Kamu Politikasında Karar Verme Yaklaşımları

David Easton’ın Sistem Modeli çerçevesinde, siyasal sistemin çevreden gelen çeşitli talepleri kararlara dönüştürebilmesi ve kendi bütünlüğünü koruyabilmesi için gerekli olan; vatandaşların vergi ödemesi, kamu otoritesine itaat etmesi veya siyasal katılım göstermesi gibi eylemlerle ifade edilen girdi türü aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu yönetimi bütçe görüşmeleri sürecinde, merkezi yönetimin toplam bütçe ödeneğinin sabit olduğu bir senaryoda; bir hizmet birimine ayrılan payın artırılmasının, ancak diğer birimlerin paylarının aynı oranda azaltılmasıyla mümkün olduğu görülmektedir.

Oyun Teorisi Modeli'ne göre, taraflardan birinin elde ettiği kazancın diğer tarafların kayıplarının toplamına tam olarak eşit olduğu ve toplam değerin (kaynak miktarının) değişmediği bu etkileşim türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumu, ülkenin ulaştırma ağını yeniden yapılandırmak amacıyla hazırladığı ana plan çerçevesinde; önce ulaşım sisteminin genel yapısını ve gelecekteki stratejik hedeflerini kapsayan geniş bir inceleme yapmış, ardından bu ana hedefler doğrultusunda yerel düzeydeki toplu taşıma hatlarında aşamalı ve küçük ölçekli iyileştirmelere gitmiştir.

Buna göre, söz konusu kurumun karar alma sürecinde uyguladığı yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Komşu iki belediyenin, bölgelerine yapılacak büyük bir sanayi yatırımını çekmek amacıyla vergi muafiyeti ve altyapı desteği gibi teşvik paketleri hazırladığı bir durumda; her iki belediyenin de "eğer ben düşük teşvik verirsem yatırım diğer belediyeye gider" korkusuyla, aslında bütçelerine uzun vadede zarar verecek düzeyde yüksek teşvikler sunmaları ve sonuçta yatırımın yapılacağı yer netleşse bile her iki tarafın da kamu kaynaklarını verimsiz kullanmış olması durumu söz konusudur.

Kamu politikası analizinde Oyun Teorisi Modeli çerçevesinde ele alınan bu stratejik etkileşim ve ortaya çıkan rasyonel fakat toplumsal açıdan verimsiz sonuç, aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilir?

Kamu Tercihi Modeli'nde (Public Choice) 'Anayasal İktisat' yaklaşımının öncüsü olan James Buchanan, siyasal süreçteki sorunları aktörlerin ahlaki yetersizliğinden ziyade, içinde bulundukları kurumsal teşvik yapısına bağlar. Buchanan'a göre, siyasetçi ve bürokratların rasyonel fayda maksimizasyonu güdüsüyle kamu harcamalarını artırmalarını ve bütçe açıklarını kronik hale getirmelerini engellemek için 'oyunun oynanması' (gündelik siyaset) yerine 'oyun kurallarının' (anayasal çerçeve) yeniden düzenlenmesi şarttır.

Buna göre, Buchanan'ın önerdiği ve siyasal aktörlerin yetkilerini çerçeveleyen 'mali anayasa' (fiscal constitution) kavramının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

James Buchanan tarafından 'romantizmden arındırılmış siyaset' olarak tanımlanan Kamu Tercihi Modeli'nin (Public Choice) temel analiz birimi olan 'metodolojik bireyselcilik' ilkesi çerçevesinde, kamu politikası sürecindeki aktörlerin motivasyonlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kamu politikası yazınında Charles Lindblom tarafından "Kök Yöntemi" (Root Method) olarak adlandırılan Rasyonel-Kapsamlı Model; karar alma sürecinde ampirik (olgusal) analiz ile değer (amaç) analizinin metodolojik olarak birbirinden ayrılmasını öngörür. Bu modelin teorik kurgusu çerçevesinde, karar vericinin "en rasyonel" politikayı belirleyebilmesi için amaçlar ($ends$) ile araçlar ($means$) arasındaki mantıksal ilişkiyi nasıl kurması gerekir?

Kamu politikası sürecinde iki denetleyici kurum (Kurum A ve Kurum B), bir sanayi bölgesindeki emisyon standartlarını uygulama konusunda stratejik bir etkileşim içindedir. Her iki kurumun seçebileceği stratejiler ve bu stratejilere bağlı olarak elde edecekleri fayda matrisi aşağıda verilmiştir:

Tablodaki ilk değerler Kurum A'nın, ikinci değerler ise Kurum B'nin faydasını temsil etmektedir.

Buna göre, kurumların yalnızca kendi bireysel çıkarlarını maksimize etmeye odaklandıkları ve birbirleriyle iş birliği yapamadıkları rasyonel bir ortamda, Oyun Teorisi Modeli'ne göre ortaya çıkacak olan denge durumu aşağıdakilerden hangisidir?

Rasyonel-Kapsamlı Karar Verme Modeli'nin temel varsayımları dikkate alındığında, bir kamu politikası analizinde amaçlar (değerler) ile bu amaçlara ulaştıracak araçlar (politikalar) arasındaki yöntemsel ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

İki farklı kamu kurumu, vatandaşlara sunulan dijital hizmetlerin kalitesini artırmak amacıyla ortak bir veri paylaşım protokolü üzerinde çalışmaktadır. Kurumların önünde 'Verileri Tam Paylaşma' ve 'Verileri Saklama' (kurumsal bilgiyi/gücü koruma) şeklinde iki temel strateji bulunmaktadır. Etkileşimin olası sonuçları şu şekildedir:

* Her iki kurum verileri paylaşırsa, sistemin toplam verimliliği artmakta ve kurumların her biri $10$ birim kurumsal itibar kazanmaktadır.
* Eğer bir kurum paylaşırken diğeri verileri saklarsa; saklayan kurum bilgiyi tekelinde tutarak diğer kurum üzerinde $14$ birimlik bir nüfuz avantajı elde etmekte, paylaşan kurum ise stratejik bilgisini kaybettiği için $0$ birim kazanmaktadır.
* Her iki kurum da verileri saklamayı seçerse, kurumsal silolar oluşmakta ve her iki kurum da sadece $4$ birimlik bir fayda elde edebilmektedir.

Oyun Teorisi Modeli'nin rasyonel aktör varsayımı çerçevesinde, bu stratejik etkileşimin sonucuna ilişkin aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Kamu politikası sürecinde iki farklı kamu kurumu, ortak bir bölgesel kalkınma projesini hayata geçirmeyi planlamaktadır. Kurumların bu süreçte sergileyebilecekleri stratejiler ve elde edecekleri getiriler aşağıdaki matriste gösterilmiştir:

Matristeki verilere göre, her iki kurumun da karşı tarafın hamlesini gözeterek daha yüksek bir toplam fayda sağlayan iş birliği seçeneği yerine $(10, 10)$ sonucunda sabitlenmesi, Oyun Teorisi Modeli çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?

Amitai Etzioni tarafından geliştirilen Karma Tarama (Mixed Scanning) Modeli, rasyonel-kapsamlı modelin bilgi işleme kapasitesi üzerindeki aşırı yükünü ve artırımcı modelin köklü değişimleri engelleme eğilimini eleştiren bir sentez yaklaşımıdır. Bu modelde karar verme süreci, yüksek düzeyli stratejik kararlar ile düşük düzeyli operasyonel kararlar arasında bir ayrım yapılarak yürütülür.

Buna göre, Karma Tarama Modeli'nde politikanın ana çerçevesini ve genel stratejik yönünü belirleyen "temel kararlar" (fundamental decisions) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

James Buchanan ve Gordon Tullock gibi isimlerin öncülük ettiği Kamu Tercihi Modeli'nde (Public Choice), siyasal karar alma süreçlerini açıklamak için kullanılan ve "metodolojik bireyselcilik" olarak adlandırılan temel yaklaşım aşağıdakilerden hangisini savunmaktadır?

Kamu politikası literatüründe Charles Lindblom tarafından "Kök Yöntemi" (Root Method) olarak adlandırılan Rasyonel-Kapsamlı Model, karar alma sürecini teknik bir rasyonaliteye dayandırırken amaçlar (değerler) ve araçlar (politika alternatifleri) arasında katı bir kronolojik/yöntemsel ayrım öngörür. Buna göre, rasyonel-kapsamlı modelde değer hiyerarşisi ile ampirik analiz arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki ifadelerden hangisi modelin temel metodolojik varsayımını yansıtır?

David Easton tarafından geliştirilen Sistem Modeli çerçevesinde; siyasal sistemin çevreden gelen taleplerle (girdiler) felç olmasını engellemek, bu talepleri süzmek ve sistemin işleme kapasitesine uygun hale getirmek amacıyla siyasi partiler, baskı grupları veya kanaat önderleri tarafından gerçekleştirilen fonksiyona ne ad verilir?

Bir kamu kurumu, ülke genelinde uygulanacak olan "Genel Sağlık Sigortası" sistemine geçiş kararı almıştır. Karar vericiler ilk aşamada sistemin genel mali yapısını, kapsamını ve temel ilkelerini geniş bir perspektifle belirlemiş; sistem yürürlüğe girdikten sonra ise bu ana çerçeveye sadık kalarak her yıl ilaç katılım payları ve hizmet sunum detaylarında küçük oranlı iyileştirmeler yaparak ilerlemiştir.

Bu örnekte olduğu gibi, temel kararların geniş bir bakış açısıyla, ayrıntılı kararların ise kısıtlı bir çerçevede alındığı kamu politikası karar verme yaklaşımı aşağıdakisidir?

Oyun Teorisi Modeli çerçevesinde kamu politikası aktörleri arasındaki stratejik etkileşimler analiz edilirken; bir tarafın kazancının diğer tarafın kaybına eşit olmadığı, aksine tarafların iş birliği yaparak toplam faydayı artırabildiği (kazan-kazan) durumları ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Kamu politikası çalışmalarında kurumsal model (institutional model), kamu politikasını devlet kurumlarının bir çıktısı veya fonksiyonu olarak ele almaktadır. Bu modele göre, bir kararın gerçek anlamda bir 'kamu politikası' niteliği kazanabilmesi için mutlaka resmi bir kurum tarafından sahiplenilmesi ve yürütülmesi gerekir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi, kurumsal model çerçevesinde devlet kurumlarının bir politikaya kazandırdığı temel özelliklerden biri değildir?

Kamu politikası süreçlerini açıklayan "Seçkinci (Elit) Model" kapsamında; kamu politikalarının kaynağı, akış yönü ve toplumun geniş kesimlerinin (kitlelerin) bu süreçteki konumuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu yönetimi birimi, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında hazırladığı ulusal eylem planında; önce enerji, ulaşım ve tarım gibi ana sektörlerin genel durumunu kapsayıcı bir bakışla inceleyerek temel stratejileri belirlemiş, ardından bu stratejiler doğrultusunda her bir alt sektörde mevcut uygulamaları iyileştirmeye yönelik küçük adımlar atmıştır.

Amitai Etzioni'nin görüşleri çerçevesinde değerlendirildiğinde, bu karar verme süreci aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir?