Kalkınmanın Dış Finansmanı ve Dış Borçlanma

Gelişmekte olan bir ülke, yurt içi tasarruf yetersizliğini gidermek ve büyük ölçekli yatırımlarını finanse etmek amacıyla uzun bir süre uluslararası piyasalardan ticari dış krediler sağlamıştır. Ancak zamanla ülkenin dış borç stoku, geri ödeme kapasitesinin çok üzerine çıkmış ve sürdürülemez boyutlara ulaşmıştır. Literatürde 'Borç Sarkıtı' (Debt Overhang) hipotezi olarak adlandırılan bu durumun, ilgili ülkede makroekonomik istikrarı bozarak sermaye birikimini ve ekonomik büyümeyi yavaşlatmasının temel teorik gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Yüksek dış borç stokuna sahip gelişmekte olan bir ekonomide, gelecekteki üretim artışının büyük kısmının dış borç servisine gideceği beklentisi, yerel ve yabancı yatırımcılar üzerinde 'örtük bir vergi' (implicit tax) etkisi yaratarak sermaye birikimini caydırmaktadır. Literatürde 'Borç Sarkıtı (Debt Overhang) Hipotezi' olarak adlandırılan bu dış finansman darboğazı, kalkınma çabalarını sekteye uğratmaktadır.

Buna göre, söz konusu ekonomide dış finansman yapısının yeniden kurgulanması ve yatırımcılar üzerindeki bu caydırıcı etkinin kırılarak ekonomik kalkınmanın sürdürülebilmesi için uluslararası iktisat bağlamında uygulanması gereken en rasyonel makroekonomik strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Kalkınmanın dış finansman ihtiyacı, gelişmekte olan ülkelerde yetersiz yurt içi tasarrufları telafi etmek ve yapısal dönüşümü sağlamak amacıyla kullanılan çeşitli araçlarla karşılanmaktadır. Ancak bu dış kaynakların makroekonomik etkileri ve maliyetleri araçtan araca önemli farklılıklar göstermektedir.

Bu bağlamda, kalkınmanın dış finansman araçları ve bunların makroekonomik etkilerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Gelişmekte olan ülkelerin sermaye birikimi yetersizliğini aşmak ve yatırımlarını finanse etmek amacıyla ülke dışındaki kaynaklardan sağladığı imkanlar dış finansman olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi kalkınmanın dış finansman kaynakları arasında yer alır?

Gelişmekte olan ülkelerde (KOBÜ), yapısal dönüşümü gerçekleştirmek ve tasarruf-yatırım ile döviz açıklarını (iki açık modeli) kapatmak amacıyla dış finansman kaynaklarına yoğun bir şekilde başvurulmaktadır. Bu kaynakların makroekonomik istikrar üzerindeki etkileri, niteliklerine ve vade yapılarına göre farklılık göstermektedir.

Buna göre, kalkınmanın dış finansmanı bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi maliye politikası teorisi açısından doğrudur?

Gelişmekte olan ülkelerde kalkınmanın finansmanı için yetersiz kalan yurt içi tasarrufları desteklemek amacıyla sıklıkla dış kaynaklara başvurulmaktadır. Bu dış kaynaklardan bazıları; sadece finansal getiri elde etmek amacıyla hisse senedi veya borçlanma senetlerine yönelen, üretim tesisleri üzerinde yönetim ve kontrol hakkı talep etmeyen ve makroekonomik beklentiler bozulduğunda ülkeden çok hızlı bir şekilde çıkarak 'ani duruş' (sudden stop) riskini artıran sermaye akımlarından oluşmaktadır.

Yukarıda özellikleri açıklanan finansman kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Gelişmekte olan ülkelerde kalkınmanın dış finansmanında dış borçlanmaya başvurulması, borç anapara ve faiz ödemelerinin yapıldığı dönemde 'transfer sorunu' (transfer problem) olarak adlandırılan iki aşamalı bir makroekonomik güçlüğü beraberinde getirir. Dış borç servisinin gerçekleştirilebilmesi için öncelikle yurt içinden gerekli fonların kamu maliyesi aracılığıyla toplanması (iç transfer), ardından bu fonların dövize çevrilerek alacaklılara ödenmesi (dış transfer) gerekmektedir.

Buna göre, dış borç servisinin 'iç transfer' aşamasının maliye politikası üzerinde yarattığı temel baskı ve ortaya çıkardığı makroekonomik sonuç aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Kalkınma sürecindeki bir ülke, büyük ölçekli altyapı yatırımlarını finanse etmek amacıyla gelişmiş bir ülkeden düşük faizli ve uzun vadeli bir dış kredi sağlamıştır. Ancak iki ülke arasında yapılan anlaşmada, "tahsis edilen fonların yalnızca krediyi veren ülkede üretilen makine, teçhizat ve mühendislik hizmetlerinin satın alınmasında kullanılabileceği" şartı yer almaktadır.

Kalkınmanın dış finansmanında sıklıkla karşılaşılan bu özel duruma verilen ad ve bu durumun kredi alan ülke üzerindeki en olası ekonomik etkisi aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

Gelişmekte olan ekonomiler, kalkınmanın dış finansmanını sağlarken Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları (FDI), portföy yatırımları, Resmi Gelişme Yardımları (ODA) ve ticari dış borçlanma gibi çeşitli kanalları kullanırlar. Özellikle uluslararası piyasalardan sağlanan ticari dış borçların kalkınma sürecinde sürdürülebilir olması makroekonomik istikrar için hayati önem taşır.

Buna göre, sağlanan ticari dış borçların ekonomiye net bir fayda sağlaması ve ileride bir dış borç krizine (temerrüt) dönüşmemesi için sağlanması gereken temel makroekonomik ve mali koşul aşağıdakilerden hangisidir?

Bir gelişmekte olan ülkede, kalkınma projelerinin dış finansmanında kullanılan kaynakların kompozisyonunda yapısal bir değişime gidilmiştir. Geleneksel olarak yüksek hibe unsuru (grant element) içeren Resmi Gelişme Yardımları (ODA) ve imtiyazlı dış kredilerin toplam finansman içindeki payı azalırken; kısa vadeli portföy yatırımlarının ve piyasa faizli ticari dış borçlanmanın payı belirgin biçimde artmıştır.

Toplam dış kaynak girişinde miktar olarak bir azalma olmamasına rağmen, finansman kompozisyonundaki bu değişimin ülkenin mali yapısı ve kalkınma dinamikleri üzerindeki en muhtemel etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir makroekonomik analiz raporunda, "X ülkesinde son mali yılda sağlanan yeni dış kredi girişleri toplamının, aynı dönemde gerçekleştirilen dış borç anapara ve faiz ödemeleri toplamının gerisinde kaldığı" ifade edilmiştir.

Bu durumun X ülkesinin kalkınma ve finansman dinamikleri üzerindeki etkisine ilişkin olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Yetersiz sermaye birikimi ve döviz darboğazı sorunu yaşayan bir gelişmekte olan ülkede politika yapıcılar, uluslararası piyasalardan piyasa koşullarında yüksek tutarlı tahvil (Eurobond) ihraçları ve sendikasyon kredileri yoluyla dış borçlanmaya gitmiştir. Ancak sağlanan bu dış finansman, ekonominin üretim ve ihracat kapasitesini artıracak altyapı ve teknoloji yatırımları yerine; kısa vadeli popülist politikalar doğrultusunda cari transferler, personel giderleri ve tüketim sübvansiyonlarının finansmanına tahsis edilmiştir.

Bu maliye politikası uygulamasının orta ve uzun vadeli makro-mali etkilerine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi en doğrudur?

Kalkınma sürecindeki bir ülkede, birikmiş dış borç stokunun çok yüksek seviyelere ulaşması sonucunda, gelecekte elde edilecek olası makroekonomik kazanımların büyük ölçüde dış borç servisine (anapara ve faiz ödemelerine) tahsis edileceği beklentisi oluşmuştur. Bu algı, ev sahibi ülkeye yönelen yeni yatırımları ve yurt içi sermaye birikimini ciddi şekilde caydırmıştır. Bu dar boğazı aşmak isteyen politika yapıcılar, uluslararası finansal piyasalardaki yüksek maliyetli borçlanma yerine, bünyesinde belirli bir oranda "hibe unsuru" (imtiyazlılık) barındıran ve temel amacı ekonomik kalkınmayı desteklemek olan uluslararası kamu fonlarına yönelmiştir.

Buna göre, senaryoda ifade edilen yatırım caydırıcı mekanizma ve ülkenin yöneldiği imtiyazlı dış finansman kaynağı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Kalkınma hedefleri doğrultusunda büyük ölçekli altyapı projelerini uluslararası piyasalardan sağladığı dış borçlarla finanse eden gelişmekte olan bir ülkede, borçların anapara ve faiz ödeme dönemi gelmiştir. Hükümet, artan dış borç servisi yükünü karşılayabilmek için vergi oranlarını yükseltmiş ve bütçesinde hedeflenen faiz dışı fazlayı (ulusal para cinsinden) başarıyla oluşturmuştur. Buna rağmen ülke, uluslararası kreditörlere olan yükümlülüklerini vadesinde yerine getiremeyerek temerrüt (default) riskiyle karşı karşıya kalmıştır.

Maliye politikası teorisine göre, bütçe dengesi sağlanmasına rağmen ülkenin dış borç servisinde başarısız olma riski yaşamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası sermaye piyasalarına entegre olmuş bir ülkede, kalkınmanın dış finansmanı bağlamında sağlanan fonların yapısı zamanla değişmiş; doğrudan yabancı yatırımların toplam dış kaynaklar içindeki payı gerilerken, hisse senedi ve tahvil piyasalarına yönelen kısa vadeli portföy yatırımları ile kısa vadeli ticari dış borçlanmanın ağırlığı belirgin bir şekilde artmıştır.

Bu ülkenin kalkınma finansmanı dinamikleri dikkate alındığında, yaşanan bu yapısal değişimin makroekonomik etkilerine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?