Çalışma Hayatında Motivasyon

Bir kamu kurumunda Ziraat Mühendisi olarak çalışan Selin, 6 yıllık mesleki tecrübeye ve yüksek lisans derecesine sahiptir. Selin, kendisiyle aynı eğitim düzeyine ve kıdeme sahip mesai arkadaşı Meltem’in, hazırladığı bir teknik rapor nedeniyle kurum amiri tarafından başarı belgesi ile ödüllendirildiğini ve kendisine performans prim ödemesi yapıldığını öğrenmiştir. Bu durum başlangıçta Selin'de bir eşitsizlik algısı yaratsa da, bir süre sonra "Aslında Meltem rapor sürecinde benden çok daha fazla sahada vakit geçirdi ve teknik verileri analiz etme konusunda benden çok daha fazla emek verdi." diyerek durumu rasyonalize etmeye başlamıştır.

Adams'ın Eşitlik Teorisi'ne göre Selin'in bu yaklaşımı, algılanan eşitsizliği gidermeye yönelik aşağıdaki davranışsal veya bilişsel stratejilerden hangisine bir örnektir?

Bir teknoloji firmasında proje yöneticisi, ekip toplantıları sırasında sürekli olarak cep telefonuyla ilgilenerek odaklanma sorunu yaşayan ve toplantı verimliliğini düşüren bir çalışanının, şirket tarafından tüm personele sosyal bir hak olarak sağlanan "aylık spor salonu üyeliği" avantajını geçici bir süreliğine iptal etmiştir. Proje yöneticisi, bu müdahale ile çalışanın toplantı sırasındaki istenmeyen davranışlarını ortadan kaldırmayı hedeflemektedir.

Buna göre proje yöneticisinin gerçekleştirdiği bu eylem, Skinner'ın Pekiştirme Teorisi'nde yer alan aşağıdaki kavramlardan hangisine örnektir?

Yönetim ve çalışma psikolojisi literatüründe iş tatmini ve motivasyon kavramları arasındaki ilişki analiz edildiğinde; iş tatmininin bir 'tutum' (attitude), motivasyonun ise bir 'harekete geçirici güç' (drive/force) olduğu kabul edilir. Buna göre, Herzberg'in Çift Faktör Teorisi ve genel örgütsel davranış ilkeleri çerçevesinde iş tatmini ile motivasyon arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kütüphanesinde memur olarak çalışan personelin, başlangıçta sadece yeni gelen kitapların kaydını yapmakla görevliyken; bir süre sonra bu görevinin yanına kitapların barkodlanması ve raflara dizilmesi işlemlerinin de eklenmesi sağlanmıştır. Ancak personelin bu yeni süreçte kitap seçim kararlarına katılma yetkisi veya çalışma programını kendisinin belirleme özerkliği değişmemiştir.

Buna göre, personelin işinin kapsamını yatay olarak genişleten bu motivasyon aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda görev yapan personelin işini yapabilmek için yüksek düzeyde gayret göstermesine rağmen; işin gerektirdiği teknik bilgiye tam sahip olmaması veya kurumun kendisinden tam olarak ne beklediğini kavrayamaması nedeniyle düşük performans sergilemesi, Lawler-Porter Geliştirilmiş Beklenti Teorisi'ne göre aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?

Bir kamu kurumunda uzman yardımcısı olarak çalışan Fatma Hanım, hazırladığı teknik raporlarda mevzuat dayanaklarını belirtme konusunda başlangıçta oldukça ihmalkar davranmıştır. Bu durum nedeniyle birim müdürü tarafından her rapor tesliminde sert bir dille eleştirilmiş ve çalışma arkadaşları arasında sürekli ikaz edilerek üzerinde yoğun bir baskı kurulmuştur. Fatma Hanım, sonraki raporlarında mevzuat atıflarını eksiksiz yapmaya başladıktan sonra müdürün bu sert eleştirileri ve sürekli ikazları sona ermiştir. Fatma Hanım, bu huzurlu çalışma ortamını korumak ve tekrar eleştirilere maruz kalmamak için raporlarını aynı titizlikle hazırlamaya devam etmektedir.

Skinner’ın Pekiştirme Teorisi’ne göre, Fatma Hanım’ın raporlarını titiz hazırlamaya devam etmesinde müdürün eleştirilerini kesmesi aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanır?

Bir kamu kurumunda çalışan ve görev tanımını (rolünü) net bir şekilde bilen, gerekli teknik yeteneklere sahip olan bir uzman, üstlendiği projede hedeflenen sonuçlara ulaşmak için mesai saatleri dışında da yoğun çaba sarf ederek yüksek performans sergilemiştir. Ancak proje sonunda aldığı ödüllerin (maaş artışı, takdir belgesi vb.), harcadığı emek ve sergilediği başarı karşısında yetersiz kaldığını düşünmekte ve bu nedenle derin bir tatminsizlik yaşamaktadır. Lawler-Porter Geliştirilmiş Beklenti Modeli'ne göre, bu personelin yüksek performans sergilemesine rağmen tatmin duymamasının temel nedeni olan 'psikolojik filtre' aşağıdakilerden hangisidir?

Yönetim ve çalışma psikolojisi literatüründe sıklıkla birbiriyle karıştırılan iş tatmini ve motivasyon kavramlarının niteliğine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunda uzman yardımcısı olarak çalışan ve üstlendiği projelerde yaratıcılığını kullanarak kendisini geliştirmeyi hedefleyen bir personelin, kurumun katı bürokratik yapısı nedeniyle bu arzusunu gerçekleştirememesi üzerine iş arkadaşlarıyla olan sosyal ilişkilerini güçlendirmeye ve onlarla daha fazla vakit geçirmeye daha fazla odaklanması, Alderfer’in ERG Teorisi’nde yer alan aşağıdaki kavramlardan hangisi ile açıklanır?

Bir kamu kurumunun Strateji Geliştirme Başkanlığı bünyesinde "Veri Analitiği ve Performans İzleme" biriminde görev yapan bir uzman hakkında şu bilgiler verilmektedir:

I. Çıktıların şansa veya dışsal faktörlere değil, doğrudan kendi bilgi birikimi ve operasyonel becerisine dayandığı görevlerde motivasyonu artmaktadır.
II. Başarı şansının $\%50$ civarında olduğu, zorlayıcı ama ulaşılabilir hedeflere sahip projeleri, çok kolay veya imkansıza yakın görevlere tercih etmektedir.
III. Yürüttüğü faaliyetlerin sonuçlarını sayısal veriler ve periyodik raporlar üzerinden anlık olarak takip etmeyi, performansına dair somut geri bildirim almayı arzulamaktadır.

Bu uzmanın iş ortamındaki temel güdüsü ve sergilediği davranış örüntüsü aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

Üst düzey yazılım geliştiricilerin çalıştığı bir teknoloji şirketinde, çalışanlara sektör ortalamasının çok üzerinde maaş verilmekte ve uzun süreli iş sözleşmeleriyle tam bir iş güvencesi sunulmaktadır. Ancak, pandemi sonrası tamamen uzaktan çalışma modeline geçilmesiyle birlikte çalışanların kendilerini yalnız hissettikleri, kurum kültüründen koptukları ve ekip ruhunun kaybolduğu gözlemlenmiştir. Şirket yönetimi, bu motivasyon düşüklüğünü gidermek amacıyla 'Ayın Yazılımcısı' plaketleri dağıtmaya ve 'Kıdemli Başmühendis' gibi unvanları çeşitlendirerek statü vurgusu yapmaya başlamıştır. Yapılan bu müdahaleye rağmen çalışan motivasyonunda beklenen artış sağlanamamıştır.

Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi temel alındığında, yönetim tarafından uygulanan bu stratejinin başarısız olma temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda şef olarak görev yapan Ayşe Hanım, personelin öğle yemeği molasından sürekli geç dönmesi üzerine bir önlem almaya karar vermiştir. Ayşe Hanım, moladan geç dönen personelin, normalde kurum tarafından başarılı çalışanlara sağlanan 'haftada bir gün uzaktan çalışma' (home-office) hakkını geçici olarak iptal etmiştir. Bu uygulamanın ardından personelin öğle molalarına tam vaktinde uymaya başladığı görülmüştür.

Buna göre, Ayşe Hanım'ın istenmeyen bir davranışı azaltmak amacıyla personelin sahip olduğu hoş bir uyarıcıyı (uzaktan çalışma hakkı) geri alması Skinner'ın Pekiştirme Teorisi'ndeki hangi kavramla açıklanır?

Kamu Denetçiliği Kurumu’nda (Ombudsmanlık) görev yapan bir uzman, kendisine havale edilen şikayet dosyalarını incelerken; sonucun tamamen şansa bağlı olduğu aşırı zor dosyalardan ziyade, kendi analiz yeteneği ve çabasıyla sonuçlandırabileceği orta güçlükteki dosyaları üstlenmeyi tercih etmektedir. Ayrıca uzman, her inceleme sürecinin sonunda amirinden performansı hakkında detaylı ve hızlı bir geri bildirim almayı beklemektedir.

McClelland’ın Başarı İhtiyacı Teorisi bağlamında ele alındığında, bu uzmanın sergilediği davranışlar temel olarak aşağıdakilerden hangisi ile ilişkilidir?

Bir kamu kurumunda çalışan personelin; kurumun sunduğu sosyal haklardan, fiziksel çalışma ortamından ve iş güvencesinden oldukça memnun olduğu (yüksek tatmin), ancak kurumun stratejik hedeflerine ulaşması için gereken yeni projelerde sorumluluk alma ve ekstra çaba gösterme konusunda isteksiz davrandığı (düşük motivasyon) gözlemlenmiştir. Yönetim ve çalışma psikolojisi literatürü çerçevesinde, bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda yürütülen kurumsal gelişim projesi kapsamında yapılan incelemelerde; personelin mevcut çalışma koşullarından ve sunulan yan haklardan duydukları memnuniyetin (iş tatmininin) oldukça yüksek olduğu saptanmıştır. Ancak aynı personelin, kurumun stratejik hedeflerine ulaşmak için fazladan çaba gösterme ve verimliliklerini artırma konusundaki istekliliklerinin (motivasyonlarının) oldukça düşük olduğu gözlemlenmiştir. Lawler ve Porter tarafından geliştirilen 'Geliştirilmiş Beklenti Kuramı' ve bu iki kavramın doğası dikkate alındığında, personelin yüksek tatmine rağmen düşük motivasyon sergilemesini en yetkin açıklayan gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu araştırma ve geliştirme merkezinde yürütülen memnuniyet anketleri sonucunda, uzman personelin çalışma ofislerinin fiziksel koşullarından ve maaş seviyelerinden şikayetçi olduğu tespit edilmiştir. Üst yönetim; ofisleri modernize etmiş, ergonomik donanımları yenilemiş ve maaşlarda enflasyonun üzerinde bir iyileştirme yapmıştır. Altı ay sonra yapılan takip anketinde, çalışanların mevcut koşullara yönelik şikayetlerinin sona erdiği ancak işlerine yönelik heyecan, isteklilik ve yaratıcı performans düzeylerinde bir artış yaşanmadığı gözlemlenmiştir.

Herzberg'in Çift Faktör Teorisi'ne göre, bu kurumda çalışanların gerçek anlamda motive olmalarını sağlamak için aşağıdakilerden hangisinin öncelikle gerçekleştirilmesi gerekir?

Bir kamu kurumunda 'İç Denetçi' olarak görev yapan Erdem, $12$ yıllık mesleki tecrübeye ve doktora derecesine sahiptir. Erdem, aynı birimde henüz $2$ yıldır çalışan ve lisans mezunu olan mesai arkadaşı Caner ile kapsamlı bir denetim raporunu birlikte tamamlamıştır. Denetim süreci sonunda kurum yönetimi, her iki çalışana da başarılı çalışmaları nedeniyle aynı tutarda 'performans başarı ödülü' vermiştir. Erdem, sahip olduğu kıdem ve eğitim üstünlüğüne rağmen aynı ödülü almalarını bir adaletsizlik olarak algılamış ve bu durum onda belirgin bir huzursuzluk yaratmıştır.

Adams'ın Eşitlik Teorisi'ne göre, Erdem'in bu huzursuzluğu gidermek amacıyla başvurduğu aşağıdaki yöntemlerden hangisi 'kendi girdilerini bilişsel olarak çarpıtma' (cognitive distortion) stratejisine doğrudan bir örnektir?

Çalışanların örgütsel bağlılığını ve işteki verimliliğini yükseltmek amacıyla yöneticiler tarafından kullanılan teşvik edici unsurlar temel olarak; ekonomik, psiko-sosyal ve örgütsel-yönetsel araçlar şeklinde gruplandırılmaktadır. Bu gruplandırmada doğrudan maddi değer taşıyan ve çalışanın gelirini artıran unsurlar 'ekonomik araçlar' olarak adlandırılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi motivasyon sürecinde kullanılan ekonomik araçlardan biridir?

Bir kamu kurumunda şube müdürü olarak görev yapan Sayın Ali Bey, çalışanlarının motivasyonunu artırmak amacıyla yıl sonu değerlendirme toplantısında; "Arkadaşlar, önümüzdeki dönemde hepinizden beklentim işlerinizi elinizden gelenin en iyisini yaparak tamamlamanızdır." şeklinde bir talimat vermiştir.

Locke'un Amaç Belirleme Teorisi (Goal Setting Theory) temel ilkeleri dikkate alındığında, Ali Bey'in bu yaklaşımının yüksek performans sağlamada yetersiz kalmasının temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bireyin iş ortamında bir amaca yönelik davranışlarının şiddetini, yönünü ve kararlılığını (ısrarını) belirleyen psikolojik sürece ne ad verilir?