Tüm alıştırma soruları

Soru 381Soru →

İnsan vücudunda homeostazinin sağlanmasında görev alan aşağıdaki hormonları, bu hormonların temel fizyolojik görevleri ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

ADH hormonu suyun geri emilimiyle, glukagon kan glikozunun artırılmasıyla, parathormon kemikten kana kalsiyum geçişiyle ve aldosteron sodyum-potasyum dengesiyle eşleşmektedir.

Verilen hormonlar ile görevleri arasında tam bir uyum vardır: ADH suyun geri emiliminden, glukagon karaciğer glikojeninin yıkımından, parathormon kalsiyumun kemikten kana geçişinden ve aldosteron mineral dengesinden sorumludur.

Adım Adım Çözüm

1

ADH hormonunun etki mekanizması incelenir.

ADH (vazopressin), hipotalamusta üretilip arka hipofizden kana salınır ve hedef organı olan böbreklerde suyun geri emilimini sağlar.

Vücudun su dengesinin ve kanın ozmotik basıncının ayarlanması için suyun geri kazanılması gerekir.

2

Glukagon hormonunun kan şekeri üzerindeki etkisi değerlendirilir.

Pankreasın alfa hücrelerinden salgılanan glukagon, karaciğerde glikojen yıkımını (glikojenoliz) uyarır.

Kan şekeri normalin altına düştüğünde homeostaziyi korumak için glikoz seviyesinin artırılması gerekir.

3

Parathormonun kalsiyum homeostazisindeki rolü belirlenir.

Paratiroit bezinden salgılanan parathormon, kalsitonin hormonuna zıt (antagonist) çalışarak kan kalsiyumunu artırır.

Kanda

Ca^{2+}

azaldığında kemiklerden kalsiyum çekilmesi metabolik faaliyetlerin devamı için kritiktir.

4

Aldosteron hormonunun mineral dengesiyle ilişkisi kurulur.

Böbrek üstü bezinin korteksinden salgılanan bu hormon, sodyumun geri emilmesini sağlar.

Elektrolit dengesi, kan basıncı ve hacminin korunması için sodyum-potasyum oranının ayarlanması şarttır.

Anahtar Kavram

Hormonlar, belirli hedef organlarda reseptörleri aracılığıyla metabolik süreçleri düzenleyen kimyasal habercilerdir.

Soru 382Soru →

İnsan fizyolojisinde dış çevreden gelen uyarıların algılanmasını sağlayan duyu organları, özelleşmiş reseptörlere ve yardımcı yapılara sahiptir. Aşağıda verilen yapıları, bu yapıların temel görevleri veya özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşme şu şekildedir: Otolit taşları - Statik denge; Rodopsin - Loş ışıkta görme; Krause cisimcikleri - Soğuk algısı; Koku soğancığı - Talamusa uğramayan koku yolu.

Verilen her yapı, ait olduğu duyu organının (kulak, göz, deri, burun) spesifik bir fizyolojik sürecini veya anatomik yolunu doğru şekilde temsil etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Otolit taşlarının yerini ve fonksiyonunu belirleme.

İç kulaktaki denge merkezlerinden biri olan tulumcuk ve kesecikte statik dengeyi sağladığı sonucuna ulaşılır.

Otolit taşları yer çekimi etkisini algılayan temel mekanoreseptör yardımcılarıdır.

2

Rodopsin molekülünün görevini tanımlama.

Gözde çubuk hücrelerinde ışık hassasiyeti ve gece görmesiyle ilişkilendirilir.

Işık etkisiyle parçalanan bu pigment, karanlıkta tekrar sentezlenir ve A vitamini ile doğrudan ilişkilidir.

3

Derideki termoreseptörleri ayırt etme.

Krause cisimciğinin soğuk, Ruffini cisimciğinin sıcak duyusunu algıladığı hatırlanır.

Farklı termoreseptörler, farklı sıcaklık aralıklarında impuls üretir.

4

Duyu organlarının merkezi sinir sistemi ile bağlantısını analiz etme.

Koku duyusunun talamusa uğramayan tek duyu olduğu bilgisi kullanılır.

Anatomik olarak koku yolu (olfaktor sistem), talamik röle istasyonunu atlayarak doğrudan kortekse gider.

Anahtar Kavram

Duyu organlarının yapısal ve fonksiyonel farklılıkları

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 383Soru →

İnsan fizyolojisinde yer alan bazı duyu organı yapıları ile bu yapıların gerçekleştirdiği temel görevleri eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru eşleştirme; Korti organının işitme göreviyle (right_3), Sarı bölgenin koku algısıyla (right_4), Sarı beneğin net görme merkeziyle (right_2) ve Pacini cisimciğinin basınç algısıyla (right_1) ilişkilendirilmesidir.

Duyu organlarındaki reseptörlerin yerleşimi ve spesifik görevleri eşleştirildiğinde; Korti organı mekanik ses dalgalarını, Sarı bölge kimyasal koku uyaranlarını, Sarı benek ışık dalgalarını ve Pacini cisimciği mekanik basıncı algılar.

Adım Adım Çözüm

1

Korti organının konumunu ve işlevini belirleme.

İşitme (Kulak)

Korti organı salyangozdaki kohlear kanalda bulunur ve tüylü hücreleri aracılığıyla ses titreşimlerini algılar.

2

Sarı bölge ve Sarı benek arasındaki kavram karmaşasını giderme.

Sarı bölge → Burun; Sarı benek → Göz

Sarı bölge koku reseptörlerinin bulunduğu epiteldir; Sarı benek ise retinada görüntünün düştüğü yerdir.

3

Pacini cisimciğinin tipini belirleme.

Basınç (Deri)

Pacini cisimciği hızlı adaptasyon gösteren ve yüksek basınca duyarlı bir mekanoreseptördür.

Anahtar Kavram

Duyu Organlarının Yapı-Görev İlişkisi

Soru 384Soru →

Huxley'in Kayan Filamanlar Modeli'ne göre, çizgili bir kasın kasılması sürecinde sarkomerde meydana gelen değişimler ile bu değişime uğrayan yapıları eşleştirmeniz istenmektedir. Aşağıdaki yapıları kasılma sırasındaki durumlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşmeler şu şekildedir: A bandı miyozin boyuna eşit olduğu için değişmez; I bandı aktinlerin hareketiyle daralır; H bandı aktinler arası boşluk olduğu için küçülür; aktin ve miyozin filamentlerinin ise boyu asla değişmez.

Kayan Filamanlar Modeli'ne göre A bandı (miyozin boyu) ve filamentlerin (aktin-miyozin) kendi boyları değişmezken; I bandı, H bandı ve sarkomerin toplam boyu daralır.

Adım Adım Çözüm

1

A bandının kapsamını belirle.

A bandı miyozin filamentinin boyuna eşittir.

Miyozin filamentleri yapısal olarak kısalmadığı için A bandı genişliği sabit kalır.

2

I ve H bandındaki değişimleri analiz et.

Aktinlerin merkeze kaymasıyla I ve H bölgeleri daralır.

Bu bölgeler filamentlerin birbiriyle örtüşmediği 'boşlukları' temsil eder; örtüşme arttıkça boşluklar azalır.

3

Filamentlerin (proteinlerin) boyunu değerlendir.

Aktin ve miyozin proteinlerinin boyu sabit kalır.

Kayan Filamanlar Modeli'ne göre kasılma, proteinlerin kısalması değil, birbirleri üzerinde kayması olayıdır.

Anahtar Kavram

Huxley'in Kayan Filamanlar Modeli

Soru 385Soru →

İnsan vücudundaki kemik dokunun yapısını oluşturan birimler ile bu birimlerin temel özellikleri arasındaki eşleştirmeleri yapınız.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Osteosit, lakünlerde bulunan kemik hücreleriyle; Periost, kemiğin enine büyümesini sağlayan zarla; Havers kanalı, boyuna uzanan kan damarı yollarıyla; Volkmann kanalı ise bu kanalları birbirine bağlayan enine yollarla eşleşir.

Kemik dokunun anatomik yapısında hücreler (osteosit), kan damarı taşıyan kanal sistemleri (Havers ve Volkmann) ve dış koruyucu/büyütücü tabaka (periost) belirli işlevlere sahiptir. Osteositlerin lakünlerde bulunması, periostun enine büyümeyi sağlaması ve kanalların (Havers-boyuna, Volkmann-enine) kemiğin canlılığını sürdürmesi doğru biyolojik tanımlardır.

Adım Adım Çözüm

1

Kemik hücrelerinin adlandırılmasını belirleme.

Osteositlerin kemik hücreleri olduğu ve lakünlerde bulunduğu tespit edilir.

Hücresel düzeydeki yapıların tanınması temel bilgidir.

2

Kemiği dıştan saran ve büyümesini sağlayan yapıyı tanımlama.

Periostun kemiğin enine büyümesi ve onarımından sorumlu dış zar olduğu belirlenir.

Periost ve epifiz plağı (boyuna büyüme) arasındaki ayrımın yapılması gerekir.

3

Sert kemik dokudaki kanal sistemini analiz etme.

Boyuna uzananların Havers, bunları birbirine bağlayan enine olanların Volkmann kanalları olduğu ayırt edilir.

Kemik doku mikroskobik anatomisinin (osteon yapısı) kavranması sağlanır.

Anahtar Kavram

Kemik Dokunun Mikroskobik Yapısı ve Periostun Görevleri

Soru 386Soru →

Zn\text{(k)} + HNO_3\text{(suda)} \rightarrow Zn(NO_3)_2\text{(suda)} + NH_4NO_3\text{(suda)} + H_2O\text{(s)}

Yukarıda denkleştirilmemiş halde verilen redoks tepkimesi en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde, solda verilen ifadeler ile sağda verilen değerler nasıl eşleşmelidir?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İndirgen özellik gösteren maddenin katsayısı 4; yükseltgenen atomun yükseltgenme basamağındaki değişim miktarı 2; alınan ya da verilen toplam elektron sayısı 8; indirgenme ürünü olan bileşiğin katsayısı 1 ile eşleşir.

Çinko atomu metalik formdan +2 yüklü iyona yükseltgenirken 2 elektron verir. Nitrik asitteki azot atomu ise amonyum iyonunun yapısındaki azota (-3) dönüşerek 8 elektron alır. Alınan ve verilen elektronları eşitlemek için çinkonun katsayısı 4, amonyum nitratın katsayısı 1 alınır. Böylece toplam aktarılan elektron sayısı 8 olur.

Adım Adım Çözüm

1

Elementlerin yükseltgenme basamakları belirlenir.

Girenlerdeki

Zn

elementi sıfır,

HNO_3

'teki

N

atomu +5 yükseltgenme basamağındadır. Ürünlerdeki

Zn(NO_3)_2

'de

Zn

iyonu +2,

NH_4NO_3

'teki amonyum iyonunun (

NH_4^+

) azotu -3, nitrat iyonunun (

NO_3^-

) azotu ise +5 yükseltgenme basamağındadır.

Yarı tepkimeleri yazabilmek için elektron alışverişine katılan atomları belirlemek gerekir.

2

Alınan ve verilen elektron sayıları yazılarak yarı tepkimeler oluşturulur.

Yükseltgenme yarı tepkimesi:

Zn \rightarrow Zn^{2+} + 2e^-

şeklindedir. İndirgenme yarı tepkimesi:

N^{5+} + 8e^- \rightarrow N^{3-}

şeklindedir.

Alınan ve verilen elektron miktarlarını eşitlemek için bu oranlar gereklidir.

3

Alınan ve verilen elektron sayıları uygun katsayılarla eşitlenir.

Yükseltgenme yarı tepkimesi 4 ile çarpılarak alınan ve verilen elektron sayısı 8'de eşitlenir:

4Zn \rightarrow 4Zn^{2+} + 8e^-

. Bu durumda

Zn

'nin katsayısı 4, indirgenme ürünü olan

NH_4NO_3

'ın katsayısı ise 1 olur.

Redoks tepkimelerinde alınan elektron sayısı verilen elektron sayısına eşit olmak zorundadır.

4

Tepkimeye giren ve çıkan diğer atomların (seyirci iyonlar, hidrojen ve oksijen) denkliği kurulur.

Ürünlerdeki toplam azot (

N

) sayısı, 8 adet

Zn(NO_3)_2

'den ve 2 adet

NH_4NO_3

'tan gelmek üzere toplam 10'dur. Bu nedenle girenlerdeki

HNO_3

katsayısı 10 yapılır. Hidrojen dengesini sağlamak için ürünlerdeki

H_2O

'nun katsayısı 3 olarak belirlenir. Oksijen atomları kontrol edildiğinde her iki tarafta da 30 adet oksijen olduğu görülerek tepkime denkleştirilir:

4Zn + 10HNO_3 \rightarrow 4Zn(NO_3)_2 + NH_4NO_3 + 3H_2O

.

Kütlenin korunumu yasası gereği reaksiyona giren atom sayısı çıkan atom sayısına eşit olmalıdır.

Anahtar Kavram

Yarı tepkime yöntemi kullanarak ve seyirci iyonları hesaba katarak moleküler redoks tepkimelerinin en küçük tam sayılarla denkleştirilmesi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 387Soru →

Destek ve hareket sistemini oluşturan dokulara ait olan aşağıdaki yapıları, bu yapıların temel görevleri veya ayırt edici özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru eşleşmeler: Periost - Kemiklerin enine büyümesi ve onarımı; Havers Kanalı - Sert kemikteki boyuna kanallar; Kırmızı Kemik İliği - Kan hücresi üretimi; Kondrosit - Kıkırdak doku hücreleri şeklindedir.

Doğru eşleşmede; kemiklerin enine büyümesini ve onarımını periost sağlar. Sert kemik dokuda bulunan boyuna kanallar Havers kanallarıdır. Kan hücrelerinin üretim merkezi kırmızı kemik iliğidir. Kıkırdak doku hücrelerine ise kondrosit denir.

Adım Adım Çözüm

1

Periost yapısının incelenmesi

Periostun kemiği dıştan saran, besleyen ve enine büyümeyi sağlayan zar olduğu belirlenir.

Periostun (kemik zarı) anatomik ve fizyolojik görevi budur.

2

Kemik doku içindeki kanalların analizi

Havers kanallarının sert kemik dokuda boyuna uzandığı ve kan damarı taşıdığı sonucuna varılır.

Kemik dokusunun mikroskobik yapısında osteon sisteminin merkezinde Havers kanalları bulunur.

3

İlik çeşitlerinin ve görevlerinin ayırt edilmesi

Kırmızı kemik iliğinin kan hücrelerini ürettiği bilgisiyle eşleştirme yapılır.

Süngerimsi kemikte bulunan kırmızı ilik kan yapımından sorumludur.

4

Hücre tiplerinin eşleştirilmesi

Kondrositin kıkırdak hücresi olduğu teyit edilir.

Osteosit kemik hücresi iken kondrosit kıkırdak hücresidir.

Anahtar Kavram

Destek ve hareket sistemindeki temel doku ve hücre yapıları

Soru 388Soru →

Aşağıda yarı açık formülleri verilen organik bileşikler ile bu bileşiklerin ait olduğu organik bileşik sınıflarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Formülü

CH_3 - O - CH_3

olan bileşik eter,

CH_3 - CH_2 - CHO

olan bileşik aldehit,

CH_3 - CH_2 - CO - NH_2

olan bileşik amit ve

CH_3 - CH_2 - COO - CH_3

olan bileşik ester sınıfı ile eşleşmektedir.

Verilen molekül formüllerindeki karakteristik atom grupları incelendiğinde; dimetil eter yapısındaki alkoksi köprüsüyle eter sınıfına, propanal bileşiği formil grubuyla aldehit sınıfına, propanamit bileşiği karboksamit grubuyla amit sınıfına ve metil propanoat bileşiği ise ester grubuyla ester sınıfına karşılık gelmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

CH_3 - O - CH_3

bileşiğinin fonksiyonel grubu belirlenir.

Yapıda iki metil grubu oksijen köprüsüyle bağlıdır (

-O-

fonksiyonel grubu).

Bu genel gösterim eter sınıfına (R-O-R) aittir.

2

CH_3 - CH_2 - CHO

bileşiğinin fonksiyonel grubu belirlenir.

Yapıda karbonil karbonuna hidrojen bağlıdır (

-CHO

formil grubu).

Bu grup aldehit sınıfı (R-CHO) bileşiklerin karakteristik özelliğidir.

3

CH_3 - CH_2 - CO - NH_2

bileşiğinin fonksiyonel grubu belirlenir.

Yapıda karbonil grubuna amino grubu bağlıdır (

-CONH_2

amit grubu).

Bu fonksiyonel grup amit sınıfı (R-CONH2) bileşikleri gösterir.

4

CH_3 - CH_2 - COO - CH_3

bileşiğinin fonksiyonel grubu belirlenir.

Yapıda açil grubuna alkoksi grubu bağlıdır (

-COOCH_3

ester grubu).

Bu fonksiyonel grup ester sınıfı (R-COOR) bileşiklere özgüdür.

Anahtar Kavram

Organik bileşiklerde karakteristik fonksiyonel grupların tanınması ve bileşik sınıflarının belirlenmesi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 389Soru →

İnsanda sistemik dolaşımda görev yapan kan damarları ile bu damarların yapısal veya fizyolojik özellikleri aşağıda verilmiştir. Buna göre, damar çeşitlerini kendilerine ait olan özelliklerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Atardamarlar - Kan basıncının en yüksek ve elastik liflerin fazla olduğu damarlar; Kılcal damarlar - Toplam kesit alanının en geniş ve madde alışverişinin yapıldığı damarlar; Toplardamarlar - Kanı kalbe getiren ve kapakçık bulundurabilen damarlar.

İnsan dolaşım sisteminde atardamarlar yüksek basınç ve esneklik, kılcal damarlar geniş yüzey alanı ve madde alışverişi, toplardamarlar ise düşük basınç ve kanın kalbe geri dönüşünü sağlayan mekanizmalarla karakterize edilir.

Adım Adım Çözüm

1

Atardamarların özelliklerini belirleme

Atardamarlar kanı kalpten uzaklaştırır, karıncıkların kasılmasıyla oluşan yüksek basınca dayanmak için bol elastik lif içerirler.

Dinamik basınç değişimlerini tolere etmek zorundadırlar.

2

Kılcal damarların işlevini analiz etme

Kılcal damarlar madde alışverişinin tek yeridir; hızı düşürmek ve yüzeyi artırmak için çok sayıda kola ayrılırlar.

Yüzey alanı artışı difüzyon hızını ve verimliliğini artırır.

3

Toplardamarların mekanizmasını anlama

Düşük basınçlı kanı yer çekimine karşı kalbe taşımak için kapakçıklar ve iskelet kası desteği kullanılır.

Kan basıncı toplardamarlarda çok düştüğü için pasif akışı destekleyecek yapılar gereklidir.

Anahtar Kavram

Kan Damarlarının Yapı ve Görev İlişkisi

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 390Soru →

Aşağıda formülleri verilen karbon elementini içeren bileşikler ile bu bileşiklerin özelliklerine ve sınıflandırılmasına dair açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Karbon disülfür (

CS_2

) bileşiği anorganik ve apolar sıvı özellikleriyle; asetik asit (

CH_3COOH

) polar/apolar bağlar içeren zayıf organik asit özellikleriyle; hidrojen siyanür (

HCN

) polar kovalent bağlı zehirli anorganik asit özellikleriyle; metan (

CH_4

) ise en basit apolar yanıcı hidrokarbon özellikleriyle eşleşir.

Bileşiklerin yapısal formülleri, polarlıkları, asitlik özellikleri ve organik/anorganik sınıflandırma kuralları doğru analiz edildiğinde; karbon disülfür anorganik apolar sıvı açıklamasıyla, asetik asit polar ve apolar kovalent bağlar barındıran zayıf organik asit açıklamasıyla, hidrojen siyanür polar kovalent bağlı zehirli anorganik asit açıklamasıyla ve metan ise en basit apolar organik hidrokarbon açıklamasıyla tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Bileşiklerin kimyasal formüllerine göre organik ve anorganik sınıflandırması yapılır.

Karbon disülfür (

CS_2

) ve hidrojen siyanür (

HCN

) karbon içermelerine rağmen anorganik; asetik asit (

CH_3COOH

) ve metan (

CH_4

) ise organik bileşiklerdir.

Yapısında siyanür (

CN^-

) iyonu bulunduran asitler ve karbonun bazı basit kovalent bileşikleri (

CS_2

gibi) organik bileşik tanımına uymadıklarından anorganik kabul edilir.

2

Organik bileşiklerin kendi aralarındaki yapısal farklılıkları incelenir.

Metan (

CH_4

) sadece karbon ve hidrojen içerip apolarken, asetik asit (

CH_3COOH

) karbonlar arasında apolar kovalent (

C-C

), diğer atomlar arasında polar kovalent bağlar içerir ve suda zayıf asit özelliği gösterir.

Hidrokarbonlar apolar yapılıdır. Karboksil grubu (

-COOH

) içeren bileşikler polar olup sulu çözeltilerine hidrojen iyonu vererek asit gibi davranırlar.

3

Anorganik bileşiklerin polarlık ve zehirlilik özellikleri karşılaştırılır.

Hidrojen siyanür (

HCN

) polar kovalent bağlar içeren zehirli bir asit iken, karbon disülfür (

CS_2

) doğrusal yapısından dolayı apolar olan bir sıvıdır.

Moleküldeki net dipol momentin sıfır olması apolarlığı (

CS_2

), molekülde farklı elektronegatiflikteki atomların asimetrik dağılımı ise polarlığı (

HCN

) belirler.

Anahtar Kavram

Organik ve anorganik bileşiklerin ayırt edici yapısal, fiziksel ve kimyasal özellikleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 391Soru →

İnsanda dolaşım ve lenf sistemine ait olan aşağıdaki damar çeşitlerini, bu damarların yapısal ve işlevsel özellikleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Atardamar - Kan basıncının en yüksek olduğu özellik; Kılcal damar - Madde alışverişini gerçekleştiren özellik; Toplardamar - Tek yönlü kapakçıklara sahip olma özelliği; Lenf damarı - Protein ve sıvıyı venöz sisteme geri kazandırma özelliği.

Dolaşım sisteminde atardamarlar yüksek kan basıncı ve kanı kalpten uzaklaştırma; kılcal damarlar tek katlı yassı epitel yapısı ve madde değişimi; toplardamarlar düşük kan basıncı ve kapakçıklar; lenf damarları ise doku sıvısındaki proteinlerin dolaşıma geri kazandırılması özellikleriyle birbirlerinden ayrılırlar.

Adım Adım Çözüm

1

Damar türlerinin temel yönelimini belirle.

Atardamarlar kalpten uzağa, toplardamarlar kalbe doğrudur.

Damarların isimlendirilmesi kanın akış yönüne göredir.

2

Damar duvarlarının yapısını analiz et.

Kılcal damarların sadece endotelden (tek katlı epitel) oluştuğu belirlenir.

Madde alışverişi sadece ince duvarlı kılcallarda gerçekleşebilir.

3

Kan basıncı ve mekanik destek yapılarını karşılaştır.

Atardamarlarda basınç en yüksektir, toplardamarlarda (özellikle bacaklarda) kapakçıklar bulunur.

Atardamarlar kalbe en yakındır; toplardamarlarda ise düşük basınç nedeniyle geri akış riski vardır.

4

Lenf sisteminin özgün farkını ayırt et.

Lenf damarlarının doku tarafındaki uçları kapalıdır.

Lenf sistemi kapalı bir döngü değil, tek yönlü bir toplama sistemidir.

Anahtar Kavram

İnsan dolaşım sistemindeki damarların yapı-görev ilişkisi ve lenf sisteminin tamamlayıcı rolü.

Soru 392Soru →

Aşağıda sabit sıcaklıkta gerçekleştirilen farklı tepkimelere ait deney sonuçları tablolar halinde verilmiştir. Bu tabloları inceleyerek tepkimelerin hız bağıntılarına göre belirlenen tepkime derecelerini ve hız sabiti ( $k$ ) birimlerini içeren doğru ifadelerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

**I. Tepkime (

A + B \rightarrow \text{Ürünler}

):**

Deney	$[A]$ (M)	$[B]$ (M)	Başlangıç Hızı (M/s)
1	0,1	0,1	$2 \times 10^{-4}$
2	0,2	0,1	$8 \times 10^{-4}$
3	0,2	0,3	$8 \times 10^{-4}$

**II. Tepkime (

X + Y \rightarrow \text{Ürünler}

):**

Deney	$[X]$ (M)	$[Y]$ (M)	Başlangıç Hızı (M/s)
1	0,1	0,1	$1 \times 10^{-3}$
2	0,1	0,2	$2 \times 10^{-3}$
3	0,3	0,2	$1,8 \times 10^{-2}$

**III. Tepkime (

P + Q \rightarrow \text{Ürünler}

):**

Deney	$[P]$ (M)	$[Q]$ (M)	Başlangıç Hızı (M/s)
1	0,1	0,1	$3 \times 10^{-6}$
2	0,2	0,1	$1,2 \times 10^{-5}$
3	0,2	0,2	$4,8 \times 10^{-5}$

**IV. Tepkime (

M + N \rightarrow \text{Ürünler}

):**

Deney	$[M]$ (M)	$[N]$ (M)	Başlangıç Hızı (M/s)
1	0,1	0,1	$5 \times 10^{-3}$
2	0,3	0,1	$5 \times 10^{-3}$
3	0,3	0,2	$1,0 \times 10^{-2}$

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

I. Tepkime -> Derecesi 2 olan ve birimi L/(mol.s) olan ifade; II. Tepkime -> Derecesi 3 olan ve birimi L^2/(mol^2.s) olan ifade; III. Tepkime -> Derecesi 4 olan ve birimi L^3/(mol^3.s) olan ifade; IV. Tepkime -> Derecesi 1 olan ve birimi 1/s olan ifade.

Her bir tepkimenin deney verilerinden yararlanılarak reaktiflerin derişimlerindeki değişimlerin hıza olan etkisi incelenir. Buradan reaktiflerin bireysel dereceleri belirlenir ve toplanarak tepkime derecesi (

n

) bulunur. Hız sabiti

k

'nın birimi

[k] = (\text{L}/\text{mol})^{n-1} \cdot \text{s}^{-1}

formülü kullanılarak hesaplanır. I. Tepkime için

TH = k \cdot [A]^2

(derece 2, birim

\text{L} \cdot \text{mol}^{-1} \cdot \text{s}^{-1}

), II. Tepkime için

TH = k \cdot [X]^2 \cdot [Y]

(derece 3, birim

\text{L}^2 \cdot \text{mol}^{-2} \cdot \text{s}^{-1}

), III. Tepkime için

TH = k \cdot [P]^2 \cdot [Q]^2

(derece 4, birim

\text{L}^3 \cdot \text{mol}^{-3} \cdot \text{s}^{-1}

), IV. Tepkime için

TH = k \cdot [N]

(derece 1, birim

\text{s}^{-1}

) olarak bulunarak doğru eşleştirmeler gerçekleştirilir.

Adım Adım Çözüm

1

I. Tepkime için hız bağıntısını belirlemek.

TH = k \cdot [A]^2

bağıntısı elde edilir.

Deney 1 ve 2 karşılaştırıldığında

[B]

sabitken

[A]

iki katına çıktığında hız 4 katına çıkmaktadır. Deney 2 ve 3 karşılaştırıldığında ise

[A]

sabitken

[B]

derişimi değişse de hız sabit kalmaktadır. Bu durum B'nin sıfırıncı, A'nın ise ikinci dereceden etki ettiğini gösterir.

2

II. Tepkime için hız bağıntısını belirlemek.

TH = k \cdot [X]^2 \cdot [Y]

bağıntısı elde edilir.

Deney 1 ve 2 karşılaştırıldığında

[X]

sabitken

[Y]

iki katına çıktığında hız iki katına çıkmaktadır. Deney 2 ve 3 karşılaşt��rıldığında ise

[Y]

sabitken

[X]

üç katına çıktığında hız 9 katına çıkmaktadır.

3

III. Tepkime için hız bağıntısını belirlemek.

TH = k \cdot [P]^2 \cdot [Q]^2

bağıntısı elde edilir.

Deney 1 ve 2 karşılaştırıldığında

[Q]

sabitken

[P]

iki katına çıktığında hız 4 katına çıkmaktadır. Deney 2 ve 3 karşılaştırıldığında ise

[P]

sabitken

[Q]

iki katına çıktığında hız 4 katına çıkmaktadır.

4

IV. Tepkime için hız bağıntısını belirlemek.

TH = k \cdot [N]

bağıntısı elde edilir.

Deney 1 ve 2 karşılaştırıldığında

[N]

sabitken

[M]

üç katına çıktığında hız değişmemektedir. Deney 2 ve 3 karşılaştırıldığında ise

[M]

sabitken

[N]

iki katına çıktığında hız iki katına çıkmaktadır.

5

Elde edilen tepkime hız bağıntılarından tepkime derecesini (

n

) bulmak ve hız sabitinin (

k

) birimini hesaplamak.

I. tepkime için

n=2

,

[k] = \text{L} \cdot \text{mol}^{-1} \cdot \text{s}^{-1}

; II. tepkime için

n=3

,

[k] = \text{L}^2 \cdot \text{mol}^{-2} \cdot \text{s}^{-1}

; III. tepkime için

n=4

,

[k] = \text{L}^3 \cdot \text{mol}^{-3} \cdot \text{s}^{-1}

; IV. tepkime için

n=1

,

[k] = \text{s}^{-1}

elde edilir.

Tepkime derecesi hız bağıntısındaki derişim üslerinin toplamıdır. Hız sabiti birimi

[k] = (\text{L}/\text{mol})^{n-1} \cdot \text{s}^{-1}

formülü ile hesaplanır.

Anahtar Kavram

Deney Verilerinden Tepkime Hız Bağıntısının, Derecesinin ve Hız Sabiti Biriminin Bulunması

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 393Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen organik bileşikleri, sağ sütunda verilen uygun kimyasal veya fiziksel özellik açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Formaldehit -> Tollens ayracı ile karbondioksit gazına kadar yükseltgenebilen tek karbonlu aldehittir; Benzaldehit -> Aromatik yapıda olup, Tollens ayracı ile yükseltgendiğinde benzoik asit oluştururken indirgendiğinde benzil alkole dönüşür; Aseton -> Karbonil grubu içeren en basit keton olup, indirgendiğinde ikincil alkol olan izopropil alkolü oluşturur; Asetaldehit -> Tollens ayracı ile asetik aside yükseltgenebilen ve etil alkolün bir basamak yükseltgenmesiyle de elde edilebilen alifatik aldehittir.

Bileşiklerin yapısal formülleri, karbon sayıları, alifatik veya aromatik olma durumları ve bu özelliklerin belirlediği reaksiyon çeşitleri (Tollens ile karbondioksite kadar yükseltgenme, benzil alkole indirgenme, izopropil alkole indirgenme ve etil alkolün yükseltgenmesiyle elde edilme) doğru bir şekilde eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1

Formaldehit molekülünün yükseltgenme basamaklarını analiz etmek.

Formaldehit (

HCHO

) iki tane aktif hidrojen-karbonil bağı içerdiğinden, Tollens ayracı ile basamaklı olarak önce formik aside (

HCOOH

), ardından karbondioksit (

CO_2

) gazına kadar yükseltgenir.

Bu özellik aldehitler arasında yalnızca tek karbonlu üye olan formaldehite özgüdür.

2

Benzaldehit bileşiğinin yapısını ve redoks davranışlarını incelemek.

Benzaldehit (

C_6H_5CHO

), benzen halkasına bağlı karbonil grubu içerdiğinden aromatik bir aldehittir. İndirgendiğinde benzil alkole (

C_6H_5CH_2OH

), Tollens ile yükseltgendiğinde ise benzoik aside (

C_6H_5COOH

) dönüşür.

Halkanın aromatikliği ve aldehit grubunun indirgenme/yükseltgenme reaksiyonları bu eşleşmeyi doğrular.

3

Asetonun sınıfını ve indirgenme ürününü belirlemek.

Aseton (

CH_3COCH_3

), en basit keton (propanon) olup Tollens gibi zayıf yükseltgenlerle tepkime vermez. Karbonil grubunun indirgenmesiyle ikincil alkol olan izopropil alkol (

2\text{-propanol}

) elde edilir.

Ketonların Tollens ayracına etki edememesi ve indirgenme reaksiyonu sonucu sekonder alkol oluşturması temel bir kuraldır.

4

Asetaldehit bileşiğinin sentezini ve reaksiyonunu değerlendirmek.

Asetaldehit (

CH_3CHO

), primer alkol olan etil alkolün (

CH_3CH_2OH

) bir basamak yükseltgenmesiyle elde edilir. Alifatik yapıda olup Tollens ile asetik aside (

CH_3COOH

) yükseltgenir.

İki karbonlu alifatik aldehitin eldesi ve yükseltgenme özellikleri bu tanıma uymaktadır.

Anahtar Kavram

Aldehit ve ketonların sınıflandırılması, indirgenme ve Tollens ayracı ile yükseltgenme reaksiyonları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 394Soru →

Sağlıklı bir insanda sindirim sisteminde görev alan bazı kanal ve damarlar ile bu yapıların gerçekleştirdiği fizyolojik süreçler veya taşıdıkları içeriklere ait özellikler aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütunda verilen kanal ve damarlar ile sağ sütundaki özelliklerin doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Karaciğer kapı toplardamarı tokluk durumunda glukoz derişimi en yüksek olan ve suda çözünen besin monomerlerini karaciğere taşıyan damarla; sol köprücük altı toplardamarı yağların sindirim ürünlerinin şilomikronlar halinde kan dolaşımına ilk kez katıldığı damarla; koledok kanalı karaciğerde üretilen ve yağların fiziksel sindirimini sağlayan safra sıvısını Vater kabarcığına taşıyan kanalla; Virsung kanalı ise pankreas asiner hücreleri tarafından salgılanan sindirim enzimlerini Vater kabarcığına ulaştıran kanalla eşleşir.

Karaciğer kapı toplardamarı ince bağırsaktan emilen suda çözünen maddeleri taşır ve toklukta glukoz yoğunluğu en yüksektir. Sol köprücük altı toplardamarı lenf yoluyla gelen şilomikronların kana ilk karıştığı yerdir. Koledok kanalı safra kesesinden gelen safra sıvısını taşırken, Virsung kanalı pankreastan gelen sindirim enzimlerini Vater kabarcığına ulaştırır. Bu eşleştirmeler fizyolojik ve anatomik doğrularla birebir örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Karaciğer kapı toplardamarının özelliklerini ve taşıdığı içeriği analiz etmek.

Bu damar, sindirim kanalından emilen suda çözünen maddeleri (glukoz, amino asit vb.) karaciğere taşır ve toklukta vücuttaki en yüksek glukoz derişimine sahiptir.

Sindirimden hemen sonra bağırsaktan emilen besinler doğrudan karaciğere ulaştığı için kapı toplardamarındaki besin yoğunluğu artar.

2

Şilomikronların kan dolaşımına katılma yolunu incelemek.

Lenf sistemiyle taşınan şilomikronlar, sol köprücük altı toplardamarı aracılığıyla kan dolaşımına ilk kez katılır.

Lenf sisteminin kan dolaşımı ile birleştiği ilk nokta sol köprücük altı toplardamarıdır.

3

Koledok kanalının işlevini ve taşıdığı sıvıyı belirlemek.

Koledok kanalı, karaciğerde sentezlenen ve safra kesesinde depolanan enzimsiz safra sıvısını duodenuma iletir.

Safra kesesinin kasılmasıyla safra sıvısı koledok kanalı vasıtasıyla ince bağırsağa dökülerek yağların fiziksel sindirimini gerçekleştirir.

4

Virsung kanalının işlevini ve taşıdığı salgıyı belirlemek.

Virsung kanalı, pankreas asiner hücrelerinde üretilen sindirim enzimlerini içeren pankreas özsuyunu duodenuma taşır.

Pankreas özsuyundaki enzimler kimyasal sindirim için Virsung kanalı ile Vater kabarcığına iletilmek zorundadır.

Anahtar Kavram

Sindirim sistemi yardımcı organları, kanal ve damarlarının işlevleri ve emilim yolları.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 395Soru →

İnsan vücudunda hormonal dengesizlikler veya hormonların etki mekanizmalarındaki aksaklıklar çeşitli endokrin hastalıklara yol açar.

Aşağıdaki sol sütunda verilen endokrin hastalıklar ile sağ sütunda verilen bu hastalıkların kandaki hormonal/fizyolojik profilleriyle ilgili açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirmeler sırasıyla: Tip 2 diyabet - Kanda insülin seviyesi normal veya yüksek olmasına rağmen reseptör duyarsızlığı; Nefrojenik diabetes insipidus - Kanda ADH yüksek olmasına rağmen reseptör yanıtsızlığı ve hipotonik idrar; Primer hipotiroidizm - Tiroksin yetersizliği ve yüksek TSH; Addison hastalığı - Kortizol ve aldosteron azlığı, yüksek ACTH ve deri renginde koyulaşma şeklinde olmalıdır.

Doğru eşleştirmede; Tip 2 diyabet hedef hücre zarlarındaki insülin reseptör duyarsızlığıyla, nefrojenik diabetes insipidus böbrek tübüllerindeki ADH reseptör bozukluğuyla, primer hipotiroidizm tiroit bezinin kendisinden kaynaklanan tiroksin eksikliği sonucu oluşan yüksek TSH seviyesiyle, Addison hastalığı ise adrenal korteks harabiyeti sonucu kortizol ve aldosteron eksikliğine bağlı yüksek ACTH ve iyon dengesizliğiyle eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1

Tip 2 diyabetin mekanizmasını analiz edin.

Tip 2 diyabette reseptör direnci olduğu saptandı.

Bu durum, kanda normal veya yüksek düzeyde insülin bulunmasına rağmen glikozun hücrelere alınamaması açıklamasıyla eşleşir.

2

Nefrojenik diabetes insipidusun patolojisini değerlendirin.

Böbrek tübüllerindeki ADH reseptör bozukluğu tespit edildi.

Kanda yüksek ADH seviyesine rağmen suyun geri emilemeyerek bol miktarda seyreltik idrar oluşturulması açıklamasıyla örtüşür.

3

Primer hipotiroidizmdeki hormonal geri bildirim döngüsünü inceleyin.

Tiroit bezi kaynaklı tiroksin eksikliği saptandı.

Negatif geri bildirimin azalması sonucu hipofiz kaynaklı TSH düzeyinin aşırı yükselmesi açıklamasıyla eşleşir.

4

Addison hastalığının fizyolojik profilini inceleyin.

Böbrek üstü bezi korteks hasarına bağlı kortizol ve aldosteron eksikliği belirlendi.

Kanda ACTH seviyesinin artışı, iyon dengesizliği ve deride tunçlaşma özellikleri gösteren açıklamayla eşleşir.

Anahtar Kavram

Hormon reseptör ilişkisi, hedef organ duyarlılığı ve hormonal geri bildirim mekanizmaları

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 396Soru →

Karboksilik asitlerin sınıflandırılması, yapısal özellikleri ve IUPAC adlandırılmasına ilişkin bilgilerin pekiştirilmesi amacıyla aşağıda sol sütunda verilen IUPAC adları ile sağ sütunda karışık olarak verilen yapısal formül ve özellik tanımlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Benzen-1,2-dikarboksilik asit ftalik asit özellikleri ile; propanedioik asit malonik asit özellikleri ile; 2-hidroksipropanoik asit laktik asit özellikleri ile; propenoik asit ise akrilik asit özellikleri ile eşleşir.

IUPAC adlandırması yapılan karboksilik asitler; içerdikleri fonksiyonel gruplara (alken, hidroksil), halka yapılarına ve karboksil grubu sayılarına göre ayırt edici yapısal/fiziksel özellikler sergiler. Verilen eşleştirmeler bu kurallara tam uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1

Aromatik yapıda olan benzen-1,2-dikarboksilik asidin formülünü ve endüstriyel kullanımını belirleme.

Bileşiğin ftalik asit olduğu ve plastikleştirici ftalatların üretiminde kullanıldığı görülerek aromatik dikarboksilik asit tanımıyla eşleştirilir.

Aromatik asitlerin yapısal farkındalığını ve kullanım alanlarını ayırt etmek.

2

Propanedioik asit isimlendirmesinden yola çıkarak bileşiğin karbon sayısını ve fonksiyonel gruplarını analiz etme.

Üç karbonlu ve iki karboksil grubuna sahip malonik asit (

HOOC-CH_2-COOH

) yapısına ulaşılır. Karboksil karbonlarındaki çift bağlar nedeniyle iki tane

sp^2

hibritleşmesi yapmış karbon içerdiği doğrulanır.

Dikarboksilik asitlerin açık formüllerini yazıp hibritleşme türlerini saptamak.

3

2-Hidroksipropanoik asit bileşiğinin yapısındaki fonksiyonel grupları ve optik aktiflik durumunu inceleme.

Formülün laktik asit (

CH_3-CH(OH)-COOH

) olduğu belirlenir. Merkez karbonun dört farklı gruba bağlı olduğu tespit edilerek kiral karbon içerdiği kanıtlanır.

Çok fonksiyonlu karboksilik asitlerin izomeri ve yapısal özelliklerini belirlemek.

4

Propenoik asit bileşiğinde doymamışlık kaynağı olan pi bağının varlığını ve buna bağlı kimyasal özellikleri değerlendirme.

Akrilik asit (

CH_2=CH-COOH

) yapısında bulunan alken çift bağının bromlu suyun rengini giderme ve polimerleşme tepkimelerine yol açtığı saptanır.

Doymamış karboksilik asitlerin kimyasal tepkime yatkınlıklarını analiz etmek.

Anahtar Kavram

Karboksilik asitlerin yapısal formülleri, sistematik adlandırılması ve fonksiyonel grup özelliklerine göre sınıflandırılması

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 397Soru →

Aşağıda verilen alkol bileşikleri ile bu bileşiklerin en karakteristik özelliklerini veya kullanım alanlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Metanol bileşiğinin yükseltgenerek aldehit oluşturması ve odun damıtılmasıyla elde edilmesi özelliğiyle; etandiol bileşiğinin antifriz olarak kullanılması özelliğiyle; propantriol bileşiğinin kozmetikte nemlendirici olarak kullanılması özelliğiyle; 2-metil-2-propanol bileşiğinin ise yükseltgenme tepkimesi vermemesi özelliğiyle eşleştirilmesi gerekir.

Yapılan eşleştirmede metanol yükseltgenerek aldehit oluşturma ve odun damıtılmasıyla elde edilme; etandiol iki primer karbona bağlı OH grubu içerme ve antifriz olarak kullanılma; propantriol nemlendirici olarak kullanılma ve triol olma; 2-metil-2-propanol ise tersiyer alkol olup yükseltgenmeme özellikleri ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1

Metanol (

CH_3OH

) bileşiğinin kimyasal yapısını ve endüstriyel kaynağını analiz etmek.

Metanol tek karbonlu en basit primer monoalkoldür. Bir basamak yükseltgendiğinde formaldehit oluşur. Endüstride odunun hava almayan ortamda yüksek sıcaklıkta kuru damıtılmasından elde edilebildiği için odun alkolü adı da verilir.

Metanolün ayırt edici özellikleriyle doğru tanımı eşleştirmek için.

2

Etandiol (glikol) bileşiğinin molekül yapısını ve kullanım alanını incelemek.

Etandiol (

HO-CH_2-CH_2-OH

), iki tane primer alkol grubu içeren en basit dioldür. Su ile kuvvetli hidrojen bağları oluşturarak suyun donma noktasını düşürdüğü için antifriz olarak kullanılır.

Etandiolün yapısal özelliklerini kullanım alanıyla ilişkilendirmek için.

3

Propantriol (gliserin) bileşiğinin molekül yapısını ve fiziksel özelliklerini incelemek.

Propantriol (

HO-CH_2-CH(OH)-CH_2-OH

), üç adet hidroksil grubu içeren bir trioldür (polialkol). Yoğun hidrojen bağları nedeniyle viskozitesi yüksek ve nem çekici bir sıvıdır, bu yüzden kozmetikte nemlendirici olarak kullanılır.

Propantriolün polialkol yapısını ve kozmetik uygulamalarını belirlemek için.

4

2-Metil-2-propanol bileşiğinin sınıfını ve tepkime özelliklerini belirlemek.

2-Metil-2-propanol (tersiyer bütil alkol) bileşiğinde, hidroksil grubunun bağlı olduğu karbon atomuna üç tane alkil grubu bağlıdır. Bu karbon atomunda hidrojen atomu bulunmadığı için normal koşullarda yükseltgenme tepkimesi gerçekleşmez.

Tersiyer alkollerin yükseltgenme davranışını belirleyip eşleştirmek için.

Anahtar Kavram

Alkollerin sınıflandırılması, fiziksel özellikleri, adlandırılması ve yükseltgenme tepkimeleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 398Soru →

Aşağıda formülleri verilen ester bileşiklerini, uygun koşullarda hidroliz edildiklerinde açığa çıkan alkollerin IUPAC adları ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda;

\mathrm{CH_3\text{-}COO\text{-}CH(CH_3)_2}

bileşiği propan-2-ol ile,

\mathrm{CH_3\text{-}CH_2\text{-}COO\text{-}CH_3}

bileşiği metanol ile,

\mathrm{H\text{-}COO\text{-}CH_2\text{-}CH_2\text{-}CH_3}

bileşiği propan-1-ol ile ve

\mathrm{CH_3\text{-}CH_2\text{-}CH_2\text{-}COO\text{-}CH_2\text{-}CH_3}

bileşiği etanol ile eşleşir.

Esterlerin su ile hidrolizinden karboksilik asit ve alkol elde edilir. Hidroliz sırasında esterin

-\mathrm{O-R'}

kısmına suyun hidrojeni eklenerek alkol molekülü elde edilir. Formüllerdeki esterlerin alkil grupları sırasıyla izopropil, metil, propil ve etildir. Bu gruplara karşılık gelen alkollerin IUPAC adları ise sırasıyla propan-2-ol, metanol, propan-1-ol ve etanoldür.

Adım Adım Çözüm

1

Esterin genel yapısını analiz ederek hidroliz sırasında ayrılacak asit ve alkol parçalarını belirleme.

Genel ester formülü

\mathrm{R\text{-}COO\text{-}R'}

şeklindedir. Hidroliz edildiğinde karbonil grubuna bağlı olan

\mathrm{R\text{-}CO-}

kısmı karboksilik aside, alkoksi grubuna bağlı olan

-\mathrm{O\text{-}R'}

kısmı ise alkole (

\mathrm{R'\text{-}OH}

) dönüşür.

Ester hidroliz tepkimesinin yönünü ve hangi alkil grubunun alkol yapısını oluşturacağını netleştirmek amacıyla bu belirleme yapılır.

2

Her bir ester molekülündeki alkil grubunu (

\mathrm{R'}

) tespit etme.

Birinci bileşikte alkil grubu izopropil (

-\mathrm{CH(CH_3)_2}

), ikinci bileşikte metil (

-\mathrm{CH_3}

), üçüncü bileşikte propil (

-\mathrm{CH_2CH_2CH_3}

), dördüncü bileşikte ise etil (

-\mathrm{CH_2CH_3}

) grubudur.

Ester yapısındaki alkol kökenli alkil gruplarının karbon iskeletini ve bağlanma şeklini belirlemek için bu adım uygulanır.

3

Oluşan alkollerin IUPAC kurallarına göre adlandırılması ve sağ sütundaki seçeneklerle eşleştirilmesi.

İzopropil alkolün IUPAC adı propan-2-ol, metil alkolün IUPAC adı metanol, n-propil alkolün IUPAC adı propan-1-ol, etil alkolün IUPAC adı etanol olarak belirlenir ve eşleştirme tamamlanır.

Türeyen alkollerin sistematik adlandırılmasını yaparak doğru eşleştirmeye ulaşmak için bu adım gereklidir.

Anahtar Kavram

Esterlerin hidroliz tepkimeleri ve bu tepkimeler sonucunda oluşan alkollerin adlandırılması.

Soru 399Soru →

Aşağıda denkleştirilmemiş halde bir redoks tepkimesi verilmiştir:

Sb\text{(k)} + HNO_3\text{(suda)} \rightarrow Sb_2O_5\text{(k)} + NO_2\text{(g)} + H_2O\text{(s)}

Bu tepkime en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde, soldaki kimyasal maddeleri sağdaki doğru rol ve katsayı açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sb(k) maddesi indirgen özellik gösterir ve katsayısı 2 olur. HNO3(suda) yükseltgen özellik gösterir ve katsayısı 10 olur. Sb2O5(k) yükseltgenme ürünüdür ve katsayısı 1 olur. H2O(s) ise redoksa katılmayan üründür ve katsayısı 5 olur.

Tepkime en küçük tam sayılarla denkleştirildiğinde katsayılar 2Sb + 10HNO3 -> Sb2O5 + 10NO2 + 5H2O şeklindedir. Sb elektron vererek yükseltgendiği için indirgendir (katsayısı 2). HNO3 elektron alarak indirgendiği için yükseltgendir (katsayısı 10). Sb2O5 yükseltgenme ürünüdür (katsayısı 1). H2O ise redoksa doğrudan katılmayan üründür (katsayısı 5). Bu durum doğru eşleşmeleri sağlar.

Adım Adım Çözüm

1

Tepkimeye katılan tüm atomların yükseltgenme basamaklarını belirlemek.

Sb: 0, HNO3'teki N: +5, Sb2O5'teki Sb: +5, NO2'deki N: +4 olarak bulunur. H (+1) ve O (-2) değerlikleri değişmemiştir.

Hangi atomların yükseltgendiğini ve hangi atomların indirgendiğini saptayarak yarı tepkimeleri doğru yazabilmek için bu işlem yapılır.

2

Yükseltgenme ve indirgenme yarı tepkimelerini yazarak elektron sayılarını belirlemek.

Yükseltgenme: 2Sb^0 -> Sb2^(+5) + 10e^- (sağda 2 Sb olduğu için sol taraf 2 ile çarpılarak 10 elektron verildiği bulunur). İndirgenme: N^(+5) + 1e^- -> N^(+4) (1 elektron alındığı bulunur).

Alınan ve verilen elektron sayıları arasındaki ilişkiyi kurmak için yarı tepkimelerin yazılması şarttır.

3

Alınan ve verilen elektron sayılarını eşitlemek.

İndirgenme yarı tepkimesi 10 ile çarpılır: 10N^(+5) + 10e^- -> 10N^(+4).

Redoks tepkimelerinde alınan elektron sayısı verilen elektron sayısına eşit olmak zorundadır.

4

Elde edilen katsayıları ana tepkimede yerlerine yazıp hidrojen ve oksijen sayılarını H2O ile denkleştirmek.

Katsayılar yazıldığında: 2Sb + 10HNO3 -> Sb2O5 + 10NO2 elde edilir. Sol taraftaki 10 adet hidrojen atomunu denkleştirmek için sağ tarafa 5H2O eklenir. Oksijen sayıları kontrol edildiğinde (Solda 30, sağda 5+20+5 = 30) denklemin tam olarak eşitlendiği görülür.

Kütlenin korunumu kanunu uyarınca tepkimenin her iki tarafındaki atom sayılarının eşitlenmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Redoks tepkimelerinin elektron denkliği yöntemiyle denkleştirilmesi, indirgen/yükseltgen maddelerin ve ürünlerin rollerinin belirlenmesi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 400Soru →

İnsan vücudunda bulunan farklı kas dokusu türleri ile bu dokuların mikroskobik yapıları, çalışma prensipleri ve düzenleyici molekülleri arasında belirli eşleşmeler mevcuttur. Buna göre, aşağıda sol sütunda verilen kas dokusu unsurlarını sağ sütundaki uygun açıklama ve özelliklerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İskelet kası somatik denetim ve troponin mekanizmasıyla; düz kas otonom denetim, bantlaşmasız yapı ve kalmodulin mekanizmasıyla; kalp kası miyojenik ritim, dallanmış lif ve interkale diskler ile; kırmızı kas lifleri ise yüksek miyoglobin ve mitokondri kapasitesiyle eşleşmektedir.

Doğru eşleştirme; her kas dokusunun kendine özgü olan innervasyon (sinir sistemi), protein düzenlemesi (troponin/kalmodulin) ve anatomik bağlantılarını (interkale disk, dallanma) tam olarak yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Sinirsel denetim mekanizmalarını ayırt etme.

İskelet kasının somatik; düz ve kalp kasının otonom olduğu belirlenir.

Kasların istemli veya istemsiz çalışma prensibi en temel fizyolojik farktır.

2

Düzenleyici proteinlerin ve kalsiyumun rolünü inceleme.

Troponinin çizgili kaslarda (iskelet ve kalp), kalmodulinin ise düz kaslarda işlev gördüğü saptanır.

Düz kaslarda sarkomer yapısı bulunmadığı için kalsiyum kontrolü farklı bir protein setine (kalmodulin) bağlıdır.

3

Histolojik (dokusal) farklılıkları analiz etme.

Dallanmış yapı ve interkale disklerin kalp kasına özgü olduğu görülür.

Kalp kası hücrelerinin bir bütün olarak (sinsityum gibi) çalışabilmesi için bu özel elektriksel bağlantılar gereklidir.

4

Metabolik kapasiteleri karşılaştırma.

Miyoglobin ve mitokondri yoğunluğunun Tip I (kırmızı) liflerin temel özelliği olduğu doğrulanır.

Dayanıklılık gerektiren aerobik faaliyetlerde oksijen depolama kapasitesi kritik rol oynar.

Anahtar Kavram

Kas Dokusu Türleri ve Fizyolojik Özellikleri

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram