Examkin

Tüm alıştırma soruları

1797 soru

Tüm türler8,734Çoktan seçmeli4,865Çoklu seçim1Doğru / Yanlış289Sayısal852Eşleştirme1,797Sıralama842Boşluk doldurma63Kısa cevap25
Soru 721Soru →

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatında dörtlük ve bentlerle kurulan bazı nazım şekilleri, sağ sütunda ise bu nazım şekillerinin ayırt edici yapısal veya içeriksel özellikleri karışık olarak verilmiştir. Bu nazım şekillerini ilgili özellikleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Rubaî
Tuyuğ
Şarkı
Tardiye
Terci-i Bent

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki Rubaî üçüncü açıklamayla, Tuyuğ birinci açıklamayla, Şarkı dördüncü açıklamayla, Tardiye beşinci açıklamayla ve Terci-i Bent ikinci açıklamayla eşleşmelidir.
Nazım şekilleri ile özellikleri doğru şekilde eşleştirildiğinde, Rubaî'nin aruzun 24 kalıbıyla yazılması ve İran menşeli olması özelliğiyle üçüncü açıklamayla; Tuyuğ'un sadece 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılması ve Türk menşeli olması özelliğiyle birinci açıklamayla; Şarkı'nın miyan ve nakarat barındırmasıyla dördüncü açıklamayla; Tardiye'nin aruzun özel bir kalıbıyla yazılan beşli bent yapısıyla ve kafiyelenişiyle beşimi açıklamayla; Terci-i Bent'in ise değişmeyen vasıta beytiyle ikinci açıklamayla eşleşmesi gerekmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Tek dörtlükten oluşan nazım şekillerinin ayırt edici özelliklerini incelemek.
Rubaî ve Tuyuğ tek dörtlükten oluşur. Rubaî, İran menşeli olup aruzun 24 farklı kalıbıyla yazılır; Tuyuğ ise Türk menşeli olup sadece 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılır ve halk edebiyatındaki maninin karşılığıdır. Bu bilgiler doğrultusunda Rubaî üçüncü açıklamayla, Tuyuğ ise birinci açıklamayla eşleşir.
Rubaî ile Tuyuğ arasındaki aruz kalıbı ve köken farkını tespit etmek doğru eşleştirmeyi sağlar.
2
Dörtlüklerle kurulan ve bestelenen şarkı formunun ayırt edici yapısal unsurlarını analiz etmek.
Şarkı, bestelenmek için yazılır, bentlerinin üçüncü dizesine 'miyan', her bendin sonunda tekrarlanan dizesine ise 'nakarat' denir. Türk edebiyatına özgü bu yapısal özellikler dördüncü açıklamada belirtilmiştir, dolayısıyla Şarkı dördüncü açıklamayla eşleşir.
Şarkı nazım şeklinin miyan ve nakarat gibi kendine has teknik terimlerini tanımlamak eşleştirmeyi doğrular.
3
Beşer dizelik bentlerle kurulan musammat türlerini ve bunlara ait istisnaları değerlendirmek.
Beşer dizelik bentlerle kurulan nazım şekli muhammestir. Ancak aruzun 'mef'ûlü mefâîlün feûlün' kalıbıyla yazılan ve kafiyelenişi 'aaaab ccccb...' şeklinde olan özel muhammes çeşidi tardiyedir. Bu özellikler beşinci açıklamada belirtilmiştir, dolayısıyla Tardiye beşinci açıklamayla eşleşir.
Tardiye ile klasik muhammes arasındaki aruz kalıbı ve kafiye düzeni farkını ortaya koymak gerekir.
4
Uzun bentlerle kurulan ve musammatlardan ayrılan büyük nazım şekillerini incelemek.
Terkib-i bent ve terci-i bent uzun bentlerden oluşur. Terci-i bentte bentler arasındaki geçişi sağlayan vasıta beyti her bendin sonunda hiç değişmeden aynen tekrarlanır. Bu bilgi ikinci açıklamada belirtilmiştir, dolayısıyla Terci-i Bent ikinci açıklamayla eşleşir.
Terci-i bent ve terkib-i bent arasındaki temel ayrım noktası olan vasıta beytinin durumunu kontrol etmek doğru sonuca ulaştırır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Dörtlük ve Bentlerle Kurulan Nazım Şekillerinin Yapısal ve İçeriksel Özellikleri
Soru 722Soru →

Cumhuriyet Dönemi Türk şiirinde Garip Akımı (I. Yeni) ile bu akımın dışında kalarak yeniliği kendine özgü çizgide sürdüren şairlerin poetik yönelimleri, biçim ve muhteva tercihleri açısından belirgin farklılıklar gösterir.

Buna göre, sol sütunda verilen şiir anlayışı ve sanatsal eğilim açıklamalarını, sağ sütundaki temsilci şairlerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Şiirde vezin, kafiye ve edebi sanatları bütünüyle d��şlayarak sıradan kent insanının gündelik yaşamını, sıkıntılarını şairanelikten uzak ve yalın bir sokak diliyle aktarma anlayışı
Garip akımının biçimsel serbestliğinden yararlanmakla birlikte geleneksel titizliği elden bırakmama; dar gelirli insanların ev, aile ve çevre üçgenindeki gizli dünyalarını sembolik bir duyarlılıkla yansıtma eğilimi
Garip hareketine katılmayarak kendine has felsefi, mistik ve epik bir şiir evreni kurma; Türkçeyi üstün bir duyarlıkla işleyip insanın evrendeki yerini kozmik temalarla sorgulama çizgisi
Garip dışında kalarak Anadolu coğrafyasını, doğasını ve insanını modern bir lirizm, içtenlik ve kendine has masalsı bir edayla memleketçi çizgide şiirleştirme tutumu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki şiir anlayışı açıklamaları sırasıyla Orhan Veli Kanık, Behçet Necatigil, Fazıl Hüsnü Dağlarca ve Cahit Külebi ile eşleşmektedir.
Sol sütundaki poetik açıklamalar, Türk edebiyatı tarihindeki şairlerin bilinen sanatsal çizgileriyle tam olarak uyuşmaktadır. Birinci açıklama vezin, kafiye ve sanata karşı olan Garip poetikasını (Orhan Veli Kanık); ikinci açıklama orta sınıftan insanların ev içi yaşamlarını konu edinen Behçet Necatigil'i; üçüncü açıklama kozmik ve felsefi genişliğiyle tanınan Fazıl Hüsnü Dağlarca'yı; dördüncü açıklama ise Anadolu'yu lirik ve masalsı anlatan Cahit Külebi'yi temsil etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Garip Akımı'nın temel ilkelerini analiz etme
Geleneksel vezin, kafiye ve edebi sanatların tasfiye edilmesi ile sokak dilinin kullanımı Garip Akımı'nın (I. Yeni) ayırt edici özelliğidir. Bu anlayış Orhan Veli Kanık ile eşleşir.
Garip şiirinin poetik bildirgesindeki temel unsurları tespit etmek için.
2
Ev ve aile odaklı şiir anlayışını değerlendirme
Orta hâlli kent insanının ev, aile ve dar çevre üçgenindeki iç dünyasını sembolik bir duyarlılıkla yansıtan sanatçı Behçet Necatigil'dir. Bu eğilim Behçet Necatigil ile eşleşir.
Edebiyatımızda 'evler şairi' olarak bilinen sanatçının poetikasını ayırt etmek için.
3
Kozmik, mistik ve epik şiir anlayışını inceleme
Türkçeye duyulan derin sevgiyle birlikte evrensel, mistik ve epik temaları işleyen bağımsız şair Fazıl Hüsnü Dağlarca'dır. Bu anlayış Fazıl Hüsnü Dağlarca ile eşleşir.
Garip dışında kalan ve özgün felsefi derinliğe sahip şairi belirlemek için.
4
Modern lirik-memleketçi şiir tarzını analiz etme
Anadolu'yu masalsı, içten ve lirik bir edayla anlatan şair Cahit Külebi'dir. Bu tutum Cahit Külebi ile eşleşir.
Garip dışında yeniliği sürdüren memleketçi-lirik şairi belirlemek için.

Anahtar Kavram

Garip Akımı (I. Yeni) ve Garip Dışında Yeniliği Sürdüren Şiirin temsilcileri ve poetik özellikleri
Soru 723Soru →

Aşağıda Yeni Lisan Hareketi'nin kuramsal ilkelerine dair pratik uygulamalar ve bu uygulamaların temelini oluşturan ilkeler karışık olarak verilmiştir. Sol sütundaki örnekleri sağ sütundaki ilgili Yeni Lisan ilkesiyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

"Terkib-i bend", "sefine-i hayal" gibi yapılar yerine "hayal gemisi" ifadesinin veya yalın kelimelerin tercih edilmesi.
"Ulema", "fukara", "kütüb" gibi sözcüklerin yerine "alimler", "fakirler", "kitaplar" kelimelerinin kullanılmasının savunulması.
Halkın diline yerleşmiş olan "salı", "duvar", "pencere" gibi yabancı kökenli kelimelerin dilden atılmasına karşı çıkılması.
Dildeki sadeleşmenin sınırını çizmek amacıyla Orta Asya Türk dünyasında kullanılan "yahşi", "tüzük" gibi sözcüklerin yazı diline doğrudan aktarılmasının reddedilmesi.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki dilsel örneklerin Yeni Lisan ilkeleriyle doğru eşleşmesi şu şekildedir: 1 numaralı örnek (tamlamaların reddi) üçüncü ilkeyle (tamlamaların kaldırılması); 2 numaralı örnek (çoğul yapılar) dördüncü ilkeyle (Türkçe çoğul eki kullanımı); 3 numaralı örnek (Türkçeleşmiş kelimeler) birinci ilkeyle (Türkçeleşmiş kelimelerin korunması); 4 numaralı örnek (lehçe kelimeleri) ise ikinci ilkeyle (diğer Türk lehçelerinden kelime alınmaması) eşleşir.
Verilen eşleşmelerde; dil bilgisi kurallarının kaldırılması tamlamaların reddiyle; çoğul çekimleri Türkçe eklerin kullanımıyla; Türkçeleşmiş kelimelerin korunması dildeki yerleşik yabancı sözcüklerin muhafazasıyla; diğer lehçelerden kelime alınmaması kuralı ise Orta Asya lehçelerine ait sözcüklerin elenmesiyle doğrudan örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki her bir örneğin hangi dil bilgisi veya sözcük bilimi olgusuna odaklandığını inceleyin.
İlk örnek Arapça/Farsça tamlama kuralları, ikinci örnek Arapça çoğul çekimleri, üçüncü örnek Türkçe fonetiğe uyum sağlamış yabancı sözcükler, dördüncü örnek ise diğer Türk lehçelerinden kelime aktarımı ile ilgilidir.
Örneklerin dilsel katmanını ve Yeni Lisan'ın hangi alanına müdahale ettiğini netleştirmek için bu adım gereklidir.
2
Sağ sütundaki Yeni Lisan ilkelerini analiz ederek kuramsal karşılıklarını belirleyin.
İlkelerin dildeki yabancı kuralların tasfiyesine, çoğul kurallarına, yerleşmiş yabancı kelimelerin muhafazasına ve lehçeler arası kelime geçişinin sınırlandırılmasına yönelik kuralları içerdiği görülür.
İlkelerin kapsamını belirlemek, sol sütundaki pratik örneklerle aralarında doğru mantıksal bağlar kurmayı sağlar.
3
Pratik örnekler ile teorik ilkeleri eşleştirerek doğrulamasını yapın.
Arapça/Farsça tamlamaların reddi dil bilgisi kurallarının kaldırılmasıyla; Arapça çoğul yerine Türkçe çoğul eki kullanımı morfolojik kuralıyla; halka mal olmuş kelimelerin korunması Türkçe kabul edilmesi kuralıyla; 'yahşi' gibi sözcüklerin reddi ise diğer lehçelerden kelime alınmaması kuralıyla tam olarak örtüşür.
Eşleştirmenin tutarlılığını test etmek ve her bir çiftin doğruluğundan emin olmak için bu adım gerçekleştirilir.

Anahtar Kavram

Yeni Lisan Hareketi'nin dil bilgisel kuralları ve sadeleşme ilkeleri
Soru 724Soru →

Aşağıda verilen katyonlar ile bu katyonların temel hal elektron dizilimlerinin en yüksek enerjili son orbitallerini doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Fe3+ (Z = 26)\text{Fe}^{3+} \text{ (Z = 26)}
Cr3+ (Z = 24)\text{Cr}^{3+} \text{ (Z = 24)}
Ga3+ (Z = 31)\text{Ga}^{3+} \text{ (Z = 31)}
Ti2+ (Z = 22)\text{Ti}^{2+} \text{ (Z = 22)}

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Demir (III) iyonu 3d53d^5, Krom (III) iyonu 3d33d^3, Galyum (III) iyonu 3d103d^{10} ve Titanyum (II) iyonu 3d23d^2 son terimleri ile eşleşmektedir.
İyonlaşma sırasında nötr atomun elektron diziliminde baş kuantum sayısı en büyük olan orbitalden elektronların koparılması gerekir. Bu doğrultuda yapılan hesaplamalarda demir (III) iyonunun en yüksek enerjili son orbitali 3d53d^5, krom (III) iyonunun 3d33d^3, galyum (III) iyonunun 3d103d^{10} ve titanyum (II) iyonunun 3d23d^2 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Demir iyonunun elektron dizilimini bulmak.
Fe3+\text{Fe}^{3+} iyonunun elektron dizilimi [Ar]3d5[Ar] 3d^5 şeklindedir ve 3d53d^5 terimi ile biter.
Katyonlar oluşurken elektronlar öncelikle baş kuantum sayısı en büyük olan en dış yörüngedeki (n=4n=4) orbitalden (4s4s'den) koparılır.
2
Krom iyonunun elektron dizilimini bulmak.
Cr3+\text{Cr}^{3+} iyonunun elektron dizilimi [Ar]3d3[Ar] 3d^3 şeklindedir ve 3d33d^3 terimi ile biter.
Nötr Cr\text{Cr} atomunun kararlı elektron dizilimi uyarılmamış halde 4s13d54s^1 3d^5 biçimindedir. Kopan üç elektronun biri 4s4s'den, ikisi ise 3d3d'den ayrılır.
3
Galyum iyonunun elektron dizilimini bulmak.
Ga3+\text{Ga}^{3+} iyonunun elektron dizilimi [Ar]3d10[Ar] 3d^{10} şeklindedir ve 3d103d^{10} terimi ile biter.
Nötr Ga\text{Ga} atomu [Ar]4s23d104p1[Ar] 4s^2 3d^{10} 4p^1 dizilimine sahiptir. En dış katmandaki 4p4p ve 4s4s elektronları koparılırken, tamamen dolu olan 3d3d orbitaline dokunulmaz.
4
Titanyum iyonunun elektron dizilimini bulmak.
Ti2+\text{Ti}^{2+} iyonunun elektron dizilimi [Ar]3d2[Ar] 3d^2 şeklindedir ve 3d23d^2 terimi ile biter.
Nötr Ti\text{Ti} atomunun elektron dizilimi [Ar]4s23d2[Ar] 4s^2 3d^2 şeklindedir. İki elektron koparıldığında öncelikle en dıştaki 4s4s orbitalindeki elektronlar gider.

Anahtar Kavram

İyonların Elektron Dizilimleri
Soru 725Soru →

Aşağıda verilen geçiş metali bileşiklerini, bu bileşiklerdeki merkez metal atomlarının yükseltgenme basamakları ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Na2Cr2O7Na_2Cr_2O_7 bileşiğindeki krom (CrCr) atomu
KMnO4KMnO_4 bileşiğindeki mangan (MnMn) atomu
Cu2OCu_2O bileşiğindeki bakır (CuCu) atomu
FeSO4FeSO_4 bileşiğindeki demir (FeFe) atomu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda: Na2Cr2O7Na_2Cr_2O_7 bileşiğindeki krom +6+6, KMnO4KMnO_4 bileşiğindeki mangan +7+7, Cu2OCu_2O bileşiğindeki bakır +1+1 ve FeSO4FeSO_4 bileşiğindeki demir +2+2 yükseltgenme basamağı ile eşleşir.
Her bir geçiş metali içeren bileşikte, bileşiğin toplam yükünün sıfır olması kuralı uygulanarak merkez atomların yükseltgenme basamakları doğru şekilde belirlenmiştir. Na2Cr2O7Na_2Cr_2O_7'deki krom +6+6, KMnO4KMnO_4'deki mangan +7+7, Cu2OCu_2O'deki bakır +1+1 ve FeSO4FeSO_4'deki demir +2+2 yükseltgenme basamağına sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Na2Cr2O7Na_2Cr_2O_7 bileşiğindeki krom (CrCr) atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması.
Cr=+6Cr = +6
Sodyum (NaNa) alkali metal olup +1+1, oksijen (OO) ise −2-2 değerlik alır. Toplam yük sıfıra eşitlenerek 2(+1)+2(Cr)+7(−2)=02(+1) + 2(Cr) + 7(-2) = 0 denkleminden krom atomunun yükseltgenme basamağı +6+6 olarak bulunur.
2
KMnO4KMnO_4 bileşiğindeki mangan (MnMn) atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması.
Mn=+7Mn = +7
Potasyum (KK) alkali metal olup +1+1, oksijen (OO) ise −2-2 değerlik alır. Toplam yük sıfıra eşitlenerek +1+Mn+4(−2)=0+1 + Mn + 4(-2) = 0 denkleminden mangan atomunun yükseltgenme basamağı +7+7 olarak bulunur.
3
Cu2OCu_2O bileşiğindeki bakır (CuCu) atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması.
Cu=+1Cu = +1
Oksijen (OO) −2-2 değerlik alır. Toplam yük sıfıra eşitlenerek 2(Cu)+(−2)=02(Cu) + (-2) = 0 denkleminden bakır atomunun yükseltgenme basamağı +1+1 olarak bulunur.
4
FeSO4FeSO_4 bileşiğindeki demir (FeFe) atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması.
Fe=+2Fe = +2
Sülfat (SO42−SO_4^{2-}) kök iyonunun yükü −2-2 olduğundan, bileşikteki toplam yükün sıfır olması için demir (FeFe) atomunun yükseltgenme basamağı +2+2 olmalıdır.

Anahtar Kavram

Bileşiklerdeki atomların yükseltgenme basamaklarının toplamının sıfıra eşit olması ve çok atomlu iyon içeren bileşiklerde kök iyonunun toplam yükü kullanılarak metalin değerliğinin bulunması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 726Soru →

Aşağıda temel hal elektron dizilimleriyle ilgili özellikleri verilen nötr atomları, periyodik sistemdeki grup, periyot ve blok bilgileriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Temel hal elektron dizilimindeki en yüksek baş kuantum sayısı 4 olan ve 4s13d104s^1 3d^{10} orbital dağılımına sahip nötr element
Temel hal elektron diziliminde açısal momentum kuantum sayısı l=1l=1 olan orbitallerinde toplam 12 elektron bulunduran nötr element
+3+3 yüklü iyonunun elektron dizilimi [Ar]3d2[Ar] 3d^2 şeklinde olan nötr element

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Temel hal elektron dizilimi 4s13d104s^1 3d^{10} olan element 4. periyot, 11. grup (1B grubu), d bloğu ile; p orbitallerinde toplam 12 elektron bulunduran element 3. periyot, 18. grup (8A grubu), p bloğu ile; +3+3 yüklü iyonu [Ar]3d2[Ar] 3d^2 olan element ise 4. periyot, 5. grup (5B grubu), d bloğu ile eşleşir.
Nötr elementlerin temel hal elektron dizilimleri doğru şekilde yazılarak periyot (en yüksek baş kuantum sayısı), grup (değerlik elektronları sayısı ve kuralları) ve blok (dizilimin bittiği orbital türü) özellikleri eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci elementin periyot, grup ve bloğunu saptamak.
4s13d104s^1 3d^{10} ile biten dizilim 4. periyot, 11. grup (1B) ve d bloğunu gösterir.
En yüksek baş kuantum sayısı periyodu, s ve d orbitallerindeki elektron toplamı grubu, son orbital türü ise bloğu belirler.
2
İkinci elementin p orbitallerindeki elektron sayısından yola çıkarak elektron dizilimini yazmak.
p orbitallerinde (l=1l=1) 12 elektron bulunması, 2p62p^6 ve 3p63p^6 orbitallerinin dolu olduğunu gösterir. Bu dizilim (1s22s22p63s23p61s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6) 3. periyot, 18. grup (8A) ve p bloğuna aittir.
Açısal momentum kuantum sayısı l=1l=1 olan orbitaller p orbitalleridir.
3
Üçüncü elementin katyon diziliminden nötr hal dizilimine geçmek.
[Ar]3d2[Ar] 3d^2 iyonuna 3 elektron geri eklenirken öncelikle 4s4s orbitali doldurulur. Elde edilen [Ar]4s23d3[Ar] 4s^2 3d^3 dizilimi 4. periyot, 5. grup (5B) ve d bloğuna aittir.
Katyonlardan elektron koparılırken öncelikle baş kuantum sayısı en büyük olan orbitaldeki elektronlar gider.

Anahtar Kavram

Periyodik sistemde elementlerin temel hal elektron dizilimlerinden yararlanılarak periyot, grup ve bloklarının belirlenmesi, katyonların elektron diziliminden nötr atomun konumuna geçiş yapılması.
Soru 727Soru →

Nükleer fisyon ve füzyon tepkimeleriyle ilgili aşağıda verilen fiziksel olay veya durumları, bu durumların ilişkili olduğu doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ağır bir çekirdeğin (A>200A > 200) daha kararlı orta kütleli çekirdeklere bölünmesi sırasında nükleon başına düşen bağlanma enerjisinin artması.
Hafif çekirdeklerin (A<20A < 20) birleşerek daha büyük bir çekirdek oluşturması sırasında nükleon başına düşen bağlanma enerjisinin artması.
Uranyum çekirdeğinin bir nötron yutarak kararsız hale gelmesi ve bölünmesiyle açığa çıkan nötronların yeni bölünmeleri tetiklemesi.
Çekirdeklerin birbirine temas edecek kadar yaklaşabilmesi için aralarındaki Coulomb itme bariyerini aşmalarını sağlayacak yüksek kinetik enerji.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ağır çekirdeklerin bölünmesi durumu fisyon tepkimesinin gerçekleşme nedeni açıklamasıyla; hafif çekirdeklerin birleşmesi durumu Güneş'teki füzyon tepkimesinin temeli açıklamasıyla; nötronların tetiklediği bölünmeler durumu nükleer reaktörlerin çalışma prensibini oluşturan zincirleme reaksiyon açıklamasıyla; Coulomb bariyerini aşma durumu ise füzyon için gereken yüksek sıcaklık koşulu açıklamasıyla eşleşir.
Çekirdeklerin nükleon başına düşen bağlanma enerjisini artırarak kararlı hale gelme eğilimi, ağır çekirdeklerde bölünmeye (fisyon), hafif çekirdeklerde ise birleşmeye (füzyon) neden olur. Nükleer reaktörler fisyonun zincirleme reaksiyon mekanizmasıyla sürekli enerji üretirken, füzyon tepkimeleri ise Coulomb itme kuvvetini aşmak için yıldız sıcaklıklarında yüksek kinetik enerji gerektirir.

Adım Adım Çözüm

1
Bağlanma enerjisi grafiğini analiz etme.
Nükleon başına düşen bağlanma enerjisi grafiğinde en kararlı bölge Demir (56Fe^{56}\text{Fe}) çekirdeği etrafındadır. Bu bölgeden uzaklaştıkça kararlılık azalır.
Çekirdeklerin fisyon veya füzyona uğrama eğilimlerinin temel termodinamik sebebini kavramak.
2
Ağır çekirdeklerin (A>200A > 200) durumunu inceleme.
Ağır çekirdekler daha kararlı orta kütleli çekirdeklere bölünerek nükleon başına bağlanma enerjilerini artırır. Bu durum fisyona yol açar.
Sol taraftaki birinci maddeyi sağ taraftaki üçüncü madde ile eşleştirmek.
3
Hafif çekirdeklerin (A<20A < 20) durumunu inceleme.
Hafif çekirdekler birleşerek nükleon başına bağlanma enerjisini artırır. Bu olay Güneş'te meydana gelen füzyon tepkimelerini açıklar.
Sol taraftaki ikinci maddeyi sağ taraftaki birinci madde ile eşleştirmek.
4
Fisyonda açığa çıkan nötronların rolünü analiz etme.
Uranyum fisyonu sonucu açığa çıkan nötronların diğer çekirdekleri tetiklemesi zincirleme reaksiyondur ve nükleer reaktörlerin çalışma ilkesidir.
Sol taraftaki üçüncü maddeyi sağ taraftaki ikinci madde ile eşleştirmek.
5
Coulomb bariyeri ve sıcaklık ilişkisini değerlendirme.
Pozitif yüklü çekirdeklerin birleşebilmesi için elektriksel itmeyi yenecek yüksek kinetik enerjiye (sıcaklığa) ihtiyaç vardır; bu da füzyonun en büyük teknik engelidir.
Sol taraftaki dördüncü maddeyi sağ taraftaki dördüncü madde ile eşleştirmek.

Anahtar Kavram

Nükleer fisyon ve füzyon tepkimelerinin fiziksel mekanizmaları, nükleon başına bağlanma enerjisi ve gerçekleşme koşulları
Soru 728Soru →

Standart Model ve parçacık fiziği kapsamında yer alan bazı temel ve bileşik parçacıklar ile bu parçacıkların fiziksel özelliklerine veya sınıflandırmalarına dair açıklamalar aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Buna göre, solda verilen parçacıklar ile sağda verilen doğru açıklamaları eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Proton
Foton
Pozitron
Pion

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Proton, uuduud kuark bileşimine sahip baryon sınıfındaki en kararlı hadron ifadesiyle; Foton, elektromanyetik kuvvete aracılık eden ve durgun kütlesi sıfır olan spin-1 alan parçacığı ifadesiyle; Pozitron, zıt işaretli elektrik yüküne ve elektronla aynı kütleye sahip lepton sınıfındaki temel antimadde parçacığı ifadesiyle; Pion ise bir kuark ile bir antikuarkın birleşmesiyle oluşan mezon sınıfı parçacık ifadesiyle eşleşir.
Her parçacık Standart Model'deki sınıflandırma kriterlerine (hadron, lepton, ayar bozonu) ve iç yapılarına (kuark bileşimi, kütle, yük) göre doğru bir şekilde eşleştirilmiştir. Proton üç kuarklı (uuduud) en kararlı baryon, pion bir kuark ve antikuarktan oluşan mezon, foton kütlesiz ayar bozonu ve pozitron ise elektronun antiparçacığı olan temel leptondur.

Adım Adım Çözüm

1
Parçacıkların temel ve bileşik olma durumlarını belirleme.
Proton ve pion kuarklardan oluşan bileşik parçacıklar (hadronlar) iken; foton (bozon) ve pozitron (lepton) temel parçacıklardır.
Standart Model'de parçacıkların iç yapılarına göre doğru sınıflandırılması ilk adımdır.
2
Hadron sınıfındaki proton ve pionun kuark yapılarını analiz etme.
Proton, üç kuarktan (uuduud) oluşan bir baryondur. Pion ise bir kuark ve bir antikuarktan oluşan bir mezondur.
Baryonlar 3 kuarktan, mezonlar ise 1 kuark ve 1 antikuarktan oluşur.
3
Temel parçacıklar olan foton ve pozitronun özelliklerini inceleme.
Foton, elektromanyetik kuvveti taşıyan kütlesiz ve spin-1'li bir bozondur. Pozitron ise elektronun zıt yüklü antimadde karşılığı olan bir leptondur.
Ayar bozonları kuvvet taşıyıcılarıdır, leptonlar ise zayıf ve elektromanyetik etkileşim yapan temel fermiyonlardır.
4
Parçacıkları tanımlarıyla eşleştirerek nihai eşleştirmeyi doğrulama.
Eşleştirmeler: Proton -> uuduud yapısındaki baryon, Foton -> kütlesiz spin-1 bozonu, Pozitron -> elektronun antiparçacığı lepton, Pion -> kuark-antikuark yapısındaki mezon olarak tamamlanır.
Tüm özellikler Standart Model kuralları ile tutarlıdır.

Anahtar Kavram

Standart Model'de madde ve etkileşim parçacıklarının sınıflandırılması ile kuark yapıları
Soru 729Soru →

Nanoteknolojinin gelişmesiyle birlikte malzeme biliminde benzersiz özelliklere sahip yeni nesil nano yapılar üretilmiştir. Aşağıda verilen nano malzemeleri, sahip oldukları temel fiziksel özellikler ve kullanım alanları ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Grafen
Karbon nanotüp
Kuantum noktaları

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Grafen, iki boyutlu bal peteği yapısındaki düzlemsel yapıyla; karbon nanotüp, grafen tabakalarının silindir şeklinde bükülmesiyle elde edilen yapıyla; kuantum noktaları ise boyutlarına göre farklı renklerde ı��ık yayan yarı iletken kristallerle eşleşir.
Grafen bal peteği yapısındaki iki boyutlu düzlemsel yapıyla eşleşir; karbon nanotüp grafen tabakasının silindirik olarak bükülmesiyle elde edilen yapıyla eşleşir; kuantum noktaları ise boyutuna bağlı olarak farklı renklerde ışık yayan yarı iletken nanokristal tanımıyla eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Grafen yapısının fiziksel özelliklerini belirlemek.
Grafen, karbon atomlarının bal peteği örgüsünde, tek atom kalınlığında iki boyutlu düzlemsel dizilimidir. Mükemmel elektriksel iletkenliği ve yüksek esnekliği ile bilinir.
Grafeni diğer karbon allotroplarından ayıran düzlemsel yapısını tespit etmek.
2
Karbon nanotüplerin yapısal formunu belirlemek.
Karbon nanotüpler, grafen tabakasının silindir şeklinde katlanmasıyla elde edilen tüp biçimli yapılardır. Mekanik dayanıklılıkları çok yüksektir.
Karbon nanotüpün silindirik geometrisini ve dayanıklılık alanındaki uygulamalarını eşleştirmek.
3
Kuantum noktalarının optik ve fiziksel özelliklerini belirlemek.
Kuantum noktaları, nano ölçekte boyutları değiştikçe farklı renklerde ışık yayan yarı iletken kristal yapılardır. QLED teknolojisinde ve biyomedikal hücre işaretlemede kullanılırlar.
Kuantum noktalarının renk yayma özelliğinin boyutlarına bağlı olduğunu belirlemek.

Anahtar Kavram

Karbon allotropları (grafen, karbon nanotüp) ve kuantum noktalarının nano ölçekteki fiziksel ve optik özellikleri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 730Soru →

Aşağıda verilen elementler ile bu elementlerin periyodik özelliklerine (elektron ilgisi, elektronegatiflik ve metalik/ametalik karakter) ait açıklamaları doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

9F_{9}\text{F} elementi
17Cl_{17}\text{Cl} elementi
10Ne_{10}\text{Ne} elementi
19K_{19}\text{K} elementi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Flor elementinin en yüksek elektronegatiflikle, klor elementinin en yüksek elektron ilgisiyle, neon elementinin ihmal edilen elektronegatiflik ve elektron ilgisiyle, potasyum elementinin ise en yüksek metalik karakterle eşleşmesi gerekir.
Flor en yüksek elektronegatifliğe sahip olmasıyla, klor en yüksek elektron ilgisine sahip olmasıyla, neon soygaz olduğundan sıfıra yakın elektronegatiflik ve elektron ilgisi değerleriyle, potasyum ise en solda ve en aşağıda yer alan element olduğundan en yüksek metalik karakterle doğru bir şekilde eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Florun konumunu ve temel özelliklerini belirleme
9F_{9}\text{F} atomu 2.2. periyot 7A7\text{A} grubundadır. Elektronegatiflik periyodik cetvelde sağa ve yukarı doğru artar, flor bu eğilimin zirvesindedir.
Florun bağ elektronlarını çekme gücünü tayin etmek amacıyla bu özellik belirlenir.
2
Klorun konumunu ve elektron ilgisindeki istisnai durumunu inceleme
17Cl_{17}\text{Cl} atomu 3.3. periyot 7A7\text{A} grubundadır. Normal eğilime aykırı olarak elektron ilgisi flordan daha büyüktür.
Klor ve flor arasındaki elektron ilgisi istisnasını ayırt etmek gerekir.
3
Neon elementinin soygaz niteliğini ve periyodik özelliklere etkisini belirleme
10Ne_{10}\text{Ne} kararlı bir soygazdır (8A8\text{A} grubu).
Soygazların kimyasal bağ kurma ve elektron alma eğiliminin ihmal edilebilir düzeyde olduğunu anlamak içindir.
4
Potasyum elementinin metalik karakterini değerlendirme
19K_{19}\text{K} atomu 4.4. periyot 1A1\text{A} grubunda aktif bir alkali metaldir.
Metallerin elektron verme eğiliminin (metalik karakter) yüksek, elektronegatifliklerinin ise çok düşük olduğunu belirlemek içindir.

Anahtar Kavram

Periyodik Özellikler: Elektron İlgisi, Elektronegatiflik ve Karakterler
Soru 731Soru →

Aşağıda verilen azot (NN) içeren bileşikler ile bu bileşiklerdeki azot atomlarının yükseltgenme basamaklarını doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Amonyum klorür (NH4ClNH_4Cl) bileşiğindeki azot (NN) atomu
Diazot monoksit (N2ON_2O) bileşiğindeki azot (NN) atomu
Sodyum nitrit (NaNO2NaNO_2) bileşiğindeki azot (NN) atomu
Nitrik asit (HNO3HNO_3) bileşiğindeki azot (NN) atomu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Amonyum klorür bileşiğindeki azot atomunun yükseltgenme basamağı -3, diazot monoksit bileşiğindeki azot atomunun yükseltgenme basamağı +1, sodyum nitrit bileşiğindeki azot atomunun yükseltgenme basamağı +3 ve nitrik asit bileşiğindeki azot atomunun yükseltgenme basamağı +5 değerleriyle eşleşir.
Amonyum klorür bileşiğindeki azot atomunun yükseltgenme basamağı -3, diazot monoksiteki azot atomunun yükseltgenme basamağı +1, sodyum nitritteki azot atomunun yükseltgenme basamağı +3 ve nitrik asitteki azot atomunun yükseltgenme basamağı +5 olarak hesaplanır ve bu değerlerle eşleştirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Amonyum klorür bileşiğindeki azot atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması
Amonyum klorür (NH4ClNH_4Cl) bileşiğinde NH4+NH_4^+ iyonu için azotun yükseltgenme basamağı −3-3 olarak bulunur.
Hidrojen ametallerle yaptığı bileşiklerde +1+1 değerlik alır. NH4+NH_4^+ iyonunun toplam yükü +1+1 olduğundan, N+4(+1)=+1N + 4(+1) = +1 eşitliğinden azotun değerliği −3-3 olur.
2
Diazot monoksit bileşiğindeki azot atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması
Diazot monoksit (N2ON_2O) bileşiğinde azotun yükseltgenme basamağı +1+1 olarak bulunur.
Oksijen bileşiklerinde genellikle −2-2 değerlik alır. Bileşik nötr olduğundan, atomların yükseltgenme basamakları toplamı sıfıra eşitlenir: 2(N)+(−2)=02(N) + (-2) = 0 eşitliğinden azotun değerliği +1+1 olur.
3
Sodyum nitrit bileşiğindeki azot atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması
Sodyum nitrit (NaNO2NaNO_2) bileşiğinde azotun yükseltgenme basamağı +3+3 olarak bulunur.
Sodyum (NaNa) 1A grubu metali olarak bileşiklerinde daima +1+1, oksijen ise −2-2 değerlik alır. Nötr bileşikte yükler toplamı sıfır olacağından, +1+N+2(−2)=0+1 + N + 2(-2) = 0 eşitliğinden azotun değerliği +3+3 olur.
4
Nitrik asit bileşiğindeki azot atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması
Nitrik asit (HNO3HNO_3) bileşiğinde azotun yükseltgenme basamağı +5+5 olarak bulunur.
Hidrojen +1+1, oksijen ise −2-2 değerlik alır. Nötr bileşikte yükler toplamı sıfır olacağından, +1+N+3(−2)=0+1 + N + 3(-2) = 0 eşitliğinden azotun değerliği +5+5 olur.

Anahtar Kavram

Kimyasal bileşiklerde ve çok atomlu iyonlarda elementlerin yükseltgenme basamaklarının hesaplanması kuralları.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 732Soru →

Aşağıda verilen geçiş metali bileşikleri ile bu bileşiklerde yer alan merkez metal atomlarının yükseltgenme basamaklarını doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

MnO2\text{MnO}_2 bileşiğindeki mangan (25Mn_{25}\text{Mn})
K2CrO4\text{K}_2\text{CrO}_4 bileşiğindeki krom (24Cr_{24}\text{Cr})
Cu2S\text{Cu}_2\text{S} bileşiğindeki bakır (29Cu_{29}\text{Cu})
Fe(NO3)3\text{Fe}(\text{NO}_3)_3 bileşiğindeki demir (26Fe_{26}\text{Fe})

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

MnO2\text{MnO}_2 bileşiğindeki mangan +4+4, K2CrO4\text{K}_2\text{CrO}_4 bileşiğindeki krom +6+6, Cu2S\text{Cu}_2\text{S} bileşiğindeki bakır +1+1 ve Fe(NO3)3\text{Fe}(\text{NO}_3)_3 bileşiğindeki demir +3+3 yükseltgenme basamağına sahiptir.
Bileşiklerdeki elementlerin bilinen sabit yükseltgenme basamakları (alkali metaller için +1+1, oksijen için genelde −2-2, nitrat kökü için −1-1 ve sülfür için −2-2) kullanılarak toplam yükün sıfıra eşitlenmesiyle merkez metal atomlarının yükseltgenme basamakları doğru eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
MnO2\text{MnO}_2 bileşiğindeki manganın yükseltgenme basamağını hesaplamak için oksijenin −2-2 değerlik aldığı kabul edilerek denklem kurulur.
Mn+2(−2)=0⇒Mn=+4\text{Mn} + 2(-2) = 0 \Rightarrow \text{Mn} = +4 bulunur.
Nötr bileşiklerin toplam yükü sıfıra eşittir.
2
K2CrO4\text{K}_2\text{CrO}_4 bileşiğindeki kromun yükseltgenme basamağını bulmak amacıyla potasyum için +1+1 ve oksijen için −2-2 değerleri denklemde yerine yazılır.
2(+1)+Cr+4(−2)=0⇒Cr=+62(+1) + \text{Cr} + 4(-2) = 0 \Rightarrow \text{Cr} = +6 bulunur.
1A grubu metalleri bileşiklerinde her zaman +1+1 yükseltgenme basamağına sahiptir.
3
Cu2S\text{Cu}_2\text{S} bileşiğindeki bakırın yükseltgenme basamağını bulmak amacıyla kükürdün metallerle yaptığı ikili bileşiklerde −2-2 değerlik aldığı göz önüne alınarak denklem kurulur.
2(Cu)+(−2)=0⇒Cu=+12(\text{Cu}) + (-2) = 0 \Rightarrow \text{Cu} = +1 bulunur.
Bakır değişken yükseltgenme basamağı alabilen bir geçiş metalidir; bu bileşikte kükürdün yükünü dengelemektedir.
4
Fe(NO3)3\text{Fe}(\text{NO}_3)_3 bileşiğindeki demirin değerliğini bulmak için çok atomlu bir iyon olan nitratın (NO3−\text{NO}_3^-) yükünün −1-1 olduğu kullanılır.
Fe+3(−1)=0⇒Fe=+3\text{Fe} + 3(-1) = 0 \Rightarrow \text{Fe} = +3 bulunur.
Katyonların ve anyonların toplam yükü sıfır olmalıdır.

Anahtar Kavram

Geçiş metallerinin nötr bileşiklerindeki yükseltgenme basamaklarının hesaplanması.
Soru 733Soru →

Radyoaktif çekirdeklerin gerçekleştirdiği bazı bozunma türleri ile bu bozunmaların çekirdeğin yapısındaki nötron ve proton sayıları üzerindeki etkileri aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki bozunma türlerini sağ sütundaki uygun etkilerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Alfa (α\alpha) bozunması
Beta-eksi (β−\beta^-) bozunması
Beta-artı (β+\beta^+) bozunması
Gama (γ\gamma) bozunması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Alfa bozunması çekirdeğin hem proton hem de nötron sayısının 2'şer azalmasıyla; Beta-eksi bozunması nötron sayısının 1 azalıp proton sayısının 1 artmasıyla; Beta-artı bozunması nötron sayısının 1 artıp proton sayısının 1 azalmasıyla; Gama bozunması ise proton ve nötron sayılarının değişmeyip sadece enerji seviyesinin azalmasıyla eşleşir.
Alfa bozunmasında bir helyum çekirdeği salındığından proton ve nötron sayıları 2 azalır. Beta-eksi bozunmasında nötron protona dönüştüğü için nötron sayısı 1 azalırken proton sayısı 1 artar. Beta-artı bozunmasında proton nötrona dönüştüğü için proton sayısı 1 azalırken nötron sayısı 1 artar. Gama bozunmasında ise sadece enerji salınımı olduğundan nükleon sayıları değişmez.

Adım Adım Çözüm

1
Alfa bozunmasının çekirdek yapısına etkisini inceleme
Çekirdekten 24He_{2}^{4}\text{He} fırlatıldığı için proton sayısı (Z) ve nötron sayısı (N) 2 azalır.
Alfa parçacığı 2 proton ve 2 nötron barındırır.
2
Beta-eksi bozunmasının nükleer dönüşümünü inceleme
Nötron sayısı 1 azalırken proton sayısı 1 artar, kütle numarası (A) değişmez.
Çekirdekteki bir nötron, zayıf nükleer kuvvet aracılığıyla proton, elektron ve karşıt nötrinoya dönüşür.
3
Beta-artı bozunmasının nükleer dönüşümünü inceleme
Proton sayısı 1 azalırken nötron sayısı 1 artar, kütle numarası (A) değişmez.
Çekirdekteki bir proton, zayıf nükleer kuvvet aracılığıyla nötron, pozitron ve nötrinoya dönüşür.
4
Gama bozunmasının yapısını ve etkisini inceleme
Proton ve nötron sayıları değişmez, çekirdeğin uyarılma enerjisi azalır.
Gama bozunması sadece elektromanyetik foton salınımıyla gerçekleşen bir enerji düzey geçişidir.

Anahtar Kavram

Radyoaktif bozunmalarda (alfa, beta, gama) nükleer dönüşüm mekanizmaları ve korunum yasaları.
Soru 734Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen 17. ve 18. yüzyıl Divan edebiyatı şairleri ile sağ sütunda verilen bu şairlerin belirleyici edebi özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Nef'î
Nâbî
Nedîm

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Nef'î hiciv ve kaside yönüyle (Sihâm-ı Kazâ), Nâbî hikemî (didaktik) tarzıyla, Nedîm ise Lale Devri coşkusu, mahallileşme ve şarkı türüyle eşleşmektedir.
Nef'î hiciv ve kasideleriyle (Sihâm-ı Kazâ), Nâbî didaktik/hikemî yönüyle, Nedîm ise Lale Devri, şarkı ve mahallileşme özellikleriyle tam uyum göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Nef'î'nin edebi özelliklerini belirleme
Nef'î, 17. yüzyılın en büyük kaside ustalarından biridir ve hicivlerini topladığı Sihâm-ı Kazâ adlı eseriyle bilinir.
Şair ile belirleyici eseri ve türü eşleştirmek için.
2
Nâbî'nin edebi tarzını belirleme
Nâbî, didaktik ve düşünsel ağırlıklı şiirleriyle tanınır ve edebiyatımızda hikemî tarzın en önemli temsilcisidir.
Şair ile edebi ekolünü ilişkilendirmek için.
3
Nedîm'in dönemini ve şiir anlayışını analiz etme
Nedîm, 18. yüzyılda Lale Devri'nde yaşamış; şarkı nazım şeklinin en popüler ismi olmuş ve dilde yalınlaşmayı, günlük yaşamı yansıtmayı amaçlayan mahallileşme akımını benimsemiştir.
18. yüzyıl şairinin dönem ve akım özelliklerini belirlemek için.

Anahtar Kavram

17. ve 18. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri ve Edebi Tarzları
Soru 735Soru →

Atabetü'l-Hakayık eseriyle ilgili sol sütunda verilen kavram ve özellikleri, sağ sütunda yer alan doğru karşılıklarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Eserin yazarı olan şahsiyet
Eserin kendisine sunulduğu Karahanlı beyi
Eserin adının Türkçe karşılığı
Eserin kaleme alındığı Türk dili dönemi/lehçesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirmeler şu şekildedir: Eserin yazarı olan şahsiyet - Edip Ahmet Yükneki; Eserin kendisine sunulduğu Karahanlı beyi - Dad İspehsalar Muhammed Bey; Eserin adının Türkçe karşılığı - Hakikatlerin Eşiği; Eserin kaleme alındığı Türk dili dönemi/lehçesi - Hakanî Türkçesi.
Sol sütundaki her bir kavram sağ sütundaki doğru tarihi ve edebi bilgiyle eşleşmektedir: Eserin yazarı Edip Ahmet Yükneki, sunulduğu kişi Dad İspehsalar Muhammed Bey, adı Hakikatlerin Eşiği ve dili Hakanî Türkçesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Eserin yazarını belirleyin.
Atabetü'l-Hakayık'ın müellifi Edip Ahmet Yükneki'dir.
12. yüzyılda yaşamış olan şair, ahlaki ve didaktik öğütler içeren bu eseri kaleme almıştır.
2
Eserin kime sunulduğunu tespit edin.
Eser, Dad İspehsalar Muhammed Bey adındaki Karahanlı yöneticisine sunulmuştur.
Eserin giriş bölümündeki methiyeler bu beyin adaletini ve cömertliğini över.
3
Eser isminin anlamını bulun.
Atabetü'l-Hakayık, 'Hakikatlerin Eşiği' anlamına gelir.
Arapça 'atabe' (eşik) ve 'hakaik' (hakikatler) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur.
4
Eserin yazıldığı yazı dilini belirleyin.
Eser, Hakanî Türkçesi (Karahanlı Türkçesi) ile yazılmıştır.
Geçiş dönemi Karahanlı kültür coğrafyasında üretilen ilk eserler bu lehçeyle kaleme alınmıştır.

Anahtar Kavram

Atabetü'l-Hakayık eserinin temel yapısal ve kimlik özellikleri
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 736Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen Tanzimat II. Dönem sanatçılarını, sağ sütunda verilen kendileriyle özdeşleşmiş meşhur eserleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Recaizade Mahmut Ekrem
Abdülhak Hamit Tarhan
Samipaşazade Sezai
Nabizade Nazım

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Recaizade Mahmut Ekrem - Araba Sevdası, Abdülhak Hamit Tarhan - Makber, Samipaşazade Sezai - Sergüzeşt ve Nabizade Nazım - Karabibik eşleşmeleri doğrudur.
Tanzimat II. Dönem sanatçıları ile en karakteristik eserleri doğru bir şekilde eşleştirilmiştir. Recaizade Mahmut Ekrem ilk realist roman olan Araba Sevdası'nın; Abdülhak Hamit Tarhan ölüm ve metafizik temalı Makber şiirinin; Samipaşazade Sezai esaret konusunu işleyen Sergüzeşt'in; Nabizade Nazım ise ilk köy romanı olan Karabibik'in yazarıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Recaizade Mahmut Ekrem'in edebiyat tarihindeki yerini ve en önemli eserlerini düşünün.
Sanatçının Türk edebiyatındaki ilk realist roman olan Araba Sevdası'nı yazdığı belirlenir.
Eser ile yazar arasındaki doğru eşleşmeyi kurmak.
2
Abdülhak Hamit Tarhan'ın şiir anlayışını ve öne çıkan eserlerini değerlendirin.
Eşi Fatma Hanım'ın vefatı üzerine yazdığı ölüm temalı Makber şiiriyle eşleştiği saptanır.
Şairin en tanınmış yapıtı ile yazarını eşleştirmek.
3
Samipaşazade Sezai'nin romancılığını ve ele aldığı konuları hatırlayın.
Esaret konusunu işleyen Sergüzeşt romanı ile eşleştiği görülür.
Yazar ve eser eşleşmesini tamamlamak.
4
Nabizade Nazım'ın natüralist çizgideki eserlerini ve edebiyatımızdaki ilklerini göz önünde bulundurun.
İlk köy romanımız kabul edilen Karabibik ile eşleştiği netleşir.
Tüm yazar-eser eşleşmelerini eksiksiz doğrulamak.

Anahtar Kavram

Tanzimat II. Dönem sanatçılarının en önemli eserleri ve edebi nitelikleri.
Soru 737Soru →

A��ağıda sol sütunda Divan edebiyatından alınan beyitler, sağ sütunda ise bu beyitlerin ait olduğu nazım türleri verilmiştir. Verilen beyitleri ait oldukları nazım türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sakın terk-i edebden kûy-ı mahbûb-ı Hudâ'dır bu / Nazargâh-ı ilâhîdir makam-ı Mustafâ'dır bu
Kıldı rıhlet âhiret mülküne o şâh-ı cihân / Hâk-i kabr-i pâkini kılsın mübârek Kibriyâ
Tâhir Efendi bana kelp demi�� / İltifatı bu sözde zâhirdir

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Peygamberimiz'i öven beyit naat türüyle, padişahın vefatını işleyen beyit mersiye türüyle, eleştirel beyit ise hicviye türüyle eşleşmelidir.
Verilen beyitlerdeki dini terimler, ölüm ifadeleri ve yergi dili sırasıyla naat, mersiye ve hicviye türleriyle doğrudan örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk beyitteki anahtar kelimeleri tespit etme
Beyitte geçen 'Mustafâ' ve 'mahbûb-ı Hudâ' ifadeleri doğrudan Peygamber Efendimiz'i işaret etmektedir.
Divan edebiyatında Peygamberimiz'i övmek ve ona duyulan sevgiyi dile getirmek amacıyla yazılan şiirler naat türündedir.
2
İkinci beyitteki anahtar kelimeleri tespit etme
Beyitteki 'rıhlet' (vefat) ve 'kabr' (kabir) kelimeleri bir ölüm konusunu belirtmektedir.
Önemli kişilerin ölümünün ardından duyulan üzüntüyü dile getiren şiir türü mersiyedir.
3
Üçüncü beyitteki üslup ve kelimeleri tespit etme
Şairin kendisini yeren kişiye zekice ve alaycı bir dille karşılık verdiği görülmektedir.
Kişileri ya da toplumun aksayan yönlerini eleştirmek ve yermek amacıyla yazılan şiirler hicviye olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerin içerdiği anahtar kelimeler ve temalar yardımıyla nazım türlerini belirleme.
Soru 738Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen klasik Türk edebiyatı şiir parçalarını, sağ sütundaki uygun nazım biçimi ve nazım türü sınıflandırmalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eder ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir
Atımı bağladım nar ağacına
Gözlerim boyandı ciğer acına
Gitti yiğit gelmez oldu bacına
Ağla gözüm ağla gitti yiğidim
Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su
Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çare su
İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki şiirlerin sağ sütundaki nazım biçimi ve nazım türü karşılıklarıyla doğru eşleştirilmesi şu şekildedir: Avşar elleri ile başlayan dörtlük 'Koşma - Koçaklama' eşleşmesine; Atımı bağladım ile başlayan dörtlük 'Koşma - Ağıt' eşleşmesine; Saçma ey göz beyti 'Kaside - Naat' eşleşmesine; İncecikten bir kar yağar dörtlüğü ise 'Semai - Güzelleme' eşleşmesine karşılık gelmektedir.
Şiir parçaları incelendiğinde Avşar elleri ile başlayan parça 11'li hece ölçüsüyle yazılmış bir koşmadır ve yiğitlik konusunu işlediği için koçaklamadır. Atımı bağladım parçası 11'li hece ölçüsüyle yazılmış bir koşmadır ve ölüm temalı olduğundan ağıttır. Saçma ey göz beyti beyitle kurulan bir kaside örneğidir ve Hz. Peygamber'i övdüğü için naattır. İncecikten bir kar yağar parçası 8'li hece ölçüsüyle yazılmış bir semaidir ve güzellik konusunu işlediğinden güzellemedir.

Adım Adım Çözüm

1
Şiir parçalarının yapısal özelliklerini (hece sayısı, aruz ölçüsü ve birim) inceleyerek nazım biçimlerini tespit etme.
Birinci ve ikinci dörtlüklerin 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülür (Koşma). Üçüncü şiir parçasının aruz ölçüsüyle yazılmış bir beyit olduğu görülür (Kaside). Dördüncü dörtlüğün ise 8'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülür (Semai).
Nazım biçimleri ölçü, kafiye düzeni ve nazım birimi gibi tamamen yapısal/dış özelliklere göre belirlenir.
2
Şiir parçalarının temalarını/konularını inceleyerek nazım türlerini tespit etme.
Birinci parça kahramanlık/yiğitlik (Koçaklama), ikinci parça ölümün verdiği acı (Ağıt), üçüncü parça Hz. Peygamber'e övgü (Naat) ve dördüncü parça sevgiliye duyulan aşkı (Güzelleme) konu almaktadır.
Nazım türleri, şiirin yapısal formundan bağımsız olarak tamamen işlenen konuya ve temaya göre belirlenir.
3
Belirlenen nazım biçimi ve nazım türü eşleştirmelerini bir araya getirerek doğru çiftleri oluşturma.
1. parça -> Koşma-Koçaklama; 2. parça -> Koşma-Ağıt; 3. parça -> Kaside-Naat; 4. parça -> Semai-Güzelleme çiftleri elde edilir.
Her iki edebi terim kategorisi birleştirilerek nihai doğru eşleştirmeler tamamlanır.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi kavramının yapısal özelliklerle (ölçü, birim, kafiye), nazım türü kavramının ise içeriksel özelliklerle (konu, tema) ilişkili olduğunun kavranması.
Soru 739Soru →

Aşağıdaki edebi metin kesitlerini, bu kesitlerde kullanılan anlatıcı ve bakış açısı türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ahmet, vapurun güvertesinde otururken içindeki pişmanlığın sebebini bir türlü anlamlandıramıyordu. Yıllar önce geride bıraktığı o küçük liman kasabasına yaklaşırken yüreğinde beliren bu huzursuzluğun, geçmişin derinliklerinde yatan hangi sırla ilgili olduğunu çok iyi biliyordu ama bunu kendisine bile itiraf edemiyordu.
Sessizce odanın kapısını aralayıp koridora süzüldüm. Masanın üzerinde duran eski fotoğrafı alırken ellerim titriyordu. Yakalanmaktan ölesiye korktuğum için nefesimi bile tutarak adımlarımı olabildiğince hafif atmaya gayret ediyordum.
Pardösülü bir adam, parktaki ahşap banka yavaşça oturdu. Çantasını yanına koyup saatine baktı. Gözlerini karşıdaki caddeden geçen tramvaylara dikmiş, hiçbir tepki vermeden bekliyordu.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci metin İlahi (hâkim) bakış açısı ile, ikinci metin Kahraman bakış açısı ile, üçüncü metin ise Gözlemci bakış açısı ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede; kahramanın içsel durumunu ve geçmişini bilen birinci metin İlahi (hâkim) bakış açısıyla; olayı yaşayan kişinin kendi ağzından aktardığı ikinci metin Kahraman bakış açısıyla; olayları nesnel bir gözle sadece dışarıdan yansıtan üçüncü metin ise Gözlemci bakış açısıyla eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Metinlerdeki anlatıcıların olaylara ve karakterlerin iç dünyalarına olan hâkimiyet seviyesini belirleyin.
Birinci metinde karakterin iç dünyasındaki pişmanlık ve gizli sırlar anlatılmıştır; ikinci metinde olay birinci tekil şahıs ağzıyla aktarılmıştır; üçüncü metinde ise sadece gözlemlenebilir eylemler verilmiştir.
Anlatıcının konumu ve bilgisi, bakış açısını belirleyen en temel ölçüttür.
2
Tespit edilen anlatıcı özelliklerini uygun bakış açısı türleriyle eşleştirin.
Zihinsel süreçleri ve geçmişi bilen anlatıcı İlahi bakış açısıyla; yaşayan ve anlatan kişi Kahraman bakış açısıyla; dış gözlemleri aktaran ise Gözlemci bakış açısıyla eşleşir.
Her bakış açısının kendine has dilsel ve içeriksel özellikleri mevcuttur.

Anahtar Kavram

Anlatıcı ve Bakış Açıları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 740Soru →

Aşağıda divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin bazı belirgin özellikleri ve bu nazım şekillerinin adları verilmiştir. Özellikleri ilgili oldukları nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kafiye düzeni aa−bb−cc...aa - bb - cc... şeklinde olan, beyit sınırı bulunmayan ve divan edebiyatının en uzun nazım şeklidir.
Kafiye düzeni aa−ba−ca...aa - ba - ca... şeklinde olan, aşk ve şarap gibi lirik konuları işleyen, genellikle 5-15 beyitten oluşan nazım şeklidir.
Kafiye düzeni xa−xa−xa...xa - xa - xa... şeklinde olup matla beyti bulunmayan, genellikle felsefi ve toplumsal temaların işlendiği nazım şeklidir.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kafiye düzeni aa−bb−cc...aa - bb - cc... olan özellik mesnevi ile, kafiye düzeni aa−ba−ca...aa - ba - ca... olan lirik özellik gazel ile, kafiye düzeni xa−xa−xa...xa - xa - xa... olan ve matla beyti bulunmayan özellik ise kıta ile eşleşir.
Kafiye düzeni kendi arasında kafiyeli olan (aa−bb−cc...aa - bb - cc...) mesnevi; ilk beyti kendi arasında, diğerleri ona bağlı olan (aa−ba−ca...aa - ba - ca...) gazel; matla beyti bulunmayan (xa−xa−xa...xa - xa - xa...) ise kıtadır.

Adım Adım Çözüm

1
Kafiye düzeni kendi arasında bağımsız (aa−bb−cc...aa - bb - cc...) ve sınırsız uzunluğa sahip olan nazım şekli belirlenir.
Bu özelliğe sahip nazım şeklinin mesnevi olduğu tespit edilir.
Mesnevide her beyit kendi arasında kafiyelidir, bu da şaire yazma kolaylığı sağlar ve çok uzun eserlerin bu türle yazılmasına imkan tanır.
2
Kafiye düzeni aa−ba−ca...aa - ba - ca... şeklinde olan ve aşk, şarap gibi lirik konuları işleyen 5-15 beyitlik nazım şekli belirlenir.
Bu özelliğe sahip nazım şeklinin gazel olduğu tespit edilir.
Gazel, divan şiirinde en yaygın kullanılan ve lirik konuları işleyen, ilk beyti (matla) kendi arasında kafiyeli (aaaa) diğer beyitleri ise matlaya bağlı (ba,ca...ba, ca...) olan türdür.
3
Matla beyti bulunmayan, yani xa−xa...xa - xa... şeklinde kafiyelenen ve felsefi/fikri konuları işleyen nazım şekli belirlenir.
Bu özelliğe sahip nazım şeklinin kıta olduğu tespit edilir.
Kıtalar genellikle iki beyitten oluşan, matla beyti olmayan ve felsefi, hiciv gibi düşünsel konuları işleyen nazım şeklidir.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin kafiye düzenleri ve genel özellikleri.
ÖncekiSayfa 37 / 90Sonraki
Tüm alıştırma soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin