Türkiye'de Kamu Borçlanması

114 soru

Türkiye'de kamu borçlanmasının tarihsel gelişimi içerisinde $2001$ krizi sonrası mali disiplini tesis etmek amacıyla yürürlüğe giren $4749$ sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, borçlanma yetkisini merkezileştirmiş ve 'net borçlanma limiti' mekanizmasını getirmiştir. Bu yasal düzenleme çerçevesinde borçlanma limitinin belirlenmesi ve artırılması süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Net borçlanma limiti; ilgili yıl bütçe kanununda öngörülen başlangıç ödenekleri ile gelir tahminleri arasındaki fark kadar belirlenir ve yıl içinde Bakan tarafından

\%5

, Cumhurbaşkanı kararıyla ise ilave

\%5

oranında artırılabilir.

Borçlanma limiti, brüt borçlanma tutarı üzerinden hesaplanır; bu hesaplamaya vadesi gelen anapara ve faiz ödemelerinin tamamı dahil edilir ancak yürütme organının limit artırma yetkisi bulunmaz.

Bu limit uygulaması, Osmanlı Devleti'nin

1875

Ramazan Kararnamesi ile başlattığı borç yönetimi geleneğinin bir devamı olarak Cumhuriyet döneminde de kesintisiz uygulanmıştır.

Net borçlanma limiti sadece dış borçlar için geçerli olup iç borçlanma limitleri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından para politikası hedeflerine göre serbestçe belirlenir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Net borçlanma limiti; ilgili yıl bütçe kanununda öngörülen başlangıç ödenekleri ile gelir tahminleri arasındaki fark kadar belirlenir ve yıl içinde Bakan tarafından $\%5$ , Cumhurbaşkanı kararıyla ise ilave $\%5$ oranında artırılabilir.

Cevap

Net borçlanma limitinin bütçe kanunundaki ödenek ve gelir farkı (bütçe açığı) kadar belirlenmesi; Bakan ve Cumhurbaşkanı kararlarıyla toplamda %10'a kadar artırılabilmesi.

4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun uyarınca; bir mali yıl içerisinde yapılabilecek net borçlanma limiti, bütçe kanununda yer alan başlangıç ödenekleri ile gelir tahminleri arasındaki fark (yani bütçe açığı) kadar belirlenir. Bu limit, bütçe disiplinini korumak amacıyla yıl içinde Hazine ve Maliye Bakanı tarafından

\%5

oranında ve bu artışın yetmemesi durumunda Bakanın teklifi üzerine Cumhurbaşkanı kararıyla ilave

\%5

oranında artırılabilmektedir. Bu yapı, borçlanmanın yasal bir disipline bağlanmasını ve tek elden yönetimini sağlar.

Adım Adım Çözüm

4749 sayılı Kanun'un borçlanma limiti tanımını analiz etme

Net borçlanma limiti = Bütçe Başlangıç Ödenekleri - Bütçe Gelir Tahminleri.

Yasal sınırın hangi büyüklük üzerinden hesaplandığını belirlemek için gereklidir.

Limit artırım yetkilerini ve oranlarını belirleme

Hazine ve Maliye Bakanı %5, Cumhurbaşkanı ise Bakanın teklifi üzerine ilave %5 artırım yetkisine sahiptir.

Mali yıl içindeki olağanüstü durumlarda borçlanma kapasitesinin nasıl genişletileceğini anlamak için gereklidir.

Tarihsel ve kurumsal bağlamı kontrol etme

Bu mekanizma 2002 yılında 4749 sayılı Kanun ile getirilmiş, Osmanlı'daki Düyun-u Umumiye veya Ramazan Kararnamesi gibi uygulamalardan yapısal olarak ayrılmıştır.

Seçeneklerdeki tarihsel yanılgıları elemek ve modern merkezi borç yönetimini doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

4749 Sayılı Kanun ve Net Borçlanma Limiti Mekanizması

Soru 82Soru →

$2001$ krizi öncesinde Devlet Planlama Teşkilatı ( $DPT$ ) tarafından yatırım programına alınan projelerin Hazine tarafından kontrolsüzce garantilenmesiyle oluşan mali riskler, $2002$ yılında yürürlüğe giren $4749$ sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile yapısal bir dönüşüme uğramıştır. Bu kanunun getirdiği modern borç yönetimi anlayışı, mali disiplin ve risk mekanizmaları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru bir değerlendirme değildir?

Kanun, 'Devlet Borcu' kavramını merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin borçları ile sınırlandırarak kapsamı netleştirmiştir.

Borçlanma limiti, ilgili yılın bütçe kanunuyla belirlenen başlangıç ödenekleri ile tahmin edilen gelirler arasındaki fark (

net

borçlanma

limiti

) üzerinden yürütülür.

Hazine tarafından sağlanan garantiler ve borç üstlenimleri için her yıl bütçe kanununda bir 'üst sınır' (tavan) belirlenmesi zorunlu hale getirilmiştir.

Risk Hesabı'nda biriken kaynaklar, bütçe birliği ilkesini sağlamak amacıyla her mali yıl sonunda 'Genel Bütçe Geliri' olarak kaydedilerek kapatılır ve ertesi yıla devredilmez.

Borçlanmanın 'iç' veya 'dış' borç olarak nitelendirilmesinde kreditörün yerleşiklik durumu esas alınmakta, borcun hangi para birimi üzerinden olduğu dikkate alınmamaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Risk Hesabı'nda biriken kaynaklar, bütçe birliği ilkesini sağlamak amacıyla her mali yıl sonunda 'Genel Bütçe Geliri' olarak kaydedilerek kapatılır ve ertesi yıla devredilmez.

Cevap

Risk Hesabı'ndaki kaynakların yıl sonunda genel bütçeye aktarılarak kapatıldığına dair ifade yanlıştır; zira bu hesap süreklilik arz eden ve bakiyesi ertesi yıla devreden bir yapıdadır.

Risk Hesabı, Hazine garantileri ve borç üstlenimi taahhütlerinden kaynaklanan ödemelerin zamanında yapılabilmesi için oluşturulmuş, bütçe disiplinini bozmadan esnek hareket edebilen özel bir hesaptır.

4749

sayılı Kanun'un

13

. maddesi uyarınca, bu hesaptaki tutarlar mali yıl sonunda bütçeyle ilişkilendirilmez, kapatılmaz ve bakiyesi doğrudan bir sonraki yıla devreder. Bu durum, bütçenin 'yıllık olma' ilkesine getirilmiş bilinçli bir istisnadır ve risk yönetiminin sürekliliğini sağlar.

Adım Adım Çözüm

4749

sayılı Kanun'un getirdiği temel tanımların analizi

'Devlet Borcu' merkezi yönetimle sınırlanmış ve 'Yerleşiklik' esası getirilmiştir.

Kanun'un kapsamını ve borç sınıflandırma kriterlerini doğru belirlemek için gereklidir.

Borçlanma ve garanti limitlerinin hukuksal dayanağının incelenmesi

Net

borçlanma

limiti

bütçe farkı kadardır ve garantiler için yıllık tavan belirlenir.

Mali disiplin kurallarının işleyişini doğrulamak amacıyla yapılır.

Risk Yönetimi kapsamında oluşturulan 'Risk Hesabı'nın (Risk Account) statüsünün değerlendirilmesi

Hesap T.C. Merkez Bankası nezdindedir, bütçe dışıdır ve bakiyesi ertesi yıla devreder.

Koşullu yükümlülüklerin (garanti/üstlenim) finansmanında sürekliliği sağlamak kanunun ruhudur.

Bütçe ilkeleri ile

4749

sayılı Kanun'un özel hükümleri arasındaki ilişkinin saptanması

Yıllık olma ve bütçe birliği ilkeleri Risk Hesabı için istisna teşkil eder.

Yanlış olan ifadenin neden hatalı olduğunu (devir kuralı) kanıtlamak için son adımdır.

Anahtar Kavram

4749 Sayılı Kanun Kapsamında Risk Yönetimi ve Mali Disiplin Araçları

Daha Fazla Pratik

Borç üstlenimi (debt assumption) ile Hazine garantisi arasındaki farkları ve her ikisinin bütçe limitleri içindeki yerini karşılaştırmalı olarak inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 83Soru →

Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Devlet İç Borçlanma Senetlerinin (DİBS) ihracında sıklıkla kullanılan ve piyasa koşullarına göre en uygun maliyetle borçlanmayı hedefleyen Çoklu Fiyat İhale Yöntemi (Amerikan Usulü) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İhaleyi kazanan tüm katılımcılar, ihale sonucunda oluşan en düşük fiyat (en yüksek faiz) üzerinden kağıt almaya hak kazanırlar.

İhaleye katılanlar, kazandıkları miktar için ihalede bizzat verdikleri fiyat veya faiz teklifi üzerinden borç senedi alırlar.

İhale sonuçları açıklandığında, tüm kazananlara ihalede oluşan ağırlıklı ortalama fiyat üzerinden dağıtım yapılır.

Sadece kamu bankalarının ve Piyasa Yapıcı bankaların katılımına açık olup rekabetçi olmayan tekliflere kapalıdır.

Bu yöntemde ihale öncesinde faiz oranı Hazine tarafından sabit olarak belirlenir ve sadece miktar üzerinde rekabet edilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İhaleye katılanlar, kazandıkları miktar için ihalede bizzat verdikleri fiyat veya faiz teklifi üzerinden borç senedi alırlar.

Cevap

İhaleye katılanların, kazandıkları miktar için ihalede bizzat verdikleri fiyat veya faiz teklifi üzerinden borç senedi almalarıdır.

Çoklu Fiyat (Amerikan Usulü) ihale yönteminde, Hazine en yüksek fiyatı (en düşük faizi) teklif edenden başlayarak ihtiyacı olan miktara kadar teklifleri toplar. İhaleyi kazanan her katılımcı, sistemde oluşan ortak bir fiyattan değil, bizzat ihale ekranına girdiği kendi fiyat teklifi üzerinden borç senedini satın alır. Bu yöntem Hazine'ye, piyasa faizinin altında teklif verenlerden daha düşük maliyetle borçlanma imkanı tanır.

Adım Adım Çözüm

Çoklu Fiyat İhale Yönteminin (Amerikan Usulü) temel mekanizmasını tanımla.

Bu yöntemde teklifler en yüksek fiyattan (en düşük faizden) başlanarak sıralanır ve borçlanma limitine kadar olan teklifler kabul edilir.

Yöntemin ayırt edici özelliğini anlamak için tekliflerin nasıl değerlendirildiğini bilmek gerekir.

Kazananların ödeyeceği tutarı belirle.

Her kazanan katılımcı, diğer katılımcılardan bağımsız olarak kendi sunduğu fiyat teklifi üzerinden ödeme yapar.

Çoklu fiyat ile tek fiyat arasındaki en kritik fark, her katılımcının kendi teklifiyle bağlı olmasıdır.

Anahtar Kavram

Çoklu Fiyat (Amerikan) İhale Yöntemi

Soru 84Soru →

Türkiye'de iç borç stokunun yapısı ve bu stokun bileşimini belirleyen borç yönetimi politikaları dikkate alındığında, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından uygulanan "Stratejik Ölçütler" ve stokun tarihsel gelişimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

2001 krizi sonrası bankacılık sektörünün rehabilitasyonu ve kamu bankalarının görev zararlarının finansmanı amacıyla ihraç edilen 'nakit dışı' senetlerin toplam stok içindeki payı, takip eden yıllarda kademeli olarak azalmıştır.

Borç yönetiminde döviz kuru riskini (kur riskini) minimize etmek amacıyla, iç borçlanmanın temel olarak Türk lirası cinsinden yapılması ve stok içindeki döviz cinsinden senetlerin payının azaltılması temel bir stratejik ölçüttür.

İç borç stokunun faiz riskini yönetmek amacıyla, değişken faizli ve TÜFE'ye endeksli senetlerin payının toplam stok içinde artırılması ve sabit faizli enstrümanların payının azaltılması hedeflenmektedir.

Hazine tarafından ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS), vadesine göre 1 yıla kadar olanlar Hazine Bonosu, 1 yıldan uzun vadeli olanlar ise Devlet Tahvili olarak iki ana gruba ayrılır.

Likidite riskini yönetmek amacıyla, piyasa koşulları elverdiği ölçüde iç borçlanmanın vadesinin uzatılması ve Hazine'nin nakit rezervinin güçlü tutulması stratejik bir tercih olarak uygulanmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İç borç stokunun faiz riskini yönetmek amacıyla, değişken faizli ve TÜFE'ye endeksli senetlerin payının toplam stok içinde artırılması ve sabit faizli enstrümanların payının azaltılması hedeflenmektedir.

Cevap

İç borç stokunun faiz riskini yönetmek amacıyla sabit faizli enstrümanların payının artırılması gerektiğini savunan ifade doğrudur; bu nedenle değişken faizli senetlerin payının artırılacağını iddia eden seçenek yanlıştır.

Türkiye'de borç yönetimi stratejileri kapsamında faiz riskini azaltmak amacıyla 'sabit faizli' senetlerin payının artırılması hedeflenir. Değişken faizli veya TÜFE'ye endeksli senetlerin payının artırılması, faiz ve enflasyon belirsizlikleri nedeniyle Hazine'nin faiz yükünü piyasa koşullarına duyarlı hale getirdiği için faiz riskini artırır. Dolayısıyla bu yöndeki bir ifade stratejik ölçütlerle çelişmektedir.

Adım Adım Çözüm

Stratejik Ölçütlerin analiz edilmesi

Hazine'nin döviz, faiz ve likidite risklerini yönetmek için belirlediği hedeflerin saptanması.

Borç stokunun yapısı bu ölçütlere göre şekillenir.

Faiz riski yönetiminin incelenmesi

Faiz riski, piyasadaki faiz oranlarındaki dalgalanmaların borç servisini etkilemesidir. Bunu engellemek için maliyeti önceden belli olan 'sabit faizli' senetlerin payı artırılmalıdır.

Değişken faizli senetler, piyasa faizi arttığında Hazine'nin faiz yükünü de artırarak risk oluşturur.

Yanlış ifadenin tespiti

Faiz riskini yönetmek için değişken faizli senetlerin payının artırılacağı ifadesi hatalıdır.

Hazine stratejileri tam tersine sabit getirili kağıtlara öncelik verir.

Anahtar Kavram

Hazine ve Maliye Bakanlığı Stratejik Ölçütleri

Soru 85Soru →

2026 yılı başı itibarıyla Türkiye'nin iç borç stokunun yapısı, enstrüman çeşitliliği ve Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın "Stratejik Ölçütler" çerçevesinde yürüttüğü borç yönetimi politikaları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Değişken faizli ve TÜFE’ye endeksli senetlerin stok içindeki payının artması, borç servis maliyetinin piyasa faiz oranları ve enflasyondaki değişimlere karşı duyarlılığını artırarak "faiz yeniden fiyatlama riskini" (interest rate reset risk) yükseltir.

İç borç stokunda yer alan "Döviz Cinsi" ve "Döviz Endeksli" senetlerin payının azaltılarak Türk Lirası cinsi sabit faizli borçlanmaya ağırlık verilmesi, kur şoklarının borç stokunun GSYH'ye oranı üzerindeki doğrudan etkisini minimize etmeyi hedefler.

Vade yapısı açısından iç borçlanma senetleri; vadesi

1

yıldan kısa (genellikle iskontolu) olan "Hazine Bonosu" ve vadesi

1

yıl veya daha uzun olan "Devlet Tahvili" olarak ayrılır; bu ayrım stokun "yenileme riskinin" (rollover risk) analizinde temel veridir.

İç borç stokunun bir bileşeni olan "Nakit Dışı" (Özel Tertip) senetler; Hazine'nin cari finansman ihtiyacını karşılamak üzere birincil piyasada "ihale yöntemi" ile ihraç edilen ve ikincil piyasada likidite derinliği en yüksek olan DİBS grubudur.

TÜFE’ye endeksli tahviller, yatırımcıya reel getiri garantisi sunarak borçlanmanın ortalama vadesini uzatma işlevi görse de, gerçekleşen enflasyonun beklentilerin üzerinde çıkması durumunda merkezi yönetim bütçesi üzerindeki nakit çıkış baskısını artırır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İç borç stokunun bir bileşeni olan "Nakit Dışı" (Özel Tertip) senetler; Hazine'nin cari finansman ihtiyacını karşılamak üzere birincil piyasada "ihale yöntemi" ile ihraç edilen ve ikincil piyasada likidite derinliği en yüksek olan DİBS grubudur.

Cevap

İç borç stokunda yer alan 'Nakit Dışı' (Özel Tertip) senetlerin ihale yöntemiyle ihraç edildiğini ve en likit enstrümanlar olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır.

Doğru yanıt olan seçenek yanlıştır çünkü 'Nakit Dışı' (Özel Tertip) iç borçlanma senetleri piyasa finansmanı için ihale yöntemiyle ihraç edilmezler. Bu senetler,

4749

sayılı Kanun uyarınca bütçe dışı bazı yükümlülüklerin (örneğin geçmişte bankacılık operasyonları veya sosyal güvenlik açıkları) tasfiyesi için doğrudan ilgili kurumlara verilir. Bu nedenle piyasada likiditeleri oldukça düşüktür ve en likit enstrümanlar değillerdir.

Adım Adım Çözüm

İç borç stokunun nakit ve nakit dışı ayrımını analiz et.

Nakit borçlar bütçe finansmanı için ihale ile ihraç edilir; nakit dışı borçlar ise özel yasalarla (4749 s.k. m.12) belirli kurumların yükümlülükleri için doğrudan ihraç edilir.

Nakit dışı senetlerin piyasada işlem görme amacı gütmediğini anlamak gerekir.

Enstrümanların likidite özelliklerini değerlendir.

Piyasa yapıcı bankaların kullandığı "gösterge tahviller" (benchmark) en likit olanlardır; nakit dışı senetler genellikle ikincil piyasada işlem görmez.

Likidite derinliği nakit ihraçlara özgüdür.

Vade ve enstrüman sınıflarını kontrol et.

Hazine Bonosu (< 1 yıl) ve Devlet Tahvili (>= 1 yıl) ayrımı doğrudur; ancak nakit dışı senetler genellikle uzun vadeli tahvil niteliğindedir.

Sınıflandırma hatalarını ayıklamak için.

Anahtar Kavram

İç Borç Stokunun Nakit/Nakit Dışı Ayrımı ve Risk Profili

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 86Soru →

Türkiye'de iç borç stokunun yapısı, enstrüman çeşitliliği ve gelişim süreci dikkate alındığında, Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) ve stokun bileşimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Hazine Bonoları, vadesi 1 yıldan (364 gün dahil) az olan iskontolu senetler iken; Devlet Tahvilleri vadesi 1 yıl ve daha uzun olan, iskontolu veya kuponlu ihraç edilebilen senetlerdir.

TÜFE'ye endeksli (enflasyon korumalı) tahviller, anapara ve kupon ödemelerinin gerçekleşen enflasyon oranına göre güncellenmesi nedeniyle, iç borç stokunun değişken faizli kısmı içerisinde sınıflandırılır.

İç borç stoku içerisinde yer alan döviz cinsinden veya dövize endeksli senetler, ödeme yükümlülüğünün yabancı para birimine bağlı olması sebebiyle, alacaklı tarafın yerleşiklik durumuna bakılmaksızın Türkiye'nin dış borç stoku rakamları içerisinde takip edilir.

Değişken faizli iç borçlanma senetleri, piyasa faiz oranlarındaki dalgalanmaların faiz yükünü doğrudan borçluya (Hazine) yansıtması nedeniyle, sabit faizli senetlere göre Hazine açısından daha yüksek yeniden fiyatlama riski taşır.

Nakit dışı (non-cash) ihraç edilen DİBS'ler, genellikle kamu bankalarının sermaye yapılarının güçlendirilmesi veya özel yasalarla belirlenen görev zararlarının tasfiyesi gibi amaçlarla doğrudan tahsisli olarak ihraç edilen senetlerdir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İç borç stoku içerisinde yer alan döviz cinsinden veya dövize endeksli senetler, ödeme yükümlülüğünün yabancı para birimine bağlı olması sebebiyle, alacaklı tarafın yerleşiklik durumuna bakılmaksızın Türkiye'nin dış borç stoku rakamları içerisinde takip edilir.

Cevap

İç borç stoku içerisinde yer alan döviz cinsinden veya dövize endeksli senetlerin, dış borç stoku rakamları içerisinde takip edildiğini belirten ifade yanlıştır.

Doğru yanıt olan seçenek, döviz cinsinden veya dövize endeksli iç borçlanma senetlerinin dış borç stokuna dahil edildiğini iddia etmektedir. Ancak kamu borç yönetimi literatüründe ve Türkiye uygulamasında, iç borç ve dış borç ayrımı borcun ödendiği para birimine göre değil, alacaklının yerleşiklik durumuna (veya ihracın yapıldığı piyasaya) göre yapılır. Hazine'nin yurt içi piyasada yerleşiklere ihraç ettiği dövizli senetler, döviz kuru riskine rağmen 'İç Borç Stoku' içerisinde 'Döviz Cinsinden/Endeksli' alt başlığı altında takip edilir.

Adım Adım Çözüm

İç borç ve dış borç ayrımının temel kriterini belirle.

İç borç, ulusal ekonomi içindeki yerleşiklerden (veya yurt içi piyasadan) sağlanan borçtur. Dış borç ise yurt dışı piyasalardan (yerleşik olmayanlardan) sağlanan borçtur.

Borcun niteliğini belirleyen temel unsur alacaklının yerleşikliği ve ihraç piyasasıdır.

Ödeme biriminin (para cinsi) borç sınıflandırmasındaki etkisini analiz et.

Borcun Türk Lirası, döviz cinsinden veya dövize endeksli olması onun iç/dış borç olma statüsünü değiştirmez. Yurt içi piyasada ihraç edilen dövizli senetler 'İç Borç Stoku' içinde yer alır.

Yabancı para cinsinden borçlanmak, o borcu otomatik olarak dış borç yapmaz.

DİBS türlerini ve vade yapılarını kontrol et.

1 yıldan kısa süreli olanlar bono, 1 yıl ve üzeri olanlar tahvildir. TÜFE'ye endeksli olanlar ise değişken faizli gruptadır.

Vade ve faiz yapısı, iç borç stokunun alt bileşenlerini tanımlar.

Anahtar Kavram

İç Borç - Dış Borç Ayrımı (Yerleşiklik Kriteri)

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 87Soru →

Türkiye'nin dış borç stokunun tarihsel gelişimi ve yapısal özellikleri dikkate alındığında, özellikle $2000$ ’li yıllardan itibaren gözlemlenen değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplam dış borç stoku içerisinde özel sektörün payı,

1990

’lı yıllara oranla belirgin bir artış göstermiş ve kreditör kompozisyonunda çok taraflı kuruluşlardan özel kreditörlere doğru bir kayma yaşanmıştır.

Vade dağılımı açısından incelendiğinde,

2001

krizi sonrası uygulanan borç yönetim stratejileri neticesinde kısa vadeli dış borçların payı sürekli olarak uzun vadeli borçların üzerinde seyretmiştir.

IMF ve Dünya Bankası gibi çok taraflı kuruluşların toplam dış borç stoku içerisindeki ağırlığı,

2020

’li yıllarda tarihsel olarak en yüksek seviyesine ulaşmıştır.

Bir borcun dış borç stoku içerisinde yer alması için temel kriter, borçlu birimin 'kamu' sektörü olması ve borcun mutlaka döviz cinsinden tanımlanmış olmasıdır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı, dış borç yönetiminde yalnızca merkezi yönetimin yükümlülüklerini izlemekle görevli olup özel sektörün dış borç verilerini toplam dış borç stoku hesaplamalarına dahil etmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam dış borç stoku içerisinde özel sektörün payı, $1990$ ’lı yıllara oranla belirgin bir artış göstermiş ve kreditör kompozisyonunda çok taraflı kuruluşlardan özel kreditörlere doğru bir kayma yaşanmıştır.

Cevap

Toplam dış borç stoku içerisinde özel sektörün payının

1990

’lı yıllara oranla artması ve kreditör yapısının özel kreditörlere kayması

Türkiye'nin dış borç yapısı,

1990

’lı yıllarda ağırlıklı olarak kamu sektörü ve resmi kreditörler (IMF, Dünya Bankası) odaklıyken;

2000

’li yıllardan itibaren özel sektörün payı dramatik şekilde artmış ve kreditör yapısı tahvil piyasaları ile ticari bankalara (özel kreditörler) kaymıştır. Bu, finansal serbestleşmenin ve Türkiye'nin küresel piyasalara entegrasyonunun bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

Sektörel dağılım analizi

Özel sektör payı arttı

1980

2001

sonrası serbestleşme adımları özel sektörün dış piyasalardan doğrudan borçlanmasını kolaylaştırmıştır.

Kreditör kompozisyonu analizi

Özel kreditörler (tahvil ve bankalar) ağırlık kazandı

Resmi kuruluşlara (multilateral/bilateral) olan bağımlılık azalmış, piyasa bazlı borçlanma (Eurobond vb.) artmıştır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de dış borcun yapısal dönüşümü (Sektörel ve Kreditör Ayrımı)

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 88Soru →

$24$ Ocak $1980$ kararlarıyla başlayan yapısal dönüşüm sürecinde Türkiye'de kamu kesimi finansman stratejileri radikal bir değişim göstermiştir. $1985$ yılında devlet iç borçlanma senetleri ( $DİBS$ ) ihalelerinin başlatılmasıyla kamu finansmanı Merkez Bankası kaynaklarından piyasa mekanizmasına kaydırılmış, $1989$ yılındaki $32$ sayılı Karar ile sermaye hareketlerinin tam serbestiye kavuşması bu süreci dış dünyayla entegre etmiştir. $2001$ krizi sonrası ise $4749$ sayılı Kanun ile borç yönetimi kurumsal bir reforma tabi tutulmuştur. Bu tarihsel gelişim ve $2001$ sonrası dönemde uygulanan borç yönetimi ilkeleri göz önüne alındığında, aşağıdaki analizlerden hangisi yanlıştır?

1980

’li yılların ortasında ihale sistemine geçilmesiyle birlikte, kamu borçlanmasında faiz oranlarının piyasada belirlenmeye başlaması "mali baskılama" (

financial

repression

) unsurlarının kademeli olarak terk edilmesine olanak tanımıştır.

1989

sonrası dönemde uygulanan "yüksek reel faiz-aşırı değerli yerli para" dengesi, kamu borç sarmalını derinleştirerek bankacılık kesiminin aktif yapısında kamu kağıtlarının payının artmasına ve kredi hacminin daralmasına yol açmıştır.

4749

sayılı Kanun, kamu borçlanma yetkisini Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde merkezileştirmiş; ancak yerel yönetimlerin (belediyeler) kendi bütçeleri ve öz kaynakları çerçevesinde Bakanlık onayı olmaksızın serbestçe dış borçlanma yapabilme yetkisini saklı tutmuştur.

2001

krizi sonrası yürürlüğe giren stratejik ölçütler çerçevesinde, borç stokunun döviz ve faiz şoklarına karşı kırılganlığını azaltmak amacıyla

TL

cinsi ve sabit faizli borçlanmaya öncelik verilerek risk profili iyileştirilmeye çalışılmıştır.

1990

’lı yıllarda kamu finansman ihtiyacının piyasadan karşılanması sürecinde reel faizlerin yükselmesi, özel sektörün fonlara erişimini kısıtlayarak kamu harcamalarının özel yatırımları ikame ettiği "dışlama etkisi" (

crowding-out

) yaratmıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $4749$ sayılı Kanun, kamu borçlanma yetkisini Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde merkezileştirmiş; ancak yerel yönetimlerin (belediyeler) kendi bütçeleri ve öz kaynakları çerçevesinde Bakanlık onayı olmaksızın serbestçe dış borçlanma yapabilme yetkisini saklı tutmuştur.

Cevap

4749

sayılı Kanun ile getirilen merkezi borç yönetimi kapsamında belediyelerin Bakanlık onayı olmaksızın dış borçlanma yapabilme yetkisi bulunmamaktadır.

Doğru analiz olmayan seçenek, yerel yönetimlerin (belediyelerin) dış borçlanma yetkisinin saklı tutulduğunu iddia eden ifadedir.

4749

sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un temel amacı, borçlanma yetkisini tek bir merkezde toplamak ve dağınık borçlanma yapısına son vermektir. Bu doğrultuda belediyeler, KİT'ler ve diğer tüm kamu kurumlarının dış borçlanmaları Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın iznine, tesciline ve duruma göre garantisine tabidir. Bakanlık onayı olmaksızın herhangi bir kamu kurumunun dış borçlanma yapması yasal olarak mümkün değildir.

Adım Adım Çözüm

1980

sonrası finansal serbestleşme adımlarını değerlendir.

1985

ihale sistemi ile mali baskılamanın sona ermeye başladığı ve piyasa faizinin esas alındığı doğrulanır.

Konu kapsamındaki ilk büyük dönüşümün analizi için gereklidir.

1989

yılındaki

32

sayılı Karar'ın etkilerini analiz et.

Sermaye hareketlerinin serbestleşmesinin sıcak para girişlerine ve bankacılık kesiminde kamu kağıdı ağırlıklı bir yapıya yol açtığı saptanır.

1990

'lı yıllardaki borç sarmalının nedenini anlamak için kritiktir.

2001

krizi sonrası

4749

sayılı Kanun'un kurumsal çerçevesini incele.

Kanun'un borçlanma yetkisini merkezileştirdiği, net borçlanma limitleri getirdiği ve şeffaflığı amaçladığı görülür.

Dönüşümün son halkası olan yasal düzenlemeyi test etmek için gereklidir.

Yerel yönetimlerin dış borçlanma yetkisini kanun kapsamında sorgula.

Belediyelerin dış borçlanmalarının Hazine onayına ve tesciline tabi olduğu, doğrudan yetkilerinin kısıtlandığı saptanır.

Yanlış olan önermeyi tespit ederek doğru cevaba ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

4749

Sayılı Kanun ve Merkezi Borç Yönetimi

Daha Fazla Pratik

4749 sayılı Kanun kapsamında 'Net Borçlanma Limiti'nin hesaplanma yöntemini ve artırım limitlerini detaylıca inceleyiniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 89Soru →

Türkiye'de iç borç stokunun yapısı ve Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) sınıflandırması dikkate alındığında, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından vadesi bir yıldan (364 günden) kısa süreli olarak ihraç edilen borçlanma aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Devlet Tahvili

Hazine Bonosu

Eurobond

Gelire Endeksli Senet

Hazine Garantili Tahviller

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hazine Bonosu

Cevap

Türkiye'de vadesi bir yıldan kısa olan iç borçlanma araçları Hazine Bonosu olarak adlandırılır.

Türkiye'de Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihraç edilen iç borçlanma senetleri vadeye göre isimlendirilir. Vadesi bir yılın altında (en fazla 364 gün) olan senetlere Hazine Bonosu denir. Bu senetler genellikle iskontolu (vade başında faizinin fiyattan düşülmesiyle) ihraç edilirler.

Adım Adım Çözüm

İç borçlanma araçlarının (DİBS) türlerini belirle.

DİBS temel olarak Hazine Bonosu ve Devlet Tahvili olmak üzere ikiye ayrılır.

Enstrümanları vadesine göre sınıflandırmak için temel kategorileri bilmek gerekir.

Maturity (vade) kriterini analiz et.

Bir yıl (364 gün) sınırı, bono ve tahvili birbirinden ayıran temel ölçüttür.

Türkiye'deki yasal düzenlemeler ve piyasa uygulamaları bu süreye göre isimlendirme yapar.

Kısa vadeli olan doğru ismi seç.

Vade < 1 yıl ise 'Hazine Bonosu' ismi verilir.

Soru kökünde istenen kriter bir yıldan kısa süreli olmasıdır.

Anahtar Kavram

İç Borçlanma Senetlerinin Vade Yapısı

Tahmini Süre:45s

Soru 90Soru →

Türkiye'de $1980$ sonrası dönemde kamu borçlanma politikalarında yaşanan en temel değişim, bütçe açıklarının finansmanında Merkez Bankası kaynakları (monetizasyon) yerine piyasa mekanizmasına dayalı yöntemlerin kullanılmasıdır. Bu doğrultuda, kamu iç borçlanma senetlerinin satışında temel yöntem olarak benimsenen uygulama aşağıdakilerden hangisidir?

İhale yöntemi

Merkez Bankası kısa vadeli avansları

Borçların konsolidasyonu

Moratoryum ilanı

Zorunlu borçlanma

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İhale yöntemi

Cevap

Türkiye'de 1980 sonrası piyasa temelli borçlanmaya geçişin en temel aracı ihale yöntemidir.

Doğru seçenek olan ihale yöntemi, kamu borçlanmasında faiz oranlarının piyasada (arz ve talep dengesiyle) belirlenmesini sağlar. 1980 sonrası dönemde mali disiplini sağlamak ve enflasyonist etkileri azaltmak amacıyla Merkez Bankası kaynakları yerine bu rekabetçi yöntem benimsenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1980 sonrası mali dönüşümün yönünü belirle.

Finansal serbestleşme ve piyasa ekonomisine geçiş.

Soruda belirtilen 'piyasa mekanizmasına dayalı yöntem' vurgusu serbest piyasa araçlarını işaret eder.

Kamu borçlanma araçlarının (Devlet İç Borçlanma Senetleri - DİBS) satış şeklini hatırla.

Hazine'nin kağıtlarını bankalara ve halka ihale yoluyla satması.

Türkiye'de ihale sistemi ilk kez 1985 yılında uygulanmış ve 1980 sonrası borçlanmanın ana omurgasını oluşturmuştur.

Anahtar Kavram

Piyasa Temelli Borçlanma (İhale Sistemi)

Daha Fazla Pratik

1980 sonrası dönemde sermaye hareketlerinin serbestleşmesini sağlayan 32 Sayılı Karar'ın borçlanma üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 91Soru →

$2001$ ekonomik krizi sonrası mali disiplini sağlamak amacıyla yürürlüğe giren $4749$ sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile oluşturulan ve Hazine garantili borçların yönetiminde kritik bir rol üstlenen "Risk Hesabı"nın hukuki ve mali işleyişine dair aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Risk Hesabı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde Hazine ve Maliye Bakanlığı adına açılır ve bütçe dışı bir statüye sahiptir.

Garanti ve ikraz ücretleri ile garanti edilen borçların geri dönüşlerinden sağlanan tahsilatlar bu hesabın temel gelir kaynaklarını oluşturur.

Hesapta biriken tutarlar kamu alacakları için dahi olsa haczedilemez ve üzerine ihtiyati tedbir konulamaz.

Hesabın yıl sonu bakiyesi 'bütçe birliği' ilkesi gereği genel bütçeye gelir kaydedilir ve bir sonraki yıla devredilmez.

Risk Hesabı'ndan yapılan ödemeler sonucunda ortaya çıkan Hazine alacaklarının takibinde

6183

sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hesabın yıl sonu bakiyesi 'bütçe birliği' ilkesi gereği genel bütçeye gelir kaydedilir ve bir sonraki yıla devredilmez.

Cevap

Risk Hesabı'ndaki bakiyenin yıl sonunda genel bütçeye gelir kaydedilerek devredilmeyeceğini belirten ifade yanlıştır; çünkü bu hesap fon benzeri bir yapıda olup bakiyesini devretme özelliğine sahiptir.

Risk Hesabı, bütçe dışı bir hesap olup,

4749

sayılı Kanun'un

12

. maddesi uyarınca yıl sonunda kalan bakiyesini ertesi yıla devreder. Bu durum, hesabın garanti ödemeleri için bir rezerv alanı oluşturma amacıyla uyumludur. Dolayısıyla bakiyenin genel bütçeye gelir kaydedileceği iddiası mevzuata aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

4749

sayılı Kanun'un

12

. maddesindeki 'Risk Hesabı' tanımı incelenmelidir.

Hesabın bütçe ile ilişkilendirilmediği ve bütçe dışı bir yapıda olduğu görülür.

Mali disiplini sağlamak ve garanti ödemelerini bütçe ödeneklerine bağımlı kılmadan yönetmek için bütçe dışı bir sigorta mekanizması kurulmuştur.

Hesabın yıl sonu devir statüsü kontrol edilmelidir.

Kanun metni, hesapta toplanan tutarlardan o yıl içinde kullanılmayan miktarların ertesi yıla devredileceğini açıkça belirtir.

Risk yönetiminin sürekliliği, toplanan garanti ücretlerinin potansiyel riskler için hazır tutulmasını gerektirir.

Bütçe birliği ve yıllık olma ilkeleriyle olan ilişkisi analiz edilmelidir.

Risk Hesabı, bütçe birliği ve yıllık olma ilkelerinin kanunla belirlenmiş istisnai bir uygulamasıdır.

Özel amaçlı bu tür hesaplarda, kaynağın amacına tahsisinin bozulmaması için yıl sonu sıfırlaması yapılmaz.

Anahtar Kavram

Risk Hesabı'nın Bütçe Dışı ve Devreden Yapısı

Tahmini Süre:1m 50s

Soru 92Soru →

Türkiye'nin dış borç stokunun yapısı ve tarihsel gelişimi dikkate alındığında, özellikle $2000$ ’li yılların başından itibaren borçlu sektörel dağılımında gözlemlenen temel değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Özel sektörün toplam dış borç stoku içindeki payının kamu kesimine oranla belirgin şekilde artması

Kamu kesimi dış borçlarının tamamen tasfiye edilerek dış borç yükünün sadece hanehalkına devredilmesi

Dış borç stokunun tamamının vadesinin bir yılın altına (kısa vade) düşmesi

Kreditör yapısının sadece IMF ve Dünya Bankası gibi çok taraflı uluslararası kuruluşlardan oluşması

Dış borç yönetim yetkisinin Hazine ve Maliye Bakanlığından tamamen Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına geçmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özel sektörün toplam dış borç stoku içindeki payının kamu kesimine oranla belirgin şekilde artması

Cevap

Özel sektörün toplam dış borç stoku içindeki payının kamu kesimine oranla belirgin şekilde artması

Türkiye'de

2000

’li yılların başından itibaren uygulanan ekonomik programlar ve küresel likidite bolluğu, yerli bankaların ve reel sektör şirketlerinin yurt dışından doğrudan borçlanmasını kolaylaştırmıştır. Bu durum, toplam dış borç stoku içerisinde kamu kesiminin payının azalmasına, özel sektörün payının ise baskın hale gelmesine neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

Dönem analizi yapılması

2000

sonrası döneme odaklanıldı.

Soruda özellikle bu tarihten itibaren gerçekleşen yapısal değişim sorulmaktadır.

Sektörel dağılımın incelenmesi

Borçlu yapısında özel sektörün payının arttığı görüldü.

2001

krizi sonrası uygulanan politikalar ve finansal serbestleşme, özel sektörün dış kaynak kullanımını teşvik etmiştir.

Doğru ifadenin seçilmesi

Özel sektörün payının artışını ifade eden seçenek belirlendi.

Mevcut istatistikler dış borç stokunun yarısından fazlasının özel sektöre ait olduğunu doğrulamaktadır.

Anahtar Kavram

Türkiye'de dış borç stokunun sektörel dağılım trendi

Tahmini Süre:45s

Soru 93Soru →

Kamu borç portföyünün vade yapısını iyileştirmek ve yakın dönemdeki ödeme baskısını (likidite riskini) azaltmak isteyen Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın, piyasadaki kısa vadeli senetleri geri alarak karşılığında daha uzun vadeli yeni senetler ihraç etmesi işlemi aşağıdakilerden hangisidir?

Tahkim (Konsolidasyon)

Değiştirim (Konversiyon)

Moratoryum

Borcun Reddi

Monetizasyon (Paraya Çevirme)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tahkim (Konsolidasyon)

Cevap

Kamu borç yönetiminde kısa vadeli borçların uzun vadeli borçlara dönüştürülmesi işlemi 'Tahkim (Konsolidasyon)' olarak adlandırılır.

Doğru cevap olan Tahkim (Konsolidasyon), borç stokunun vadesini uzatarak geri ödeme takvimini daha geniş bir zamana yaymayı ifade eder. Hazine ve Maliye Bakanlığı, 4749 sayılı Kanun kapsamında yürüttüğü 'aktif borç yönetimi' stratejilerinde, likidite riskini (nakit sıkışıklığını) önlemek için bu yöntemi sıkça kullanır. Bu işlem, borç stokunun dayanıklılığını artıran temel 'stratejik ölçütlerden' biri olan vade uzatımı ile birebir örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

İşlemin temel amacını analiz edin.

Soruda belirtilen temel amaç, kısa vadeli borçların uzun vadeli hale getirilerek 'vade yapısının iyileştirilmesi' ve 'likidite riskinin azaltılması'dır.

Borç yönetiminde riskleri yönetmek için vadenin uzatılması stratejik bir hedeftir.

Teknik terimi belirleyin.

Mali literatürde ve 4749 sayılı Kanun uygulamalarında, vadenin bu şekilde yapılandırılmasına 'Tahkim' (Konsolidasyon) denir.

Tahkim kelime anlamı olarak sağlamlaştırma, borç yönetiminde ise borcu uzun vadeye yayarak kalıcı (konsolide) hale getirmektir.

Anahtar Kavram

Tahkim (Konsolidasyon) ve Borç Yönetimi Stratejisi

Daha Fazla Pratik

Borç yönetiminde 'Stratejik Ölçütler' başlığı altındaki faiz ve döviz kuru riskine yönelik diğer uygulamaları inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 94Soru →

Türkiye'de $1980$ sonrası dönemde kamu açıklarının finansmanında Merkez Bankası kaynaklarına (kısa vadeli avanslar) dayalı "monetizasyon" yönteminden uzaklaşılarak piyasa temelli borçlanmaya geçiş hedeflenmiştir. Bu sürecin en önemli adımlarından biri olarak $1985$ yılından itibaren uygulanmaya başlanan ve borçlanma maliyetlerinin piyasa koşullarında belirlenmesini sağlayan temel yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

İhale yöntemi

Merkez Bankası kısa vadeli avans kullanımı

Zorunlu tahkim uygulaması

Moratoryum ilanı

Bütçe emanetleri ile finansman

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İhale yöntemi

Cevap

Türkiye'de

1980

sonrası piyasa disiplinine geçişin temel aracı olan ihale yöntemi

İhale yöntemi, Türkiye'de kamu borçlanma tarihinde bir dönüm noktasıdır.

1985

yılında başlatılan bu sistemle devlet, borçlanma maliyetini (faizi) kendisi belirlemek yerine piyasa aktörlerinden (bankalar vb.) teklif alarak belirlemeye başlamıştır. Bu durum, kamu finansmanının piyasa disiplinine girmesini sağlamıştır.

Adım Adım Çözüm

Dönemsel politika değişimini analiz etme

1980

sonrası dönemde Merkez Bankası kaynaklarından (monetizasyon) vazgeçilip piyasadan borçlanma kararı alınmıştır.

Enflasyonist etkileri azaltmak ve mali disiplini sağlamak.

Finansman aracını belirleme

1985

yılında Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) için ihale sistemi başlatılmıştır.

Borçlanma faizlerinin arz ve talep dengesine göre serbest piyasada oluşmasını sağlamak.

Anahtar Kavram

Piyasa Temelli Borçlanmaya Geçiş (İhale Sistemi)

İpuçları

1985

yılını ve faizlerin piyasada oluştuğu sistemi düşünün.

Daha Fazla Pratik

2001

krizi sonrası borç yönetiminde yetkiyi tek elde toplayan

4749

sayılı Kanun'un getirdiği değişiklikleri inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 95Soru →

$4749$ sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, kamu borç yönetiminde şeffaflığı ve hesap verebilirliği artırmak amacıyla Hazine'nin üstlenebileceği mali yükümlülükleri belirli kategoriler altında disiplin altına almıştır. Kanun'un $3$ . maddesinde "Hazine Garantileri" kavramı, belirli yükümlülük türlerini kapsayacak şekilde tanımlanmış; ancak bazı taahhütler bu kapsamın dışında, ayrı birer mekanizma olarak düzenlenmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi $4749$ sayılı Kanun'un tanımlar maddesinde "Hazine Garantileri" (Treasury Guarantees) çatısı altında sayılan yükümlülük türlerinden biri değildir?

Hazine geri ödeme garantisi

Borç üstlenimi

Hazine yatırım garantisi

Hazine karşı garantisi

Ülke garantisi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Borç üstlenimi

Cevap

Borç üstlenimi, 4749 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki tanımlar uyarınca "Hazine Garantileri" çatısı altında sayılan dört türden biri değil, ayrı bir yükümlülük kategorisidir.

4749 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (h) bendine göre Hazine garantileri; 'Hazine geri ödeme garantisini, Hazine yatırım garantisini, Hazine karşı garantisini ve ülke garantisini' ifade eder. Borç üstlenimi ise aynı maddenin (ı) bendinde, yatırım ve hizmetlerin sözleşme şartları çerçevesinde yükümlülüklerin Bakanlıkça devralınması olarak ayrı bir başlıkta tanımlanmıştır. Bu nedenle borç üstlenimi, teknik ve hukuki olarak bir 'Hazine garantisi' türü değildir.

Adım Adım Çözüm

4749

sayılı Kanun'un

3

. maddesindeki tanımları incelemek.

Hazine garantileri ve borç üstleniminin iki farklı madde fıkrasında tanımlandığı görülür.

Hukuki tanımlamalar, Kanun'un uygulama ve yetki sınırlarını belirler.

"Hazine Garantileri" başlığı altında sayılan spesifik türleri ayırt etmek.

Kanun; geri ödeme, yatırım, karşı garanti ve ülke garantisini bu kapsama dahil etmiştir.

Hazine garantileri, asıl borçlunun borcunu ödeyememesi durumunda Hazine'nin devreye girdiği şartlı yükümlülüklerdir.

"Borç Üstlenimi" kavramının hukuki niteliğini belirlemek.

Borç üstleniminin genellikle sözleşme feshi gibi durumlarda borcun tamamının devralınmasını ifade eden farklı bir prosedür olduğu anlaşılır.

Borç üstlenimi, özellikle Kİİ (Kamu Özel İşbirliği) projelerine özgü, garantilerden bağımsız bir risk yönetimi aracıdır.

Anahtar Kavram

4749 Sayılı Kanun'da Hazine Yükümlülüklerinin Tasnifi

Soru 96Soru →

$4749$ sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun kapsamında, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın kamu borç portföyünü yönetirken "döviz kuru riskini" (kur riskini) minimize etmek amacıyla uyguladığı temel stratejik ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Borçlanmanın ağırlıklı olarak yerel para birimi (Türk lirası) cinsinden yapılması

Borç stokunun tamamının kısa vadeli (dalgalı) senetlerden oluşması

Yalnızca değişken faizli dış borçlanma araçlarının kullanılması

Borç servisinin (ana para ve faiz ödemeleri) Merkez Bankası kaynaklarıyla karşılanması

Borçlanma yetkisinin yerel yönetimlere devredilmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Borçlanmanın ağırlıklı olarak yerel para birimi (Türk lirası) cinsinden yapılması

Cevap

Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın döviz kuru riskini yönetmek için kullandığı temel strateji, borçlanmanın ağırlıklı olarak yerel para birimi (TL) cinsinden yapılmasıdır.

Döviz kuru riski, borcun döviz cinsinden olması durumunda kurlardaki artışın borç yükünü ağırlaştırmasıdır. Hazine ve Maliye Bakanlığı, borç portföyünün bu riske karşı dayanıklılığını artırmak amacıyla borçlanmanın ağırlıklı olarak yerel para birimi (Türk lirası) cinsinden yapılmasını temel bir stratejik ölçüt olarak belirlemiştir.

Adım Adım Çözüm

Risk türünü tanımlama

Döviz kuru riski, döviz kurlarındaki değişimlerin borç stokunun TL değerini ve maliyetini artırması riskidir.

Yönetilmesi gereken riskin kaynağını anlamak için gereklidir.

Stratejik ölçütleri analiz etme

Hazine, riskleri yönetmek için stratejik ölçütler (benchmark) belirler. Kur riski için temel ölçüt "TL cinsinden borçlanma"dır.

Borç stokunun para birimi kompozisyonunu yerel para lehine çevirmek kur duyarlılığını azaltır.

Anahtar Kavram

Hazine Stratejik Ölçütleri (Döviz Kuru Riski Yönetimi)

Daha Fazla Pratik

Hazine'nin 'Faiz Oranı Riski' ve 'Likidite Riski' için belirlediği diğer stratejik ölçütleri (sabit faizli borçlanma, vade yayımı vb.) inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

Soru 97Soru →

Türkiye'de kamu finansmanı ve borç yönetiminin yasal çerçevesini belirleyen $4749$ sayılı Kanun hükümleri uyarınca, "Hazine Alacakları" kavramı ve bu alacakların yönetimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Hazine garantisi verilen borçların vadesinde ilgili kuruluşça ödenmemesi üzerine Hazine tarafından yapılan ödemeler bu kapsamda değerlendirilir.

Dış borç ikrazı (on-lending) yoluyla diğer kamu kuruluşlarına devredilen dış borçlardan doğan yükümlülükler Hazine alacağı sayılır.

Genel bütçe kapsamındaki bir kamu idaresinin, bir diğer genel bütçeli idareden olan mal veya hizmet bedeli alacağı bu Kanun kapsamında Hazine alacağı olarak takip edilir.

Borç üstlenimi anlaşmaları çerçevesinde Hazine tarafından üstlenilen ve ödenen tutarlar, ilgili kuruluş nezdinde Hazine alacağı olarak takip edilir.

Hazine alacaklarının takip ve tahsil süreçlerinde

6183

sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Genel bütçe kapsamındaki bir kamu idaresinin, bir diğer genel bütçeli idareden olan mal veya hizmet bedeli alacağı bu Kanun kapsamında Hazine alacağı olarak takip edilir.

Cevap

Genel bütçeli idarelerin kendi aralarındaki ticari veya idari borç ilişkilerinin Hazine alacağı sayıldığı ifadesi yanlıştır.

Doğru cevap, genel bütçe kapsamındaki idarelerin birbirlerine olan borçlarının

4749

sayılı Kanun kapsamında bir 'Hazine Alacağı' olmadığını belirtmektedir. Hazine alacağı; devletin borç yönetimi çerçevesinde başka kurumlara sağladığı garantilerin nakde dönüşmesi, ikraz edilmesi veya borç üstlenimi gibi finansal işlemlerden doğar. İdarelerin kendi aralarındaki mal ve hizmet alımından doğan borçlar ise genel muhasebe kurallarına tabidir.

Adım Adım Çözüm

4749

sayılı Kanun kapsamındaki "Hazine Alacağı" tanımını analiz etmek.

Hazine alacağı; dış borç ikrazı, dış borç garantisi, borç üstlenimi ve verilen nakit imkanlarından doğan alacakları kapsar.

Kanun'un kapsamını belirlemek için temel tanımlara bakılmalıdır.

Genel bütçeli idareler arası alacakların niteliğini değerlendirmek.

Bu alacaklar bir borç yönetimi enstrümanı (ikraz, garanti vb.) değil, idari/ticari işlemlerden doğan bütçe içi işlemlerdir.

4749

sayılı Kanun sadece finansman ve borç yönetimi kaynaklı spesifik alacakları düzenler.

Anahtar Kavram

Hazine Alacaklarının Kapsamı

Daha Fazla Pratik

Hazine alacaklarının terkin (silinme) ve uzlaşma yetkilerine ilişkin hükümleri inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 98Soru →

Türkiye'de iç borç stokunun yapısı, enstrüman çeşitliliği ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından borç yönetimi çerçevesinde takip edilen "Stratejik Ölçütler" (Strategic Benchmarks) dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Vade bazlı sınıflandırmada, vadesi bir yıla kadar (364 gün dahil) olan Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) Hazine bonosu, bir yıl ve daha uzun vadeli olanlar ise devlet tahvili olarak tanımlanır.

Stratejik ölçütler çerçevesinde "kur riskini" (exchange rate risk) yönetmek amacıyla; borç stokunun ağırlıklı olarak Türk Lirası cinsinden tutulması ve döviz cinsi ya da dövize endeksli borçlanmanın payının sınırlandırılması temel bir hedeftir.

TÜFE'ye endeksli tahvillerde, hem kupon ödemeleri hem de anapara itfa tutarı gerçekleşen enflasyon oranına göre güncellenerek yatırımcıya reel getiri garantisi sunulur; bu durum Hazine için enflasyon riski yaratsa da vadenin uzatılmasına katkı sağlar.

Stratejik ölçütler kapsamında "faiz riskini" (interest rate risk) minimize etmek amacıyla; iç borç stokunun bileşiminde değişken faizli senetlerin ve vadesi kısa olan iskontolu bonoların payının artırılması, sabit faizli kuponlu tahvillerin payının ise azaltılması hedeflenmektedir.

İç borç stoku içerisinde yer alan "nakit dışı" (non-cash) senetler; ihraç anında Hazine'ye nakit girişi sağlamayan, genellikle kamu bankalarının sermaye yapılarının güçlendirilmesi gibi özel amaçlarla doğrudan ilgili kurumlara ihraç edilen özel tertip senetlerdir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Stratejik ölçütler kapsamında "faiz riskini" (interest rate risk) minimize etmek amacıyla; iç borç stokunun bileşiminde değişken faizli senetlerin ve vadesi kısa olan iskontolu bonoların payının artırılması, sabit faizli kuponlu tahvillerin payının ise azaltılması hedeflenmektedir.

Cevap

Stratejik ölçütler çerçevesinde faiz riskini minimize etmek için değişken faizli ve kısa vadeli senetlerin payının artırılması hedeflenir ifadesi yanlıştır.

Faiz riski, piyasadaki faiz oranlarının değişmesi sonucu borç servis maliyetinin beklenmedik şekilde artma olasılığıdır. Bu riski minimize etmek isteyen bir borç yönetimi (Hazine), borçlanma anında faizini sabitleyebileceği 'sabit getirili' senetleri tercih etmelidir. Değişken faizli senetler ise piyasa faizlerine duyarlı olduğu için riski artırır. Ayrıca kısa vadeli senetler (bonolar) çok sık yenilendiği için faiz oranlarındaki artışlardan anında etkilenir; bu nedenle risk yönetimi vadenin uzatılmasını ve sabit faizli enstrümanların stoktaki payının artırılmasını öngörür. Soruda bu durumun tam tersi iddia edildiği için yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

Borç stokunun risk türlerini belirle.

Temel riskler: Kur riski, Faiz riski ve Yeniden Finansman (Likitide) riskidir.

Borç yönetiminin amacı bu riskleri maliyet etkin bir şekilde minimize etmektir.

Faiz riski ile enstrüman yapısı arasındaki ilişkiyi analiz et.

Sabit faizli senetlerde faiz maliyeti vadenin başında kesinleşirken, değişken faizli senetlerde maliyet piyasa koşullarına göre sürekli değişir.

Değişken faizli senetlerin payının artması, piyasa faizi yükseldiğinde bütçe üzerindeki faiz yükünün de artması (yüksek faiz riski) anlamına gelir.

Vade yapısı ile faiz riskini ilişkilendir.

Kısa vadeli senetler (Hazine Bonosu), piyasa faizlerindeki dalgalanmalara karşı daha sık yenilendikleri için faiz riskini artırır.

Vadenin uzatılması ve sabit faizli borçlanma, faiz şoklarının bütçe üzerindeki etkisini zaman yayarak riskini düşürür.

Stratejik ölçütler ile çelişkiyi tespit et.

Bakanlığın resmi stratejisi; faiz riskini azaltmak için sabit faizli TL cinsi borçlanmaya ağırlık vermek, kur riskini azaltmak için TL borçlanmak ve yeniden finansman riskini azaltmak için vadeyi uzatmaktır.

Değişken faizli ve kısa vadeli senetlerin payını artırmak tüm bu stratejik hedeflerin tam tersi bir risk profili oluşturur.

Anahtar Kavram

İç Borç Stoku Risk Yönetimi ve Stratejik Ölçütler

Daha Fazla Pratik

Borç stokunun 'vadeye kalan süresi' (average time to maturity) ile 'faize yeniden fiyatlanma süresi' (average time to re-fixing) arasındaki farkı inceleyerek faiz riskini derinlemesine analiz edebilirsiniz.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 99Soru →

Türkiye'de kamu borç yönetiminde kurumsal ve hukuki bir dönüm noktası olarak kabul edilen $2002$ tarihli $4749$ sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun öncesindeki borçlanma rejimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi, bu dönemin en temel yapısal eksikliğini ifade etmektedir?

Borçlanma yetki ve limitlerinin "net borçlanma" yerine "brüt" rakamlar üzerinden bütçe kanunlarıyla dağınık bir yapıda belirlenmesi

Kamu borç stokunun sadece döviz cinsinden tanımlanarak iç borçlanmanın hukuken yasaklanmış olması

Borçlanma işlemlerinin tek elden sadece Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yürütülmesi

Dış borçlanma limitlerinin her yıl Bakanlar Kurulu yerine sadece Sayıştay tarafından onaylanması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Borçlanma yetki ve limitlerinin "net borçlanma" yerine "brüt" rakamlar üzerinden bütçe kanunlarıyla dağınık bir yapıda belirlenmesi

Cevap

Borçlanma yetki ve limitlerinin brüt rakamlar üzerinden ve dağınık bir yapıda belirlenmesi

Doğru seçenek olan borçlanmanın brüt rakamlar üzerinden dağınık belirlenmesi,

2002

öncesi dönemin en büyük zaafıdır.

4749

sayılı Kanun ile birlikte ilk kez 'Net Borçlanma Limiti' getirilmiş, borçlanma yetkisi Hazine Müsteşarlığı'nda (günümüzde Bakanlık) merkezileştirilmiş ve risk yönetimi birimi kurularak borç stokunun yönetimi modern bir yapıya kavuşturulmuştur.

Adım Adım Çözüm

4749

sayılı Kanun öncesindeki hukuki çerçeveyi analiz et.

Borçlanma yetkisinin her yıl Bütçe Kanunları ile verildiği ve limitlerin brüt (geri ödemeler düşülmeden) hesaplandığı görülecektir.

Eski sistemde borç yönetimi bütüncül bir kanun yerine geçici bütçe maddeleriyle yürütülmekteydi.

"Brüt" ve "Net" borçlanma limiti farkını değerlendir.

Brüt limit, anapara ödemelerini de kapsadığı için yıl içindeki gerçek borç artışını (net) maskelemekteydi.

Mali disiplinin sağlanması için borç stokundaki net artışın kontrol edilmesi gerekir.

Kurumsal yetki dağılımını incele.

Hazine, DPT ve diğer kamu kurumları arasında borçlanma yetkilerinin parçalı bir yapıda olduğu tespit edilir.

Bu dağınıklık, risk yönetiminin etkin bir şekilde yapılmasını engellemekteydi.

Anahtar Kavram

4749 Sayılı Kanun ve Borç Yönetiminin Merkezileşmesi

Soru 100Soru →

Türkiye'de Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yurt içi piyasalarda ihraç edilen Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) içerisinde; vadesi $1$ yıldan kısa olan, genellikle iskonto esasına göre ihraç edilen borçlanma aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Hazine Bonosu

Devlet Tahvili

Eurobond

Gelire Endeksli Senet

Değişken Faizli Tahvil

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hazine Bonosu

Cevap

Hazine Bonosu

Hazine bonosu, devletin kısa vadeli fon ihtiyacını karşılamak amacıyla çıkardığı, vadesi

1

yıldan kısa süreli olan ve genellikle nominal değerinden daha düşük bir bedelle (iskontolu) satılan iç borçlanma senedidir.

Adım Adım Çözüm

DİBS (Devlet İç Borçlanma Senetleri) kavramını ve alt türlerini tanımla.

DİBS'ler, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yurt içi piyasalarda ihraç edilen senetlerdir.

Soruda istenen enstrümanın ana kategorisini belirlemek için.

Vade sınırına göre sınıflandırma yap.

Vadesi

1

yıldan kısa olanlar 'Bono',

1

yıl ve daha uzun olanlar 'Tahvil' olarak adlandırılır.

Soru kökündeki vadesi

1

yıldan kısa ifadesine uygun enstrümanı seçmek için.

Anahtar Kavram

İç Borçlanma Senetlerinin Vade Yapısı

Daha Fazla Pratik

İç borç stokunun para birimi cinsinden (TL vs. Döviz) dağılımını inceleyerek stratejik risk yönetimini analiz edebilirsiniz.

Tahmini Süre:45s

ÖncekiSayfa 5 / 6Sonraki

Türkiye'de Kamu Borçlanması

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram