Divan Edebiyatı

Divan şairleri şiirlerini kurgularken hem dinî-tasavvufi kaynaklardan ve mitolojiden hem de içinde yaşadıkları sosyal hayattan geniş ölçüde beslenmişlerdir. Buna göre, sol sütunda verilen Divan edebiyatı kaynak ve eğilimlerini, sağ sütundaki edebî yansımalarıyla doğru şekilde nasıl eşleştirirsiniz?

Bir kütüphanenin nadir eserler bölümünde araştırma yapan bir filolog, 14. yüzyıla ait bir mesnevinin yazma nüshasını incelerken eserin mukaddime (önsöz) kısmında şu ifadelere rastlar:

'Kendi dilini bilmeyen veya küçümseyenlere inat, bu eseri kendi öz dilimizle kaleme aldık. Ta ki Türk diliyle de hakikatlerin, ince manaların ve tasavvuf yolunun sırlarının anlatılabileceği açıkça görülsün.'

İncelemeyi derinleştiren filolog; eserin ahlaki, tasavvufi ve didaktik nitelikte olduğunu, 'on bab (bölüm)' üzerine kurulduğunu ve her babın kendi içinde on alt başlığa ayrıldığını tespit eder.

Buna göre, filoloğun üzerinde çalıştığı bu yazma eser ve bu eserin müellifi aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Anadolu sahasında Türk yazı dilinin ve divan edebiyatı geleneğinin şekillenmeye başladığı 13. ve 14. yüzyıllarda yaşamış bazı şairlerin edebi yönelimleri ve dile yaklaşımları şu şekildedir:

* Eserlerinin büyük kısmını Farsça yazmış olmasına rağmen, Anadolu'daki Türk halkına tasavvuf düşüncesini ulaştırmak amacıyla mesnevilerinin arasına Türkçe manzumeler serpiştirmiştir.
* Döneminde edebi dil olarak Farsça ve Arapçanın benimsenmesine karşı çıkarak halkı eğitmek amacıyla kaleme aldığı dinî-didaktik mesnevisinde Türkçenin önemini ve edebi değerini savunmuştur.
* Dönemin yaygın eğilimi olan tasavvufi konuların dışına çıkarak aşk ve şarap gibi din dışı temaları işleyen gazeller yazmış; klasik şiir estetiğinin Anadolu sahasındaki ilk temsilcisi kabul edilmiştir.
* Kuşların Simurg'a yolculuğu üzerinden tasavvufi mertebeleri anlattığı alegorik mesnevisinde, Türkçeyi Farsçadan daha üstün ve zengin bir sanat dili haline getirmeyi amaçladığını belirtmiştir.

Buna göre, yukarıda verilen özellikler seçeneklerdeki şairlerle eşleştirildiğinde hangi şair dışarıda kalır?

Bâkî'ye ait bir gazelden alınan aşağıdaki beyitlerin anlamlı ve biçimsel bir bütün oluşturacak şekilde şiirdeki yer alma sırasını (gazelin beyit düzenini) doğru şekilde sıralayınız.

Divan edebiyatı estetiğinde şair, dış dünyayı olduğu gibi yansıtmak yerine zihninde idealleştirdiği soyut kavramlar ve klasik estetik kurallar çerçevesinde aktar��r. Şiirin beslendiği kaynaklar ve biçim özellikleri de bu soyut ve kurgusal evreni şekillendirir.

Buna göre, Divan şiirinin estetik dünyası, kaynakları ve genel özellikleri göz önünde bulundurulduğunda aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Aşağıdaki beyit, ünlü bir Divan şairinin bir gazelinin makta beytinden alınmıştır:

*Minnet Hudâ’ya devlet-i dünyâ fenâ bulur*
*Bâkî kalır cihânda hemân adımuz bizüm*

Bu beyit ve şairiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Divan edebiyatında tek dörtlükten oluşan nazım şekilleri incelenirken rubai ve tuyuğ türleri biçimsel ve içeriksel özellikleri yön��yle karşılaştırılmaktadır.

Buna göre ele alınan bir dörtlüğün, rubai değil de tuyuğ olduğunu belirlemede aşağıdakilerden hangisi tek başına kesin bir ölçüt sayılabilir?

Erken dönem Anadolu sahası Türk şiirinin kurucu isimleri olan şairler ile onların Türk edebiyatı tarihindeki ayırt edici özelliklerini doğru bir şekilde eşleştiriniz.

XVII. ve XVIII. yüzyıllarda yaşamış divan şairlerinin belirgin sanat anlayışları ile öne çıkan edebi yönleri aşağıda sıralanmıştır. Sol sütunda yer alan şairler, sağ sütundaki kendilerine özgü nitelikler veya eserlerle eşleştirildiğinde doğru eşleşme nasıl olmalıdır?

Nedîm'e ait bir gazelden alınan aşağıdaki iki beyit verilmiştir:

I. Beyit:
*Haddeden geçmiş nezâket yâl ü bâl olmuş sana*
*Mey süzülmüş şîşeden ruhsâr-ı âl olmuş sana*

II. Beyit:
*Yok bu şehr içre senin vasfettiğin dilber Nedîm*
*Bir perî-sûret görünmüş bir hayâl olmuş sana*

Bu beyitlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Kaside, Divan edebiyatında belirli kurallar çerçevesinde yazılan ve kendi içinde bölümlere ayrılan beyitlerle kurulmuş en önemli nazım şekillerinden biridir. Bu bölümlerin her biri kendine has bir tema ve anlatım üslubuna sahiptir.

Buna göre, aşağıdaki beyitlerden hangisi bir kasidenin şairin kendi sanatını ve şiirdeki gücünü övdüğü "fahriye" bölümünden alınmış olabilir?

Divan şiirinin gelişim sürecinde farklı yönelimleri temsil eden iki şair hakkında şu bilgiler verilmiştir:

* İlki, XVII. yüzyılda yaşamış olup şiirde hikmet ve tefekkürü (düşünceyi) ön plana çıkarmış, toplumsal aksaklıkları eleştirerek ahlaki öğütler barındıran didaktik bir tarz geliştirmiştir.
* İkincisi ise XVIII. yüzyılda yaşamış, şiirde somutlaşmayı ve yerelleşmeyi savunarak Lale Devri'nin neşeli atmosferini, şarkı formunda İstanbul Türkçesinin kıvraklığıyla dile getirmiştir.

Bu özellikler dikkate alındığında, hakkında bilgi verilen şairler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Divan şairleri, şiirlerinde geniş bir bilgi birikimini ve kültürel arka planı yansıtırlar. Bu doğrultuda klasik ��iirde telmih, teşbih veya mazmunlar aracılığıyla gök biliminden tasavvufa, destanlardan günlük ritüellere kadar uzanan zengin bir referans ağı kurulmuştur.

Buna göre, sol sütunda verilen edebî imgeleri ve anahtar terimleri, sağ sütunda yer alan divan şiirinin esinlendiği kaynak alanlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Tasavvuf düşüncesini ve özellikle Hurufilik inancını coşkulu ve lirik bir dille şiirlerine aktaran şair, Azeri Türkçesinin özellikleri taşıyan eserleriyle dil tarihimiz açısından büyük önem taşır. Türkçe ve Farsça olmak üzere iki divanı bulunan sanatçı, inançlarından taviz vermeyen dik duruşu ve şiirlerindeki heyecanlı söyleyişiyle tanınmış, inançları sebebiyle Halep'te öldürülmüştür. Gazellerinin yanı sıra tuyuğ nazım şekliyle yazdığı şiirlerle de bu türün edebiyatımızdaki en önemli temsilcilerinden biri olmuştur.

Bu parçada özellikleri belirtilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Sol sütunda Divan edebiyatında etkili olmuş edebî akımlar ve eğilimler, sağ sütunda ise bu akımların temel estetik ilkeleri ve üslup özellikleri verilmiştir. Sol sütundaki akımları sağ sütundaki doğru açıklamalarla eşle��tiriniz.

Aşağıda sol sütunda verilen beyitleri, biçim ve içerik özelliklerine göre sağ sütundaki divan edebiyatı nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

Divan edebiyatının klasik sonrası döneminde eser veren şairlerin kendilerine has üslup özellikleri ve yönelimleri bulunmaktadır.

Aşağıda verilen şairler ile onların edebî kişiliklerini belirleyen açıklamaları doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Aşağıdaki sol sütunda verilen 13. ve 14. yüzyıl Divan edebiyatı şairleri ile sağ sütunda verilen edebi özellikleri ve eserleri eşleştiriniz.

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatı beyitlerle kurulan nazım şekillerinden alınan örnekler, sağ sütunda ise bu örneklerin ait olduğu nazım şekilleri karışık olarak verilmiştir. Sol sütundaki örnekleri sağ sütundaki uygun nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

Bir edebiyat araştırmacısı, Türk edebiyatındaki nesir türlerini ve üsluplarını incelemek amacıyla üç farklı metin grubu oluşturmuş ve bu metinlere dair şu çalışma notlarını almıştır:

Buna göre araştırmacının incelediği bu metin gruplarının ait olduğu eserler ve yazarları aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?