Tüm alıştırma soruları

Soru 3901Soru →

Analiz edilen bir organik bileşik örneğinin yap��sında sadece karbon ( $C$ ), hidrojen ( $H$ ) ve oksijen ( $O$ ) elementlerinin bulunduğu belirlenmiştir. Bu bileşiğin $9\text{ gramı}$ yeterli miktarda oksijen gazı ( $O_2$ ) ile tamamen yakıldığında $17,6\text{ gram}$ $CO_2$ ve $9\text{ gram}$ $H_2O$ bileşikleri oluşmaktadır.

Bileşiğin molekül kütlesi $90\text{ g/mol}$ olduğuna göre, bu bileşiğin bir molekülündeki toplam atom sayısı kaçtır?

(Atom kütleleri: $H = 1\text{ g/mol}$ , $C = 12\text{ g/mol}$ , $O = 16\text{ g/mol}$ )

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 16

Cevap

Bileşiğin bir molekülündeki toplam atom sayısı 16'dır.

Bileşiğin

9\text{ gramı}

yakıldığında oluşan

17,6\text{ gram}

CO_2

(

0,4\text{ mol}

) ve

9\text{ gram}

H_2O

(

0,5\text{ mol}

) bileşiklerinden sırasıyla

0,4\text{ mol}

C

(

4,8\text{ g}

) ve

1,0\text{ mol}

H

(

1,0\text{ g}

) elde edilir. Kalan

3,2\text{ gram}

(

0,2\text{ mol}

) oksijendir. Bu mol oranlarından basit formül

C_2H_5O

olarak bulunur. Molekül kütlesi

90\text{ g/mol}

olduğundan formül 2 ile genişletilerek molekül formülü

C_4H_{10}O_2

bulunur ve toplam atom sayısı

4 + 10 + 2 = 16

olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1

Oluşan

CO_2

ve

H_2O

bileşiklerinin mol sayılarını hesaplayıp, bunlardan yararlanarak

C

ve

H

atomlarının mol sayılarını ve kütlelerini bulmak.

n_{CO_2} = \frac{17,6}{44} = 0,4\text{ mol} \Rightarrow n_C = 0,4\text{ mol} \Rightarrow m_C = 0,4 \times 12 = 4,8\text{ gram}

.

n_{H_2O} = \frac{9}{18} = 0,5\text{ mol} \Rightarrow n_H = 2 \times 0,5 = 1,0\text{ mol} \Rightarrow m_H = 1,0 \times 1 = 1,0\text{ gram}

.

Yakma tepkimesindeki karbonun tamamı

CO_2

'ye, hidrojenin tamamı

H_2O

'ya dönüşür.

2

Bileşikteki oksijenin (

O

) kütlesini ve mol sayısını bulmak.

m_O = 9,0 - (4,8 + 1,0) = 3,2\text{ gram}

.

n_O = \frac{3,2}{16} = 0,2\text{ mol}

.

Bileşiğin toplam kütlesinden karbon ve hidrojen kütleleri çıkarıld��ğında kalan kütle oksijene ait olur.

3

Bileşiğin basit formülünü belirlemek.

C

,

H

ve

O

elementlerinin mol oranları

C_{0,4}H_{1,0}O_{0,2}

şeklindedir. Tam sayılara dönüştürmek i��in en küçük değer olan

0,2

'ye bölündüğünde oran

C_2H_5O

olur.

Basit formül, bileşikteki elementlerin molce en basit tam sayılı oranını gösterir.

4

Bileşiğin molekül formülünü ve toplam atom sayısını bulmak.

Basit formülün kütlesi:

2 \times 12 + 5 \times 1 + 16 = 45\text{ g/mol}

.
Molekül kütlesi

90\text{ g/mol}

olduğuna göre genişletme katsayısı

\frac{90}{45} = 2

'dir.
Molekül formülü:

(C_2H_5O)_2 = C_4H_{10}O_2

.
Toplam atom sayısı:

4 + 10 + 2 = 16

.

Molekül formülü, basit formülün tam sayı katıdır ve gerçek moleküldeki atom sayılarını gösterir.

Anahtar Kavram

Yanma analizi verilerinden yararlanarak organik bileşiklerin basit ve molekül formüllerinin bulunması.

Alternatif Yöntem

Bileşikteki elementlerin kütlece yüzdeleri bulunarak da basit formüle ulaşılabilir. Ancak mol sayıları üzerinden gitmek daha doğrudan ve hızlı bir yöntemdir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3902Soru →

Açık zincirli doymuş bir hidrokarbon olan $\text{C}_6\text{H}_{14}$ kapalı formülüne sahip alkan bileşiğinin dallanmış izomerlerinden biri olan 2,3-dimetilbütan molekülündeki karbon atomlarının tamamı yalnızca primer (birincil) ve tersiyer (üçüncül) sınıfındadır.

Doğru

Yanlış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

2,3-dimetilbütan molekülündeki karbon atomlarının tamamı yalnızca primer ve tersiyer sınıfındadır ifadesi doğrudur.

Doğru yanıt ifadenin doğru olduğunu belirtir. Çünkü 2,3-dimetilbütan bileşiği çizildiğinde moleküldeki tüm karbon atomlarının ya primer (

1^\circ

) ya da tersiyer (

3^\circ

) sınıfta olduğu, yapıda sekonder veya kuaterner karbon bulunmadığı görülür.

Adım Adım Çözüm

1

2,3-dimetilbütan bileşiğinin yarı açık formülünü yazınız.

Bileşiğin formülü

\text{CH}_3-\text{CH}(\text{CH}_3)-\text{CH}(\text{CH}_3)-\text{CH}_3

şeklindedir.

Karbon atomlarının bağ durumlarını net şekilde görebilmek için yapı formülünün çizilmesi gerekir.

2

Her bir karbon atomunun sınıfını belirleyiniz.

Uçlarda dallanma olarak yer alan 4 adet metil (

-\text{CH}_3

) karbonu primer (

1^\circ

), ana zincirde dallanmanın bağlı olduğu 2 adet

-\text{CH}-

karbonu ise tersiyer (

3^\circ

) sınıftadır.

Karbon atomları bağlı oldukları diğer karbon sayılarına göre sınıflandırılır.

3

Moleküldeki tüm karbon atomlarının bu iki sınıfa dahil olup olmadığını kontrol ediniz.

Molekülde toplam 6 karbon atomu vardır; bunlardan 4'ü primer, 2'si tersiyerdir. Başka bir sınıfta karbon atomu bulunmamaktadır.

Soruda geçen 'tamamı yalnızca' ifadesinin doğruluğunu kesinleştirmek için tüm atomlar kontrol edilir.

Anahtar Kavram

Alkanlarda karbon atomlarının sınıflandırılması ve yapısal izomerlik

Soru 3903Soru →

Yarı açık formülü

CH_3 - CH(CH_3) - CH(OH) - CH_3

şeklinde olan organik bileşik ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

IUPAC kurallarına göre adı 2-metil-3-butanol olup, primer alkol olarak sınıflandırılır.

Yapıs��nda tersiyer karbon atomu bulundurduğu için tersiyer alkol sınıfında yer alır.

Sekonder alkol sınıfında yer alır ve uygun koşullarda yükseltgendiğinde bir keton oluşturur.

Tollens çözeltisi ile tepkimeye girerek gümüş aynası oluşturur.

Asidik ortamda dehidrasyonu (su çekilmesi) sonucunda oluşan ana ürün cis-trans izomerisi gösterir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sekonder alkol sınıfında yer alır ve uygun koşullarda yükseltgendiğinde bir keton oluşturur.

Cevap

Sekonder alkol sınıfında yer alır ve uygun koşullarda yükseltgendiğinde bir keton oluşturur.

Verilen organik bileşikte hidroksil (-OH) grubunun bağlı olduğu karbon atomu doğrudan iki diğer karbon atomuna bağlı olduğu için sekonder (ikincil) alkoldür. Sekonder alkoller uygun yükseltgenlerle tepkimeye girdiklerinde keton oluştururlar.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşiğin IUPAC adlandırmas��nı ve alkol sınıfını belirlemek için ana zincir numaralandırılır.

Ana zincir numaralandırılmasına -OH grubuna yakın olan sağ uçtan başlanır. IUPAC adı 3-metil-2-butanol'dür. -OH grubunun bağlı olduğu karbon atomu sekonder (ikincil) karbondur.

-OH fonksiyonel grubunun adlandırmada alkil dallanmalarına göre önceliği vardır.

2

Sekonder alkollerin yükseltgenme tepkimesi incelenir.

Sekonder alkoller bir kademe yükseltgendiğinde keton oluşturur. Bu bileşik yükseltgendiğinde 3-metil-2-butanon oluşur.

Alkol sınıfının yükseltgenme ürünü türünü belirlemek.

3

Asidik ortamda dehidrasyon (su çekilmesi) tepkimesi ve ürünün geometrik izomerliği analiz edilir.

Dehidrasyon tepkimesinde Zaitsev kuralına göre ana ürün olarak 2-metil-2-buten oluşur. Bu alkenin yapısında çift bağlı karbonlardan birine iki adet metil grubu bağlı olduğundan cis-trans izomerliği gözlenmez.

Eliminasyon tepkimesi yönelimini ve alkenlerde geometrik izomerlik şartını değerlendirmek.

Anahtar Kavram

Alkollerin sınıflandırılması, IUPAC adlandırılması, yükseltgenme ve dehidrasyon tepkimeleri

Soru 3904Soru →

Karboksilik asitlerin sınıflandırılması, yapısal özellikleri ve IUPAC adlandırılmasına ilişkin bilgilerin pekiştirilmesi amacıyla aşağıda sol sütunda verilen IUPAC adları ile sağ sütunda karışık olarak verilen yapısal formül ve özellik tanımlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Benzen-1,2-dikarboksilik asit ftalik asit özellikleri ile; propanedioik asit malonik asit özellikleri ile; 2-hidroksipropanoik asit laktik asit özellikleri ile; propenoik asit ise akrilik asit özellikleri ile eşleşir.

IUPAC adlandırması yapılan karboksilik asitler; içerdikleri fonksiyonel gruplara (alken, hidroksil), halka yapılarına ve karboksil grubu sayılarına göre ayırt edici yapısal/fiziksel özellikler sergiler. Verilen eşleştirmeler bu kurallara tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1

Aromatik yapıda olan benzen-1,2-dikarboksilik asidin formülünü ve endüstriyel kullanımını belirleme.

Bileşiğin ftalik asit olduğu ve plastikleştirici ftalatların üretiminde kullanıldığı görülerek aromatik dikarboksilik asit tanımıyla eşleştirilir.

Aromatik asitlerin yapısal farkındalığını ve kullanım alanlarını ayırt etmek.

2

Propanedioik asit isimlendirmesinden yola çıkarak bileşiğin karbon sayısını ve fonksiyonel gruplarını analiz etme.

Üç karbonlu ve iki karboksil grubuna sahip malonik asit (

HOOC-CH_2-COOH

) yapısına ulaşılır. Karboksil karbonlarındaki çift bağlar nedeniyle iki tane

sp^2

hibritleşmesi yapmış karbon içerdiği doğrulanır.

Dikarboksilik asitlerin açık formüllerini yazıp hibritleşme türlerini saptamak.

3

2-Hidroksipropanoik asit bileşiğinin yapısındaki fonksiyonel grupları ve optik aktiflik durumunu inceleme.

Formülün laktik asit (

CH_3-CH(OH)-COOH

) olduğu belirlenir. Merkez karbonun dört farklı gruba bağlı olduğu tespit edilerek kiral karbon içerdiği kanıtlanır.

Çok fonksiyonlu karboksilik asitlerin izomeri ve yapısal özelliklerini belirlemek.

4

Propenoik asit bileşiğinde doymamışlık kaynağı olan pi bağının varlığını ve buna bağlı kimyasal özellikleri değerlendirme.

Akrilik asit (

CH_2=CH-COOH

) yapısında bulunan alken çift bağının bromlu suyun rengini giderme ve polimerleşme tepkimelerine yol açtığı saptanır.

Doymamış karboksilik asitlerin kimyasal tepkime yatkınlıklarını analiz etmek.

Anahtar Kavram

Karboksilik asitlerin yapısal formülleri, sistematik adlandırılması ve fonksiyonel grup özelliklerine göre sınıflandırılması

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 3905Soru →

Bir organik bileşiğin $0,1\text{ molü}$ yeterli miktarda oksijen gazı ( $O_2$ ) ile tamamen yakıldığında normal koşullar altında (NK) $8,96\text{ L}$ $CO_2$ gazı ve $9\text{ gram}$ $H_2O$ buharı oluşmaktadır.

Yakma tepkimesinde $0,45\text{ mol}$ $O_2$ gazı harcandığına göre, bu organik bileşiğin molekül formülü aşağıdakilerden hangisidir?

(H: 1, C: 12, O: 16, normal koşullarda $1\text{ mol}$ gaz $22,4\text{ L}$ hacim kaplar.)

C_4H_{10}O_2

C_4H_{10}O_4

C_4H_8O_2

C_3H_8O_3

C_4H_{10}O

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $C_4H_{10}O_4$

Cevap

Molekül formülü

C_4H_{10}O_4

olan bileşik

Doğru yanıt olan molekül formülü, yanma tepkimesindeki kütle/mol korunumundan yola çıkılarak bulunur.

0,1\text{ mol}

bileşikten

0,4\text{ mol } C

(yani

4\text{ mol } C

atomu/

1\text{ mol}

bileşik),

1\text{ mol } H

(yani

10\text{ mol } H

atomu/

1\text{ mol}

bileşik) ve tepkimeye giren ile çıkan oksijen farkından

0,4\text{ mol } O

(yani

4\text{ mol } O

atomu/

1\text{ mol}

bileşik) elde edildiğinden molekül formülü

C_4H_{10}O_4

olur.

Adım Adım Çözüm

1

Açığa çıkan

CO_2

ve

H_2O

bileşiklerinin mol sayılarını hesaplayın.

n(CO_2) = \frac{8,96\text{ L}}{22,4\text{ L/mol}} = 0,4\text{ mol}

,

n(H_2O) = \frac{9\text{ g}}{18\text{ g/mol}} = 0,5\text{ mol}

Ürünlerin mol sayılarını bularak organik bileşiğin yapısındaki karbon (

C

) ve hidrojen (

H

) atomlarının mol sayılarını belirlemek.

2

Bileşiğin

0,1\text{ molünün}

yanmasıyla oluşan ürünlerden karbon ve hidrojen atomlarının mol sayılarını bulun.

n(C) = n(CO_2) = 0,4\text{ mol}

,

n(H) = 2 \times n(H_2O) = 2 \times 0,5 = 1,0\text{ mol}

Yanan bileşikteki karbon ve hidrojenin tamamı ürünlere (

CO_2

ve

H_2O

) dönüştüğü için kütlenin korunumu yasası gereği girenlerdeki miktarları belirlemek.

3

Tepkimeye giren ve ürünlerde yer alan oksijen atomlarının mol sayılarını karşılaştırarak bileşikteki oksijenin mol sayısını bulun.

Ürünlerdeki toplam oksijen:

2 \times 0,4 (CO_2) + 0,5 (H_2O) = 1,3\text{ mol } O

atomu. Tepkimeye giren

O_2

molekülünden gelen oksijen:

2 \times 0,45\text{ mol } O_2 = 0,9\text{ mol } O

atomu. Bileşikteki oksijen miktarı:

1,3 - 0,9 = 0,4\text{ mol } O

atomu.

Tepkimede harcanan dış oksijen gazı miktarı bilindiği için, ürünlerdeki fazla oksijenin yanan organik bileşikten gelmesi gerektiğini kullanarak bileşikteki oksijeni belirlemek.

4

Bulunan mol sayılarını

1\text{ mol}

bileşik için genişleterek molekül formülünü elde edin.

0,1\text{ mol}

bileşikte

0,4\text{ mol } C

,

1,0\text{ mol } H

ve

0,4\text{ mol } O

atomu varsa;

1\text{ mol}

bileşikte

4\text{ mol } C

,

10\text{ mol } H

ve

4\text{ mol } O

atomu bulunur. Buradan molekül formülü

C_4H_{10}O_4

olarak elde edilir.

0,1\text{ mol}

bileşik için bulunan atom sayılarını

10

ile çarparak gerçek molekül formülündeki atom sayılarını belirlemek.

Anahtar Kavram

Yanma analizine dayalı olarak organik bileşiklerin basit ve molekül formüllerinin hesaplanması kütlenin korunumu ve mol ilişkileri kullanılarak gerçekleştirilir.

Soru 3906Soru →

İnsanda sindirim sisteminin hormonal düzenlenmesi ve bazı fizyolojik süreçler aşağıdaki şemada gösterilmiştir.

Buna göre, şemada gösterilen hormonal etkileşimler ve sindirim fizyolojisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kolesistokinin hormonu, pankreastan sindirim enzimlerinin salgılanmasını ve safra kesesinin kasılarak safra sıvısını koledok kanalına salıvermesini uyarır.

Şemada gösterilen tüm hormonlar, sentezlendikten sonra hedef organlarına Wirsung ve koledok gibi sindirim kanalları aracılığıyla taşınır.

Sekretin hormonu, midedeki bezleri uyararak mide özsuyu salgısını ve midenin motorik hareketlerini artırır.

Kimyasal sindirimi gerçekleştiren enzimlerin ince bağırsak lümeninde substratlarını hidroliz etmesi sırasında hücresel ATP harcanır.

Gastrin hormonu, onikiparmak bağırsağından salgılanarak mide boşluğuna dökülür ve pepsinojenin aktif pepsine dönüşmesini sağlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kolesistokinin hormonu, pankreastan sindirim enzimlerinin salgılanmasını ve safra kesesinin kasılarak safra sıvısını koledok kanalına salıvermesini uyarır.

Cevap

Kolesistokinin hormonu, pankreastan sindirim enzimlerinin salgılanmasını ve safra kesesinin kasılarak safra sıvısını koledok kanalına salıvermesini uyarır.

Kolesistokinin hormonu, onikiparmak bağırsağından salgılanarak kan yoluyla pankreas ve safra kesesine ulaşır. Burada pankreastan sindirim enzimlerinin salgılanmasını uyarırken, safra kesesinin kasılarak safra sıvısını koledok kanalına dökmesini sağlar.

Adım Adım Çözüm

1

Şemadaki hormonal yolları analiz edin.

1 numaralı yol sekretin hormonunu, 2 numaralı yol kolesistokinin hormonunu, 3 numaralı yol ise gastrin hormonunu temsil etmektedir.

Soruda verilen organlar arası hormonal etkileşimleri doğru yorumlamak için bu eşleştirme gereklidir.

2

Kolesistokinin hormonunun fizyolojik etkilerini değerlendirin.

Kolesistokinin, pankreas asinar hücrelerini uyararak sindirim enzimlerinin salgılanmasını tetikler ve safra kesesini kasarak safra sıvısının koledok kanalıyla onikiparmak bağırsağına dökülmesini sağlar.

Doğru seçeneği tespit etmek için kolesistokinin hormonunun etki mekanizmalarını bilmek gerekir.

3

Diğer seçeneklerdeki kavramsal hataları tespit ederek elenmesini sağlayın.

Hormonların kanla taşınması gerektiği, kimyasal sindirimde ATP harcanmadığı ve sekretin/gastrin hormonlarının ters yönlü veya yanlış hücresel etkiler gösterdiği belirlenir.

Seçeneklerin doğruluğunu bilimsel olarak test etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Sindirim Sisteminin Hormonal Kontrolü ve Enzimlerin Çalışma Mekanizması

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 3907Soru →

Aşağıda verilen alkol bileşikleri ile bu bileşiklerin en karakteristik özelliklerini veya kullanım alanlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Metanol bileşiğinin yükseltgenerek aldehit oluşturması ve odun damıtılmasıyla elde edilmesi özelliğiyle; etandiol bileşiğinin antifriz olarak kullanılması özelliğiyle; propantriol bileşiğinin kozmetikte nemlendirici olarak kullanılması özelliğiyle; 2-metil-2-propanol bileşiğinin ise yükseltgenme tepkimesi vermemesi özelliğiyle eşleştirilmesi gerekir.

Yapılan eşleştirmede metanol yükseltgenerek aldehit oluşturma ve odun damıtılmasıyla elde edilme; etandiol iki primer karbona bağlı OH grubu içerme ve antifriz olarak kullanılma; propantriol nemlendirici olarak kullanılma ve triol olma; 2-metil-2-propanol ise tersiyer alkol olup yükseltgenmeme özellikleri ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1

Metanol (

CH_3OH

) bileşiğinin kimyasal yapısını ve endüstriyel kaynağını analiz etmek.

Metanol tek karbonlu en basit primer monoalkoldür. Bir basamak yükseltgendiğinde formaldehit oluşur. Endüstride odunun hava almayan ortamda yüksek sıcaklıkta kuru damıtılmasından elde edilebildiği için odun alkolü adı da verilir.

Metanolün ayırt edici özellikleriyle doğru tanımı eşleştirmek için.

2

Etandiol (glikol) bileşiğinin molekül yapısını ve kullanım alanını incelemek.

Etandiol (

HO-CH_2-CH_2-OH

), iki tane primer alkol grubu içeren en basit dioldür. Su ile kuvvetli hidrojen bağları oluşturarak suyun donma noktasını düşürdüğü için antifriz olarak kullanılır.

Etandiolün yapısal özelliklerini kullanım alanıyla ilişkilendirmek için.

3

Propantriol (gliserin) bileşiğinin molekül yapısını ve fiziksel özelliklerini incelemek.

Propantriol (

HO-CH_2-CH(OH)-CH_2-OH

), üç adet hidroksil grubu içeren bir trioldür (polialkol). Yoğun hidrojen bağları nedeniyle viskozitesi yüksek ve nem çekici bir sıvıdır, bu yüzden kozmetikte nemlendirici olarak kullanılır.

Propantriolün polialkol yapısını ve kozmetik uygulamalarını belirlemek için.

4

2-Metil-2-propanol bileşiğinin sınıfını ve tepkime özelliklerini belirlemek.

2-Metil-2-propanol (tersiyer bütil alkol) bileşiğinde, hidroksil grubunun bağlı olduğu karbon atomuna üç tane alkil grubu bağlıdır. Bu karbon atomunda hidrojen atomu bulunmadığı için normal koşullarda yükseltgenme tepkimesi gerçekleşmez.

Tersiyer alkollerin yükseltgenme davranışını belirleyip eşleştirmek için.

Anahtar Kavram

Alkollerin sınıflandırılması, fiziksel özellikleri, adlandırılması ve yükseltgenme tepkimeleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3908Soru →

Sıcaklık artışı, bir kimyasal tepkimenin hızını artırırken taneciklerin aşması gereken aktifleşme enerjisi ( $E_a$ ) değerini düşürür.

Doğru

Yanlış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

S��caklık artışı bir kimyasal tepkimenin aktifleşme enerjisini (

E_a

) değiştirmez, bu nedenle ifade yanlıştır.

Aktifleşme enerjisi (

E_a

) tepkimenin türüne ve katalizör varlığına bağlı bir özelliktir. Sıcaklık artışı taneciklerin hızını ve enerjisini artırsa da tepkimenin gerçekleşmesi için aşılması gereken minimum enerji engelini (

E_a

) değiştiremez. Bu nedenle verilen ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Tepkime hızına etki eden faktörlerden sıcaklık ve aktifleşme enerjisi ilişkisini analiz edin.

Sıcaklık artışı taneciklerin ortalama kinetik enerjisini ve yayılma hızını artırır.

Sıcaklık, ortalama kinetik enerjinin doğrudan bir ölçüsüdür.

2

Aktifleşme enerjisinin (eşik enerjisi) neye bağlı olduğunu belirleyin.

Aktifleşme enerjisi yalnızca tepkimenin mekanizmasını değiştiren katalizör ile değişebilir.

Aktifleşme enerjisi, tepkimeye giren bağların kopması için gereken minimum enerji bariyeridir ve sıcaklık bu bariyerin yüksekliğini etkilemez.

3

Sıcaklığın eşik enerjisini aşan tanecik sayısına etkisini değerlendirin.

Sıcaklık artışı eşik enerjisini aşan tanecik yüzdesini (etkin çarpışma sayısını) artırarak hızı artırır.

Kinetik enerji dağılım eğrisi sıcaklıkla sağa doğru kayar, böylece eşiğin sağında kalan alan (tanecik sayısı) büyür.

Anahtar Kavram

Sıcaklığın aktifleşme enerjisi (

E_a

) ve tepkime hızı üzerindeki etkisi

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 3909Soru →

Belirli bir sıcaklıkta $2\text{ L}$ 'lik sabit hacimli bo�� bir kaba $22,8\text{ g } NH_2COONH_4(k)$ (amonyum karbamat) katısı ve $0,2\text{ mol } NH_3(g)$ gazı konuluyor.

Sistem aynı sıcaklıkta,

NH_2COONH_4(k) \rightleftharpoons 2NH_3(g) + CO_2(g)

denklemine göre dengeye ulaştığında kapta toplam

0,5\text{ mol}

gaz bulunduğu tespit ediliyor.

Buna göre, tepkimenin gerçekleştiği sıcaklıktaki derişimler cinsinden denge sabiti ( $K_c$ ) kaçtır?
( $NH_2COONH_4 = 76\text{ g/mol}$ ; katının hacmi ihmal edilecektir.)

1,6 \times 10^{-2}

2 \times 10^{-2}

2 \times 10^{-3}

1 \times 10^{-2}

8 \times 10^{-3}

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2 \times 10^{-3}$

Cevap

Tepkimenin derişimler cinsinden denge sabiti (

K_c

) değeri

2 \times 10^{-3}

olarak bulunur.

Tepkime denklemi incelendiğinde amonyum karbamat katı halde, amonyak ve karbondioksit ise gaz halindedir. Bu nedenle denge bağıntısı

K_c = [NH_3]^2 \cdot [CO_2]

şeklindedir. Dengedeki toplam gaz mol sayısı

0,5\text{ mol}

olarak verildiğinden, başlangıçtaki amonyak gazı da dikkate alınarak denge anındaki gaz mol sayıları

n(NH_3) = 0,4\text{ mol}

ve

n(CO_2) = 0,1\text{ mol}

olarak bulunur. Kabın hacmi

2\text{ L}

olduğundan bu gazların denge derişimleri sırasıyla

0,2\text{ M}

ve

0,05\text{ M}

olur. Bu değerler bağıntıda yerine yazıldığında doğru denge sabiti

2 \times 10^{-3}

olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1

Tepkimeye giren amonyum karbamat katısının başlangıç mol sayısını hesaplamak.

n(NH_2COONH_4) = \frac{22,8\text{ g}}{76\text{ g/mol}} = 0,3\text{ mol}

olarak bulunur.

Başlangıçtaki katı miktarını mol cinsinden ifade etmek için kütle mol kütlesine bölünür.

2

Tepkime denklemini yazarak başlangıç, değişim ve denge durumlarını belirlemek.

Tepkime:

NH_2COONH_4(k) \rightleftharpoons 2NH_3(g) + CO_2(g)

Başlangıçta:

0,3\text{ mol } NH_2COONH_4(k)

ve

0,2\text{ mol } NH_3(g)

vardır,

CO_2(g)

yoktur.
Değişimde: Katıdan

x\text{ mol}

harcanırken, amonyaktan

2x\text{ mol}

, karbondioksitten

x\text{ mol}

oluşur.
Denge anında:

0,3 - x\text{ mol } NH_2COONH_4(k)

,

0,2 + 2x\text{ mol } NH_3(g)

ve

x\text{ mol } CO_2(g)

bulunur.

Katsayılar arasındaki mol ilişkisini kurarak denge anındaki miktarları bilinmeyen cinsinden ifade etmek gerekir.

3

Dengedeki toplam gaz mol sayısından yararlanarak bilinmeyen (

x

) değerini bulmak.

Dengedeki toplam gaz mol sayısı:

n(\text{toplam gaz}) = n(NH_3) + n(CO_2) = (0,2 + 2x) + x = 0,5\text{ mol}

0,2 + 3x = 0,5 \Rightarrow 3x = 0,3 \Rightarrow x = 0,1\text{ mol}

olarak bulunur.

Katılar gaz fazında olmadığından toplam gaz mol sayısı hesabına dahil edilmez.

4

Denge anındaki gazların mol sayılarını derişimlerine (molarite) dönüştürmek.

Denge anında:

n(NH_3) = 0,2 + 2(0,1) = 0,4\text{ mol} \Rightarrow [NH_3] = \frac{0,4\text{ mol}}{2\text{ L}} = 0,2\text{ M}

n(CO_2) = 0,1\text{ mol} \Rightarrow [CO_2] = \frac{0,1\text{ mol}}{2\text{ L}} = 0,05\text{ M}

olarak hesaplanır.

Denge sabiti bağıntısında kullanılmak üzere mol değerleri kabın hacmine (

V = 2\text{ L}

) bölünerek molariteler bulunur.

5

Denge sabiti (

K_c

) bağıntısını yazıp derişimleri yerine koyarak hesaplama yapmak.

K_c = [NH_3]^2 \cdot [CO_2]

K_c = (0,2)^2 \cdot 0,05 = 0,04 \cdot 0,05 = 0,002 = 2 \times 10^{-3}

olarak hesaplanır.

Tepkime heterojen olduğundan katı haldeki amonyum karbamat bağıntıya dahil edilmez, sadece gazların derişimleri katsayıları üs alınarak yazılır.

Anahtar Kavram

Heterojen denge tepkimelerinde katı ve sıvı maddelerin derişimleri sabit kabul edildiğinden denge bağıntısında (

K_c

) yer almazlar. Denge sabiti hesaplanırken sadece gazların ve sulu çözeltilerin derişimleri, tepkime denklemindeki katsayıları üs olarak alınarak çarpılır.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3910Soru →

Açık zincirli bir alken olan $X$ bileşiği ile ilgili aşağıdaki bilgiler veriliyor:

- $0,1\text{ molü}$ tamamen yakıldığında normal koşullarda $13,44\text{ L } CO_2$ gazı açığa çıkmaktadır.
- Bromlu suyun kırmızı-kahverengi rengini giderir.
- Asidik ortamda su katılması ( $H_2O$ ) tepkimesi sonucu Markovnikov kuralına göre oluşan kararlı ana ürün, kiral (asimetrik) karbon atomu içermez.
- Geometrik (cis-trans) izomeri göstermektedir.

Buna göre, $X$ bileşiğinin IUPAC adı aşağıdakilerden hangisidir?

2-heksen

3-heksen

3-metil-2-penten

2-metil-2-penten

4-metil-2-penten

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3-metil-2-penten

Cevap

3-metil-2-penten

Doğru yanıt olan bileşik hem cis-trans izomeri gösteren bir monoalkendir hem de asidik hidrasyonu sonucunda Markovnikov kuralı uyarınca oluşan ana ürününde (3-metil-3-pentanol) kiral karbon atomu bulundurmaz.

Adım Adım Çözüm

1

Alkenin kapalı formülünü belirleme

C_6H_{12}

0,1\text{ mol}

alken yandığında

13,44\text{ L}

yani

0,6\text{ mol } CO_2

oluşuyorsa,

1\text{ mol}

alken yandığında

6\text{ mol } CO_2

oluşur. Açık zincirli monoalkenlerin genel formülü

C_nH_{2n}

olduğundan bileşik

C_6H_{12}

'dir.

2

Cis-trans izomeri koşulunu kontrol etme

Seçeneklerdeki 2-metil-2-penten elenir.

2-metil-2-penten bileşiğinde çift bağlı karbonlardan birine iki adet özdeş metil (

-CH_3

) grubu bağlıdır. Bu durum geometrik izomeri göstermesini engeller. Diğer tüm seçenekler cis-trans izomeri gösterir.

3

Markovnikov katılmasını ve kiraliteyi analiz etme

3-metil-2-penten bileşiğinin hidrasyon ürünü 3-metil-3-pentanol olarak bulunur.

3-metil-2-penten (

CH_3-CH_2-C(CH_3)=CH-CH_3

) bileşiğine su katıldığında, hidrojen atomu çift bağlı karbonlardan hidrojeni fazla olan C2'ye, hidroksil (

-OH

) ise C3'e bağlanır. Oluşan ana ürün 3-metil-3-pentanol'dür.

4

Ürünün kiral karbon içerip içermediğini kontrol etme

Ürün kiral karbon içermez.

3-metil-3-pentanol bileşiğinde

-OH

grubunun bağlı olduğu merkez karbona bir metil (

-CH_3

), bir hidroksil (

-OH

) ve iki adet özdeş etil (

-CH_2-CH_3

) grubu bağlıdır. Merkez karbona bağlı iki grup aynı olduğundan bu karbon kiral (asimetrik) değildir ve molekülde başka kiral karbon yoktur.

Anahtar Kavram

Alkenlerde geometrik izomeri, Markovnikov katılması ve kiralite ilişkisi

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 3911Soru →

Aşağıda formülleri verilen ester bileşiklerini, uygun koşullarda hidroliz edildiklerinde açığa çıkan alkollerin IUPAC adları ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda;

\mathrm{CH_3\text{-}COO\text{-}CH(CH_3)_2}

bileşiği propan-2-ol ile,

\mathrm{CH_3\text{-}CH_2\text{-}COO\text{-}CH_3}

bileşiği metanol ile,

\mathrm{H\text{-}COO\text{-}CH_2\text{-}CH_2\text{-}CH_3}

bileşiği propan-1-ol ile ve

\mathrm{CH_3\text{-}CH_2\text{-}CH_2\text{-}COO\text{-}CH_2\text{-}CH_3}

bileşiği etanol ile eşleşir.

Esterlerin su ile hidrolizinden karboksilik asit ve alkol elde edilir. Hidroliz sırasında esterin

-\mathrm{O-R'}

kısmına suyun hidrojeni eklenerek alkol molekülü elde edilir. Formüllerdeki esterlerin alkil grupları sırasıyla izopropil, metil, propil ve etildir. Bu gruplara karşılık gelen alkollerin IUPAC adları ise sırasıyla propan-2-ol, metanol, propan-1-ol ve etanoldür.

Adım Adım Çözüm

1

Esterin genel yapısını analiz ederek hidroliz sırasında ayrılacak asit ve alkol parçalarını belirleme.

Genel ester formülü

\mathrm{R\text{-}COO\text{-}R'}

şeklindedir. Hidroliz edildiğinde karbonil grubuna bağlı olan

\mathrm{R\text{-}CO-}

kısmı karboksilik aside, alkoksi grubuna bağlı olan

-\mathrm{O\text{-}R'}

kısmı ise alkole (

\mathrm{R'\text{-}OH}

) dönüşür.

Ester hidroliz tepkimesinin yönünü ve hangi alkil grubunun alkol yapısını oluşturacağını netleştirmek amacıyla bu belirleme yapılır.

2

Her bir ester molekülündeki alkil grubunu (

\mathrm{R'}

) tespit etme.

Birinci bileşikte alkil grubu izopropil (

-\mathrm{CH(CH_3)_2}

), ikinci bileşikte metil (

-\mathrm{CH_3}

), üçüncü bileşikte propil (

-\mathrm{CH_2CH_2CH_3}

), dördüncü bileşikte ise etil (

-\mathrm{CH_2CH_3}

) grubudur.

Ester yapısındaki alkol kökenli alkil gruplarının karbon iskeletini ve bağlanma şeklini belirlemek için bu adım uygulanır.

3

Oluşan alkollerin IUPAC kurallarına göre adlandırılması ve sağ sütundaki seçeneklerle eşleştirilmesi.

İzopropil alkolün IUPAC adı propan-2-ol, metil alkolün IUPAC adı metanol, n-propil alkolün IUPAC adı propan-1-ol, etil alkolün IUPAC adı etanol olarak belirlenir ve eşleştirme tamamlanır.

Türeyen alkollerin sistematik adlandırılmasını yaparak doğru eşleştirmeye ulaşmak için bu adım gereklidir.

Anahtar Kavram

Esterlerin hidroliz tepkimeleri ve bu tepkimeler sonucunda oluşan alkollerin adlandırılması.

Soru 3912Soru →

Sabit sıcaklıkta, sulu ortamda gerçekleşen ve kromate-dikromat dengesini gösteren tepkime aşağıda verilmiştir:

\text{Cr}_2\text{O}_7^{2-}(\text{aq}) + \text{H}_2\text{O}(\text{s}) \rightleftharpoons 2\text{CrO}_4^{2-}(\text{aq}) + 2\text{H}^+(\text{aq})

Denge durumundaki bu çözeltiye aynı sıcaklıkta bir miktar $\text{NaOH}$ katısı eklenip tamamen çözünmesi sağlanıyor.

Buna göre, yeni kurulan denge durumu ile ilgili;

I. Denge konumu ürünler lehine kayar ve çözeltinin sarı rengi belirginleşir.
II. $\text{H}^+(\text{aq})$ iyonlarının derişimi başlangıç durumuna göre azalır.
III. Tepkimenin denge sabiti ( $K_c$ ) değeri artar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

(Turuncu renkli $\text{Cr}_2\text{O}_7^{2-}(\text{aq})$ iyonları ile sar�� renkli $\text{CrO}_4^{2-}(\text{aq})$ iyonlarının renk tonları derişimleriyle orantılıdır.)

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

I ve III

II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II ifadeleri doğrudur.

Sisteme NaOH katısı eklenmesiyle oluşan OH- iyonları H+ iyonları ile birleşerek H2O sıvısını oluşturur. H+ derişiminin azalmasıyla denge ürünler lehine kayar, bu da sarı renkli CrO4^2- derişimini artırır ve sarı rengin belirginleşmesini sağlar. Sistem H+ derişimini tekrar artırmaya çalışsa da neticede başlangıç derişim seviyesine ulaşamaz, bu nedenle H+ derişimi net olarak azalır. Sıcaklık değişmediği için Kc değeri sabit kalır. Bu durum I ve II ifadelerini doğru kılar.

Adım Adım Çözüm

1

NaOH katısı eklenmesinin ortamdaki iyon derişimlerine doğrudan etkisini belirlemek.

NaOH katısı suda tamamen iyonlaşarak

\text{Na}^+

ve

\text{OH}^-

iyonlarını oluşturur. Ortamdaki

\text{OH}^-

iyonları, dengedeki

\text{H}^+

iyonları ile hızla nötralleşme tepkimesi vererek su oluşturur:

\text{H}^+(\text{aq}) + \text{OH}^-(\text{aq}) \rightarrow \text{H}_2\text{O}(\text{s})

. Bu durum

\text{H}^+

derişiminde ani bir düşüşe neden olur.

Dış müdahalenin denge sistemindeki hangi bileşenin derişimini doğrudan değiştirdiğini saptamak için.

2

Le Chatelier ilkesine göre dengenin kayma yönünü ve iyon derişimlerindeki değişimleri analiz etmek.

Sistem, azalan

\text{H}^+

derişimini artırmak için ürünler yönüne (sağa) kayar. Denge sağa kaydığı için turuncu renkli

\text{Cr}_2\text{O}_7^{2-}

harcanarak derişimi azalır, sarı renkli

\text{CrO}_4^{2-}

derişimi artar ve çözeltinin sarı rengi belirginleşir. Denge sağa kayarak bir miktar

\text{H}^+

iyonu üretse de, bu tepki ilk etki olan derişim azalışını tamamen telafi edemez. Bu nedenle yeni dengede

\text{H}^+

derişimi başlangıçtakinden daha az olur.

Denge sisteminin Le Chatelier ilkesine göre verdiği tepkiyi ve derişimlerin net değişim yönlerini bulmak için.

3

Sıcaklığın denge sabitine etkisini değerlendirmek.

Tepkime sabit sıcaklıkta gerçekleştirildiği için derişimler cinsinden denge sabiti (

K_c

) değeri değişmez, sabit kalır.

Denge sabitinin sadece sıcaklık değişimiyle değiştiği kuralını uygulamak için.

Anahtar Kavram

Le Chatelier İlkesi ve Derişim Etkisi

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 3913Soru →

Yarı açık formülü $CH_3 - O - CH_2 - CH_2 - CH_3$ olan organik bileşik ile ilgili;

I. IUPAC sistemine göre adı 1-metoksipropand��r.
II. Merkez atomunun VSEPR gösterimi $AX_2E_2$ şeklindedir.
III. Fonksiyonel grup izomerlerinden biri olan 2-butanol, tersiyer bir alkoldür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız III

I ve II

I ve III

I, II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II

I ve II öncülleri doğrudur. Bileşiğin sistematik IUPAC adı 1-metoksipropandır. Merkez oksijen atomu iki tane tekli bağ ve iki tane ortaklanmamış elektron çifti içerdiği için VSEPR formülü AX2E2 şeklindedir. Üçüncü öncülde belirtilen 2-butanol ise tersiyer değil sekonder bir alkoldür.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen eter bileşiğinin IUPAC adını sistematik kurallara göre belirleyin.

En uzun karbon zinciri 3 karbonlu propan olup, oksijene bağlı küçük grup metoksidir. Metoksi grubu 1. karbona bağlı olduğundan IUPAC adı 1-metoksipropandır. Birinci öncül doğrudur.

Eterlerin IUPAC adlandırmasında alkoksi grubu ana zincire bağlı bir dal gibi kabul edilir.

2

Merkez atom olan oksijenin elektron dizilimini ve bağ katılımını inceleyerek VSEPR gösterimini bulun.

Oksijen atomu iki tekli bağ yapmış ve üzerinde iki ortaklanmamış elektron çifti bulundurmaktadır. Bu durumda merkez atom A, bağlı gruplar X2 ve ortaklanmamış elektron çiftleri E2 olup VSEPR gösterimi AX2E2 şeklindedir. İkinci öncül doğrudur.

Molekül geometrisini belirlemek için VSEPR teorisindeki ortaklanmamış elektron çiftleri dikkate alınmalıdır.

3

Bileşiğin izomeri olan alkolün yapısını çizip sınıflandırın.

1-metoksipropan bileşiği 4 karbonludur ve genel formülü C4H10O şeklindedir. 2-butanol bileşiğinin formülü de C4H10O olup bu iki bileşik birbirinin fonksiyonel grup izomeridir. Ancak 2-butanol bileşiğinde -OH grubunun bağlı olduğu karbon atomu iki farklı karbon atomuna bağlı olduğundan sekonder (ikincil) alkoldür, tersiyer değildir. Üçüncü öncül yanlıştır.

Alkollerin sınıflandırılması, hidroksil grubunun bağlı olduğu karbonun derecesine (primer, sekonder, tersiyer) göre yapılır.

Anahtar Kavram

Eterlerin IUPAC adlandırması, VSEPR yapısı ve monoalkollerle izomerliği

Soru 3914Soru →

Alkanların kimyasal tepkimeye yatkınlıklarının düşük olması nedeniyle oda sıcaklığında güçlü asitler, bazlar ve yükseltgenlerle tepkime vermedikleri; ancak UV (ultraviyole) ışığı varlığında halojenlerle katılma tepkimesi gerçekleştirdikleri yönündeki iddia doğru mudur?

Doğru

Yanlış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

İddia yanlıştır. Alkanlar doymuş yapıda olduklarından katılma tepkimesi veremezler, halojenlerle yer değiştirme tepkimesi verirler.

Alkanlar doymuş hidrokarbonlar olup yapılarında pi (

\pi

) bağı barındırmadıklarından katılma tepkimesi vermezler. Halojenlerle UV ışığı altında verdikleri tepkime bir yer değiştirme tepkimesidir, dolayısıyla iddia yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Alkanların bağ yapısının ve doygunluk durumunun analiz edilmesi

Alkanlar sadece tekli sigma (

\sigma

) bağları içeren ve karbon atomları

sp^3

hibritleşmesi yapmış olan doymuş hidrokarbonlardır.

Doymuş yapının ne tür tepkimeler verebileceğini (katılma veya yer değiştirme) belirlemek amacıyla ilk olarak moleküler yapıyı analiz etmeliyiz.

2

Katılma tepkimesi şartlarının değerlendirilmesi

Katılma tepkimeleri alken ve alkin gibi yapısında pi (

\pi

) bağı bulunduran doymamış hidrokarbonlara özgüdür.

Alkanların katılma tepkimesi vermesinin mümkün olup olmadığını saptamak için doymuşluk kavramı ile katılma tepkimesi ilişkisini kurmamız gerekir.

3

Alkanların halojenlerle etkileşiminin incelenmesi

Alkanlar, güneş ışığı (UV) veya yüksek sıcaklık etkisiyle halojenlerle (klor, brom) serbest radikalik mekanizma üzerinden yer değiştirme (sübstitüsyon) tepkimesi verirler. Bu tepkimede karbon atomuna bağlı hidrojen atomlarından biri veya birkaçı halojen atomuyla yer değiştirir.

İddiada belirtilen halojen tepkimesinin katılma değil yer değiştirme tepkimesi olduğunu netleştirmek için tepkimenin türünü incelemeliyiz.

Anahtar Kavram

Alkanların doymuş yapısı, katılma tepkimesi verememeleri ve halojenlerle sübstitüsyon (yer değiştirme) tepkimeleri

Soru 3915Soru →

Tek basamakta gerçekleşen,

A(g) + B(g) \rightarrow C(g)

tepkimesinin potansiyel enerji - tepkime koordinatı grafiği aşağıda verilmiştir.

Buna göre, bu tepkimeyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tepkimenin entalpi değişimi (

\Delta H

)

+50\text{ kJ}

'dir.

Geri tepkimenin aktifleşme enerjisi (

E_{a_i}

)

-120\text{ kJ}

'dir.

Tepkimenin ileri aktifleşme enerjisi (

E_{a_g}

)

70\text{ kJ}

'dir.

Tepkimeye uygun bir katalizör eklendiğinde tepkime entalpisi (

\Delta H

) de azalır.

Sıcaklık artırıldığında tepkimenin aktifleşme enerjisi değeri artar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tepkimenin ileri aktifleşme enerjisi ( $E_{a_g}$ ) $70\text{ kJ}$ 'dir.

Cevap

Tepkimenin ileri aktifleşme enerjisi (

E_{a_g}

)

70\text{ kJ}

'dir.

İleri aktifleşme enerjisi (

E_{a_g}

), aktifleşmiş kompleksin potansiyel enerjisi ile girenlerin potansiyel enerjisi arasındaki farktır. Grafik üzerinden yapılan hesaplamada

E_{a_g} = 90\text{ kJ} - 20\text{ kJ} = 70\text{ kJ}

bulunur. Bu değer daima pozitiftir ve doğru bir ifadedir.

Adım Adım Çözüm

1

Grafikten girenlerin, ürünlerin ve aktifleşmiş kompleksin potansiyel enerji değerlerini belirlemek.

H_{\text{girenler}} = 20\text{ kJ}

,

H_{\text{ürünler}} = -30\text{ kJ}

ve

H_{\text{aktifleşmiş kompleks}} = 90\text{ kJ}

'dir.

Hesaplamalarda kullanılacak başlangıç ve bitiş enerjileri ile tepe noktası değerlerini doğru tespit etmek gerekir.

2

İleri tepkimenin aktifleşme enerjisini (

E_{a_g}

) hesaplamak.

E_{a_g} = H_{\text{aktifleşmiş kompleks}} - H_{\text{girenler}} = 90 - 20 = 70\text{ kJ}

.

İleri aktifleşme enerjisi, girenlerin aktifleşmiş kompleks oluşturabilmesi için gereken minimum enerjidir.

3

Diğer enerji değerlerini (entalpi değişimi ve geri aktifleşme enerjisi) doğrulayarak seçenekleri analiz etmek.

\Delta H = -30 - 20 = -50\text{ kJ}

ve

E_{a_i} = 90 - (-30) = 120\text{ kJ}

olarak bulunur.

Seçeneklerdeki yanlış iddiaların neden hatalı olduğunu kanıtlamak için diğer termokimyasal büyüklükler hesaplanır.

Anahtar Kavram

Potansiyel enerji diyagramı yardımıyla tepkimenin entalpi değişimi (

\Delta H

), ileri aktifleşme enerjisi (

E_{a_g}

) ve geri aktifleşme enerjisinin (

E_{a_i}

) bulunması.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3916Soru →

İnce bağırsak villuslarından emilen bir yağ asidinin, şilomikronlara dönüştürüldükten sonra kalbe ulaşana kadar izlediği lenf yolu aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Bu yapıları, şilomikronların geçiş sırasına göre baştan sona doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şilomikronlar sırasıyla ince bağırsak lenf kılcalları, peke sarnıcı, göğüs lenf kanalı ve sol köprücük altı toplardamarından geçerek kalbin sağ kulakçığına ulaşır.

Doğru sıralama, lenf sisteminin anatomik yapısına ve sıvının akış yönüne uygundur: Emilim ince bağırsak kılcallarında başlar, peke sarnıcında toplanır, göğüs kanalıyla yukarı taşınır, sol köprücük altı toplardamarında kana karışır ve nihayet kalbe ulaşır.

Adım Adım Çözüm

1

Emilim noktasını belirleme

İnce bağırsak lenf kılcalları

Yağda çözünen vitaminler ve şilomikronlar villuslardaki lenf kılcalları ile emilir.

2

Karın bölgesi toplama merkezine geçiş

Peke sarnıcı

Bağırsaklardan gelen lenf damarları karın bölgesindeki peke sarnıcında birleşir.

3

Ana lenf kanalına aktarım

Göğüs lenf kanalı

Peke sarnıcındaki lenf, vücudun en büyük lenf damarı olan göğüs kanalına geçer.

4

Kan dolaşımına katılım

Sol köprücük altı toplardamarı

Göğüs kanalı, içeriğini sol köprücük altı toplardamarına boşaltarak lenfin kana karışmasını sağlar.

5

Kalbe ulaşma

Kalbin sağ kulakçığı

Sol köprücük altı toplardamarındaki kan üst ana toplardamar ile birleşerek kalbin sağ kulakçığına dökülür.

Anahtar Kavram

Lenf Dolaşımı ve Yağların Taşınması

Daha Fazla Pratik

Sağ koldan emilen bir işaretli glukoz molekülünün kalbe ulaşana kadar izlediği yolu bu soruyla karşılaştırarak kan ve lenf dolaşımı arasındaki farkları pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 40s

Soru 3917Soru →

Aşağıda denkleştirilmemiş halde bir redoks tepkimesi verilmiştir:

Sb\text{(k)} + HNO_3\text{(suda)} \rightarrow Sb_2O_5\text{(k)} + NO_2\text{(g)} + H_2O\text{(s)}

Bu tepkime en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde, soldaki kimyasal maddeleri sağdaki doğru rol ve katsayı açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sb(k) maddesi indirgen özellik gösterir ve katsayısı 2 olur. HNO3(suda) yükseltgen özellik gösterir ve katsayısı 10 olur. Sb2O5(k) yükseltgenme ürünüdür ve katsayısı 1 olur. H2O(s) ise redoksa katılmayan üründür ve katsayısı 5 olur.

Tepkime en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde katsayılar 2Sb + 10HNO3 -> Sb2O5 + 10NO2 + 5H2O şeklindedir. Sb elektron vererek yükseltgendiği için indirgendir (katsayısı 2). HNO3 elektron alarak indirgendiği için yükseltgendir (katsayısı 10). Sb2O5 yükseltgenme ürünüdür (katsayısı 1). H2O ise redoksa doğrudan katılmayan üründür (katsayısı 5). Bu durum doğru eşleşmeleri sağlar.

Adım Adım Çözüm

1

Tepkimeye katılan tüm atomların yükseltgenme basamaklarını belirlemek.

Sb: 0, HNO3'teki N: +5, Sb2O5'teki Sb: +5, NO2'deki N: +4 olarak bulunur. H (+1) ve O (-2) değerlikleri değişmemiştir.

Hangi atomların yükseltgendiğini ve hangi atomların indirgendiğini saptayarak yarı tepkimeleri doğru yazabilmek için bu işlem yapılır.

2

Yükseltgenme ve indirgenme yarı tepkimelerini yazarak elektron sayılarını belirlemek.

Yükseltgenme: 2Sb^0 -> Sb2^(+5) + 10e^- (sağda 2 Sb olduğu için sol taraf 2 ile çarpılarak 10 elektron verildiği bulunur). İndirgenme: N^(+5) + 1e^- -> N^(+4) (1 elektron alındığı bulunur).

Alınan ve verilen elektron sayıları arasındaki ilişkiyi kurmak için yarı tepkimelerin yazılması şarttır.

3

Alınan ve verilen elektron sayılarını eşitlemek.

İndirgenme yarı tepkimesi 10 ile çarpılır: 10N^(+5) + 10e^- -> 10N^(+4).

Redoks tepkimelerinde alınan elektron sayısı verilen elektron sayısına eşit olmak zorundadır.

4

Elde edilen katsayıları ana tepkimede yerlerine yazıp hidrojen ve oksijen sayılarını H2O ile denkleştirmek.

Katsayılar yazıldığında: 2Sb + 10HNO3 -> Sb2O5 + 10NO2 elde edilir. Sol taraftaki 10 adet hidrojen atomunu denkleştirmek için sağ tarafa 5H2O eklenir. Oksijen sayıları kontrol edildiğinde (Solda 30, sağda 5+20+5 = 30) denklemin tam olarak eşitlendiği görülür.

Kütlenin korunumu kanunu uyarınca tepkimenin her iki tarafındaki atom sayılarının eşitlenmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Redoks tepkimelerinin elektron denkliği yöntemiyle denkleştirilmesi, indirgen/yükseltgen maddelerin ve ürünlerin rollerinin belirlenmesi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 3918Soru →

Bir nöronun akson ucundan, diğer nöronun dendritine impuls iletimi (sinaptik iletim) sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, meydana geliş sırasına göre düzenleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sinaptik iletim; akson ucuna impulsun ulaşmasıyla kalsiyum kanallarının açılması, ardından nörotransmitterlerin ekzositozla salınması, boşlukta yayılması, reseptöre bağlanması ve son olarak hedef hücrede iyon geçişlerinin başlaması sırasıyla gerçekleşir.

Sinaptik iletimin doğru sıralaması, elektriksel uyarının kimyasal bir salgıya (

Ca^{2+}

etkisiyle ekzositoz) dönüşmesi, bu salgının boşlukta yayılması ve karşı hücredeki reseptörleri uyararak tekrar elektriksel bir yanıt (iyon kanalı aktivasyonu) oluşturması şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1

Elektriksel sinyalin akson terminaline ulaşmasını değerlendir

Voltaj kapılı

Ca^{2+}

kanalları açılır.

Zar potansiyelindeki değişim (depolarizasyon) bu kanalların açılma nedenidir.

2

Kalsiyum iyonlarının sitosoldeki etkisini incele

Sinaptik kesecikler presinaptik zarla birleşir (ekzositoz).

Kalsiyum, keseciklerin hareketini ve zara tutunmasını sağlayan sinyal molekülüdür.

3

Salgılanan nörotransmitterlerin hareketini belirle

Nörotransmitterler sinaptik boşluğa yayılır.

Ekzositoz sonrası maddeler difüzyonla karşı tarafa doğru hareket eder.

4

Hedef hücredeki etkileşimi tespit et

Post-sinaptik zardaki reseptörlere bağlanma gerçekleşir.

Bu bağlanma, kimyasal sinyalin tekrar elektriksel sinyale dönüşmesi için gereken anahtar-kilit uyumudur.

5

İyon kanallarındaki değişimi analiz et

Sodyum (

Na^{+}

) kanalları açılır ve hücre depolarize olur.

Reseptöre bağlanan ligandlar, iyon kanallarını aktive ederek hücrenin içini pozitifleştirir.

Anahtar Kavram

Sinapslarda İmpuls İletim Mekanizması

Soru 3919Soru →

İnsan kulağında sesin algılanması sürecinde, dış ortamdan gelen sesin frekansı (perdesi) sabit tutulup sadece şiddeti (gürlüğü) artırıldığında;

I. Kohleadaki temel (bazillar) zarın titreşim genliğinin artması,
II. İşitme sinirinde birim zamanda oluşan impuls sayısının artması,
III. İşitme sinirindeki aksonlar boyunca impuls iletim hızının artması,

durumlarından hangilerinin gerçekleşmesi beklenir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Ses şiddetinin artması kohleada bazillar zarın titreşim genliğini ve işitme sinirindeki impuls frekansını artırırken, iletim hızını değiştirmez.

Sesin şiddeti arttığında, mekanik olarak kohleadaki temel zarın titreşim genliği artar (I). Bu durum tüy hücrelerini daha fazla uyararak işitme sinirinde birim zamanda oluşan impuls sayısının, yani impuls frekansının artmasına neden olur (II). Bu iki değişim beynin sesi 'gür' olarak algılamasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1

Ses şiddeti ve mekanik etkileşim ilişkisini kurmak.

Sesin şiddeti (gürlüğü), ses dalgalarının taşıdığı enerji ile ilgilidir. Şiddet arttığında kulak zarı ve kemik köprü üzerinden iletilen titreşimler, kohleadaki bazillar zarın daha büyük bir genlikle (yukarı-aşağı hareket mesafesi) salınım yapmasına neden olur.

Mekanik uyarının şiddeti, reseptörlerin bulunduğu dokunun fiziksel tepkisini belirler.

2

Reseptör potansiyeli ve impuls frekansı ilişkisini analiz etmek.

Bazillar zarın genliğinin artması, tüy hücrelerinin (mekanoreseptörler) tektoryal zara daha güçlü sürtünmesini sağlar. Bu durum reseptörlerde daha fazla nörotransmitter salınımına ve duyu sinirlerinde birim zamanda oluşan impuls sayısının (frekansının) artmasına yol açar.

Merkezi sinir sistemi, uyarının şiddetini gelen impulsun hızıyla değil, frekansıyla kodlar.

3

İmpuls iletim hızı parametrelerini değerlendirmek.

Bir nöron boyunca impulsun iletim hızı; uyarının şiddetine, süresine veya frekansına bağlı değildir. Hız; akson çapı, miyelin kılıf varlığı ve Ranvier boğum sayısı gibi yapısal faktörlerle belirlenir.

Ya Hep Ya Hiç prensibi gereği, eşik değerin üzerindeki uyarılar aynı hız ve genlikte impuls oluşturur.

Anahtar Kavram

Uyarı Şiddeti - İmpuls Frekansı İlişkisi

Soru 3920Soru →

İnsan vücudunda bulunan farklı kas dokusu türleri ile bu dokuların mikroskobik yapıları, çalışma prensipleri ve düzenleyici molekülleri arasında belirli eşleşmeler mevcuttur. Buna göre, aşağıda sol sütunda verilen kas dokusu unsurlarını sağ sütundaki uygun açıklama ve özelliklerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İskelet kası somatik denetim ve troponin mekanizmasıyla; düz kas otonom denetim, bantlaşmasız yapı ve kalmodulin mekanizmasıyla; kalp kası miyojenik ritim, dallanmış lif ve interkale diskler ile; kırmızı kas lifleri ise yüksek miyoglobin ve mitokondri kapasitesiyle eşleşmektedir.

Doğru eşleştirme; her kas dokusunun kendine özgü olan innervasyon (sinir sistemi), protein düzenlemesi (troponin/kalmodulin) ve anatomik bağlantılarını (interkale disk, dallanma) tam olarak yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Sinirsel denetim mekanizmalarını ayırt etme.

İskelet kasının somatik; düz ve kalp kasının otonom olduğu belirlenir.

Kasların istemli veya istemsiz çalışma prensibi en temel fizyolojik farktır.

2

Düzenleyici proteinlerin ve kalsiyumun rolünü inceleme.

Troponinin çizgili kaslarda (iskelet ve kalp), kalmodulinin ise düz kaslarda işlev gördüğü saptanır.

Düz kaslarda sarkomer yapısı bulunmadığı için kalsiyum kontrolü farklı bir protein setine (kalmodulin) bağlıdır.

3

Histolojik (dokusal) farklılıkları analiz etme.

Dallanmış yapı ve interkale disklerin kalp kasına özgü olduğu görülür.

Kalp kası hücrelerinin bir bütün olarak (sinsityum gibi) çalışabilmesi için bu özel elektriksel bağlantılar gereklidir.

4

Metabolik kapasiteleri karşılaştırma.

Miyoglobin ve mitokondri yoğunluğunun Tip I (kırmızı) liflerin temel özelliği olduğu doğrulanır.

Dayanıklılık gerektiren aerobik faaliyetlerde oksijen depolama kapasitesi kritik rol oynar.

Anahtar Kavram

Kas Dokusu Türleri ve Fizyolojik Özellikleri

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap