerleşim düzeninde gerçekleştirilmektedir. İlgili dönemde hedeflenen 50 adet özel siparişin tamamı zamanında teslim edilmiş, ancak revizyon işlemleri nedeniyle planlanandan %25 daha fazla hammadde ve işçilik (girdi) harcanmıştır.

Buna göre, işletmenin üretim sistemleri ve performans göstergeleri (etkinlik ve verimlilik) dikkate alındığında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Üretim yönetiminde karar alma süreci zaman ufkuna ve yönetim kademesine göre stratejik, taktik ve operasyonel kararlar olmak üzere üç temel hiyerarşik düzeyden oluşmaktadır.

Büyük ölçekli bir ahşap mobilya fabrikasında görev yapan bir üretim şefi; cuma günü mesai bitiminde bir sonraki haftanın makine yüklemelerini yapmakta, acil gelen siparişlerin hangi tezgâhlarda işleneceğini belirlemekte ve işçilerin günlük vardiya çizelgelerini hazırlamaktadır.

Buna göre, üretim şefinin yürüttüğü bu planlama faaliyetleri aşağıdaki karar düzeylerinden hangisinin kapsamına girmektedir?

Bir büyükşehir belediyesinin yol bakım ve onarım birimi, bahar aylarında $50$ kilometrelik köy yolunun asfaltlanmasını hedeflemiştir. Ay sonunda yapılan performans değerlendirmesinde, tam olarak $50$ kilometrelik yolun asfaltlandığı ve hedefin tutturulduğu görülmüştür. Ancak, zemin etüdündeki planlama hataları ve iş makinelerinin sık arızalanması nedeniyle öngörülen asfalt bütçesinin $\%40$ üzerine çıkıldığı ve işçilere yüksek miktarda fazla mesai ücreti ödendiği tespit edilmiştir.

Üretim yönetimi temel kavramları dikkate alındığında, bu yol bakım ve onarım biriminin performansı için aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?

İleri teknoloji ürünleri üreten bir elektronik işletmesinin yöneticileri, üretim sisteminin performansını artırmak amacıyla bir dizi yeni politika belirlemiştir. Bu politikalardan bazıları şunlardır:

I. Sipariş karşılama oranını artırmak için önümüzdeki yıl boyunca bitmiş ürün stok devir hızı hedefini 12'den 8'e düşürerek daha yüksek ortalama stok bulundurma politikası izlenmesi
II. Üretim sürecindeki otomasyon seviyesini artırmak amacıyla, montaj hattını akıllı robotik sistemlerle tamamen yenilemek için 5 milyon dolarlık yatırım yapılması
III. Haftalık iş merkezi çizelgelerinde, gecikme cezalarını en aza indirmek için iş emirlerinin 'en erken teslim tarihi' (EDD) kuralına göre makinelere atanması
IV. Gelecek 6 aylık dönemdeki mevsimsel talep dalgalanmalarını karşılamak üzere geçici işçi alımı yapılması ve fazla mesai uygulamasına gidilmesi

Üretim yönetimi karar alma hiyerarşisi (stratejik, taktik, operasyonel) ve üretim sistemlerinin özellikleri dikkate alındığında, bu politikalarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İşletmelerde mal ve hizmet ortaya koyabilmek için çeşitli kaynakların sisteme girdi olarak dâhil edilmesi gerekir. Bu kaynaklar ve sağladıkları ekonomik getiriler işletme ekonomisinin temelini oluşturur.

Buna göre, üretim faktörleri ve getirileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Üretim faktörleri ve bu faktörlerin yapısal özellikleri, klasik iktisat ile modern işletmecilik yaklaşımları çerçevesinde incelendiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Üretim sistemleri; işletmelerin sunduğu ürün çeşitliliği, pazarın talep ettiği üretim hacmi ve kullanılan makine/ekipmanların esneklik derecesine göre farklı karakteristik özellikler gösterir.

Üretim sistemlerinin genel yapıları ve özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir dayanıklı tüketim malları üreticisi, pazardaki yoğun rekabet ve değişen müşteri tercihleri doğrultusunda, pazarlama departmanının talebi üzerine yüksek oranda kişiselleştirilmiş (özel tasarımlı) siparişleri kabul etmeye başlamıştır. Eşzamanlı olarak finansman departmanı, artan sermaye maliyetlerini dengelemek ve nakit dönüşüm süresini kısaltmak amacıyla stok devir hızını iki katına çıkarma (stok seviyelerini yarıya indirme) hedefini zorunlu kılmıştır.

Bu yeni stratejik yönelim sonucunda, üretim fonksiyonunun diğer işletme fonksiyonlarıyla girdiği etkileşim bağlamında, işletmenin operasyonel süreçlerinde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi en yüksek olasılıktır?

Endüstriyel üretim yapan bir tesiste, iki farklı üretim hattının temel operasyonel karakteristikleri aşağıda verilmiştir:

* K Hattı: Sınırlı sayıdaki standart ürün çeşitleri, önceden planlanmış büyüklükteki yığınlar (kafileler) halinde üretilmektedir. Bir ürün çeşidinin üretimi tamamlandığında, makine parkuru bir sonraki ürünün spesifikasyonlarına göre yeniden ayarlanmaktadır. Yarı mamul stok seviyesi göreceli olarak yüksektir.
* L Hattı: Tek tip veya çok az çeşitlendirilmiş standart bir ürün, çok yüksek hacimlerde üretilmektedir. Tesis yerleşimi tamamen ürünün işlem sırasına göre tasarlanmış olup, tezgâhlar arası malzeme akışı çoğunlukla otomatik konveyör sistemleriyle sağlanmaktadır.

Üretim sistemlerinin sınıflandırılması dikkate alındığında, bu iki üretim hattıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Üretim yönetiminde karar alma süreci; stratejik (uzun vadeli), taktik (orta vadeli) ve operasyonel (kısa vadeli) olmak üzere üç temel hiyerarşik düzeyde gerçekleşir. Stratejik kararlar işletmenin yapısal özelliklerini ve genel yönünü belirlerken, taktik kararlar mevcut kapasitenin en verimli şekilde kullanılmasını sağlayacak planlamaları, operasyonel kararlar ise günlük faaliyetlerin aksamadan yürütülmesini kapsar.

Buna göre, bir işletmede alınan aşağıdaki kararlardan hangisi üretim yönetimindeki taktik (orta vadeli) kararlara örnek olarak gösterilebilir?

Üretim sistemleri, girdilerin belirli bir dönüşüm süreci (transformasyon) sonucunda mal veya hizmet şeklindeki çıktılara dönüştürüldüğü ve geri bildirim mekanizmalarıyla kontrol edildiği yapılardır. Bu sistemlerin tasarımı ve performansının ölçümü, üretim yönetiminin temel konularındandır.

Buna göre, üretim sistemlerinin özellikleri ve performans ölçütleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?