Türkiye'nin Yer Şekilleri

Türkiye'de dış kuvvetler içerisinde yer şekillerini şekillendirmede en büyük paya sahip olan kuvvet akarsulardır. Akarsular, yataklarını aşındırarak veya taşıdıkları alüvyonları uygun yerlerde biriktirerek çeşitli yer şekilleri oluştururlar. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi akarsuların biriktirme faaliyetleri sonucunda oluşan bir yer şeklidir?

Türkiye'nin arazi yapısı ve iklim özellikleri göz önüne alındığında; İç Anadolu Bölgesi'nde bitki örtüsünün tahrip edildiği alanlarda erozyonun şiddeti artarken, Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yoğun ağaçlandırma çalışmalarına rağmen kütle hareketlerinin (heyelan) önüne geçilemediği görülmektedir.

Ağaçlandırmanın erozyonu önlemede oldukça etkili olmasına rağmen heyelan olaylarını durdurmada yetersiz kalmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin jeolojik evrimi incelendiğinde, yaklaşık $11-12$ milyon yıl önce ($Orta$ $Miyosen$ sonu) başlayan 'Neotektonik Dönem', bölgenin bugünkü morfolojik ve sismik karakterini belirleyen en kritik süreçtir. Bu dönemde Anadolu levhasının batıya doğru 'tektonik kaçış' ($escape$ $tectonics$) mekanizmasıyla hareket etmeye başlamasının ve Kuzey Anadolu Fay Hattı ($KAF$) ile Doğu Anadolu Fay Hattı'nın ($DAF$) aktifleşmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin jeolojik gelişim süreci ile levha hareketleri arasındaki ilişki dikkate alındığında; Avrasya, Arap ve Afrika levhalarının etkileşimi sonucunda Anadolu kütlesinde meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Türkiye'de rüzgârların şekillendirici etkisi, bitki örtüsünün zayıf ve nemliliğin az olduğu sahalarda daha belirgindir. Rüzgârın taşıdığı kum tanelerinin kayaç yüzeylerine çarpması sonucunda oluşan 'kuş yuvası' görünümündeki küçük oyuklar, aşağıdakilerden hangisi ile adlandırılır?

Türkiye'de özellikle bitki örtüsünden yoksun ve eğimli arazilerde görülen toprak aşınımını (erozyonu) en aza indirmek için alınabilecek en temel ve etkili önlem aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de rüzgârların yer şekillendirici etkisi incelendiğinde; bu dış kuvvetin hem doğrudan (aşındırma ve biriktirme) hem de dolaylı (diğer dış kuvvetlerin oluşturduğu şekilleri işleme) rolleri olduğu görülür. Rüzgârın aşındırma gücü (korazyon) ve süpürme etkisi (deflasyon), sahanın morfolojik gelişiminde litolojik direnç ve topoğrafik pürüzlülükle etkileşim halinde seçici bir faktör olarak karşımıza çıkar.

Buna göre, Türkiye'nin yer şekilleri ve rüzgâr süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hatalıdır?

Bir coğrafya araştırmacısı, Türkiye'nin morfolojik yapısını incelerken arazide şu notları almıştır:

'Ülkemizde yer şekillerinin oluşumunda akarsular birincil dış kuvvet iken, rüzgârlar genel olarak ikincil derecede etkilidir. Ancak yağış miktarının az, fiziksel çözülmenin şiddetli ve bitki örtüsünün cılız olduğu kurak ve yarı kurak sahalarda rüzgârın gücü artar. Bu tür alanlarda rüzgârların hem aşındırma (tafoni, mantar kaya, yardang) hem de taşıdığı ince materyalleri biriktirme (lös, kumul, barkan) faaliyetlerine ait izleri görmek mümkündür.'

Buna göre, araştırmacının bahsettiği rüzgâr şekillerinin aşağıdaki yörelerin hangisinde en yaygın olarak bulunması beklenir?

Jeolojik süreçler boyunca Tetis Denizi adı verilen büyük bir tortullanma havzasının içinde yer alan Türkiye arazisi, özellikle Mezozoik ($II.$ Jeolojik Zaman) boyunca kalın sediment tabakalarıyla kaplanmıştır. Bu tortul tabakaların $III.$ Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) levha hareketleriyle yan basınçlara uğrayarak kıvrılması sonucunda meydana gelen temel yer şekilleri aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekillerinin oluşumunda iç kuvvetler büyük rol oynamıştır. Özellikle Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer kabuğundaki çatlaklardan çıkan magmanın yeryüzüne ulaşıp soğumasıyla oluşan sönmüş volkanik dağlar geniş yer kaplar. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bu şekilde oluşan volkanik bir dağdır?

Türkiye'de dış kuvvetlerin etkisiyle gerçekleşen toprak kayıpları; oluşum hızı, etkilediği derinlik ve temel nedenleri bakımından farklılık gösterir. Toprağın verimli olan üst kısmının rüzgâr ve su gibi etkenlerle süpürülüp taşınması "erozyon" olarak adlandırılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi erozyonun heyelandan (toprak kayması) temel farkını belirtir?

Türkiye'de karst topoğrafyası; Batı Toroslar'da kireç taşı (kalker), İç Anadolu'da (Sivas, Erzincan, Çankırı çevresi) ise alçı taşı (jips) ve kaya tuzu üzerinde gelişmiştir. Batı Toroslar'da polye, obruk ve devasa mağara sistemleri gibi çok büyük boyutlu yer şekilleri oluşurken, Sivas çevresindeki jips karstında oluşan şekillerin genellikle daha küçük ölçekli (mikro karst) kaldığı ve yer şekillerinin daha dayanıksız (kısa ömürlü) olduğu gözlenmektedir.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'de rüzgârların yer şekilleri üzerindeki etkisi; bitki örtüsü, nemlilik ve zemindeki malzemenin yapısı gibi faktörlere bağlı olarak bölgesel farklılıklar göstermektedir. Bu faktörlerin rüzgâr lehine olduğu alanlarda hem aşındırma hem de biriktirme şekilleri belirginlik kazanır.

Buna göre, rüzgârların Türkiye'deki şekillendirici faaliyetleri ve oluşturduğu yer şekilleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Türkiye'de dağların kıyı çizgisine dik uzandığı Ege kıyıları 'enine kıyı' tipine en güzel örnektir. Aşağıdakilerden hangisi bu kıyı tipinin görüldüğü bir bölgenin özelliği değildir?

Türkiye'de Pleistosen dönemine ait buzul izleri üzerinde yapılan araştırmalar; sirk gölleri ve buzul vadilerinin alt sınırlarının Kaçkar Dağları'nda $2100$ metre, Erciyes'te $2400$ metre, Cilo Dağları'nda ise $2600$ metre civarında olduğunu göstermektedir. Ayrıca dağların kuzey ve güney yamaçları arasında buzul aşınım şiddeti ve kalıcılığı bakımından belirgin bir asimetri saptanmıştır.

Bu bilgiler ve Türkiye'nin fiziki coğrafya özellikleri dikkate alındığında, Türkiye'nin buzul topoğrafyası hakkında yapılan aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yanlıştır?

Türkiye, orta kuşakta yer aldığı için buzulların yeryüzünü şekillendirici etkisi oldukça sınırlıdır. Ancak ülkemizdeki yüksek dağ zirvelerinde, özellikle Pleistosen döneminden kalma veya güncel olarak oluşan çeşitli buzul şekillerine rastlanmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi, buzulların sert kayalar üzerinde yaptığı aşındırma sonucunda oluşan, deve sırtını andıran bir yer şeklidir?

Anadolu Yarımadası, Üçüncü Jeolojik Zaman'ın (Tersiyer) sonları ile Dördüncü Jeolojik Zaman'ın (Kuvaterner) başlarında şiddetli epirojenik hareketlere maruz kalarak toptan yükselmiştir. Bu jeolojik sürecin Türkiye'nin bugünkü yer şekilleri üzerinde yarattığı en belirgin sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye'nin yer şekillerinin oluşumunda karstlaşma süreci; litolojik yapı, iklim ve yer şekillerinin etkileşimiyle önemli bir rol oynar. Özellikle kimyasal tortul kayaçların yaygın olduğu sahalarda farklı boyutlarda aşınım ve birikim şekilleri meydana gelmiştir.

Buna göre, Türkiye'deki karstik şekiller ve bu şekillerin dağılışları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye kıyılarının jeomorfolojik özellikleri ve bu özellikleri şekillendiren kuvvetler dikkate alındığında, kıyı tiplerinin dağılışı ve oluşumu hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'nin yer şekilleri içerisinde geniş yer tutan platolar; oluşum kökenlerine göre tabaka düzlüğü, karstik, volkanik ve aşınım platoları olarak gruplandırılmaktadır. Bu gruplardan biri olan "tabaka düzlüğü" (yatay duruşlu) platoları, en geniş yayılım alanını $İç$ $Anadolu$ $Bölgesi$'nde ($Haymana$, $Cihanbeyli$, $Bozok$ vb.) bulmuştur.

Buna göre, oluşum bakımından $İç$ $Anadolu$'daki bu platolarla aynı grupta yer almasına karşın, coğrafi konum olarak Ege Bölgesi'nin İç Batı Anadolu Bölümü'nde bulunan plato aşağıdakilerden hangisidir?