Kıyas Çeşitleri

Bir antikacı dükkanında iki arkadaş arasında geçen şu diyalogda, antikacının sattığı eşyaların antika olup olmadığı tartışılmaktadır:

Ahmet: "Bu vazonun üzerindeki motifler 18. yüzyıl Osmanlı saray üslubunu yansıtmaktadır; çünkü o döneme ait saray kayıtlarındaki çizimlerle birebir uyuşmaktadır. 18. yüzyıl Osmanlı saray üslubunu yansıtan her vazo ise nadide bir antikadır; çünkü bu üslup sadece saray için sınırlı sayıda üretilen eserlerde görülür. O hâlde, bu vazo nadide bir antikadır."

Buna göre, Ahmet'in yaptığı akıl yürütme klasik mantıktaki aşağıdaki kıyas çeşitlerinden hangisine örnektir?

Bir ahlak felsefesi tartışmasında savunulan şu akıl yürütmeyi inceleyelim:

'Bir eylemin ahlaki değeri ya niyetten kaynaklanır ya da eylemin sonucundan. Eğer ahlaki değer niyetten kaynaklanıyorsa, dış dünyada meydana gelen somut sonuçlar ahlaki değerlendirmede önemsizdir. Eğer ahlaki değer eylemin sonucundan kaynaklanıyorsa, failin iyi niyeti tek başına bir değer taşımaz. Ahlaki değer ya niyetten ya da eylemin sonucundan kaynaklandığına göre; ya dış dünyadaki somut sonuçlar ahlaki değerlendirmede önemsizdir ya da failin iyi niyeti tek başına bir değer taşımaz.'

Bu akıl yürütme, klasik mantıktaki kıyas çeşitleri açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Aşağıda verilen kıyas örneklerini, temsil ettikleri kıyas türleri ile eşleştiriniz.

Selin ve Kerem’in zihin ve ahlak felsefesi üzerine yaptıkları bir tartışmada şu akıl yürütmeler öne sürülmüştür:

Selin: "Düşünüyorum, o hâlde kendi varlığımın ve bilincimin farkındayım."
Kerem: "Eğer kendi bilincinin farkındaysan ahlaki sorumluluk taşıyorsun demektir. Ahlaki sorumluluk taşıyorsan kararlarında irade sahibisin. Kararlarında irade sahibiysen eylemlerinden mesulsün. O hâlde kendi bilincinin farkındaysan eylemlerinden mesulsün."

Buna göre, Selin ve Kerem'in kullandığı kıyas çeşitleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Aşağıda sol sütunda verilen argüman örneklerini, sağ sütunda verilen kıyas çeşitleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Klasik mantıkta bazı kıyaslar yapısal olarak standart formun dışına çıkarlar. Örneğin günlük hayattaki bazı tartışmalarda, muhatabı ikna etmek amacıyla öncüllerden birinin ya da her ikisinin gerekçesiyle birlikte sunulduğu görülür.

Buna göre;

"Bütün bilgeler sorgulayıcıdır; çünkü sorgulama olmadan doğru bilgiye ulaşılamaz.
Sokrates bir bilgedir.
O hâlde Sokrates de sorgulayıcıdır."

şeklindeki bir akıl yürütme, aşağıdaki kıyas türlerinden hangisine örnek oluşturur?

Klasik mantıkta kıyaslar, yapısal özelliklerine ve öncüllerinin sıralanış şekillerine göre çeşitli gruplara ayrılır. Buna göre, sol sütunda verilen argüman örneklerini sağ sütundaki kıyas türleri ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen akıl yürütme örneklerini, karşılarında yer alan klasik mantıktaki kıyas çeşitleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir felsefe öğretmeni mantık dersinde tahtaya şu akıl yürütmeyi yazar:

- Bütün sorgulayanlar filozoftur.
- Bütün filozoflar bilgedir.
- Bütün bilgeler erdemlidir.
- Bütün erdemliler mutludur.
- O hâlde bütün sorgulayanlar mutludur.

Öğretmen, bu akıl yürütmede birinci kıyasın sonucu olan 'Bütün sorgulayanlar bilgedir' ve ikinci kıyasın sonucu olan 'Bütün sorgulayanlar erdemlidir' önermelerinin gösterilmeyip atlandığını açıklar.

Buna göre, öğretmenin tahtaya yazdığı akıl yürütme aşağıdaki kıyas türlerinden hangisine örnektir?