Tüm alıştırma soruları

8734 soru

Soru 4461Soru

Beş karbonlu açık zincirli monoalkenler olan XX, YY ve ZZ bileşikleri ile ilgili aşağıdaki bilgiler veriliyor:

- XX bileşiği cis-trans (geometrik) izomeri gösterirken, YY ve ZZ bileşikleri bu izomeriyi göstermez.
- YY bileşiğine asidik ortamda su (H2OH_2O) katıldığında oluşan kararlı ana ürün bir tersiyer (üçüncül) alkoldür.
- ZZ bileşiği, dallanmamış (düz zincirli) bir yapıya sahiptir.

Buna göre XX, YY ve ZZ bileşiklerinin IUPAC sistemine göre adları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: XX: 2-penten, YY: 2-metil-2-büten, ZZ: 1-penten

Cevap

X bileşiğinin 2-penten, Y bileşiğinin 2-metil-2-büten, Z bileşiğinin ise 1-penten olduğu seçenek doğrudur.
Verilen bilgilere göre; 2-penten cis-trans izomerisi gösteren beş karbonlu açık zincirli monoalkendir (XX). 2-metil-2-büten bileşiği çift bağ karbonunda iki özdeş metil grubu taşıdığından cis-trans izomerisi göstermez ve Markovnikov kuralına göre su katılmasıyla tersiyer bir alkol olan 2-metil-2-butanol bileşiğini oluşturur (YY). 1-penten ise dallanmamış düz zincirli bir yapıya sahiptir ve çift bağlı uç karbonunda iki hidrojen taşıdığından cis-trans izomerisi göstermez (ZZ). Bu durum doğru seçenekteki eşleştirmeyle tam olarak uyuşmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Beş karbonlu açık zincirli monoalkenlerin (C5H10C_5H_{10}) tüm izomerlerini yazarak yapılarını belirlemek.
Olası izomerler: 1-penten, 2-penten, 2-metil-1-büten, 2-metil-2-büten ve 3-metil-1-büten'dir.
Verilen özellikleri sağlayan doğru bileşikleri bu izomer havuzundan seçebilmek için yapıları bilmemiz gerekir.
2
Cis-trans izomerisi gösterebilme şartını çift bağ karbonlarına bağlı gruplara bakarak incelemek.
Çift bağ karbonlarından birine bile iki aynı grup bağlıysa cis-trans izomerisi görülmez. 2-penten (CH3CH=CHCH2CH3CH_3-CH=CH-CH_2-CH_3) cis-trans gösterir (XX). Diğer izomerler (1-penten, 2-metil-1-büten, 2-metil-2-büten, 3-metil-1-büten) ise göstermez.
XX bileşiğinin cis-trans gösterdiği, YY ve ZZ'nin ise göstermediği belirtilmiştir.
3
Cis-trans göstermeyen izomerlerin (YY adayı) asidik ortamda su katılması (hidrasyon) tepkimesini Markovnikov kuralına göre analiz etmek.
2-metil-2-büten (CH3C(CH3)=CHCH3CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3) ve 2-metil-1-büten (CH2=C(CH3)CH2CH3CH_2=C(CH_3)-CH_2-CH_3) bileşiklerine su (HOHH-OH) katıldığında, hidrojen atomu hidrojeni çok olan karbona, hidroksil (OH-OH) grubu ise hidrojeni az olan çift bağ karbonuna bağlanarak tersiyer alkol olan 2-metil-2-butanol'ü oluşturur. Dolayısıyla YY bu iki bileşikten biri olmalıdır.
YY bileşiğinin su katılmasıyla kararlı bir tersiyer alkol oluşturduğu verilmiştir.
4
ZZ bileşiğinin düz zincirli (dallanmamış) olma ve cis-trans göstermeme şartını de��erlendirmek.
5 karbonlu düz zincirli alkenler 1-penten ve 2-penten'dir. 2-penten cis-trans gösterdiğinden, cis-trans göstermeyen düz zincirli tek alken olan 1-penten ZZ bileşiğidir.
ZZ bileşiğinin dallanmamış yapıda olduğu ve cis-trans göstermediği bilgisiyle bu sonuca ulaşılır.
5
Bulunan bileşikleri seçeneklerle eşleştirmek.
XX: 2-penten, YY: 2-metil-2-büten, ZZ: 1-penten olarak belirlenir.
T��m kriterleri eksiksiz karşılayan tek eşleştirme bu sıralamadır.

Anahtar Kavram

Alkenlerde cis-trans izomerisi şartı, IUPAC adlandırması, dallanma kavramı ve Markovnikov kuralına göre su katılmasıyla alkol eldesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4462Soru

Sabit sıcaklıkta kapalı bir kapta,

CaCO3(k)CaO(k)+CO2(g)CaCO_3(k) \rightleftharpoons CaO(k) + CO_2(g)

tepkimesi dengededir. Aynı sıcaklıkta kaba bir miktar CO2CO_2 gazı ilave edilerek sistemin yeniden dengeye ulaşması sağlanıyor.

Buna göre, yeni kurulan denge ile ilgili;

I. Tepkimenin denge sabiti (KcK_c) büyür.
II. CO2CO_2 gazının derişimi başlangıç durumuna göre artar.
III. CaCO3(k)CaCO_3(k) katısının kütlesi artar.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız III

Cevap

Yalnız III ifadesinin yer aldığı seçenek doğrudur. Çünkü sabit sıcaklıkta denge sabiti değişmez, dolayısıyla tek gaz fazındaki madde olan CO2'nin derişimi de başlangıçtaki değerine geri döner; denge girenler yönüne kaydığı için CaCO3 katısının kütlesi artar.
Denge bağıntısı yazıldığında Kc=[CO2]K_c = [CO_2] olduğu görülür. Sıcaklık değişmediği için KcK_c değeri sabit kalmalıdır. Kaba CO2CO_2 gazı eklendiğinde derişimi anlık olarak artar, ancak sistem KcK_c eşitliğini sağlamak için sola kayarak eklenen CO2CO_2 gazının tamamını tüketir ve derişimi başlangıç seviyesine geri döner. Denge sola kaydığı için de girenler tarafındaki CaCO3(k)CaCO_3(k) katısının kütlesi artar. Dolayısıyla yalnızca üçüncü öncül doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Tepkime için derişimler cinsinden denge bağıntısını yazın.
Kc=[CO2]K_c = [CO_2] bağıntısı elde edilir.
Katı haldeki CaCO3CaCO_3 ve CaOCaO maddeleri heterojen denge bağıntısında yer almazlar.
2
Sıcaklığın denge sabitine (KcK_c) etkisini değerlendirin.
KcK_c değeri değişmez.
Denge sabiti (KcK_c) yalnızca sıcaklıkla değişir ve bu işlem sabit sıcaklıkta gerçekleştirilmiştir.
3
Le Chatelier ilkesine göre dengenin kayma yönünü ve madde miktarlarındaki değişimi belirleyin.
Kaba CO2(g)CO_2(g) eklenmesiyle denge girenler (sola) yönüne kayar. CaO(k)CaO(k) miktarı azalırken, CaCO3(k)CaCO_3(k) katısının kütlesi artar. CO2CO_2 derişimi ise KcK_c sabit kalacağı için tekrar başlangıç değerine eşitlenir.
Sistem yapılan etkiyi azaltacak yönde hareket eder; ancak ortamda tek gaz fazı CO2CO_2 olduğu için denge sabiti eşitliğini korumak amacıyla derişimini başlangıçtaki değerine tamamen döndürür.

Anahtar Kavram

Heterojen denge tepkimelerinde sabit sıcaklıkta gaz eklenmesinin denge derişimlerine ve katı kütlelerine etkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4463Soru

Bir sanat kuramcısı, güzel sanatların tasnifiyle ilgili şu tespitte bulunur:

"Bir ressam tuvaline bir kış manzarasını aktardığında alımlayıcı bu manzarayı tek bir anda, bütüncül ve eş zamanlı olarak kavrayabilir. Bir besteci kışı anlatan bir senfoni icra ettiğinde ya da bir şair kış temalı bir şiir okuduğunda ise alımlayıcı eseri ancak zamanın akışı içinde, ardışık bir biçimde deneyimler. Bir tiyatro sanatçısı ise sahnedeki kış dekoru önünde bir karakteri canlandırarak eylemi hem mekânda hem de zamanda somutlaştırır."

Bu tespitten hareketle güzel sanatların sınıflandırılması ve edebiyatın bu sınıflandırmadaki yeriyle ilgili;

I. Resim, plastik (görsel) sanatlar içinde mekânsal; müzik ve edebiyat ise fonetik (işitsel) sanatlar içinde zamansal bir boyuta sahiptir.
II. Edebiyatın fonetik bir sanat dalı olması, onun alımlanma sürecinin müzik gibi zamansal bir akışa (süreye) tabi olmasını gerektirir.
III. Plastik sanatlar alımlayıcıda eş zamanlı (simültane) bir kavrayış sunarken, fonetik sanatlar ardışık (ardıl) bir algılama sürecine dayanır.
IV. Tiyatro, yazılı bir edebi metne dayanması yönüyle fonetik sanatların bir alt dalı sayılırken, sahneleme tekniğiyle dramatik sanatlara yönelir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Birinci, ikinci ve üçüncü yargıların yer aldığı seçenek doğrudur.
Birinci, ikinci ve üçüncü yargılar doğrudur. Çünkü resim plastik bir sanat olarak mekânsal ve eş zamanlı (simültane) algılanırken; müzik ve edebiyat fonetik sanatlar olarak zamansal akış içinde ardışık (ardıl) olarak alımlanır. Bu durum metindeki açıklamalarla birebir örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki resim, müzik, şiir (edebiyat) ve tiyatro örneklerini güzel sanatlar sınıflandırmasındaki yerleriyle eşleştirin.
Resim plastik (görsel), müzik ve edebiyat fonetik (işitsel), tiyatro ise dramatik (ritmik) sanatlardandır.
Yargıların doğruluğunu test etmek için temel sınıflandırma bilgisini metne uygulamak gerekir.
2
Birinci, ikinci ve üçüncü yargıları değerlendirin.
Birinci yargı resmin mekânsal, müzik ve edebiyatın zamansal olduğunu; ikinci yargı edebiyatın alımlanmasının zamansal bir akış gerektirdiğini; üçüncü yargı plastik sanatların eş zamanlı, fonetik sanatların ise ardışık alımlandığını belirtmektedir.
Metindeki 'tek bir anda kavrama' (eş zamanlı/plastik) ve 'zamanın akışı içinde deneyimleme' (ardışık/fonetik) ifadeleri bu yargıları doğrulamaktadır.
3
Dördüncü yargıyı değerlendirin.
Tiyatro, bir edebi metne dayansa bile dramatik sanatların bağımsız bir dalıdır, fonetik sanatların alt dalı değildir.
Güzel sanatlar sınıflandırmasında tiyatro, malzemesinin hareket ve insan olması nedeniyle doğrudan dramatik (ritmik) sanatlar arasında yer alır.

Anahtar Kavram

Edebiyatın fonetik sanatlar içindeki yeri, malzemesi (dil/ses) ve alımlanma sürecinin zamansal (temporal) niteliği açısından diğer güzel sanatlarla (plastik ve dramatik sanatlar) karşılaştırılması.
Soru 4464Soru

Bir bitki fizyolojisi laboratuvarında gerçekleştirilen deneyde, bir bitki türünün 2424 saatlik periyotlarda 1010 saat ışık ve 1414 saat kesintisiz karanlıkta bırakıldığında çiçeklendiği gözlenmiştir. Ancak aynı bitki türünde, 1414 saatlik karanlık periyodun ortasında kısa süreli bir kırmızı ışık flaşı verildiğinde çiçeklenmenin gerçekleşmediği saptanmıştır. Bu deneyin devamında, kırmızı ışık flaşının hemen ardından uzak kırmızı ışık flaşı uygulandığında ise bitkinin tekrar çiçeklendiği görülmüştür.

Buna göre, bu bitki türü ve çiçeklenme mekanizmasıyla ilgili;

I. Kritik karanlık süresinden daha uzun süreli, kesintisiz gece periyoduna ihtiyaç duyan bir kısa gün bitkisidir.
II. Karanlık periyodun kırmızı ışık flaşı ile bölünmesi, bitki hücrelerindeki fitokrom dengesini çiçeklenmeyi baskılayan aktif form (PfrP_{fr}) lehine değiştirmiştir.
III. Fotoperiyodik tepkinin oluşmasında, karanlık periyoduna yapılan en son ışık flaşının dalga boyu belirleyici olmuştur.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Verilen deney verilerine göre bitki bir kısa gün bitkisidir, kırmızı ışık çiçeklenmeyi baskılamış, uzak kırmızı ışık ise bu baskıyı kaldırarak son flaşın etkisini göstermiştir.
Deneyde bitkinin 14 saatlik uzun bir gece periyodunda çiçeklenmesi onun bir kısa gün bitkisi olduğunu gösterir (I doğru). Kısa gün bitkilerinde gece periyodunun kırmızı ışıkla bölünmesi, inaktif P_r formunu aktif P_fr formuna dönüştürerek çiçeklenmeyi engeller (II doğru). Deneyde kırmızı ışığın ardından uzak kırmızı ışık verilmesinin çiçeklenmeyi tekrar başlatması, fotoperiyodik tepkinin son uygulanan ışık dalga boyuna göre şekillendiğini kanıtlar (III doğru).

Adım Adım Çözüm

1
Bitki tipinin belirlenmesi
Kısa gün bitkisi
14 saatlik (uzun) karanlıkta çiçeklenip, karanlık bölündüğünde çiçeklenmemesi kısa gün bitkilerinin karakteristiğidir.
2
Fitokrom dönüşümünün analizi
P_fr formu çiçeklenmeyi baskılar
Kırmızı ışık P_r formunu P_fr formuna dönüştürür. Kısa gün bitkilerinde P_fr formunun yüksekliği çiçeklenmeyi engeller.
3
Işık flaşı sıralamasının etkisi
Son flaş belirleyicidir
Uzak kırmızı ışık, P_fr formunu tekrar inaktif P_r formuna dönüştürdüğü için kırmızı ışığın engelleyici etkisini ortadan kaldırır.

Anahtar Kavram

Bitkilerde fotoperiyodizmin kesintisiz karanlık süresi ve fitokrom (Pr/Pfr) dönüşümleri tarafından kontrol edilmesi.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4465Soru

Bitkilerde çiçeklenmenin kontrol edilmesinde gün uzunluğuna bağlı olarak verilen fizyolojik tepkiler fotoperiyodizm olarak adlandırılır. Bir bitkinin fotoperiyodik uyaranı (ışık/karanlık süresi) algılamasından itibaren çiçek açmasına kadar geçen süreçte meydana gelen aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Süreç; yapraklardaki fitokromların ışığı algılaması ile başlar, ardından çiçeklenme sinyali üretilir, bu sinyal floem ile büyüme ucuna taşınır ve son olarak orada genetik değişimlerle çiçek organları oluşur.
Bitkilerde çiçeklenme süreci hiyerarşik bir akış izler: Önce algılama (yapraklardaki fitokromlar), sonra sinyal üretimi (yaprak hücreleri), ardından iletim (floem yoluyla meristeme) ve en son yapısal değişim (çiçek meristemi genlerinin aktivasyonu) gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Algılama aşamasının belirlenmesi
Yapraklardaki fitokromların PrP_r ve PfrP_{fr} formları arasındaki dönüşüm ile fotoperiyodun algılanması sağlanır.
Bitkisel tepkilerde dış uyarının (ışık) reseptörlerce fark edilmesi ilk adımdır.
2
Sinyal üretiminin tespiti
Uygun fotoperiyod sağlandığında yapraklarda çiçeklenme sinyali (florigen/FT proteini) üretilir.
Algılama gerçekleştikten sonra bitki bu duruma uygun fizyolojik yanıtı (sinyal üretimi) verir.
3
Taşıma mekanizmasının analizi
Üretilen protein yapılı sinyaller floem (soymuk borusu) dokusu ile yapraklardan büyüme noktalarına iletilir.
Fotoperiyodik tepki yapraklarda başlar ancak çiçeklenme sürgün uçlarında (meristemlerde) gerçekleşir, bu yüzden sinyalin taşınması zorunludur.
4
Farklılaşma ve gelişim aşamasının belirlenmesi
Büyüme noktasındaki hücrelerin genetik programı değişerek çiçek organları (çanak yaprak, taç yaprak vb.) oluşur.
Sürecin nihai sonucu olan çiçeklenme, meristematik dokudaki farklılaşma ile tamamlanır.

Anahtar Kavram

Bitkilerde fotoperiyodik tepki yapraklarda başlar ve çiçeklenme sinyali floem yoluyla meristemlere taşınarak çiçeklenmeyi tetikler.
Soru 4466Soru

Geçti artık istemem yola gelmeni,
Karanlık gecelerde bulmuşum seni,
Hatırlamam bir daha dündeki beni,
Eski gençliğimi ver bana geri.

Bu dörtlükle ilgili olarak a��ağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlk üç dizede ek halinde redif kullanılmış, kafiye ise iki ses benzerliğine dayanan tam kafiye olarak belirlenmiştir.

Cevap

İlk üç dizede belirtme durum eki olan '-i' sesinin ek halinde redif oluşturduğu ve geriye kalan 'gelmen', 'sen', 'ben' kısımlarındaki '-en' seslerinin iki ses benzerliğine dayanarak tam kafiye oluşturduğu yargısı doğrudur.
İlk üç dize sonundaki 'gelmeni', 'seni' ve 'beni' kelimelerinde yer alan '-i' ekleri, belirtme durum eki görevinde olduklarından ek halinde rediftir. Geriye kalan 'gelmen', 'sen' ve 'ben' kelime sonlarındaki '-en' sesleri (iki ses benzerliği) ise tam kafiye oluşturmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını ve duraklarını heceleyerek kontrol etme.
Bütün dizelerin 11 heceden oluştuğu ve durakların kelimeleri bölmeden 6+5 şeklinde (Geçti artık istemem / yola gelmeni) düzenlendiği saptanır.
Şiirin ölçüsel yapısını ve durak birimlerini doğru belirlemek için.
2
İlk üç dizenin sonundaki 'gelmeni', 'seni' ve 'beni' sözcüklerini kök ve eklerine ayırma.
'gel-me-n-i' (belirtme eki), 'sen-i' (belirtme eki) ve 'ben-i' (belirtme eki) yapısı elde edilir.
Sözcüklerin sonundaki seslerin ek mi yoksa kök mü olduğunu belirleyerek redif analizini doğru yapabilmek için.
3
Aynı görevdeki ekleri (redif) belirleme.
Her üç dizede ortak olan tek ek '-i' belirtme durum ekidir; dolayısıyla '-i' sesteki benzerlik rediftir.
Yazılış ve görev ortaklığı taşıyan eklerin redif sayılması kuralını uygulamak için.
4
Redif çıktıktan sonra kalan kısımlardaki ses benzerliklerini inceleme.
'gelmen', 'sen' ve 'ben' sözcükleri arasında kalan '-en' seslerinin (e ve n olmak üzere iki ses) tam kafiye oluşturduğu görülür.
Kafiye türünü doğru saptamak için.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye ve redif tahlili yaparken kelimelerin kök ve ek yapılarını doğru ayırt etmek, kökte yer alan seslerle ekteki seslerin aynı görevdeymiş gibi karıştırılmasını önlemek.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4467Soru

Bitkilerde fotoperiyodizm üzerine yapılan bir çalışmada, kritik karanlık süresinin 1212 saat olduğu bir ortamda X ve Y bitki türlerinin çiçeklenme durumları incelenmiştir. Deneyde uygulanan ışıklandırma periyotları aşağıda verilmiştir:

* 1. Durum: 1010 saat ışık / 1414 saat kesintisiz karanlık
* 2. Durum: 1414 saat ışık / 1010 saat kesintisiz karanlık
* 3. Durum: 1010 saat ışık / 1414 saat karanlık (Karanlık periyodun tam ortasında kısa süreli kırmızı ışık flaşı uygulanmıştır.)

X bitkisinin bir kısa gün bitkisi, Y bitkisinin ise bir uzun gün bitkisi olduğu bilindiğine göre;

I. 1. durumda X bitkisinin çiçeklenmesi beklenirken, Y bitkisinin çiçeklenmesi beklenmez.
II. 2. durumda Y bitkisi, kritik karanlık süresinden daha kısa süre karanlığa maruz kaldığı için çiçeklenir.
III. 3. durumda uygulanan ışık flaşı, kesintisiz karanlık süresini bozduğu için X bitkisinin çiçeklenmesini sağlar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Bitkilerin çiçeklenmesi için belirleyici olan kesintisiz karanlık süresidir; bu nedenle 1. ve 2. öncülleri içeren seçenek doğrudur.
Kısa gün bitkileri (X), karanlık süresinin kritik eşiği (1212 saat) aştığı durumlarda çiçeklenir. 1. durumda karanlık 1414 saat olduğu için X çiçeklenir. Uzun gün bitkileri (Y) ise karanlık süresinin kritik eşiğin altında kaldığı durumlarda çiçeklenir. 2. durumda karanlık 1010 saat olduğu için Y çiçeklenir. Bu nedenle I ve II doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kritik karanlık süresi ile deney koşullarını karşılaştırın.
Kritik süre 1212 saattir. 1. durumda karanlık 1414 saattir (>12>12), 2. durumda 1010 saattir (<12<12).
Fotoperiyodik tepkiyi belirlemek için karanlık süresinin eşik değerle ilişkisi saptanmalıdır.
2
Bitki türlerinin tepkilerini analiz edin.
X (Kısa gün) bitkisi uzun geceyi (1414 saat) sevdiği için 1. durumda çiçeklenir. Y (Uzun gün) bitkisi kısa geceyi (1010 saat) sevdiği için 2. durumda çiçeklenir.
Kısa gün bitkileri uzun geceye, uzun gün bitkileri kısa geceye ihtiyaç duyar.
3
Işık flaşının etkisini değerlendirin.
3. durumda gece bölünmüştür. Bitki bunu iki kısa gece olarak algılar. Bu durum uzun gün bitkisini uyarırken kısa gün bitkisinin çiçeklenmesini engeller.
Kısa gün bitkileri için karanlığın kesintisiz olması zorunludur.

Anahtar Kavram

Bitkilerde fotoperiyodizmde asıl belirleyici faktör gün uzunluğu değil, kesintisiz karanlık süresidir.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 4468Soru

Çiçekli bir bitkinin dişi organında gerçekleşen megasporogenez ve embriyo kesesi oluşumu sürecinde gözlenen aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dişi gamet oluşumu; megaspor ana hücresinin mayozu, üç megasporun erimesi, kalan megasporun üç mitoz geçirmesi, sekiz çekirdekli yapının kurulması ve hücrelerin farklılaşması sırasıyla gerçekleşir.
Doğru sıralama, önce ana hücrenin mayoz geçirerek genetik çeşitliliğe sahip megasporları oluşturmasını, ardından hücrelerin elenmesini ve tek kalan megasporun mitozlarla embriyo kesesini kurmasını kapsar. Bu süreç dişi gametofitin (embriyo kesesi) olgunlaşması için biyolojik bir zorunluluktur.

Adım Adım Çözüm

1
Megasporogenez başlangıcını belirleme
Megaspor ana hücresi (2n2n) mayoz geçirerek 4 adet haploit (nn) megaspor oluşturur.
Gamet oluşumu süreci her zaman mayoz bölünme ile başlar.
2
Megaspor eliminasyonu
Dört hücreden üçü erir, geriye bir adet fonksiyonel megaspor kalır.
Bitkilerde dişi gametin daha büyük ve besin açısından zengin olması için kaynak tek bir hücrede toplanır.
3
Gametofit gelişimi (Mitoz evresi)
Fonksiyonel megaspor çekirdeği ardışık 3 mitoz geçirerek 8 çekirdek oluşturur.
Embriyo kesesinin karmaşık yapısını oluşturmak için yeterli sayıda çekirdek üretilmelidir.
4
Hücre organizasyonu
Çekirdekler 3 antipot, 2 polar, 2 sinerjit ve 1 yumurta hücresi şeklinde organize olur.
Döllenme ve endosperm oluşumu için gerekli olan yapılar bu aşamada yerlerine yerleşir.

Anahtar Kavram

Megasporogenez ve Megagametogenez
Soru 4469Soru

Çiçekli bir bitkide erkek ve dişi gametofitlerin oluşum süreçleri (mikrosporogenez ve megasporogenez) incelendiğinde, gerçekleşen olaylar ve oluşan yapılarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Megasporogenez sonucunda oluşan dört haploit hücreden sadece bir tanesi hayatta kalarak gametofit yapısını oluştururken, mikrosporogenez sonucu oluşan dört hücrenin tamamı polen tanelerine dönüşebilir.

Cevap

Megasporogenezde oluşan 4 hücreden sadece biri gelişirken, mikrosporogenezde oluşan 4 hücrenin tamamı polen oluşturur.
Çiçekli bitkilerin üreme döngüsünde, erkek organın anther kısmında oluşan dört mikrosporun tamamı polen üretirken, dişi organdaki tohum taslağında oluşan dört megaspordan üçü sitoplazma yetersizliği gibi nedenlerle elenir ve sadece biri embriyo kesesini oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Erkek gamet oluşumunun (mikrosporogenez) analiz edilmesi.
2n mikrospor ana hücresi Mayoz\xrightarrow{Mayoz} 4 tane n kromozomlu mikrospor oluşur. Bu hücrelerin her biri polene dönüşür.
Erkek organın başçığında her mayoz sonucunda 4 fonksiyonel polen oluşması verimliliği artırır.
2
Dişi gamet oluşumunun (megasporogenez) analiz edilmesi.
2n megaspor ana hücresi Mayoz\xrightarrow{Mayoz} 4 tane n kromozomlu megaspor oluşur. Bunlardan 3'ü eriyerek kaybolur, 1'i fonksiyonel kalır.
Besin ve sitoplazmanın tek bir hücrede (fonksiyonel megaspor) toplanması, embriyo kesesinin sağlıklı gelişimi için gereklidir.
3
Hücrelerin akıbetinin karşılaştırılması.
Mikrosporlarda 4/4 başarı, megasporlarda 1/4 başarı oranı görülür.
Bitkilerde gamet oluşum stratejilerinin temel farkını belirlemek.

Anahtar Kavram

Çiçekli bitkilerde gametogenez süreçleri ve hücresel farklılaşmalar.
Soru 4470Soru

Çiçekli bitkilerde gamet oluşumu ve döllenme süreçlerinde görev alan bazı yapılar ile bu yapıların temel özellikleri aşağıda verilmiştir. Bu yapıları ilgili oldukları özelliklerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Generatif çekirdek
Mikrospor ana hücresi
Megaspor
Endosperm

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Generatif çekirdek polen tüpünde spermleri oluşturur; Mikrospor ana hücresi mayozla mikrosporları üretir; Megaspor üç mitozla embriyo kesesini meydana getirir; Endosperm ise triploid besin dokusudur.
Doğru eşleştirmede generatif çekirdek sperm oluşumuyla, mikrospor ana hücresi polen kesesindeki mayozla, megaspor embriyo kesesi gelişimiyle ve endosperm ise triploid besin dokusu özelliğiyle ilişkilendirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Erkek gametofit gelişimini analiz etme.
Polen içindeki generatif çekirdeğin polen tüpünde mitozla spermleri oluşturduğu, mikrospor ana hücresinin ise mayoz geçirdiği belirlenir.
Polen oluşumu ve döllenme sırasındaki çekirdek hareketlerini ayırt etmek gerekir.
2
Dişi gametofit gelişimini analiz etme.
Megasporun canlı kalarak embriyo kesesini oluşturduğu, endospermin ise döllenme ürünü olduğu belirlenir.
Embriyo kesesi içindeki çekirdeklerin kökenini ve döllenme sonrası oluşan yapıları anlamak gerekir.
3
Ploidi düzeylerini ve işlevleri eşleştirme.
Ana hücreler 2n2n, gametofit hücreleri nn, endosperm ise 3n3n yapısıyla eşleşir.
Bitkilerde yaşam döngüsü boyunca gerçekleşen bölünme tiplerini doğrulamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Bitkilerde Mikrogametogenez ve Megagametogenez
Soru 4471Soru

Kapalı tohumlu bir bitkinin çiçek yapısında gerçekleşen gamet oluşumu (mikrosporogenez ve megasporogenez) süreçleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mikrosporun çekirdeğinin mitoz geçirmesiyle oluşan vejetatif ve generatif çekirdeklerin kalıtsal yapısı birbiriyle aynıdır.

Cevap

Mikrosporun çekirdeğinin mitoz geçirmesiyle oluşan vejetatif ve generatif çekirdeklerin kalıtsal yapısının aynı olduğu ifade doğrudur.
Polen oluşumu sürecinde mikrosporun çekirdeği bir mitoz geçirerek tüp (vejetatif) ve üretken (generatif) çekirdekleri oluşturur. Mitoz bölünmede kardeş kromatitler ayrıldığı için oluşan bu iki çekirdeğin nükleotit dizilimi ve genetik yapısı birbirinin aynısıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Mikrosporogenez sürecini analiz etme
2n kromozomlu mikrospor ana hücresi mayozla n kromozomlu 4 mikrospor oluşturur. Her mikrosporun çekirdeği mitoz geçirerek kalıtsal olarak özdeş vejetatif ve generatif çekirdekleri oluşturur.
Mitoz bölünme genetik çeşitliliğe yol açmaz, sadece çekirdek sayısını artırır.
2
Megasporogenez sürecini analiz etme
2n kromozomlu megaspor ana hücresi mayozla 4 hücre oluşturur, 3'ü erir. Kalan 1 hücre (fonksiyonel megaspor) 3 kez mitoz geçirerek 8 çekirdekli embriyo kesesini oluşturur.
Embriyo kesesindeki hücrelerin (yumurta, sinerjit, antipot, polar) tamamı n kromozomludur.
3
Çift döllenmeyi değerlendirme
Zigot (2n2n) = Sperm (nn) + Yumurta (nn); Endosperm (3n3n) = Sperm (nn) + Polar çekirdekler (n+nn+n).
Endosperm oluşumu için üç çekirdeğin kaynaşması gerekir.

Anahtar Kavram

Bitkilerde gamet oluşumunda mayoz bölünmeyi takip eden mitoz bölünmeler (endömitoz) ve döllenme sonucu oluşan yapıların ploidi düzeyleri.

Daha Fazla Pratik

Çift döllenme sonrası oluşan tohumun kısımlarının (embriyo, endosperm, tohum kabuğu) genetik kökenlerini ve kromozom sayılarını karşılaştıran sorular çözülebilir.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 4472Soru

Aşağıda verilen şiir parçalarını, sahip oldukları nazım biçimi ve nazım türü özellikleri dikkate alınarak doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eder ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir
Yeri göğü ins ü cini yarattın
Sen ey mimar başı eyvancı mısın
Ayı günü çarkı burcu var ettin
Ey mekânsız ulu bezirgân mısın
Bir safâ bahşedelim gel şu dil-i nâ-şâda
Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a
İşte üç çifte kayık iskelede âmâde
Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a
Müftî efendi bize kâfir demiş
Derim ben ona müselmân
Lâkin varıldıkta rûz-ı mahşere
İkimiz de çıkarız anda yalan

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci şiir (Avşar elleri) dörtlük ve 11'li hece ölçüsüyle yazılmış bir koçaklama (koşma); ikinci şiir (Yeri göğü ins ü cini yarattın) hece ölçüsüyle yazılmış bir şathiye; üçüncü şiir (Bir safâ bahşedelim) dörtlük ve nakaratları olan bir şarkı; dördüncü şiir (Müftî efendi) ise aruzla yazılmış iki beyitlik yergi içerikli bir kıt'adır.
Verilen eşleştirmede her şiir parçası, hem yapısal (nazım biçimi) hem de tematik (nazım türü) özelliklerine göre eksiksiz olarak tanımlanmıştır: Avşar ellerinden bahseden parça koşma biçimi ve koçaklama türündedir; Tanrı ile senli benli konuşan parça koşma biçimi ve şathiye türündedir; Nedim'in nakaratlı dizeleri şarkı biçimi ve şuhâne türündedir; Nef'i'nin yergi içeren dörtlüğü ise kıt'a biçimi ve hicviye türündedir.

Adım Adım Çözüm

1
Şiirlerin hece ve aruz ölçülerini, nazım birimlerini (dörtlük, beyit) ve genel yapısal özelliklerini inceleyerek nazım biçimlerini belirleme.
Birinci ve ikinci şiirlerin hece ölçüsüyle yazıldığı ve dörtlük esasına dayandığı görülür (koşma biçimi). Üçüncü şiir dörtlük esasına dayanır, nakaratlıdır ve aruzla yazılmıştır (şarkı biçimi). Dördüncü şiir ise aruzla yazılmış, xaxa kafiyeli dört dizelik müstakil bir birimdir (kıt'a biçimi).
Nazım biçimini belirlemek için dış yapı özelliklerine (ölçü, kafiye düzeni, birim) bakılmalıdır.
2
Şiirlerin temalarını, işledikleri konuları inceleyerek nazım türlerini belirleme.
Birinci şiirde yiğitlik, savaş (koçaklama); ikinci şiirde Tanrı ile senli benli tasavvufi şakacı söylem (şathiye); üçüncü şiirde aşk ve zevk (şuhâne şarkı teması); dördüncü şiirde ise doğrudan kişiye yönelik eleştiri/yergi (hicviye) işlenmektedir.
Nazım türü, şiirin konusuna ve temasına göre belirlenen bir kategoridir.
3
Elde edilen nazım biçimi ve nazım türü bilgilerini birleştirerek seçeneklerdeki tanımlarla doğru eşleştirmeleri yapma.
Birinci şiir koşma-koçaklama ile, ikinci şiir koşma-şathiye ile, üçüncü şiir şarkı-lirik/şuhâne ile, dördüncü şiir kıt'a-hicviye ile eşleştirilir.
Eşleştirmenin doğruluğu, hem biçim hem de tür özelliklerinin aynı anda tam olarak uyuşmasıyla sağlanır.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi (dış yapı, ölçü, kafiye örüntüsü) ile nazım türü (tema, içerik, konu) arasındaki kavramsal ayrım ve şiir geleneklerine göre bunların belirlenmesi.
Soru 4473Soru

Çiçekli bir bitkinin erkek organında (başçık) gerçekleşen mikrosporogenez ve polen oluşumu sürecinde gözlenen aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mikrospor ana hücresinin mayoz geçirmesi, ardından haploit mikrosporların oluşması, bu mikrosporların çekirdeklerinin mitozla bölünmesi ve son olarak iki çekirdekli polen tanesinin oluşması şeklindedir.
Süreç çiçekli bitkilerde başçık (anter) içerisinde bulunan mikrospor ana hücrelerinin (2n2n) mayoz bölünmesiyle başlar. Bu bölünme sonucunda haploit (nn) kromozomlu dört hücre (tetrat) oluşur. Daha sonra bu hücrelerin her biri ayrılarak endomitoz geçirir ve iki çekirdekli yapıya (vejetatif ve generatif) dönüşür. En dıştaki koruyucu kılıfın oluşumuyla tozlaşmaya hazır olgun polen tanesi meydana gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Ana hücrenin bölünmesi
Mikrospor ana hücresi (2n2n) mayoz geçirerek genetik çeşitlilik sağlar.
Gamet oluşumu için diploid hücrenin haploit hale gelmesi gerekir.
2
Ara ürünlerin oluşumu
Mayoz II sonunda 44 tane haploit (nn) mikrospor hücresi oluşur.
Mayoz bölünmenin doğal sonucudur.
3
Çekirdek bölünmesi
Her mikrospor hücresi içindeki haploit çekirdek, bir kez mitoz geçirir.
Polen içerisinde farklı görevleri olan çekirdeklerin oluşması sağlanır.
4
Olgunlaşma
Vejetatif (tüp) ve generatif (üretken) çekirdekler oluşur, polen kılıfı tamamlanır.
Tozlaşmaya hazır gametofit yapı tamamlanmış olur.

Anahtar Kavram

Mikrosporogenez (Polen Oluşumu)

Daha Fazla Pratik

Megasporogenez (yumurta oluşumu) sürecindeki benzer evreleri ve aradaki temel farkları (örneğin sitoplazma bölünmesinin durumu) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4474Soru

2n=242n = 24 kromozomlu çiçekli bir bitkinin üreme organlarında gerçekleşen mikrosporogenez ve megasporogenez süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Olgun bir polen tanesi içinde yer alan vejetatif çekirdek 12, generatif çekirdek ise 24 kromozomludur.

Cevap

Olgun polen tanesi içindeki vejetatif ve generatif çekirdeklerin kromozom sayılarının birbirinden farklı olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır; her iki çekirdek de n=12 kromozomludur.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü bir polen tanesi içindeki vejetatif (tüp) ve generatif (üretken) çekirdekler, haploit bir mikrosporun mitoz geçirmesiyle oluşmuştur. Dolayısıyla her iki çekirdeğin de kromozom sayısı bitkinin haploit sayısı olan 12'ye eşittir. Generatif çekirdeğin 24 (diploit) olduğu bilgisi hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Bitkinin haploit (n) kromozom sayısını belirle.
n=12n = 12
Bitki 2n=242n = 24 ise, mayoz bölünme sonucu oluşan tüm gametofit çekirdekleri haploit yani 1212 kromozomlu olmalıdır.
2
Polen oluşum sürecini analiz et.
Mikrospor (n=12n=12) mitoz\xrightarrow{\text{mitoz}} Vejetatif çekirdek (n=12n=12) + Generatif çekirdek (n=12n=12).
Polen içindeki çekirdekler, haploit bir mikrosporun mitoz bölünmesiyle oluştuğu için kromozom sayıları değişmez ve birbirine eşittir.
3
Embriyo kesesi oluşumunu analiz et.
Megaspor (n=12n=12) 3 mitoz\xrightarrow{\text{3 mitoz}} 8 adet haploit çekirdek (n=12n=12).
Megasporogenez sonrası oluşan çekirdeklerin (antipod, sinerjit, polar, yumurta) tamamı aynı megaspordan mitozla köken aldığı için kromozom sayıları aynıdır.

Anahtar Kavram

Çiçekli bitkilerde gamet oluşumu sırasında mayoz bölünme sadece spor ana hücrelerinde gerçekleşir; polen ve embriyo kesesi içindeki çekirdeklerin tamamı haploit (n) sporların mitoz geçirmesiyle oluşur.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4475Soru

Kapalı tohumlu bitkilerde gerçekleşen tozlaşma ve çift döllenme süreçlerine ait olayları, bu olayların sonuçlarıyla veya özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Birinci sperm çekirdeği (nn) ile yumurta hücresinin (nn) kaynaşması
İkinci sperm çekirdeği (nn) ile iki polar çekirdeğin (n+nn+n) birleşmesi
Vejetatif çekirdek kontrolünde polen tüpünün büyümesi
Döllenmeye katılmayan antipot ve sinerjit çekirdeklerin durumu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci sperm ve yumurta kaynaşması diploit zigotu; ikinci sperm ve polar çekirdek kaynaşması triploit endosperm öncülünü oluşturur. Polen tüpü kemotropizma ile ilerlerken, antipot ve sinerjitler süreç sonunda dejenere olur.
Döllenme olayında yumurta ve spermin birleşmesi neslin devamını (zigot), sperm ve polar çekirdeklerin birleşmesi ise besin deposunu (endosperm) sağlar. Polen tüpü vejetatif çekirdek rehberliğinde kimyasal uyarılarla hedefe ulaşır.

Adım Adım Çözüm

1
Döllenme mekanizmasının analizi
Zigot (2n2n) ve Triploit çekirdek (3n3n) oluşumu
Çift döllenmede iki ayrı sperm çekirdeği farklı yapılarla birleşir; biri yumurtayı, diğeri polar çekirdekleri döller.
2
Polen tüpünün hareket yönünün belirlenmesi
Kemotropizma
Bitkilerde döllenme öncesi polen tüpü, yumurtalık tarafından salgılanan kimyasal maddelere doğru yönelim gösterir.
3
İşlevini yitiren yapıların tespiti
Antipot ve sinerjit hücrelerin parçalanması
Embriyo kesesinde döllenme sonrası sadece zigot ve triploit çekirdek gelişimine devam eder, diğer yapılar besin kaynağı olarak kullanılır veya erir.

Anahtar Kavram

Çift Döllenme ve Ploidi Düzeyleri

Alternatif Yöntem

Embriyo kesesindeki çekirdeklerin sayısal takibi yapılarak döllenme sonucu toplam kromozom seti sayısı hesaplanabilir (n+n+n=3nn+n+n=3n gibi).
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4476Soru

Kapalı tohumlu (Angiosperm) bitkilerde tozlaşmanın ardından polen tüpü oluşumu ve çift döllenme süreçleri gerçekleşir. 2n=242n = 24 kromozomlu bir elma ağacında meydana gelen bu üreme süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döllenme sonucunda oluşan triploid endosperm hücresinin çekirdeği 36 kromozomludur.

Cevap

Döllenme sonucunda oluşan triploid endosperm hücresinin çekirdeği 36 kromozomludur.
Verilen bitki türünde 2n=242n = 24 olduğu için haploid (n) sayı 12'dir. Çift döllenme sürecinde, bir sperm çekirdeği (n) ile iki polar çekirdeğin (n+n) birleşmesiyle oluşan triploid çekirdek (3n) gelişerek endospermi oluşturur. Bu durumda 3×12=363 \times 12 = 36 kromozom sayısı doğru bir hesaplamadır.

Adım Adım Çözüm

1
Bitkinin haploid kromozom sayısını (n) hesaplamak.
2n=242n = 24 ise n=12n = 12 olur.
Üreme hücreleri ve gametofit yapıları haploiddir.
2
Çift döllenme olaylarını ve oluşan yapıların ploidi durumlarını belirlemek.
Zigot = Sperm (n) + Yumurta (n) = 2n2n; Endosperm = Sperm (n) + 2 Polar Çekirdek (n+n) = 3n3n.
Kapalı tohumlularda iki ayrı döllenme olayı gerçekleşir.
3
Endosperm kromozom sayısını hesaplamak.
3×12=363 \times 12 = 36 kromozom.
Triploid yapı üç takım haploid kromozom içerir.

Anahtar Kavram

Kapalı tohumlu bitkilerde çift döllenme ve kromozom sayısı hesaplamaları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4477Soru

Çiçekli bitkilerde tozlaşma gerçekleştikten sonra embriyo kesesinde çift döllenmenin tamamlanmasına kadar geçen süreçte meydana gelen aşağıdaki olayları, gerçekleşme sırasına göre diziniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Süreç sırasıyla tozlaşma ve polen tüpü oluşumu, sperm çekirdeklerinin mitozla üretimi, tüpün mikropile ulaşması, yumurtanın döllenmesi ve ardından polar çekirdeklerin döllenmesi şeklinde gerçekleşir.
Bitkilerde üreme süreci tozlaşma ile başlar, ardından polen tüpü oluşur. Tüp ilerlerken generatif çekirdek spermleri oluşturur. Spermler embriyo kesesine ulaştığında ise biri yumurtayı (nn), diğeri iki polar çekirdeği (n+nn+n) dölleyerek süreci tamamlar.

Adım Adım Çözüm

1
Tozlaşma ve başlangıç
Polen dişicik tepesine konar ve vejetatif çekirdek polen tüpünü başlatır.
Döllenmenin gerçekleşebilmesi için polen içindeki genetik materyalin yumurtalığa taşınması gerekir.
2
Sperm oluşumu
Generatif çekirdek polen tüpü içinde mitoz geçirerek iki sperm çekirdeği (nn) oluşturur.
Polen içindeki generatif hücre, doğrudan döllenme yapamaz; önce spermlere dönüşmelidir.
3
Embriyo kesesine giriş
Polen tüpü mikropilden içeri girer.
Sperm çekirdeklerinin embriyo kesesindeki dişi gametlere ulaşması için fiziksel temas sağlanmalıdır.
4
Çift döllenme
Bir sperm + yumurta \rightarrow zigot (2n2n); bir sperm + iki polar çekirdek \rightarrow triploid çekirdek (3n3n).
Kapalı tohumlu bitkilerde hem embriyo hem de besi doku (endosperm) oluşumu için iki ayrı döllenme eş zamanlı gerçekleşir.

Anahtar Kavram

Çift döllenme, kapalı tohumlu bitkilere (Angiospermae) özgü bir üreme mekanizmasıdır.

Daha Fazla Pratik

Endosperm ve zigotun kromozom takımlarının hesaplanması üzerine bir soru çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4478Soru

Kapalı tohumlu (angiosperm) bir bitkinin üreme sürecinde gerçekleşen tozlaşma ve çift döllenme olayları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tozlaşma sonrası polen tüpüyle embriyo kesesine taşınan iki spermden biri yumurtayı, diğeri ise iki polar çekirdeği dölleyerek gelişimi başlatır.

Cevap

Tozlaşma sonrası polen tüpüyle embriyo kesesine taşınan iki spermden birinin yumurtayı, diğerinin ise iki polar çekirdeği döllemesiyle gelişim başlar.
Doğru olan ifade, çift döllenmenin mekanizmasını tam olarak açıklar. Tozlaşma sonrasında polen tüpü içinde taşınan iki sperm hücresinden biri yumurtayı dölleyerek zigotu, diğeri ise iki polar çekirdeği dölleyerek triploid (3n) endospermi oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Tozlaşma ve polen tüpü oluşumunu analiz etme
Tozlaşma ile tepeciğe gelen polen, vejetatif çekirdek kontrolünde polen tüpünü oluşturur.
Bitkisel üremede tüp oluşumu genetik bilgi taşımayan vejetatif çekirdeğin görevidir.
2
Sperm oluşumunu inceleme
Generatif çekirdek tüp içinde mitoz geçirerek iki özdeş sperm çekirdeği oluşturur.
Spermler mitozla oluştuğu için kalıtsal çeşitliliğe neden olmazlar; çeşitlilik yumurta oluşumu (mayoz) ve döllenme ile sağlanır.
3
Çift döllenme mekanizmasını uygulama
Sperm(n) + Yumurta(n) → Zigot(2n) ve Sperm(n) + Polar Çekirdekler(n+n) → Endosperm(3n) çekirdeği oluşur.
Kapalı tohumlu bitkilerde aynı anda iki döllenme gerçekleştiği için bu olaya çift döllenme denir.

Anahtar Kavram

Çift döllenme, kapalı tohumlu bitkilerde hem embriyonun (2n) hem de triploid besi dokunun (3n) aynı anda oluştuğu özgün bir süreçtir.
Soru 4479Soru

2n=362n = 36 kromozomlu kapalı tohumlu bir bitkide gerçekleşen tozlaşma ve çift döllenme sürecine dair bazı yapılar ve bu yapıların özellikleri aşağıda verilmiştir. Sol sütundaki yapıları, sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sperm çekirdeği
Zigot
Triploit çekirdek
Sinerjit çekirdek

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşme şu şekildedir: Sperm çekirdeği - Generatif çekirdekten mitozla oluşan yapı; Zigot - İlk diploid yapı; Triploit çekirdek - Endosperme dönüşen yapı; Sinerjit çekirdek - Mikropil tarafındaki döllenmeyen yapı.

Adım Adım Çözüm

1
Kromozom takımı analizi yapılması
2n=362n = 36 ise n=18n = 18 ve 3n=543n = 54 olduğu belirlenir.
Bitkisel üremede gametofit yapıların (sperm, yumurta, sinerjit, antipot, polar) haploit olduğu bilinmelidir.
2
Döllenme olaylarının eşleştirilmesi
Sperm + Yumurta \rightarrow Zigot (2n2n); Sperm + Polar Çekirdekler \rightarrow Triploit Çekirdek (3n3n).
Çift döllenme mekanizmasında iki farklı döllenme olayı gerçekleşir.
3
Gelişimsel kökenlerin belirlenmesi
Spermlerin generatif çekirdekten mitozla oluştuğu ve sinerjitlerin mikropil tarafında döllenmeden kaldığı saptanır.
Polen tüpü gelişimi ve embriyo kesesi organizasyonu tozlaşma sonrası sürecin temelidir.

Anahtar Kavram

Çift Döllenme ve Ploidi Düzeyleri
Soru 4480Soru

Kapalı tohumlu ve 2n=362n = 36 kromozomlu bir bitkinin üreme sürecinde gerçekleşen çift döllenme olayıyla ilgili;

I. Generatif çekirdeğin mitozuyla oluşan sperm çekirdekleri,
II. İki polar çekirdek ile bir sperm çekirdeğinin kaynaşmasıyla oluşan endosperm ana hücresi,
III. Yumurta hücresinin bir sperm çekirdeği ile döllenmesi sonucu oluşan zigot

yapılarının kromozom sayıları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I: 18, II: 54, III: 36

Cevap

Sperm çekirdekleri 18, endosperm ana hücresi 54 ve zigot 36 kromozomludur.
Bitkinin ana vücut hücreleri 2n=362n=36 ise, üreme hücreleri ve polen tüpündeki çekirdekler n=18n=18 kromozomludur. Sperm çekirdeği n=18n=18, zigot (nn sperm + nn yumurta) 2n=362n=36 ve endosperm (nn polar + nn polar + nn sperm) 3n=543n=54 kromozomlu olur.

Adım Adım Çözüm

1
Bitkinin haploid kromozom sayısını bulma
n=18n = 18
Ana bitki 2n=362n = 36 ise gametler ve çekirdekler mayoz sonucu nn kromozomlu olur.
2
Sperm çekirdeklerinin kromozom sayısını belirleme
n=18n = 18
Sperm çekirdekleri, haploid olan generatif çekirdeğin mitoz bölünmesiyle oluştuğu için nn kromozomludur.
3
Endosperm (besi doku) kromozom sayısını hesaplama
3n=18×3=543n = 18 \times 3 = 54
Endosperm, iki polar çekirdeğin (n+nn + n) ve bir sperm çekirdeğinin (nn) birleşmesiyle (üçlü kaynaşma) oluşur.
4
Zigotun kromozom sayısını belirleme
2n=362n = 36
Zigot, haploid yumurta (nn) ve haploid sperm (nn) hücresinin döllenmesiyle oluşur.

Anahtar Kavram

Kapalı tohumlu bitkilerde çift döllenme sonucu oluşan yapıların (zigot ve endosperm) kromozom takımlarının farklılığı.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 224 / 437Sonraki
Tüm alıştırma soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin