Santral Sinir Sistemi Farmakolojisi

Lokal anestezik ilaçların büyük bir bölümü vasküler düz kasta gevşemeye (vazodilatasyon) neden olurken; sempatik sinir uçlarından salınan norepinefrinin geri alımını (reuptake-1) inhibe ederek vazokonstriktör etki oluşturan lokal anestezik aşağıdakilerden hangisidir?

$72$ yaşında, kronik böbrek yetmezliği olan bir hastaya şiddetli postoperatif ağrısı için parenteral yolla bir opioid analjezik uygulanmaya başlanmıştır. Tedavinin $48$. saatinde hastada pupillerde dilatasyon (midriyazis), kas seğirmeleri (miyoklonus) ve jeneralize tonik-klonik nöbetler gelişmiştir. Bu klinik tablonun, ilacın vücutta biriken toksik bir metabolitine bağlı olduğu düşünülmektedir. Bu hastada kullanılan ve atropin benzeri kimyasal yapısı nedeniyle antimuskarinik yan etkilere de yol açabilen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$74$ yaşında, Alzheimer hastalığı tanısı konulan ve kognitif semptomlarını kontrol altına almak amacıyla tedavi başlanan bir erkek hastada, tedavinin birinci ayında halsizlik, baş dönmesi ve nabız sayısında belirgin azalma ($48/dak$) saptanmıştır. Yapılan fizik muayene ve elektrokardiyografide (EKG) sinüs bradikardisi izlenmiştir. Bu hastada görülen yan etkiden sorumlu olan ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi uygulamasında kullanılan inhalasyon ve intravenöz ajanların farmakokinetik özellikleri, klinik etkileri ve yan etki profilleri değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$48$ yaşındaki kronik alkol bağımlısı bir hasta, son iki gündür yemek yemeden aşırı miktarda alkol tükettikten sonra halsizlik, terleme ve konfüzyon şikayetleriyle acil servise getirilmiştir. Hastanın laboratuvar incelemesinde kan şekeri $45 \text{ mg/dL}$ (hipoglisemi) ve kan laktat düzeyi belirgin olarak yüksek saptanmıştır. Bu hastada görülen metabolik tablonun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

65 yaşında Parkinson hastalığı tanısıyla levodopa ve karbidopa kombinasyonu kullanan bir erkek hastada, tedavinin ilerleyen yıllarında "wearing-off" (doz sonu etkisi) fenomeni gelişmiştir. Bu durumu düzeltmek amacıyla tedaviye eklenen entakapon'un etki düzeneği aşağıdakilerden hangisidir?

Sedatif-hipnotik ilaçların $GABA_A$ reseptör-klor kanalı kompleksi üzerindeki etkileri incelendiğinde; benzodiazepinlerin aksine klor kanallarının açılma frekansını (sıklığını) değil, açık kalma süresini (duration) uzatarak etki gösteren ve yüksek dozlarda GABA varlığına ihtiyaç duymadan kanalı doğrudan açabilen (GABA-mimetik) ilaç grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik alkol kullanım öyküsü olan ve bir sanayi tesisinde çalışan işçi, kazara maruz kaldığı bir kimyasal madde sonrası şiddetli karaciğer yetmezliği tablosuyla acil servise getirilmiştir. Yapılan incelemelerde, hastanın maruz kaldığı maddenin, kronik alkol kullanımı nedeniyle karaciğerde indüklenen mikrozomal enzimler ($CYP2E1$) tarafından yüksek oranda reaktif toksik radikallere dönüştürüldüğü saptanmıştır. Bu hastada gözlenen klinik tablonun şiddetlenmesinden sorumlu olan ve $CYP2E1$ indüksiyonu ile toksisitesi artan kimyasal madde aşağıdakilerden hangisidir?

29 yaşında erkek hasta, şizofreninin pozitif semptomları (halüsinasyonlar, delüzyonlar) nedeniyle tedavi görmüş ve bu semptomları kısmen düzelmiştir. Ancak son dönemde hastada belirgin bir sosyal çekilme, anhedoni, konuşma miktarında azalma ve genel bir motivasyon kaybı gibi negatif semptomlar ön plana çıkmıştır.

Bu hastanın tedavisinde, $D_2$ ve $D_3$ reseptörleri üzerinde parsiyel agonist etkinlik gösteren, ancak $D_3$ reseptör afinitesinin $D_2$ reseptörlerinden daha yüksek olması nedeniyle özellikle negatif semptomlar ve kognitif disfonksiyon üzerinde üstün etkinlik göstermesi beklenen antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Genel anestezi indüksiyonu ve idamesinde kullanılan ajanların farmakokinetik, farmakodinamik ve yan etki profilleri düşünüldüğünde, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kimya laboratuvarında çalışan $40$ yaşındaki erkek hasta, yanlışlıkla maruz kaldığı metanol (odun alkolü) sonrası gelişen görme bulanıklığı ve derin anyon açıklıklı metabolik asidoz tablosuyla acil servise getirilmiştir. Hastaya standart tedavi protokolü çerçevesinde fomepizol ve sodyum bikarbonat tedavisi başlanmıştır. Bu hastada toksik metabolitlerin eliminasyonunu hızlandırmak amacıyla tedaviye folinik asit (leukovorin) eklenmesinin temel farmakolojik mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Lokal anesteziklerin periferik sinir lifleri üzerindeki blokaj etkileri ve farmakolojik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$65$ yaşında Parkinson hastalığı tanısı alan bir kadın hastaya yardımcı tedavi olarak bir dopamin reseptör agonisti başlanması planlanmaktadır. Hastanın tıbbi öyküsünde periferik vasküler hastalık bulunmaktadır. Aşağıdaki dopamin agonistlerinden hangisinin kullanımı, nadir görülen ancak karakteristik bir yan etki olan ve ekstremitelerde ağrılı vazodilatasyon, ödem ve kızarıklıkla seyreden "eritromelalji" (erythromelalgia) riski nedeniyle bu hastada daha dikkatli olunmasını gerektirir?

Kronik kokain bağımlısı olan bir hastada, madde kullanımının aniden kesilmesiyle ortaya çıkan yoksunluk (withdrawal) sendromunda aşağıdakilerden hangisinin görülmesi en olasıdır?

Akut kas spazmlarına eşlik eden anksiyete şikayeti bulunan bir hastada, santral etkili bir kas gevşetici olarak diazepam reçete edilmiştir. Diazepamın iskelet kası tonusunu azaltıcı etkisinden sorumlu olan temel moleküler mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında fokal başlangıçlı nöbetleri olan bir hastada antiepileptik tedaviye başlanmıştır. Tedavi süresince hastanın iştahının azaldığı, belirgin kilo kaybı yaşadığı ve şiddetli yan ağrısı şikayetiyle yapılan tetkiklerinde böbrek taşı (nefrolitiyazis) geliştiği saptanmıştır. Bu ilacın aynı zamanda zayıf bir karbonik anhidraz enzim inhibisyonu yaptığı bilinmektedir.

Bu klinik tabloya ve yan etki profiline sahip olan antiepileptik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Lokal anesteziklerin voltaj bağımlı sodyum kanalları üzerindeki 'state-dependent' (duruma bağımlı) bağlanma özellikleri, kanal kinetikleri ve sinir lifi duyarlılığını etkileyen faktörler değerlendirildiğinde, bu ilaçların klinik ve toksikolojik profillerini belirleyen temel mekanizmalara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Genel anestezi indüksiyonu ve idamesinde kullanılan inhalasyon ve intravenöz ajanların farmakodinamik, farmakokinetik özellikleri ile yan etki profilleri değerlendirildiğinde, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Klinik muayenesinde hiperpireksi, otonomik instabilite ve belirgin kas sertliği saptanan bir hastada; bu tablonun nöroleptik malign sendrom yerine 'serotonin sendromu' olduğunu düşündüren en güçlü kanıt, hastanın aşağıdaki ilaçlardan hangisini kullanıyor olmasıdır?

$38$ yaşında erkek hasta, şizofreninin negatif semptomları (duygulanımda kütleşme, sosyal içe çekilme, anhedoni) nedeniyle takip edilmektedir. Daha önce kullandığı tipik antipsikotiklerle ciddi ekstrapiramidal yan etkiler gelişen hastada tedavi değişikliği planlanmıştır. Hekimi; atipik antipsikotikler arasında sınıflandırılan ancak diğerlerinden farklı olarak $5-HT_{2A}$ reseptörlerine afinitesi bulunmayan, düşük dozlarda presinaptik $D_2/D_3$ otoreseptörlerini selektif olarak bloke ederek dopaminerjik tonusu artıran bir ilaç başlamaya karar vermiştir. Bu ilaçla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?