Çalışma Hayatında Motivasyon

Bir kamu kurumunda çalışan Ahmet Bey, kurumun yeniden yapılanma süreci içerisinde görev yerinin değiştirileceği ve mevcut çalışma düzeninin bozulacağı yönündeki yaygın söylentiler nedeniyle ciddi bir kaygı yaşamaktadır. Birim müdürü, Ahmet Bey'in düşen performansını artırmak amacıyla ona yürüttüğü projelerdeki başarısından dolayı kurumun en prestijli ödülü olan 'Yılın Personeli' plaketini takdim etmiştir. Ancak Ahmet Bey'in işe karşı tutumunda ve moralinde herhangi bir iyileşme gözlenmemiştir. Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi’ne göre, müdürün bu motivasyon çabasının sonuçsuz kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda büyük ölçekli altyapı projelerinin teknik planlama ve denetim süreçlerinden sorumlu olan bir personelin çalışma davranışlarına ilişkin şu gözlemler yapılmıştır:

I. Sonucun tesadüflere veya dışsal faktörlere bağlı olduğu görevler yerine, başarının doğrudan kendi beceri ve gayretiyle şekillendiği sorumlulukları üstlenmektedir.
II. Risk tercihi yaparken; başarılması çok basit olan sıradan işlerden veya gerçekleşme ihtimali çok düşük olan aşırı zor hedeflerden kaçınmakta, yaklaşık $$ başarı şansı gördüğü orta düzeyde riskli görevlere yönelmektedir.
III. Faaliyetlerinin her aşamasında, performansının niteliği hakkında üst makamlardan veya teknik verilerden düzenli ve somut veri akışı talep etmektedir.

Bu davranış örüntüsü dikkate alındığında, söz konusu çalışanın motivasyon yapısında baskın olan temel ihtiyaç aşağıdakilerden hangisidir?

Çalışma yaşamında motivasyonu sağlamaya yönelik araçlar; ekonomik, psiko-sosyal ve örgütsel-yönetsel araçlar olarak sınıflandırılmaktadır. Bir örgütte çalışanların yaptıkları işin niteliğini artırmak, onlara işin planlanması ve kontrolü aşamalarında daha fazla özerklik ve sorumluluk vermek amacıyla işin içeriğinin dikey olarak geliştirilmesi, aşağıdaki motivasyon araçlarından hangisi kapsamında değerlendirilir?

Bir üretim işletmesinde, belirsiz süreli iş sözleşmesi yerine kısa süreli geçici sözleşmelerle çalışan ve gelecek ay işten çıkarılma endişesi taşıyan bir personel grubu bulunmaktadır. İşletme yönetimi, bu personelin motivasyonunu artırmak amacıyla "Ayın En Başarılı Çalışanı" uygulamasını başlatmış ve seçilen kişilere törenle başarı belgesi verilmesini kararlaştırmıştır. Ancak yapılan bu uygulama sonrasında beklenen motivasyon artışı sağlanamamıştır.

Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi'ne göre, yönetimin bu girişiminin başarısız olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir yerel yönetim biriminde personelin çalışma motivasyonunu artırmak amacıyla; ofis mobilyaları yenilenmiş, çalışma alanlarının iklimlendirme sistemleri modernize edilmiş ve çalışanlara sağlanan ulaşım yardımları ile sosyal imkânlar genişletilmiştir. Yapılan değerlendirme anketlerinde personelin bu düzenlemelerden memnun kaldığı ve kuruma yönelik şikâyetlerin minimuma indiği görülmüştür. Ancak bu iyileştirmelere rağmen çalışanların işe yönelik heyecanlarında, sorumluluk alma isteklerinde ve performanslarında hedeflenen artış sağlanamamıştır.

Herzberg’in Çift Faktör Teorisi’ne göre, personelin gerçek anlamda motive olabilmesi için aşağıdakilerden hangisinin yapılması gerekmektedir?

Bir gümrük müdürlüğünde çalışan muayene memuru, gümrük müşavirliği sınavlarına hazırlanarak mesleki yetkinliğini artırmayı ve kariyerinde yükselmeyi hedeflemektedir. Ancak kurumun yoğun çalışma temposu ve hazırlık kurslarına katılım imkânı sunmaması nedeniyle bu amacına ulaşamamaktadır. Bir süre sonra bu memurun, ders çalışmayı tamamen bırakarak mesai arkadaşlarıyla daha sık çay molalarına çıktığı, kurum içi sosyal etkinliklerin düzenlenmesinde aktif rol aldığı ve iş ortamındaki samimiyeti artırmaya odaklandığı görülmüştür. Bu durum, Alderfer'in ERG Teorisi'ndeki hangi mekanizma ile açıklanabilir?

Bir Sosyal Güvenlik Merkezi'nde Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni olarak görev yapan Elif, kurumun yeni başlattığı dijital arşivleme projesine dahil olmayı düşünmektedir. Elif, ek mesai harcayarak gerekli odaklanmayı sağladığında verileri hatasız ve hızlı bir şekilde sisteme aktarabileceğine (çaba-performans beklentisi) yürekten inanmaktadır. Ayrıca, proje sonunda verilecek 'Yılın Personeli' plaketini ve başarı belgesini mesleki prestiji açısından oldukça değerli (valens) bulmaktadır. Ancak Elif, kurumdaki mevcut yönetim anlayışı gereği ödüllerin performansa göre değil, tamamen kişisel ilişkilere göre dağıtıldığını düşündüğü için projeye karşı herhangi bir isteklilik duymamaktadır.

Vroom'un Beklenti Teorisi'ne göre, Elif'in bu görev için motivasyonunun oluşmamasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumu yöneticisi, personelinin iş yerindeki mutsuzluğunu ve şikayetlerini gidermek amacıyla; fiziksel çalışma ortamını modernize etmiş, yemek ve servis imkanlarını iyileştirmiş ve ek ödemelerde artış sağlamıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda personelin artık kurumdan şikayet etmediği ancak işe karşı hala yüksek bir isteklilik ve motivasyon sergilemediği gözlenmiştir. Bunun üzerine bir yönetim danışmanı, yöneticiye "iş zenginleştirme" (job enrichment) ve çalışanlara daha fazla "sorumluluk" verilmesi yönünde adımlar atmasını önermiştir.

Herzberg'in Çift Faktör Teorisi'ne göre, danışmanın bu önerisinin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda müfettiş yardımcısı olarak görev yapan Ahmet, kıdemli müfettişliğe terfi edebilmek için zorunlu olan yabancı dil sınavına hazırlanmayı planlamaktadır. Ahmet, gerekli zamanı ve emeği ayırdığı takdirde sınavda başarılı olabileceğine dair kendisine tam bir güven duymaktadır. Ancak kurumun 2026 yılı personel projeksiyonunu incelediğinde, sınavdan başarılı olsa dahi boş kadro bulunmaması nedeniyle bu yıl terfi almasının imkansız olduğunu görmüştür. Ahmet için kıdemli müfettişlik unvanı hem statü hem de yetki açısından son derece arzulanan bir hedeftir.

Vroom'un Beklenti Teorisi'ne ($M = E \times I \times V$) göre, bu senaryodaki değişkenler ve Ahmet'in motivasyon düzeyi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Çalışma psikolojisi literatüründe motivasyon süreci; organizmanın dengesinin (homeostazi) bozulmasıyla ortaya çıkan bir eksiklik duygusuyla başlar ve bu eksikliğin giderilmesi için harcanan çabanın bir hedefe ulaşmasıyla tamamlanır. Bu döngü içerisinde yer alan, ihtiyacın yarattığı "içsel gerginlik/itici güç" durumu ile bu gerginliği belirli bir amaca yönelten "niyet/hazırlık" hali sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru tanımlanmıştır?

Bir kamu kurumunun Proje Takip Biriminde görev yapan bir personelin çalışma tarzına ilişkin şu gözlemler yapılmıştır:

- Sonucun tamamen şansa bağlı olduğu çok zor işler ile herkesin kolayca yapabileceği basit işler yerine, başarılma şansı orta düzeyde olan görevleri tercih etmektedir.
- Yürüttüğü projelerin aşamaları hakkında somut ve hızlı geri bildirim alabildiği durumlarda motivasyonu belirgin şekilde artmaktadır.
- Elde edilen sonuçların sorumluluğunu doğrudan üstlenmekte, başarıyı kendi çabasına dayandırmaktadır.

Buna göre, söz konusu personelin motivasyon yapısında aşağıdaki ihtiyaçlardan hangisinin en baskın olduğu söylenebilir?

Çalışma psikolojisi literatüründe motivasyon süreci, bir eksiklik hissiyle başlar. Bireyin biyolojik veya psikolojik dengesinin bozulması sonucu ortaya çıkan bu eksikliği gidermek amacıyla hissettiği içsel gerginlik ve harekete geçmeye hazır olma hali aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir kamu kurumunda istatistikçi olarak görev yapan Kerem, kendisiyle aynı eğitim düzeyine ve hizmet süresine (girdi) sahip olan mesai arkadaşı Elif'in, kendisinden daha yüksek bir ek ödeme (çıktı) aldığını fark etmiştir. Adams'ın Eşitlik Teorisi'ne göre, bu durumda Kerem’in algıladığı eşitsizliği gidermek amacıyla başvurabileceği en muhtemel davranış aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünde (KİT) birim sorumlusu olarak görev yapan Hasan Bey, personelin öğle molalarından geç dönme alışkanlığını önlemek amacıyla bir düzenleme başlatmıştır. Hasan Bey, öğle tatilinden tam zamanında dönen personeli, normal çalışma rutini içerisinde yer alan ve çalışanlar tarafından oldukça zahmetli/sıkıcı bulunan "günlük manuel veri yedekleme" işinden o gün için muaf tutacağını ilan etmiştir. Bu uygulama sonrasında personelin mesai saatlerine uyum sağlama davranışında belirgin bir artış gözlenmiştir. Skinner'ın Pekiştirme Teorisi dikkate alındığında, Hasan Bey'in personelin zamanında dönme davranışını yerleşik hale getirmek için başvurduğu bu yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Bir tekstil fabrikasında verimliliği ve çalışan bağlılığını artırmak amacıyla şu uygulamalara gidilmiştir:

I. Çalışanların yaptıkları işin niteliğini ve sorumluluk düzeyini artırarak onlara kendi işleri üzerinde daha fazla planlama ve denetim imkânı sağlanması
II. Fabrika içindeki yemekhane ve dinlenme alanlarının fiziksel koşullarının modernize edilerek havalandırma sistemlerinin iyileştirilmesi
III. Çalışanların monotonluktan kurtulması amacıyla belirli aralıklarla, benzer beceri seviyesi gerektiren farklı iş istasyonlarında görevlendirilmesi
IV. Belirlenen üretim hedeflerine ulaşan personele yıl sonunda bir maaş tutarında performans ikramiyesi verilmesi

Bu uygulamaların motivasyon araçları ve Herzberg’in Çift Faktör Teorisi çerçevesindeki sınıflandırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Örgütsel davranış yazınında iş tatmini ve motivasyon kavramlarının psikolojik doğası ve birbirleriyle olan etkileşimi üzerine yapılan akademik tartışmalar; bu iki kavramın hem zaman perspektifi hem de bireyi harekete geçirme biçimi açısından belirgin farklar taşıdığını ortaya koymaktadır.

Buna göre, iş tatmini ve motivasyonun niteliğine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yönetim ve çalışma psikolojisi literatüründeki baskın görüşlerle uyumludur?

Bir kamu kurumunda mühendis olarak görev yapan Deniz Hanım, mesleki yetkinliklerini geliştirebileceği ve potansiyelini tam olarak yansıtabileceği yeni bir projede görev almak için talepte bulunmuştur. Ancak üst yönetimin katı hiyerarşik yapısı ve bütçe kısıtları nedeniyle bu talebi reddedilmiş, Deniz Hanım'ın gelişim ihtiyacı karşılanamamıştır. Bu engellenmenin ardından Deniz Hanım, mesai arkadaşlarıyla daha fazla vakit geçirmeye, ofis içi sosyal etkinlikleri organize etmeye ve iş dışı paylaşımlarını artırmaya başlamıştır.

Alderfer'in ERG Teorisi'ne göre, Deniz Hanım'ın bu davranış değişikliğini açıklayan temel kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir endüstriyel üretim tesisinde çalışan ve aldığı ücretle temel geçimini rahatça sağlayan bir teknisyen, işletmeye yeni yapay zeka destekli otomasyon sistemlerinin entegre edileceğini ve bu durumun bazı teknik kadroların tasfiyesine yol açabileceğini öğrenmiştir. Bu gelişme üzerine teknisyenin, iş yerindeki çalışma grupları tarafından düzenlenen sosyal etkinliklere ve ekip ruhunu geliştirmeye yönelik toplantılara karşı ilgisizleştiği, sadece iş akdinin devamına yönelik garantiler aradığı gözlemlenmiştir. Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi’ne göre, bu personelin sosyal ihtiyaçlara yönelik motivasyon kaybı yaşamasının temel nedeni hiyerarşinin hangi basamağındaki eksiklikten kaynaklanmaktadır?

Motivasyon süreçlerini açıklayan Lawler-Porter Geliştirilmiş Beklenti Teorisi'ne göre, bireyin gösterdiği yoğun çabanın (gayretin) başarılı bir performansa (başarıya) dönüşebilmesi için bu iki kavram arasında süzgeç işlevi gören ve süreci doğrudan etkileyen değişkenler aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda müfettiş yardımcısı olarak görev yapan Erdem Bey, hazırladığı denetim raporlarında teknik hatalar yaptığı için birim amiri tarafından her hafta mesai bitiminde düzenlenen ve oldukça sıkıcı bulunan 'Mevzuat Analiz Seminerleri'ne katılmakla görevlendirilmiştir. Erdem Bey'in son dönemdeki raporlarında hiç hata yapmaması ve mevzuat uyumunu tam sağlaması üzerine amiri, Erdem Bey'in bu seminerlere katılım zorunluluğunu kaldırmıştır.

Skinner'ın Edimsel Koşullanma (Pekiştirme) Teorisi'ne göre, amirin Erdem Bey'in hoşlanmadığı bir yükümlülüğü sona erdirerek başarılı performansını sürdürmesini amaçlaması aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?