Türkiye Ekonomisinin Tarihsel Gelişimi ve Ekonomi Politikaları

15 soru

Tüm türler15 Çoktan seçmeli8 Eşleştirme5 Sıralama2

Türkiye Cumhuriyeti'nin ekonomi tarihinde uygulanan ekonomi politikaları ve bu politikaların mekânsal/sektörel yansımaları göz önüne alındığında, aşağıda verilen tarihsel dönemler ile bu dönemlerin en belirgin ekonomik gelişmelerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

1923-1929 dönemi özel teşebbüsü destekleme çalışmalarıyla (Teşvik-i Sanayi Kanunu); 1930-1950 dönemi devletçilik politikası ve kamu yatırımlarıyla (Sümerbank vb.); 1950-1960 dönemi tarımda makineleşme ve karayolu yatırımlarıyla; 1960-1980 dönemi ise planlı kalkınma (DPT) ve ithal ikameci sanayileşme ile eşleşir.

Türkiye'nin ekonomi tarihi incelendiğinde her dönemin kendine özgü küresel gelişmelerden ve yerel ihtiyaçlardan etkilendiği görülür. 1923-1929 dönemi kuruluş dönemi olup özel sektör Teşvik-i Sanayi Kanunu ile desteklenmiştir. 1929 krizinden sonra 1930-1950 arasında devletçi modele geçilmiştir. 1950-1960 döneminde dış yardımlarla tarım ve ulaşımda altyapı dönüşümleri yaşanmıştır. 1960'tan sonra ise DPT kurularak planlı kalkınma ve ithal ikameci model uygulanmıştır.

Adım Adım Çözüm

Türkiye ekonomi tarihindeki dönemlerin temel karakterlerini ve uygulanan ekonomik modelleri inceleyin.

1923-1929 liberal dönem, 1930-1950 devletçi dönem, 1950-1960 tarımda makineleşme ve altyapı dönemi, 1960-1980 ise planlı kalkınma dönemidir.

Her dönemi kendine has kılan politika kararlarını ve bunların araziye/üretime olan coğrafi etkilerini sınıflandırmak gerekir.

Dönemleri sırasıyla verilen ekonomik gelişmelerle eşleştirin.

1923-1929 için Teşvik-i Sanayi Kanunu; 1930-1950 için Büyük Buhran sonrası devletçilik ve KİT'ler; 1950-1960 için Marshall Planı yardımları ve tarımda makineleşme; 1960-1980 için DPT ve kalkınma planları bulunur.

Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze kadar uygulanan ekonomi politikalarının zaman dizimi ve sektörel etkileri bu eşleştirmeyi zorunlu kılar.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinin Tarihsel Gelişimi ve Ekonomi Politikaları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 2Soru →

Türkiye'de Cumhuriyet döneminden günümüze kadar uygulanan ekonomi politikaları, ülkenin mekânsal yapısında ve sosyoekonomik coğrafyasında belirgin izler bırakmıştır. Özellikle 1960 yılında Devlet Planlama Teşkilatının (DPT) kurulmasının ard��ndan yürürlüğe giren beş yıllık kalkınma planları ile bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılması ve sanayinin yurt geneline dengeli dağıtılması amaçlanmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi planlı kalkınma döneminde (1960-1980) bölgesel dengesizlikleri gidermek ve yerel kalkınmayı sağlamak amacıyla uygulanan mekânsal ve ekonomik politikalardan biri değildir?

İhracata dayalı büyüme stratejisi doğrultusunda, küresel pazarlarla entegrasyonu kolaylaştırmak amacıyla serbest bölgelerin kurulması

Doğu ve Güneydoğu Anadolu gibi az gelişmiş bölgelerde yatırımları artırmak amacıyla 'kalkınmada öncelikli yöreler' uygulamasının başlatılması

Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) gibi çok sektörlü ve bölgesel ölçekli kalkınma planlarının kurumsal ve mekânsal altyapısının oluşturulması

Sanayinin büyük kentlerde yığılmasını önlemek ve çevre illere yayılmasını sağlamak amacıyla organize sanayi bölgelerinin kurulmaya başlanması

Özel sektörün sermaye yetersizliği yaşadığı az gelişmiş yörelerde, Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) eliyle sanayi tesislerinin kurulması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İhracata dayalı büyüme stratejisi doğrultusunda, küresel pazarlarla entegrasyonu kolaylaştırmak amacıyla serbest bölgelerin kurulması

Cevap

İhracata dayalı büyüme stratejisi doğrultusunda, küresel pazarlarla entegrasyonu kolaylaştırmak amacıyla serbest bölgelerin kurulması

Doğru yanıt olan ihracata dayalı büyüme ve serbest bölgelerin kurulması, Türkiye'nin 24 Ocak 1980 kararlarıyla geçiş yaptığı serbest piyasa ekonomisi ve dışa açık büyüme modelinin bir sonucudur. Serbest Bölgeler Kanunu 1985 yılında çıkarılmıştır. Bu nedenle 1960-1980 planlı dönem politikaları arasında yer almaz.

Adım Adım Çözüm

Soru kökünde belirtilen planlı kalkınma döneminin (1960-1980) temel iktisadi ve mekânsal hedeflerini belirlemek.

Bu dönemin temel hedeflerinin bölgesel dengesizlikleri azaltmak, organize sanayileşmeyi yaygınlaştırmak ve ithal ikameci politikalar yürütmek olduğu saptanır.

Dönemin coğrafi ve ekonomik karakterini doğru anlamak seçenekleri elemek için gereklidir.

Seçeneklerde yer alan ekonomik uygulamaların hangi tarihsel dönemlere ait olduğunu analiz etmek.

Kalkınmada öncelikli yöreler, OSB'lerin kurulması, bölgesel projelerin altyapısı ve KİT yatırımlarının planlı döneme (1960-1980) ait olduğu; serbest bölgelerin kurulmasının ise 1980 sonrasına ait olduğu belirlenir.

Her bir seçeneğin kronolojik ve politik doğruluğunu kontrol ederek çelişen seçeneği bulmak hedeflenir.

Planlı dönem politikası olmayan seçeneği doğru yanıt olarak işaretlemek.

İhracata dayalı sanayileşme ve serbest bölgelerin kurulması 1980 sonrası dışa açık büyüme modelinin bir uygulaması olduğundan aranan cevap bulunur.

Soru kökündeki olumsuz ifadeye dayanarak planlı dönem dışındaki politikayı seçmek gerekir.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomi Tarihi ve Planlı Dönem Politikalarının Mekânsal Sonuçları

Soru 3Soru →

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar uygulanan ekonomi politikaları, ülkenin mekânsal yapısının şekillenmesinde, sanayinin dağılışında ve ulaşım ağlarının gelişiminde doğrudan belirleyici olmuştur.

Buna göre, Türkiye ekonomi tarihi boyunca uygulanan politikalar ve bunların coğrafi sonuçları ile ilgili;

I. 1930-1950 yılları arasında uygulanan devletçi ekonomi politikaları doğrultusunda hazırlanan I. Beş Yıllık Sanayi Planı ile sanayi tesisleri, sadece ham maddeye yakınlık ilkesine göre kıyı kesimlerde yoğunlaştırılmış ve bu durum kıyı ile iç kesimler arasındaki gelişmişlik farkını artırmıştır.
II. 1950-1960 döneminde liberal ekonomi politikalarının ağırlık kazanması, tarımda makineleşmenin hızlanması ve kara yolu ulaşımına öncelik verilmesi, tarımsal üretimin pazara yönelik olarak artmasını sağlarken kırdan kente göçü de tetiklemiştir.
III. 1960-1980 yılları arasındaki planlı kalkınma döneminde, ithal ikameci sanayileşme stratejisi benimsenmiş ve bu süreçte özellikle büyük tüketici pazarlarına ve limanlara yakın olan İstanbul, İzmit ve İzmir gibi merkezler sanayideki çekim gücünü korumuştur.
IV. 1980 sonrası dönemde dışa açık, ihracata dayalı büyüme modelinin benimsenmesi ve finansal serbestleşme, küresel pazarlarla bütünleşebilen Kayseri, Denizli, Gaziantep gibi iç ve güney kesimlerdeki kentlerin ("Anadolu Kaplanları") yeni sanayi odakları olarak ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır.

yargılar��ndan hangileri doğrudur?

I ve II

I, II ve III

Yalnız III

II, III ve IV

I, II, III ve IV

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II, III ve IV

Cevap

İkinci, üçünc�� ve dördüncü öncüllerin doğru olduğunu belirten seçenek doğru yanıttır.

İkinci, üçüncü ve dördüncü öncüllerde verilen ifadeler Türkiye ekonomi tarihinin ilgili dönemlerindeki politikaları ve bunların mekânsal sonuçlarını tam olarak yansıtmaktadır. 1950-1960 liberal döneminde makineleşme kırdan kente göçü hızlandırmış; 1960-1980 ithal ikameci sanayileşme pazar ve liman kentlerini öne çıkarmış; 1980 sonrası ihracata dayalı model ise Anadolu Kaplanları adı verilen yeni sanayi odaklarını ortaya çıkarmıştır.

Adım Adım Çözüm

Devletçi dönem sanayi yatırımlarının mekânsal dağılımını analiz etme.

1930-1950 devletçi dönemde I. Beş Yıllık Sanayi Planı kapsamında kurulan fabrikalar (Kayseri, Nazilli, Karabük vb.) sadece kıyıda değil, iç kesimlerde de dengeli dağıtılmıştır. Birinci öncül yanlıştır.

Devletin temel amacı bölgesel dengesizliği azaltmak ve güvenliği sağlamaktır.

1950-1960 liberal dönemindeki tarımsal ve ulaşımsal değişimi inceleme.

Makineleşme tarımda verimi ve pazara yönelik üretimi artırmış, iş gücü fazlası ise karayollarının gelişimiyle kentlere göç etmiştir. İkinci öncül doğrudur.

Traktör kullanımı kırsal iş gücü ihtiyacını azaltmış, karayolu ağları ise hareketliliği kolaylaştırmıştır.

1960-1980 planlı dönemdeki sanayi modelini ve yer seçimini değerlendirme.

İthal ikameci model yerli sanayiyi kurarken montaj ve ham madde ithalatı kolaylığı nedeniyle fabrikalar İstanbul, İzmit, İzmir gibi büyük tüketim pazarlarına kurulmuştur. Üçüncü öncül doğrudur.

Liman yakınlığı ve pazar hacmi ithal ikameci sanayinin yer seçimini etkileyen en önemli faktörlerdir.

1980 sonrası küreselleşme ve dışa açık büyüme modelinin mekânsal sonuçlarını inceleme.

İhracat teşvikleri ve serbest piyasa ekonomisiyle Kayseri, Gaziantep, Denizli gibi Anadolu şehirleri sanayide yeni çekim merkezleri haline gelmiştir. Dördüncü öncül doğrudur.

İhracata yönelik yerel sanayi girişimleri Anadolu kentlerinin kalkınmasını hızlandırmıştır.

Anahtar Kavram

Türkiye ekonomisinin tarihsel süreçteki ekonomi politikaları ve bunların mekânsal coğrafi sonuçları.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 4Soru →

Aşağıda verilen Türkiye Cumhuriyeti ekonomi politikası dönemlerini, bu dönemlerin ülkedeki mekânsal ve sektörel sonuçlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

1930-1950 Dönemi (Devletçi Sanayileşme) -> Demir yolu odaklı iç sanayi yatırımları; 1950-1960 Dönemi (Tarımsal Dönüşüm ve Altyapı) -> Marshall Planı, tarımda makineleşme ve kara yolu önceliği; 1960-1980 Dönemi (Planlı Kalkınma ve İthal İkameci Sanayi) -> DPT, yüksek gümrük duvarları ve Marmara/Ege yığılması; 1980 Sonrası Dönem (Serbest Piyasa ve Dışa Açık Büyüme) -> İhracat odaklı üretim, Anadolu Kaplanları ve kıyı liman kentlerinin entegrasyonu.

Eşleştirmelerin tamamı dönemlerin ekonomi politikası karakteristiklerini ve bunların coğrafi yansımalarını doğru yansıtmaktadır. 1930-1950 dönemi demir yolları ve iç sanayi tesisleriyle; 1950-1960 dönemi traktörleşme, kara yolları ve göçle; 1960-1980 dönemi DPT ve Marmara/Ege merkezli korumacı sanayiyle; 1980 sonrası ise dışa açık büyüme ve ihracata dayalı yerel sanayi odaklarıyla doğru biçimde eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

Türkiye ekonomi tarihindeki 1930-1950 devletçilik dönemi analiz edilir.

Bu dönemin en belirgin mekânsal sonucu demir yolu odaklı altyapı ile iç kesimlerde ham maddeye yakın kamu fabrikalarının kurulmasıdır.

1929 küresel krizinden sonra özel teşebbüs yetersiz kaldığı için yatırımları devlet üstlenmiştir.

1950-1960 dönemindeki tarımsal değişim ve altyapı yatırımları incelenir.

Tarımda traktör kullanımının yaygınlaşması, tarım alanlarının genişlemesi ve kara yolu yapımına geçilmesi bu döneme aittir.

Marshall Planı çerçevesinde alınan yardımlar tarımsal makineleşmeye ve ulaşımda kara yolu ağlarına yönlendirilmiştir.

1960-1980 planlı kalkınma ve ithal ikameci sanayileşme dönemi değerlendirilir.

DPT kontrolündeki beş yıllık planlar ve iç pazarı koruyan gümrük duvarları ile sanayinin Marmara ve Ege gibi nüfusun fazla olduğu tüketim merkezlerinde toplanması bu dönemin özelliğidir.

Dışa kapalı korumacı politikalar, iç pazara hitap eden montaj sanayisini nüfusun yoğun olduğu batı bölgelerine çekmiştir.

1980 sonrası serbest piyasa ve dışa açık büyüme dönemi incelenir.

İhracatın teşvikiyle Anadolu Kaplanları olarak bilinen Gaziantep, Denizli, Kayseri gibi yeni sanayi odaklarının oluşumu ve liman şehirlerinin önem kazanması bu dönemin sonucudur.

24 Ocak Kararları ile korumacı ithal ikameci model terk edilmiş, küresel pazarlarla bütünleşme hedeflenmiştir.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomi Politikalarının Tarihsel Dönemleri ve Mekânsal Yansımaları

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 5Soru →

Türkiye'de Cumhuriyet döneminden günümüze kadar uygulanan ekonomi politikalarında öne çıkan bazı tarihi gelişmeler ve bunların ait olduğu dönemler aşağıda verilmiştir. Sol sütunda verilen tarihi gelişmeleri sağ sütunda verilen doğru dönemlerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki gelişmelerin sağ sütundaki doğru dönemlerle eşleşmesi şu şekildedir: İzmir İktisat Kongresi ve Aşar vergisinin kaldırılması -> 1923-1929 Dönemi; I. Beş Yıllık Sanayi Planı ve devletçi politikalar -> 1930-1950 Dönemi; Planlı kalkınma ve DPT'nin kurulması -> 1960-1980 Dönemi; 24 Ocak Kararları ve dışa açık büyüme -> 1980 Sonrası Dönem.

Eşleşmeler, Türkiye'nin ekonomi politikalarının tarihsel sürecindeki önemli yapısal adımlara ve bunların ilan edildikleri dönemlerin kronolojik sınırlarına dayanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

İlk dönem politikalarının incelenmesi

İzmir İktisat Kongresi (1923) ve Aşar vergisinin kaldırılması (1925), liberal eğilimlerin görüldüğü 1923-1929 dönemiyle eşleşir.

Kuruluş yıllarındaki tarımsal ve iktisadi adımları tespit etmek.

Büyük Buhran sonrası devletçilik adımlarının incelenmesi

I. Beş Yıllık Sanayi Planı ve Sümerbank'ın kuruluşu gibi devlet öncülüğündeki sanayileşme adımları 1930-1950 dönemiyle eşleşir.

1929 krizinin getirdiği devletçi politikaları belirlemek.

Planlı dönem gelişmelerinin incelenmesi

Devlet Planlama Teşkilatı'nın kuruluşu ve beş yıllık kalkınma planlarının uygulanması 1960-1980 dönemiyle eşleşir.

DPT'nin kurulduğu anayasal dönemi belirlemek.

Dışa açık serbest piyasa dönemi gelişmelerinin incelenmesi

24 Ocak Kararları ile başlayan ihracata dayalı büyüme ve küreselleşme adımları 1980 sonrası dönemle eşleşir.

Serbest piyasa ekonomisine geçişin miladını tespit etmek.

Anahtar Kavram

Türkiye ekonomi tarihi dönemleri ve temel politika farklılıkları.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 6Soru →

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilk yıllarında sanayiyi teşvik etmek amacıyla çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu'na rağmen özel sektörün yeterli sermayeye sahip olamaması üzerine, devlet doğrudan yatırımlara öncelik vererek fabrikalar kurmuştur. Bu doğrultuda 1930'lu yıllarda tekstil sektöründeki yatırımları finanse etmek ve yönetmek amacıyla kurulan, Kayseri ve Ereğli gibi farklı coğrafi bölgelerde dokuma fabrikaları açarak sanayinin ülke geneline dağılmasında rol oynayan kamu kuruluşu aşağıdakilerden hangisidir?

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)

Sümerbank

Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA)

GAP Bölge Kalkınma İdaresi

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sümerbank

Cevap

Sümerbank

Sümerbank, 1930'lu yıllarda Türkiye'de devletçi ekonomi politikası kapsamında tekstil başta olmak üzere sanayi yatırımlarını finanse etmek ve fabrikalar kurmak amacıyla kurulan temel kamu kurumudur. Kayseri ve Ereğli gibi Anadolu'nun farklı yerlerinde açtığı dokuma fabrikalarıyla sanayinin ülke geneline dengeli dağılmasında büyük bir coğrafi etki yaratmıştır.

Adım Adım Çözüm

Soruda belirtilen tarihsel dönemi (1930'lu yıllar) ve bu dönemdeki ekonomik koşulları (özel sektörün sermaye yetersizliği nedeniyle devletin doğrudan fabrika kurması) analiz etmek.

Bu dönemin devlet öncülüğünde sanayileşmeyi hedefleyen devletçi ekonomi politikası dönemi olduğu belirlenmiştir.

Soruda hedeflenen ekonomik girişimin hangi tarihsel ve politik çerçevede yer aldığını anlamak için bu adım gereklidir.

Sanayinin farklı bölgelere yayılması amacıyla Kayseri ve Ereğli gibi alanlarda tekstil (pamuklu dokuma) fabrikaları açan kurumu tespit etmek.

Türkiye'de 1930'larda sanayi yatırımlarını finanse etmek ve doğrudan üretim tesisleri kurup işletmek amacıyla kurulan kurumun Sümerbank olduğu saptanmıştır.

Doğru kurumsal yapının coğrafi sanayi yatırımları ve işlevi üzerinden eşleştirilmesi için bu adım gereklidir.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinde 1930-1950 Dönemi Devletçilik Politikası ve Sümerbank Yatırımları

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 7Soru →

Türkiye'nin ekonomi tarihinde planlı model arayışları farklı dönemlerde kendini göstermiştir. Bu bağlamda, 1934-1939 yılları arasında yürürlükte kalan I. Beş Yıllık Sanayi Planı ile 1963-1967 yıllarını kapsayan I. Beş Yıllık Kalkınma Planı sektörel ve mekânsal etkileri bakımından farklılıklar barındırır. Buna göre, bu iki planın hedefleri, kapsamları ve mekânsal sonuçları karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

I. Beş Yıllık Sanayi Planı döneminde Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) gibi büyük bölgesel kalkınma projelerinin temeli atılarak tarımda sulama öncelikli sektör haline getirilmiş, I. Beş Yıllık Kalkınma Planı'nda ise bu yatırımlar tamamen durdurulmuştur.

Her iki plan döneminde de dış ticarette transit taşımacılığın geliştirilmesi ve liman kentlerinin serbest bölge ilan edilerek sanayinin sadece kıyılarda toplanması temel mekânsal strateji olarak uygulanmıştır.

I. Beş Yıllık Sanayi Planı ile ülke genelinde mera hayvancılığı tamamen terk edilerek modern besi hayvancılığına geçilmiş, böylece et ve süt üretimi iklim şartlarına bağlı olmaktan çıkarılmıştır.

Her iki planın da ortak coğrafi sonucu olarak, tarımda nadas yönteminin tamamen sona ermesini sağlayacak sulama yatırımları tamamlanmış ve kurak bölgelerde tarımsal üretim güvence altına alınmıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. Beş Yıllık Sanayi Planı hammadde kaynaklarına yakın temel sanayi kollarını kurarak ithalat bağımlılığını azaltmaya odaklanırken, I. Beş Yıllık Kalkınma Planı sanayileşmenin yanı sıra sosyal kalkınma ve bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmayı da hedeflemiştir.

Cevap

I. Beş Yıllık Sanayi Planı hammadde kaynaklarına yakın temel sanayi kollarını kurarak ithalat bağımlılığını azaltmaya odaklanırken, I. Beş Yıllık Kalkınma Planı sanayileşmenin yanı sıra sosyal kalkınma ve bölgesel gelişmişlik farklarını azaltmayı da hedeflemiştir. Bu durum, 1930'lu yıllardaki ilk planın doğrudan temel sanayi tesislerinin (şeker, tekstil vb.) kurulmasını hedeflediğini, 1960'lardaki ilk planın ise bölgesel dengesizlikleri azaltmayı ve sosyal refahı yaygınlaştırmayı da içine alan çok yönlü bir kalkınma modeli benimsediğini doğrulamaktadır.

Adım Adım Çözüm

I. Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (1934-1939) hedeflerini ve coğrafi sonuçlarını incelemek.

Bu planın, büyük ölçüde özel sektörün yetersiz kalması üzerine devletçilik ilkesi doğrultusunda hazırlandığı, hammaddesi yurt içinde bulunan şeker, dokuma ve demir-çelik gibi temel sanayi kollarına odaklandığı saptanır.

Dönemin küresel Büyük Buhran koşullarında ülkenin dışa bağımlılığını en aza indirmek hedeflenmiştir.

I. Beş Yıllık Kalkınma Planı'nın (1963-1967) yapısını ve sektörel kapsamını analiz etmek.

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından hazırlanan bu planın, sadece sanayi tesisleri kurmayı değil; bölgesel kalkınma farklarını azaltmayı, sosyal refahı artırmayı ve istihdam olanaklarını geliştirmeyi kapsayan daha geniş bir sosyal kalkınma hedefine sahip olduğu belirlenir.

1960 Anayasası ile ekonominin planlı bir şekilde yönetilmesi anayasal bir zorunluluk haline getirilmiştir.

Elde edilen veriler doğrultusunda seçenekleri karşılaştırarak doğru seçeneğe ulaşmak.

Sanayi Planı'nın dar kapsamlı ve üretime dönük, Kalkınma Planı'nın ise çok sektörlü ve sosyal kalkınmayı da içine alan bir yapıda olduğu görülür.

İki plan arasındaki sektörel ve mekânsal felsefe farkını belirlemek doğru cevabı bulmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Türkiye'de planlı ekonomi politikalarının tarihsel seyri, hedefleri ve mekânsal yansımaları.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 8Soru →

Türkiye'nin Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kadar uyguladığı ekonomi politikaları ve bu politikaların mekânsal/sektörel sonuçlarıyla ilişkili aşağıdaki gelişmeleri, kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Türkiye ekonomi politikasındaki doğru tarihsel sıralama şu şekildedir: Aşar vergisinin kaldırılması (1925) -> I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) -> Tarımda makineleşme ve karayolu hamlesi (1950'ler) -> Devlet Planlama Teşkilatı'nın kurulması (1960) -> 24 Ocak Kararları (1980).

Cumhuriyet dönemi ekonomi politikalarının kronolojik gelişim süreci incelendiğinde; ilk olarak tarımı canlandırmak için 1925'te Aşar vergisi kaldırılmıştır. 1929 Büyük Buhranı sonrasında devletçiliğe geçilerek 1934'te I. Beş Yıllık Sanayi Planı uygulanmıştır. 1950'lerde tarımda makineleşme ve karayolu ağırlıklı dönem yaşanmış, ardından 1960'ta DPT'nin kurulmasıyla Planlı Kalkınma Dönemi başlamış ve en son 1980 yılında 24 Ocak Kararları ile dışa açık liberal döneme geçilmiştir.

Adım Adım Çözüm

Cumhuriyet'in ilk yıllarında tarımı desteklemek adına atılan adımları belirleme

Aşar vergisinin 1925'te kaldırılması ilk sıradadır.

Yeni kurulan devletin ekonomik bağımsızlık ve tarımsal kalkınma yolundaki ilk büyük adımlarındandır.

Dünya Ekonomik Bunalımı sonrası devlet öncülüğünde yapılan sanayi hamlesini tespit etme

I. Beş Yıllık Sanayi Planı'nın 1934'te uygulanması ikinci sıradadır.

1929 krizinin ardından özel sektörün yapamadığı yatırımları devletin üstlenmesi gerekmiştir.

İkinci Dünya Savaşı sonrası değişen küresel dengeler ve altyapı dönüşümünü inceleme

1950'lerde Marshall Planı desteğiyle tarımda makineleşme ve karayolu yapımına odaklanılması üçüncü sıradadır.

Bu dönemde demiryollarından karayollarına geçiş yapılmış ve tarımda traktör kullanımı yaygınlaşmıştır.

Planlı ekonomi ve kalkınma planları döneminin başlangıcını saptama

Devlet Planlama Teşkilatı'nın 1960'ta kurulması dördüncü sıradadır.

Ekonominin kaynaklarını daha verimli ve koordineli kullanmak amacıyla planlı kalkınma dönemine geçilmiştir.

Dışa açık serbest piyasa ekonomisine ve küreselleşmeye geçiş adımını belirleme

24 Ocak Kararları ile ihracata dayalı modele geçilmesi (1980) son sıradadır.

İthal ikameci modelin tıkanması üzerine serbest piyasa koşullarına ve dış ticaret odaklı büyümeye yönelinmiştir.

Anahtar Kavram

Türkiye ekonomisinin tarihsel süreçteki yapısal dönüşümleri ve ekonomi politikaları

Soru 9Soru →

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar uygulanan ekonomi politikaları, ülkenin mekânsal yapısının şekillenmesinde, ulaşım ağlarının gelişiminde ve nüfus hareketlerinde belirleyici olmuştur. Aşağıdaki tabloda Cumhuriyet dönemine ait iki farklı zaman diliminde öne çıkan politikalar ve bunların coğrafi sonuçları özetlenmiştir:

Dönem	Temel Ekonomi Politikası / Uygulama	Mekânsal ve Sektörel Coğrafi Sonuçları
I. Dönem	Tarımda makineleşmenin hızlanması, kara yolu altyapısına öncelik verilmesi ve dış kaynaklarla desteklenen liberal politikalar	Tarımda verimliliğin artmasıyla oluşan iş gücü fazlasının kırdan kente göçü tetiklemesi ve büyük kentlerde sanayi odaklı büyümenin başlaması
II. Dönem	Devletçilik ilkesi doğrultusunda planlı sanayileşme hamlesi (I. Beş Yıllık Sanayi Planı), Sümerbank bünyesinde KİT'lerin kurulması ve demir yolu ağlarının sanayi bölgelerine ulaştırılması	Sanayinin ham madde kaynaklarına yakın iç kesimlerdeki kentlere (Karabük, Nazilli, Kayseri vb.) yayılması ve bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılmaya çalışılması

Bu tablo ve Türkiye'nin ekonomi tarihi dikkate alındığında, bu dönemlerde uygulanan politikalar ve coğrafi yansımaları ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

I. Dönem'de kara yolu altyapısına verilen öncelik, Türkiye'nin coğrafi konumundan kaynaklanan transit taşımacılık gelirlerini artırmış; bu durum ülkenin iç pazarındaki mal dağıtımının tamamen durmasına ve iç ticaretin yerini transit ticarete bırakmasına yol açmışt��r.

II. Dönem'de sanayi kuruluşlarının kurulacağı yerlerin belirlenmesinde demir yolu ağlarının varlığı, ham madde ve iş gücü gibi üretim unsurlarından bağımsız olarak, sadece mamul maddelerin nihai tüketiciye ulaştırılmasını sağlayan bir dağıtım faktörü olarak değerlendirilmiştir.

II. Dönem'de devletçilik politikasıyla sanayinin iç kesimlerdeki kentlere yayılması, ham maddeye yakınlık ilkesi ve demir yolu ağlarıyla desteklenerek dengeli bir mekânsal gelişim modeli oluşturmayı amaçlamıştır.

II. Dönem'de Anadolu'nun iç kesimlerinde açılan tekstil, şeker ve demir-çelik fabrikaları, Cumhuriyet tarihinin ilk bölgesel kalkınma projesi olan Güneydoğu Anadolu Projesi'nin (GAP) temelini atmış ve bölgede tarımsal sulamayı yaygınlaştırmıştır.

I. Dönem'de uygulanan liberal ekonomi politikaları ve tarımda makineleşme, kırsal nüfus artış hızını artırarak göçü engellemiş; bu sayede Marmara ve Ege gibi sanayileşmiş bölgelerde nüfus artış hızı ülke ortalamasının altına düşmüştür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II. Dönem'de devletçilik politikasıyla sanayinin iç kesimlerdeki kentlere yayılması, ham maddeye yakınlık ilkesi ve demir yolu ağlarıyla desteklenerek dengeli bir mekânsal gelişim modeli oluşturmayı amaçlamıştır.

Cevap

II. Dönem'de devletçilik politikasıyla sanayinin iç kesimlerdeki kentlere yayılmasının, ham maddeye yakınlık ilkesi ve demir yolu ağlarıyla desteklenerek dengeli bir mekânsal gelişim modeli oluşturmayı amaçladığını belirten yargı.

Devletçilik döneminde sanayi yatırımlarının Anadolu'nun iç kesimlerine yayılması, hem ham maddeye yakınlığı gözetmiş hem de demir yolu bağlantıları sayesinde dengeli bir mekânsal kalkınma modeli oluşturmayı hedeflemiştir. Bu nedenle bu doğrultudaki yargı tamamen doğrudur.

Adım Adım Çözüm

Tabloda verilen dönemlerin tarihsel süreçlerini ve temel ekonomi politikalarını analiz etmek.

I. Dönem'in 1950-1960 liberalleşme ve tarımda makineleşme dönemine, II. Dönem'in ise 1930-1950 devletçilik ve planlı sanayileşme dönemine denk geldiği belirlenir.

Dönemlerin karakterini doğru tespit etmek mekânsal ve sektörel sonuçları doğru yorumlamayı sağlar.

II. Dönem'deki devletçilik politikasının mekânsal ve sektörel yansımalarını değerlendirmek.

Sümerbank bünyesinde kurulan fabrikaların (Kayseri, Nazilli) ve Karabük Demir-Çelik fabrikasının iç kesimlerde kurulmasının ve demir yolları ile desteklenmesinin dengeli kalkınmayı hedeflediği doğrulanır.

Devletin bu dönemde sanayiyi Anadolu geneline yayarak bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmayı hedeflediğini ortaya koymak.

Diğer seçeneklerdeki çeldiricileri coğrafi kavramlar ve tarihi olgular çerçevesinde incelemek.

Ulaşım yatırımlarının iç ticareti durdurmadığı, demir yollarının hem üretim hem dağıtım unsuru olduğu, bölgesel projelerin (GAP) modern döneme ait olduğu ve makineleşmenin göçü engellemeyip tetiklediği belirlenerek çeldiriciler elenir.

Doğru seçeneğe kesin olarak ulaşmak ve yanlış çıkarımları çürütmek.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomi Tarihindeki Dönemlerin Mekânsal ve Sektörel Coğrafi Sonuçları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 10Soru →

Türkiye'nin Cumhuriyet tarihi boyunca uyguladığı ekonomi politikaları ve bu politikaların temel hedefleri/sonuçları ile ilgili aşağıda verilen açıklamaları ilgili oldukları tarihsel dönem ve gelişmelerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci açıklama İzmir İktisat Kongresi Kararları (1923) ile, ikinci açıklama 1930-1950 Dönemi Devletçi Sanayileşme Politikaları ile, üçüncü açıklama 1950-1960 Dönemi Altyapı ve Tarımsal Dönüşüm Politikaları ile, dördüncü açıklama ise 24 Ocak Kararları ve 1980 Sonrası Serbest Piyasa Dönemi ile eşleşmektedir.

Doğru eşleştirmede; ham maddesi yurt içinden karşılanan sanayi hedefleri İzmir İktisat Kongresi'ne; planlı sanayileşme ve devlet eliyle ağır sanayi yatırımları 1930-1950 devletçilik dönemine; tarımda makineleşme, karayolları ve dış borçlanmayla liberalleşme 1950-1960 dönemine; dışa açık ihracat modeli ve devalüasyon ise 24 Ocak Kararları sonrasına aittir.

Adım Adım Çözüm

Birinci ifadenin analiz edilmesi

Ham maddesi ülke içinden temin edilebilecek sanayi kollarının kurulması, yerli üretimin teşvik edilmesi ve yabancı tekellerden kaçınılması hedefleri doğrudan milli ekonomi (Misak-ı İktisadi) ilkelerinin belirlendiği İzmir İktisat Kongresi (1923) ile ili��kilidir.

Yeni kurulan devletin ekonomik bağımsızlığını sağlamaya yönelik ilk büyük toplantıda alınan kararların analiz edilmesi.

İkinci ifadenin analiz edilmesi

Özel sermayenin yetersizliği nedeniyle devletin doğrudan yatırımları üstlendiği (dokuma, kimya, demir-çelik) ve planlı sanayileşme hamlesinin başladığı dönem, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı sonrası uygulanan 1930-1950 dönemi devletçi politikalardır.

1929 krizinin getirdiği zorunluluklar ve I. Beş Yıllık Sanayi Planı'nın yürürlüğe girdiği dönemin tespiti.

Üçüncü ifadenin analiz edilmesi

Karayolu altyapısına öncelik verilmesi, tarımda traktör kullanımının yaygınlaşması ve liberal politikalar doğrultusunda dış ticaret açığının artması, 1950-1960 Demokrat Parti döneminin belirgin coğrafi ve ekonomik özellikleridir.

İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki yeni küresel düzende Türkiye'de tarım ve altyapıdaki mekânsal değişimlerin değerlendirilmesi.

Dördüncü ifadenin analiz edilmesi

İthal ikameci modelin terk edilip dışa açık, ihracata dayalı büyümenin ve serbest döviz rejiminin benimsenmesi, devalüasyon kararlarıyla birlikte 1980 yılında alınan 24 Ocak Kararları ile başlamıştır.

1980 yılındaki yapısal dönüşümün ve serbest piyasa ekonomisine geçişin özelliklerinin belirlenmesi.

Anahtar Kavram

Türkiye ekonomisinin tarihsel gelişim evreleri, ekonomi politikalarının dönemsel özellikleri ve bu politikaların mekânsal/sektörel sonuçları.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 11Soru →

Türkiye Cumhuriyeti'nin ekonomi tarihinde uygulanan ekonomi politikaları ile bu dönemlerin temel özelliklerini belirleyen gelişmeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

1923-1929 Dönemi liberal politikalarla (İzmir İktisat Kongresi, Aşar vergisinin kaldırılması), 1930-1950 Dönemi devletçilikle (Sümerbank, Etibank'ın kurulması), 1950-1960 Dönemi dışa açık ekonomiyle (makineleşme, kara yolları, Marshall Planı), 1963-1980 Dönemi ise planlı kalkınmayla (Devlet Planlama Teşkilatı, ithal ikameci sanayileşme) eşleşmektedir.

Cumhuriyet dönemi ekonomi politikaları tarihsel süreçte dört ana evreye ayrılır: 1923-1929 liberalizm dönemi, 1930-1950 devletçilik dönemi, 1950-1960 dışa açık serbest piyasa ve altyapı dönemi, 1963-1980 ise planlı kalkınma dönemidir. Her dönem, kendine has sosyo-ekonomik ve küresel koşullara göre şekillenmiştir.

Adım Adım Çözüm

Cumhuriyet'in ilk yıllarına denk gelen 1923-1929 dönemini analiz etmek.

İzmir İktisat Kongresi kararları doğrultusunda özel sektöre dayalı liberal politikaların izlendiği ve tarımı rahatlatmak için Aşar vergisinin kaldırıldığı görülür.

Dönemin temel karakteri olan özel girişimciliğin teşvik edilmesi ile liberal ekonomi açıklaması eşleşir.

Dünya Ekonomik Bunalımı sonrasını kapsayan 1930-1950 dönemini analiz etmek.

Özel sermaye yetersizliği nedeniyle devletçilik ilkesinin benimsendiği ve kamu bankaları (Sümerbank, Etibank) aracılığıyla sanayileşme adımlarının atıldığı tespit edilir.

1929 Büyük Buhranı'nın getirdiği zorunluluklar devletin ekonomiye doğrudan müdahalesini ve yatırım yapmasını gerektirmiştir.

Siyasi ve ekonomik yapının değiştiği 1950-1960 dönemini analiz etmek.

Kara yolları yatırımlarının ön plana çıktığı, tarımda makineleşmenin ve dış yardımların (Marshall Planı) etkisiyle özel sektörün canlandığı belirlenir.

Bu dönemde demir yolları yerine kara yollarına öncelik verilmiş ve tarımsal üretimde traktör kullanımı yaygınlaşmıştır.

1960 Anayasası sonrasındaki planlı dönemi (1963-1980) analiz etmek.

Devlet Planlama Teşkilatının kurularak beş yıllık kalkınma planlarının uygulamaya koyulduğu ve ithal ikameci sanayinin benimsendiği görülür.

Ekonomik büyümenin düzenli ve planlı bir şekilde yürütülmesi için planlı kalkınma modeli tercih edilmiştir.

Anahtar Kavram

Türkiye Cumhuriyeti ekonomi politikasının tarihsel süreçteki yapısal değişimleri ve dönemsel nitelikleri.

Soru 12Soru →

Türkiye'nin ekonomi politikasında yaşanan değişimler, coğrafi mekânın şekillenmesinde ve nüfus hareketlerinde doğrudan etkili olmuştur. Örneğin bir dönemde; tarımda makineleşmenin (özellikle traktör kullanımının) hızla artması kırsal iş gücü ihtiyacını azaltarak kırdan kente göçü tetiklemi��, aynı zamanda demir yolu yapımı yerine kara yolu taşımacılığına ağırlık verilmesi iç ticaretin yönünü ve sanayinin mekânsal dağılışını derinden etkilemiştir.

Buna göre, bahsedilen bu mekânsal ve toplumsal dönüşümlerin yaşanmasına yol açan ekonomi politikaları Türkiye'de hangi dönemde uygulanmıştır?

1923 - 1929 Dönemi

1930 - 1950 Dönemi

1950 - 1960 Dönemi

1960 - 1980 Dönemi

1980 Sonrası Dönem

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1950 - 1960 Dönemi

Cevap

1950 - 1960 Dönemi

Tarımda hızlı makineleşme (traktör sayısının artması), kırsal iş gücü fazlasının ortaya çıkması ve kırdan kente göçün hızlanması ile demir yollarından kara yollarına geçişi hedefleyen ulaşım politikaları, Türkiye ekonomi tarihinde Demokrat Parti dönemine yani 1950-1960 yıllarına denk gelmektedir. Bu dönemde liberal ekonomi politikaları izlenmiş, tarımsal kredi ve desteklerle tarım sektörü makineleşmiş, kara yolu yapımına büyük yatırımlar yapılarak iç pazar bütünleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

Metinde verilen coğrafi ve demografik değişimleri analiz edin.

Tarımda makineleşme (traktör kullanımı) ve ulaşımda demir yollarından kara yollarına geçiş öncelikleri belirlenmiştir.

Soruda hedeflenen ekonomi dönemini ayırt etmek için ayırt edici mekânsal özellikleri belirlemek gerekir.

Bu değişimlerin Türkiye ekonomi tarihindeki dönemlerle kronolojik eşleştirmesini yapın.

Tarımda makineleşmenin Marshall Planı yardımlarıyla büyük ivme kazandığı ve ulaşımda kara yolu politikasının benimsendiği dönem Demokrat Parti (1950-1960) yıllarıdır.

Cumhuriyet'in ilk yıllarında demir yolu yatırımları ve devletçilik hâkimken, 1950'li yıllarda liberal yönelim ve kara yolu önceliği öne çıkmıştır.

Seçenekleri değerlendirerek doğru dönemle eşleştirin.

Bahsedilen coğrafi sonuçlar 1950-1960 dönemine uymaktadır.

1950-1960 arası uygulanan politikaların doğrudan mekânsal ve toplumsal sonuçları olan kırdan kente göç ve iç ticaretin kara yollarıyla canlanması bu dönemin en belirgin özelliğidir.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomi Politikalarının Mekânsal ve Demografik Sonuçları

Soru 13Soru →

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren ülkenin kalkınmasını sağlamak amacıyla farklı dönemlerde çeşitli ekonomi politikaları ve uygulamalar hayata geçirilmiştir.

Buna göre, aşağıda verilen ekonomik gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ekonomik gelişmelerin doğru kronolojik sıralaması: İzmir İktisat Kongresi'nin toplanması (1923), Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun kabul edilmesi (1927), Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulanmaya başlanması (1934) ve Devlet Planlama Teşkilatının kurulması (1960) şeklindedir.

Doğru sıralama geçmişten günümüze doğru sırasıyla; İzmir İktisat Kongresi (1923), Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927), Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1934) ve Devlet Planlama Teşkilatının kurulması (1960) şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

Cumhuriyet'in kuruluş aşamasında atılan ilk ekonomik adım tespit edilir.

1923 yılında toplanan İzmir İktisat Kongresi ilk sırada yer alır.

Yeni devletin ekonomi politikasının temellerinin atıldığı ilk büyük organizasyondur.

Kongre kararları sonrasında özel sektörü desteklemeye yönelik atılan yasal adım belirlenir.

1927 yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu ikinci sırada yer alır.

Özel sermayeyi güçlendirerek sanayileşmeyi hızlandırmak amaçlanmıştır.

Özel sektörün başarısızlığı ve küresel kriz sonrası geçilen devletçi modelin ilk uygulaması belirlenir.

1934 yılında yürürlüğe giren Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı üçüncü sırada yer alır.

Devletin doğrudan sanayi yatırımları yaptığı planlı dönemin başlangıcıdır.

Cumhuriyet tarihindeki daha geniş kapsamlı planlama teşkilatının kuruluşu bulunur.

1960 yılında Devlet Planlama Teşkilatının kurulması dördüncü sırada yer alır.

Ülke kaynaklarının rasyonel kullanımı için planlı kalkınma döneminin kurumsal altyapısını oluşturmuştur.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomi Tarihindeki Dönemsel Değişimler ve Temel Kilometre Taşları

Soru 14Soru →

Türkiye'de Cumhuriyet'in ilanından günümüze kadar geçen tarihsel süreçte, farklı dönemlerde çeşitli ekonomi politikaları uygulanmış ve bu politikaların coğrafi mekân ile sosyoekonomik yapı üzerinde belirgin yansımaları olmuştur.

Buna göre, Türkiye'nin ekonomi tarihi ve uygulanan politikaların sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

1923-1929 yılları arasında düzenlenen İzmir İktisat Kongresi ve sonrasında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu ile özel sektör öncülüğünde yerli ham maddeye dayalı sanayileşme amaçlanmış, fakat sermaye ve teknoloji yetersizliği nedeniyle hedeflenen sanayi hamlesine ulaşılamamıştır.

1930-1950 yılları arasındaki devletçilik döneminde inşa edilen demiryolu ağları; tarım ve maden ham maddelerinin fabrikalara taşınmasını ve üretilen mamul maddelerin iç pazara ulaştırılmasını kolaylaştırarak önemli bir dağıtım altyapısı sağlamıştır.

1950-1960 döneminde tarımda makineleşmenin artmasıyla nadas alanları genişlemiş; bu uygulama İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu gibi kurak bölgelerde toprağın mineral dengesini korumak amacıyla devlet eliyle alternatif bir gübreleme yöntemi olarak yaygınlaştırılmıştır.

1960-1980 yılları arasındaki planlı kalkınma döneminde, hayvansal üretimi artırmak ve üretimde iklim koşullarına olan bağımlılığı en aza indirmek amacıyla geleneksel mera hayvancılığından besi ve ahır hayvancılığına geçiş teşvik edilmiştir.

1980 sonrasında dışa açık ve ihracata dayalı büyüme modeline geçilmesiyle birlikte serbest bölgelerin kurulması ve ulaşım ağlarının modernize edilmesi, Türkiye'nin jeopolitik konumundan kaynaklanan uluslararası transit taşımacılık gelirlerinin artmasında etkili olmuştur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1950-1960 döneminde tarımda makineleşmenin artmasıyla nadas alanları genişlemiş; bu uygulama İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu gibi kurak bölgelerde toprağın mineral dengesini korumak amacıyla devlet eliyle alternatif bir gübreleme yöntemi olarak yaygınlaştırılmıştır.

Cevap

1950-1960 döneminde tarımda makineleşmenin artmasıyla nadas alanlarının genişlediğini ve nadas uygulamasının devlet eliyle alternatif bir gübreleme yöntemi olarak yaygınlaştırıldığını savunan ifade yanlıştır.

Doğru cevap, 1950-1960 döneminde tarımda makineleşmenin nadas alanlarını genişlettiğini ve nadasın alternatif bir gübreleme yöntemi olarak devlet eliyle teşvik edildiğini öne süren ifadedir. Çünkü nadas, toprağın mineral dengesini korumak için yapılan aktif bir gübreleme yöntemi olmayıp, kurak ve yarı kurak bölgelerde sulama yetersizliği sebebiyle toprağın boş bırakılarak nem biriktirmesini amaçlayan zorunlu bir uygulamadır. Tarımda makineleşme ise meraların tarım alanına dönüştürülmesine yol açmış, sulama imkânlarının gelişimiyle de nadas alanları zamanla daralmıştır.

Adım Adım Çözüm

Türkiye ekonomi tarihindeki dönemlerin özelliklerini ve bu dönemlerde uygulanan politikaların coğrafi sonuçlarını inceleyin.

Cumhuriyet tarihi boyunca 1923-1929 (İzmir İktisat Kongresi ve liberal arayışlar), 1930-1950 (Büyük Buhran etkisiyle devletçilik ve I. Beş Yıllık Sanayi Planı), 1950-1960 (Tarımda makineleşme ve altyapı hamleleri), 1960-1980 (Planlı kalkınma dönemi ve DPT'nin kurulması) ve 1980 sonrası (Dışa açık, ihracata dayalı serbest piyasa ekonomisi) gibi temel dönemlerin yaşandığı görülür.

Soruda verilen seçeneklerdeki dönem özelliklerinin ve mekânsal sonuçların doğruluğunu test edebilmek için tarihsel ve coğrafi bilgi birikimini devreye sokmak gerekir.

Seçeneklerde yer alan nadas kavramının coğrafi tanımını ve tarımda makineleşmenin mekânsal etkilerini analiz edin.

Nadas, toprağın mineral dengesini korumak veya artırmak amacıyla uygulanan bir 'aktif gübreleme yöntemi' değildir. Aksine, kurak ve yarı kurak bölgelerde sulama yetersizliğinden ötürü toprağın bir yıl ekilmeyip dinlendirilmesi ve bünyesinde nem biriktirmesi amacıyla yapılan zorunlu ve verimsiz bir uygulamadır. Tarımda makineleşmenin hız kazanması ise nadas alanlarını genişletmemiş; meraların ve boş arazilerin tarıma kazandırılmasına ve tarımsal üretimin artmasına neden olmuştur.

Coğrafya biliminde nadasın nedenleri ve makineleşmenin tarımsal alanlar üzerindeki etkisi arasındaki çelişkiyi belirlemek sorunun çözümündeki anahtardır.

Diğer seçeneklerdeki bilgilerin tarihsel süreç ve coğrafi yansımalarla uyumunu kontrol edin.

1923-1929 döneminde sermaye yetersizliği nedeniyle özel sektörün sanayileşmede geri kaldığı, 1930-1950 devletçilik döneminde demiryollarının ham maddeyi fabrikalara bağlayan temel bir dağıtım aracı olduğu, 1960-1980 planlı döneminde verimi artırmak amacıyla besi hayvancılığının teşvik edilerek iklime bağımlılığın azaltıldığı ve 1980 sonrası dönemde ihracata dayalı politikalarla transit taşımacılık gelirlerinin arttığı bilgileri tamamen doğrudur.

Seçeneklerin tarihsel kronolojiye ve coğrafya literatürüne tam uyum gösterdiğini doğrulayarak yanlış seçeneği kesinleştirmek gerekir.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomisinin Tarihsel Gelişimi ve Ekonomi Politikalarının Mekânsal Sonuçları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 15Soru →

Türkiye'de 1929 yıl��nda yaşanan Dünya Ekonomik Buhranı'nın ardından, özel sektörün sermaye yetersizliği de dikkate alınarak 1930-1950 yılları arasında devletçilik ilkesi doğrultusunda planlı bir ekonomi politikası benimsenmiştir. Bu dönemde kamu yatırımlarıyla sanayi tesisleri kurulmuş, ulaşım ve tarım alanında devlet öncülüğünde adımlar atılmıştır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 1930-1950 dönemi ekonomi politikalarının mekânsal ve coğrafi sonuçları arasında gösterilemez?

Sümerbank ve Etibank gibi kurumların kurulmasıyla madencilik ve tekstil gibi sanayi kollarının devlet eliyle işletmeye açılması

İç kesimlerde üretilen madenlerin ve tarım ürünlerinin limanlara naklini kolaylaştırmak amacıyla demiryolu yapımına ağırlık verilmesi

Marshall Planı kapsamında sağlanan dış yardımlarla tarımda makineleşmenin yaygınlaşması ve ulaşımda karayolu ağ�� inşasının öncelikli hale gelmesi

Sanayi yatırımlarının ülke geneline dengeli dağılması amac��yla Kayseri, Nazilli ve Karabük gibi Anadolu kentlerinde üretim tesislerinin faaliyete geçirilmesi

Tarım sektöründe verimliliği artırmak amacıyla devlet üretme çiftliklerinin kurulması ve yüksek verimli tohum çeşitleri geliştiren enstitülerin açılması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Marshall Planı kapsamında sağlanan dış yardımlarla tarımda makineleşmenin yaygınlaşması ve ulaşımda karayolu ağ�� inşasının öncelikli hale gelmesi

Cevap

Marshall Planı kapsamında sağlanan dış yardımlarla tarımda makineleşmenin yaygınlaşması ve ulaşımda karayolu ağı inşasının öncelikli hale gelmesi

Marshall Planı yardımları doğrultusunda tarımda traktör kullanımının hızla yaygınlaşması ve ulaşım yatırımlarında demiryollarından karayollarına doğru yaşanan radikal eksen kayması, Türkiye ekonomi tarihinde 1950-1960 döneminde (özellikle 1950'li yıllarda) gerçekleşmiştir. Bu nedenle bu gelişme, devletçi politikaların uygulandığı 1930-1950 dönemi kapsamında değerlendirilemez.

Adım Adım Çözüm

Türkiye ekonomi tarihindeki 1930-1950 döneminin özelliklerini belirlemek

Bu dönemde devletçilik politikası, I. Beş Yıllık Sanayi Planı, demiryolu inşası ve kamu iktisadi teşebbüslerinin (Sümerbank, Etibank vb.) kurulması ön plandadır.

Soruda istenen dönem dışı seçeneği eleyebilmek için dönemin sınırlarını netleştirmek gerekir.

Seçeneklerde verilen politikaların dönemlerini analiz etmek

Devletçilik odaklı yatırımlar, demiryolu yapımı, fabrikaların Anadolu'ya yayılması ve tarım enstitülerinin kurulması 1930-1950 dönemine aittir. Tarımda makineleşmenin (traktör sayısının artması) ve karayolu inşasının ön plana çıkması ise 1950 sonrasındaki (1950-1960 dönemi) liberal politikaların ve dış yardımların (Marshall Planı) sonucudur.

Seçeneklerin kronolojik ve mekânsal etkilerini ayırt etmek doğru cevaba ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Türkiye Ekonomi Tarihindeki Dönemlerin Coğrafi ve Mekânsal Yansımaları

Türkiye Ekonomisinin Tarihsel Gelişimi ve Ekonomi Politikaları

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar