Santral Sinir Sistemi Farmakolojisi

34 yaşındaki bir kadın hasta, majör depresif bozukluk tanısıyla kullandığı antidepresan ilacın yeterli etkinlik göstermemesi üzerine hekimi tarafından ilaç değişikliğine hazırlanmaktadır. Hekim, mevcut ilacı kestikten 12 gün sonra hastaya bir monoamin oksidaz inhibitörü (MAOİ) olan tranilsipromin reçete eder. Hasta yeni ilacın ilk dozunu aldıktan saatler sonra acil servise ajitasyon, 39.5°C ateş, terleme, hiperrefleksi ve oküler klonus tablolarıyla getiriliyor. Fizik muayenede 'kurşun boru' rijiditesi saptanmıyor.

Bu hastada gelişen tablonun farmakokinetik özellikleri göz önüne alındığında, kesilen ilk ilacın aşağıdakilerden hangisi olması en muhtemeldir?

$62$ yaşında erkek hasta, $4$ yıldır Parkinson hastalığı tanısıyla takip edilmektedir. Mevcut levodopa/karbidopa tedavisine ek olarak yeni bir antiparkinson ajan başlandıktan $3$ ay sonra; hastanın ailesi hastada daha önce görülmeyen kontrolsüz kumar oynama, aşırı para harcama ve hiperseksüalite gibi dürtüsel davranış değişiklikleri geliştiğini bildirmektedir. Bu klinik tabloya neden olan ilacın en olası etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Klinik pratikte antidepresan veya antipsikotik kullanımı sonrası gelişebilen hiperpireksi ve otonomik instabilite tabloları tanısal açıdan karışıklık yaratabilir. Serotonin sendromunu nöroleptik malign sendromdan (NMS) ayırt etmede aşağıdaki fizik muayene bulgularından hangisinin saptanması serotonin sendromu lehine en güçlü kanıttır?

28 yaşında bir uzmanlık öğrencisi, yoğun nöbet temposunda uyanık kalabilmek için gün boyu yüksek miktarda kahve ve çay tüketmektedir. Bu hastada gözlenen uyanıklık artışı ve santral sinir sistemi stimülasyonundan sorumlu olan en temel moleküler mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Uzun yıllardır günlük $90$ gramın üzerinde alkol tüketen bir birey, hafif bir viral enfeksiyon sırasında gelişen kas ağrılarını gidermek amacıyla günde $3$ gram parasetamol (asetaminofen) kullanmıştır. İki gün sonra bulantı, kusma ve sağ üst kadran ağrısı ile başvuran hastanın yapılan tetkiklerinde transaminaz düzeylerinin ($AST$, $ALT$) $> 5000$ $U/L$ olduğu ve karaciğer yetmezliği tablosunun geliştiği saptanmıştır. Bu hastada, normalde güvenli sayılabilecek dozlarda parasetamol kullanımına bağlı olarak gelişen ağır hepatotoksisitenin temel farmakolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Majör depresif bozukluk tanısıyla $20 \, mg/gün$ dozunda fluoksetin kullanan $42$ yaşında bir erkek hastada, klinik yanıtın yetersiz olması üzerine ilaç kesilmiştir. İlacın kesilmesinden $14$ gün sonra hastaya bir monoamin oksidaz inhibitörü (MAOİ) olan fenelzin başlanmıştır. Fenelzin tedavisinin ikinci gününde hastada ani gelişen konfüzyon, ajitasyon, taşikardi, belirgin terleme ve vücut sıcaklığında artış ($38.9^\circ C$) gözleniyor. Yapılan fizik muayenede alt ekstremitelerde belirgin spontan klonus, tremor ve hiperrefleksi saptanıyor. Bu klinik tablo için en olası tanı ve bu durumu Nöroleptik Malign Sendrom'dan (NMS) ayırt etmede en yararlı klinik bulgu aşağıdakilerden hangisidir?

Abdominal cerrahi geçiren bir hastada, bağırsak hareketlerinin geri dönüşünü hızlandırmak ve postoperatif ileus süresini kısaltmak amacıyla periferik etkili bir $\mu$-opioid reseptör antagonisti başlanması planlanmaktadır. Bu ilacın en önemli özelliği, kan-beyin bariyerini geçememesi ve morfinin santral analjezik etkisini bozmadan periferik yan etkileri önlemesidir. Ancak bu ajanın, diğer periferik antagonistlerden farklı olarak, uzun süreli kullanımda miyokard enfarktüsü riskini artırabileceğine dair klinik veriler bulunmaktadır.

Buna göre, bahsedilen klinik endikasyona ve spesifik kardiyovasküler risk profiline sahip olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Akut mekanik bel ağrısı ve şiddetli lokal paravertebral kas spazmı şikayetiyle başvuran $62$ yaşındaki erkek hastaya santral etkili bir kas gevşetici reçete ediliyor. İlacı kullanmaya başladıktan birkaç gün sonra hasta; idrar yapamama (akut idrar retansiyonu), belirgin ağız kuruluğu, bulanık görme ve çarpıntı şikayetleriyle acil servise başvuruyor. Hastanın özgeçmişinde benign prostat hiperplazisi (BPH) öyküsü olduğu ve reçete edilen kas gevşeticinin yapısal olarak trisiklik antidepresanlara benzediği biliniyor.

Bu klinik tabloya yol açması en muhtemel olan ilaç ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Spinal kord yaralanması sonrası gelişen şiddetli spastisite nedeniyle baklofen tedavisi alan 30 yaşındaki bir hastada, ilaç dozunun aniden kesilmesi sonucu ajitasyon, konfüzyon ve nöbetler gözlenmiştir. Bu ilacın terapötik etkisini gösterdiği temel hücresel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi uygulamasında kullanılan inhalasyon ve intravenöz ajanların fizikokimyasal parametreleri, etki mekanizmaları ve spesifik toksisite profilleri göz önüne alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi klinik olarak doğrudur?

$42$ yaşındaki bir kadın hasta, kronik insomnia (uykusuzluk) tedavisi için reçete edilen zolpidem isimli ilacından çok miktarda alması sonucu gelişen bilinç bulanıklığı, somnolans ve ataksi şikayetleriyle acil servise getirilmiştir. Hastanın muayenesinde belirgin bir solunum depresyonu saptanmamıştır.

Bu hastanın klinik tablosu ve kullanılan ilaç ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Aşağıdaki ilaçlardan hangisinin kullanımı sırasında ortaya çıkan hiperpireksi, ajitasyon ve hiperrefleksi gibi belirtilerle karakterize tablo, öncelikle 'serotonin sendromu' olarak değerlendirilmelidir?

45 yaşında majör depresif bozukluk nedeniyle fluoksetin kullanmakta olan bir hasta, yumuşak doku enfeksiyonu nedeniyle linezolid tedavisi başlandıktan üç gün sonra; huzursuzluk, titreme, ishal ve ateş şikayetleri ile başvuruyor. Fizik muayenede taşikardi, midriyazis, hiperaktif bağırsak sesleri ve her iki alt ekstremitede spontan klonus saptanıyor. Bu hastadaki klinik tablonun nöroleptik malign sendromdan (NMS) ziyade "serotonin sendromu" lehine değerlendirilmesini sağlayan en önemli veri aşağıdakilerden hangisidir?

İnhalasyon anestezikleri arasında yer alan ve kan/gaz partisyon katsayısı düşük ($0,65$) olduğu için hızlı indüksiyon sağlayan, aynı zamanda solunum yollarında iritasyon yapmadığı için çocuklarda maske ile anestezi indüksiyonunda ilk tercih edilen ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Dokuz ($9$) yaşında dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısıyla izlenen bir çocukta; norepinefrin ve dopamin taşıyıcılarını (NET ve DAT) güçlü bir şekilde inhibe eden ancak amfetaminlerden farklı olarak veziküler monoamin taşıyıcısı-2 (VMAT-2) üzerinde etki göstermeyen ve veziküler havuzdan katekolamin salınımını tetiklemeyen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Dirençli şizofreni tanısı ile klozapin tedavisi başlanan ve $450$ mg/gün dozda klinik remisyon sağlanan $34$ yaşında erkek hasta, hastaneden taburcu olduktan bir ay sonra akut psikoz alevlenmesi tablosu ile tekrar başvurmuştur. Yapılan incelemede hastanın ilaçlarını aksatmadan kullandığı ancak hastaneden çıktıktan sonra günde $1.5$ paket sigara içmeye başladığı saptanmıştır. Bu hastada klozapin plazma konsantrasyonunun subterapötik düzeye inmesine ve klinik tablonun alevlenmesine neden olan temel farmakokinetik etkileşim aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi indüksiyonu ve idamesinde kullanılan ajanların fizikokimyasal özellikleri ile klinik profillerinin karşılaştırıldığı aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Lokal anesteziklerin etki mekanizmaları, metabolizmaları ve klinik toksisite profilleri değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Genel anesteziklerin farmakodinamik ve farmakokinetik özellikleri, klinik uygulamada ajan seçimini ve anestezi yönetimini belirleyen temel unsurlardır. İnhalasyon ve intravenöz anesteziklerin fizikokimyasal özellikleri ile yan etki profilleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Genel anestezi uygulamasında kullanılan inhalasyon ve intravenöz ($İV$) ajanların farmakolojik özellikleri, klinik kullanım avantajları ve yan etki profilleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?