Sözcükte Yapı

119 questions

Resmî kurumlar arasındaki yazışmalarda dilin doğru kullanımı, herhangi bir anlam karmaşasının önlenmesi açısından hayati önem taşır. Türkçede, kök hâlinde bulunan veya yalnızca çekim eki almış olan sözcüklere "basit sözcük" denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapım eki almamıştır?

Toplantıya katılan tüm yazılı açıklamalar incelendi.

Kurumdaki tüm müdürler haftalık değerlendirme toplantısına katıldı.

Vatandaşların sunduğu çözüm önerileri kurulda görüşülecek.

Yeni personelin sorumlu olduğu birimler dün ilan edildi.

Daire başkanlığına ait bilgisayar kayıtları kontrol edildi.

Show answer & explanation

Answer: Kurumdaki tüm müdürler haftalık değerlendirme toplantısına katıldı.

Answer

Müdürler sözcüğü, sadece çekim eki (çoğul eki) aldığı için yapıca basittir.

Doğru cevap olan seçenekteki sözcük, "müdür" köküne sadece çokluk eki olan "-ler" ekini almıştır. Çokluk ekleri çekim eki olduğu için sözcüğün yapısını değiştirmez ve sözcük basit kalır.

Step-by-Step Solution

Sözcüğün kökünü belirle.

"Müdürler" kelimesinin kökü "müdür" ismidir.

Kelime yapısını analiz etmek için önce anlamlı en küçük parça olan köke inilmelidir.

Kelimeye gelen eklerin türünü kontrol et.

"-ler" eki Türkçede çoğul ekidir ve çekim ekleri kategorisindedir.

Çekim ekleri kelimenin anlamını veya türünü değiştirmez, sadece kelimeye durum, çokluk veya zaman gibi anlamlar katar.

Yapım eki olup olmadığını sorgula.

Kelimenin anlamını değiştiren bir ek (yapım eki) bulunmamaktadır.

Yapım eki almayan sözcükler yapı bakımından basit kabul edilir.

Key Concept

Basit ve Türemiş Sözcük Ayrımı

Hints

Bir sözcüğün basit olması için anlamını değiştiren bir ek (yapım eki) almaması gerekir.

Çoğul ekleri (-lar/-ler) ve hal ekleri (-i, -e, -de, -den) kelimenin anlamını değiştirmez, yani çekim ekidir.

Seçeneklerdeki sözcükleri 'kök + ek' şeklinde ayırın; hangi sözcüğün eki yeni bir anlam katmıyor?

Practice More

Basit, türemiş ve birleşik sözcükler arasındaki farkları pekiştirmek için günlük dilde sık kullanılan 'kitapçı', 'kalemler' ve 'buzdolabı' gibi kelimeleri analiz edebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüğü kök ve eklerine ayırdıktan sonra, kelimenin son hali ile kökü arasında bir anlam ilişkisi olup olmadığına bakın. Eğer ek geldikten sonra yeni bir kavram ortaya çıkmışsa o bir yapım ekidir.

Estimated Time:45s

Question 62Question →

Kamu yönetiminde (I)tarafsızlık ilkesini benimseyen bir memur, (II)vatandaşların başvurularını dikkatle (III)gözetmelidir. Bu tutum, kurumun (IV)saygınlığını artırırken hizmetlerin (V)başarılı bir şekilde yürütülmesini sağlar.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

III

Show answer & explanation

Answer: IV

Answer

Numaralanmış sözcükler arasında sadece "saygınlığını" kelimesi fiil köküne sahiptir, diğer tüm sözcükler isim köklüdür.

"Saygınlığını" sözcüğünün kökü "say-" fiilidir (saymak eylemi). Bu kökten sırasıyla "say-gın" (yapım eki) ve "saygın-lık" (yapım eki) türetilmiştir. Diğer dört sözcüğün kökü ise isimdir.

Step-by-Step Solution

Sözcüklerin köklerini belirleme

tarafsızlık → taraf, vatandaşların → vatan, gözetmelidir → göz, saygınlığını → say-, başarılı → baş

Sözcüğün anlamlı en küçük parçasını bulmak, yapı analizinin ilk adımıdır.

Köklerin türlerini (isim/fiil) ayırt etme

taraf (isim), vatan (isim), göz (isim), say- (fiil), baş (isim)

Kökün sonuna -mek/-mak mastar eki getirilerek fiil olup olmadığı kontrol edilir.

Farklı olanı tespit etme

Dördüncü sözcük fiil köklüyken diğerleri isim köklüdür.

Soru kökündeki farklılık kriterine göre gruplandırma yapılır.

Key Concept

Kök Türü Analizi (İsim Kökü vs. Fiil Kökü)

Hints

Her sözcüğün sonuna -mek/-mak eki getirebileceğiniz en küçük anlamlı parçasını (kökünü) bulun.

"Göz" ve "baş" kelimeleri isimdir; ancak bu kökler yapım eki alarak fiilleşmiş olabilir. Kökün türünü belirlerken ek almamış haline odaklanın.

"Saygınlık" kelimesi "saymak" fiilinden gelirken; tarafsızlık, vatandaş, gözetmek ve başarılı kelimelerinin kökleri isimdir.

Practice More

İsimden türeyen fiiller (baş-ar-, göz-et-) ile fiilden türeyen isimleri (say-gın, bil-gi) karşılaştıran egzersizler yapabilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 63Question →

Türkçede sözcükler yapıları bakımından basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç grupta incelenir. Yapım eki alarak yeni bir anlam kazanan ve yeni bir kavramı karşılayan sözcüklere türemiş sözcük denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük türemiş yapıdadır?

Sınıfın kapısı ders boyunca kapalı kaldı.

Cebindeki anahtarı sessizce masaya bıraktı.

Bahçedeki hanımeli çiçekleri çok güzel kokuyor.

Mahallemize yeni bir simitçi dükkanı açıldı.

Buzdolabındaki dondurma paketini mutfağa götürdü.

Show answer & explanation

Answer: Mahallemize yeni bir simitçi dükkanı açıldı.

Answer

D seçeneğindeki 'simitçi' sözcüğü türemiş yapıdadır.

Simitçi sözcüğü, 'simit' isim köküne '-çi' yapım eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu ek, kökün anlamını değiştirerek yeni bir meslek/kişi adı türettiği için sözcük yapıca türemiştir.

Step-by-Step Solution

Sözcüğün kökünü belirleyin.

Sözcüğün kökü 'simit' ismidir.

Sözcüğün anlamlı en küçük parçası 'simit'tir.

Sözcüğe gelen eklerin işlevini inceleyin.

'-çi' eki gelmiştir.

Bu ek, bir nesne adından o nesneyi satan veya üreten kişi anlamı türetmiştir.

Sözcüğün yeni bir anlam kazanıp kazanmadığını kontrol edin.

Simit (yiyecek) → Simitçi (kişi) dönüşümü gerçekleşmiştir.

Yapım eki alan sözcükler türemiş kabul edilir.

Key Concept

Yapım ekleri eklendikleri sözcüğün anlamını değiştirerek onlardan yeni sözcükler türetir.

Hints

Bir sözcüğün türemiş olması için mutlaka anlamını değiştiren bir ek (yapım eki) almış olması gerekir.

Sözcüğün köküne bakın: Alınan ek sayesinde sözcük, sözlükte başka bir madde başlığına dönüşmüş mü?

'-çi', '-lık', '-lı', '-sız' gibi ekler Türkçede en sık kullanılan yapım ekleridir. Altı çizili kelimelerde bu eklerden birini arayın.

Practice More

Basit sözcükler ile türemiş sözcükleri ayırt etmek için çekim eklerini (hal ekleri, iyelik ekleri, çoğul ekleri) iyi bilmek gerekir.

Alternative Method

Sözcüğü ekine ayırın: Simit + çi. 'Simit' ile 'Simitçi' aynı şeyi mi ifade ediyor? Hayır. Biri yiyecek, diğeri insandır. Anlam değiştiği için türemiştir.

Estimated Time:45s

Question 64Question →

Türkçede sözcük kökleri, karşıladıkları anlamın türüne göre "isim kökü" veya "fiil kökü" olarak ikiye ayrılır. Bir kökün fiil olup olmadığını anlamak için köke mastar eki olan $-mak / -mek$ getirilir. Eğer kök bu eki alabiliyorsa fiil, alamıyorsa isim köküdür.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Yeni açılan çiçekçi sokağa çok güzel bir koku yaymıştı.

Apartman dairesinde evcil hayvan beslemek bazen zor olabilir.

Uzun süren yolculuktan sonra çocuk oldukça durgun görünüyordu.

Çayın yanında ikram edilen şekerli kurabiyeler çok lezzetliydi.

Yaz mevsiminde akşamki serinlik insana huzur veriyor.

Show answer & explanation

Answer: Uzun süren yolculuktan sonra çocuk oldukça durgun görünüyordu.

Answer

Durgun sözcüğü, "dur-" fiil kökünden türediği için diğerlerinden farklıdır.

Durgun sözcüğünün kökü "dur-" parçasıdır. Bu parça bir hareket, iş bildirmekte ve mastar eki alarak "durmak" şeklinde kullanılabilmektedir. Bu durum sözcüğün fiil kökü olduğunu kanıtlar. Diğer tüm seçeneklerdeki (çiçek, ev, şeker, akşam) kökler ise birer varlık veya kavram adıdır ve mastar eki alamazlar.

Step-by-Step Solution

Altı çizili sözcüklerin eklerini atarak en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) belirleyin.

çiçekçi → çiçek, evcil → ev, durgun → dur, şekerli → şeker, akşamki → akşam

Sözcüğün yapısını incelemek için önce köke inilmesi gerekir.

Belirlenen her köke mastar eki olan

-mak / -mek

ekini getirmeyi deneyin.

çiçek-mek (anlamsız), ev-mek (anlamsız), dur-mak (anlamlı), şeker-mek (anlamsız), akşam-mak (anlamsız)

Mastar eki testi, isim ve fiil köklerini birbirinden ayıran en kesin yöntemdir.

Mastar eki alan kökün fiil, alamayanların isim kökü olduğunu tespit edin.

Yalnızca "dur-" kökü anlamlı bir eylem bildirdiği için fiildir.

Soru, kök türü bakımından farklı olanı sormaktadır.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

Hints

Sözcüklerin eklerini (çi, cil, gun, li, ki) çıkararak köklerine odaklanın.

Bulduğunuz köklerin yanına kısa bir çizgi (-) koyarak mastar eki (-mak/-mek) getirmeyi deneyin.

Durmak kelimesi bir eylem bildirirken; çiçekmek, evmek veya şekermek gibi kelimelerin anlamsız olduğunu fark edeceksiniz.

Practice More

İsimden fiil türeten ekler (örneğin: göz-le) ile fiilden isim türeten ekleri (örneğin: sev-gi) inceleyerek kelime yapısı bilginizi derinleştirebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 65Question →

Kamu Denetçiliği Kurumu, (I) bilgili ve (II) görgülü personeliyle (III) çözüm odaklı çalışmalar yürüterek (IV) gözcü niteliğindeki denetimlerini (V) sürdürmektedir.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

III

Show answer & explanation

Answer: IV

Answer

Dört numaralı kelime olan "gözcü" sözcüğünün kökü isimdir, diğerleri ise fiil köküdür.

Dört numaralı sözcük olan "gözcü" kelimesinin kökü "göz"dür ve bir varlığın adını karşıladığı için isim köküdür. Diğer tüm sözcüklerin (bil-, gör-, çöz-, sür-) kökleri ise iş, oluş veya hareket bildirdiği için fiil köküdür.

Step-by-Step Solution

Numaralanmış sözcüklerin köklerini belirleyin.

bilgili → bil-, görgülü → gör-, çözüm → çöz-, gözcü → göz, sürdürmektedir → sür-

Sözcüğün yapısını anlamak için anlamlı en küçük parça olan köke inilmelidir.

Köklerin sonuna "-mek / -mak" ekini getirerek türünü kontrol edin.

bil-mek (fiil), gör-mek (fiil), çöz-mek (fiil), sür-mek (fiil); ancak "göz-mek" anlamsızdır (isim).

Türkçede bir kökün fiil olup olmadığını anlamanın en pratik yolu mastar eki getirmektir.

Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı seçin.

Dört kelime fiil köklü iken "gözcü" kelimesi isim köklüdür.

Soruda istenen kök türü bakımından farklılık durumudur.

Key Concept

Sözcük Kökleri (İsim ve Fiil Kökü Ayrımı)

Hints

Kelimelerin anlamlı en küçük parçalarına (köklerine) odaklanın.

Kökleri bulduktan sonra mastar eki (-mek/-mak) getirerek hangisinin isim hangisinin fiil olduğunu belirleyin.

Seçeneklerdeki dört kelime fiil soyluyken, biri görme organımız olan bir isme dayanmaktadır.

Practice More

Benzer şekilde kök türü sorularında 'yansıma köklere' de (pat, çat, gür gibi) dikkat ediniz.

Alternative Method

Sözcükleri 'isim kökü mü?' (bir varlığı mı karşılıyor?) yoksa 'fiil kökü mü?' (bir eylemi mi karşılıyor?) şeklinde test edebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 66Question →

Türkçede sözcükler yapıları bakımından basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç ana başlıkta incelenir. Aşağıdaki tabloda bu yapıların temel özellikleri verilmiştir:

Sözcük Yapısı	Temel Özellik	Örnek
Basit	Yapım eki almamış, sadece çekim eki alabilen sözcükler	Kuş-lar
Türemiş	Kök veya gövdeye en az bir yapım eki getirilerek oluşturulan sözcükler	Simit-çi
Birleşik	En az iki sözcüğün birleşip kaynaşmasıyla oluşan sözcükler	Bilgi-sayar

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük yapısı bakımından türemiştir?

Evin kapısı rüzgârın etkisiyle aniden kapandı.

Masadaki elmalar oldukça taze görünüyor.

Yarın sabah erkenden yola çıkmamız gerekiyor.

Kütüphanedeki sessiz ortam çalışmak için çok uygundu.

Bugün işe gitmeden önce biraz dinlenmek istedi.

Show answer & explanation

Answer: Kütüphanedeki sessiz ortam çalışmak için çok uygundu.

Answer

Kütüphanedeki 'sessiz' ortam ifadesindeki altı çizili sözcük türemiş yapılıdır.

Doğru seçenek olan 'sessiz' sözcüğü, 'ses' isim köküne '-siz' isimden isim yapım eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu ek kelimenin anlamını değiştirdiği için sözcük türemiş yapıdadır.

Step-by-Step Solution

Sözcüğün kökünü belirleyin.

Sözcüğün kökü 'ses' (isim) köküdür.

Sözcüğün anlamlı en küçük parçası 'ses' kavramıdır.

Sözcüğe gelen ekleri inceleyin.

'-siz' eki getirilmiştir.

Bu ek, eklendiği isme 'olmayan, yokluk' anlamı katarak yeni bir kavram oluşturur.

Ekin görevini saptayın.

'-siz' eki bir yapım ekidir.

Kelimenin anlamını 'ses'ten 'sesi olmayan'a çevirdiği için yapım eki görevindedir.

Yapı türüne karar verin.

Sözcük türemiş yapılıdır.

En az bir yapım eki alan her sözcük yapı bakımından türemiş kabul edilir.

Key Concept

Sözcükte Yapı: Türemiş Sözcük

Hints

Sözcüklerin köklerini ve aldıkları eklerin anlamı değiştirip değiştirmediğini kontrol edin.

Yapım ekleri (örneğin -lı, -sız, -cı, -lık) sözcüğün anlamını değiştirerek onu türemiş yapar.

'Sessiz' sözcüğünü incelediğinizde 'ses'ten farklı bir anlam kazandığını fark edeceksiniz.

Practice More

İsimden isim yapım eklerinin yanı sıra fiilden isim türeten (örneğin: yaz-gı) ekleri içeren örnekleri inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüğü ekine köküne ayırın: 'ses' (kök) + '-siz' (yokluk bildiren yapım eki). Eğer bir sözcükte anlamı değiştiren bir ek varsa o sözcük mutlaka türemiştir.

Estimated Time:45s

Question 67Question →

Türkçede sözcükler görevlerine ve anlamlarına göre çeşitli ekler alırlar. Bu eklerden bazıları sözcüğün anlamını veya türünü değiştirirken (yapım eki), bazıları ise sözcüğün anlamını değiştirmeyip cümle içindeki görevini belirler (çekim eki).

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük hem yapım hem de çekim eki almıştır?

Ünlü yazarlar bu akşamki imza gününde okurlarıyla buluşacak.

Yeni aldığı kitaplık odasına çok yakışmıştı.

Bahçedeki kapıları boyamak için erkenden işe koyulduk.

Babasının eski gözlükçü dükkanı hala yerinde duruyordu.

Sınıfımız bu yıl okulun en başarılı grubu seçildi.

Show answer & explanation

Answer: Ünlü yazarlar bu akşamki imza gününde okurlarıyla buluşacak.

Answer

Cümledeki 'yazarlar' sözcüğü hem yapım hem de çekim eki almıştır.

Doğru seçenekteki sözcük incelendiğinde; 'yaz-' (fiil kökü) + '-ar' (fiilden isim yapım eki) + '-lar' (çoğul çekim eki) yapısı görülmektedir. Bu durum, sözcüğün hem anlamını değiştiren bir ek hem de cümledeki sayısını belirten bir ek aldığını kanıtlar.

Step-by-Step Solution

Sözcüğün kökünü belirleme

Sözcüğün kökü 'yaz-' fiilidir.

Sözcüğün en küçük anlamlı parçası ile bütün arasında anlam ilişkisi olmalıdır.

Yapım ekini tespit etme

'-ar' eki fiilden isim yapım ekidir.

'Yaz-' eyleminden 'yazar' (kişi adı) türetilerek sözcüğün türü ve anlamı değiştirilmiştir.

Çekim ekini tespit etme

'-lar' eki çoğul çekim ekidir.

Sözcüğün anlamını değiştirmemiş, sadece miktarını belirtmiştir.

Key Concept

Sözcükte Yapı: Yapım ve Çekim Eklerinin Birlikte Kullanımı

Hints

Sözcükleri eklerine ve köklerine ayırırken, önce anlamı değiştiren bir ek (yapım eki) gelip gelmediğine bakın.

'-lar', '-dan', '-ın' gibi ekler genellikle çekim ekidir; '-lık', '-cı', '-ar' (isim yaparken) gibi ekler ise yapım ekidir.

'Yazarlar' kelimesini 'yaz-ar-lar' şeklinde bölerek eklerin işlevlerini kontrol edin.

Practice More

Benzer bir mantıkla 'gözlükçüden' veya 'başladık' gibi sözcüklerin ek yapısını inceleyerek pratik yapabilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüğün üzerine gelen ilk ekin sözcüğün anlamını değiştirip değiştirmediğine bakarak 'yapım eki' olup olmadığını, en dıştaki ekin ise hal, iyelik veya çoğul bildirip bildirmediğine bakarak 'çekim eki' olup olmadığını anlayabilirsiniz.

Estimated Time:50s

Question 68Question →

Türkçede yapım eki almış her sözcük "gövde" olarak kabul edilir. Bir sözcüğün gövde halindeyken en az bir yapım eki daha alması durumuna ise "gövdeden türetme" adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde gövdeden türemiş bir sözcük kullanılmıştır?

Projedeki eksiklikler yöneticiler tarafından kısa sürede fark edildi.

Bu yeni makalede yazarın duygusal yönü oldukça ağır basıyor.

Yarışmaya katılan tüm öğrencilere başarılar dilerim.

Şehir merkezindeki eski yapılar titizlikle restore ediliyor.

Okulun bahçesindeki büyük çınar ağacı dün gece devrildi.

Show answer & explanation

Answer: Bu yeni makalede yazarın duygusal yönü oldukça ağır basıyor.

Answer

Duygusal sözcüğünün kullanıldığı seçenek doğrudur; çünkü bu sözcük iki adet yapım eki alarak gövdeden türemiştir.

Doğru cevap olan cümlede geçen "duygusal" sözcüğü incelendiğinde; "duy-" fiil köküne gelen "-gu" ekiyle bir isim gövdesi (duygu) oluşturulmuş, bu gövde üzerine gelen "-sal" ekiyle sözcük bir kez daha türetilmiştir. İki yapım eki alan bu yapı tam olarak "gövdeden türemiş" tanımına uymaktadır.

Step-by-Step Solution

Sözcüklerin kökleri ve ekleri analiz edilir.

Duy- (Fiil Kökü) + -gu (Yapım Eki) + -sal (Yapım Eki)

Gövdeden türeme kuralını kontrol etmek için sözcüğün en az iki yapım eki alıp almadığına bakılmalıdır.

İlk yapım ekinin oluşturduğu gövde yapısı belirlenir.

Duy- + -gu = Duygu (İsim Gövdesi)

Birinci yapım eki sözcüğü gövde haline getirir.

Gövde üzerine gelen ikinci yapım eki kontrol edilir.

Duygu (Gövde) + -sal = Duygusal (Gövdeden Türemiş Sözcük)

İkinci yapım eki, gövde durumundaki kelimeyi tekrar türettiği için kural gerçekleşmiş olur.

Key Concept

Gövdeden Türemiş Sözcük

Hints

Gövdeden türemiş sözcükleri bulmak için kelimenin en az iki tane yapım eki alıp almadığını kontrol edin.

Sözcüğü eklerine ayırın: Kök + Yapım Eki 1 (Gövde) + Yapım Eki 2 (Gövdeden Türemiş).

"Duygusal" kelimesinin kökü olan "duy-" fiilinden sonra gelen her iki ekin de kelimenin anlamını değiştirip değiştirmediğine bakın.

Practice More

Benzer bir mantıkla 'başarılı' veya 'bilimsel' gibi kelimelerin eklerini analiz ederek pratiğinizi artırabilirsiniz.

Alternative Method

Sözcükleri analiz ederken önce çekim eklerini (hal, iyelik, çokluk) eleyip kalan kısımda birden fazla yapım eki olup olmadığını kontrol ederek daha hızlı sonuca ulaşabilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

Question 69Question →

Anadolu'nun $(I)$ sessizliği içinde $(II)$ ilerleyen kervanlar, $(III)$ ayrıntıları zamanla silinmiş $(IV)$ yaşantıların $(V)$ kıvrımlarında kaybolup gider.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin yapısal özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

I

. sözcük, isim kökünden türetilmiştir ve birden fazla yapım eki almıştır.

II

. sözcük, türetilirken ünlü kaybına uğramıştır ve kökü isimdir.

III

. sözcük, kökünün türü bakımından isimdir ve hem yapım hem çekim eki almıştır.

IV

. sözcük, birden fazla yapım eki alarak gövdeden türemiş bir isimdir.

V

. sözcük, fiil kökünden türetilmiş olup hem yapım hem çekim eki almıştır.

Show answer & explanation

Answer: $III$ . sözcük, kökünün türü bakımından isimdir ve hem yapım hem çekim eki almıştır.

Answer

Söz konusu parçadaki üçüncü sözcük olan 'ayrıntıları' kelimesinin kökü 'ayır-' fiilidir, ancak seçenek bu kökün isim olduğunu iddia ettiği için yanlıştır.

Parçadaki 'ayrıntıları' sözcüğünün kökü 'ayır-' eylemidir. Bu sözcük türetilirken (-ıntı eki alırken) ünlü kaybına uğramış ve üzerine çokluk (-lar) ile iyelik (-ı) çekim eklerini almıştır. Seçenekte ise bu kökün 'isim' olduğu belirtildiği için bilgi yanlıştır.

Step-by-Step Solution

Numaralanmış sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etme

I: ses-siz-lik-i, II: ileri-le-yen, III: ayır-ıntı-lar-ı, IV: yaş-a-ntı-lar-ın, V: kıvır-ım-lar-ın-da

Sözcük yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı şarttır.

Sözcük köklerinin türlerini (isim/fiil) belirleme

I: İsim, II: İsim, III: Fiil (ayır-), IV: İsim, V: Fiil (kıvır-)

Kök türü, sözcüğün yapısal kimliğini belirleyen temel unsurdur.

Yapım ve çekim eklerinin işlevlerini kontrol etme

III numaralı sözcükte '-ıntı' yapım eki, '-lar' ve '-ı' ise çekim ekidir.

Sözcüğün hem türemiş olduğunu hem de çekimlendiğini doğrulamak için gereklidir.

Seçeneklerdeki iddiaları analizle karşılaştırma

Üçüncü sözcüğün kökü 'ayır-' fiili olduğu halde, seçenekte 'isim' olduğu belirtilmiştir.

Hatalı bilginin tespit edilmesi sorunun çözümünü sağlar.

Key Concept

Sözcük yapısı analizinde kök türü (isim/fiil) ve türetme esnasında meydana gelen ses olaylarının (ünlü düşmesi) tespiti.

Hints

Sözcüklerin köklerini bulurken, ekleri çıkardığınızda kalan anlamlı en küçük parçanın sözcüğün tamamıyla anlam ilişkisi olmasına dikkat edin.

Ünlü düşmesi yaşayan sözcüklere dikkat! 'Ayrıntı', 'ilerlemek' ve 'kıvrım' gibi sözcükler türetilirken birer ünlüsünü kaybeder.

'Ayrıntı' sözcüğünün kökü, bir şeyi parçalara bölmek anlamına gelen 'ayır-' eylemidir.

Practice More

Ünlü düşmesi ve ünlü türemesi gibi ses olaylarının sözcük yapısı üzerindeki etkilerini pekiştirmek için 'çevresi', 'yalnızlık', 'besleme' gibi kelimelerin tahlilini yapabilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüklerin kök türlerini belirlemek için kök halindeki parçaya '-mak/-mek' ekini getirmeyi deneyin. Eğer anlamlı oluyorsa fiil kökü (ayır-mak, kıvır-mak), olmuyorsa isim köküdür (ses-mek olmaz, ileri-mek olmaz, yaş-mak olmaz).

Estimated Time:1m 30s

Question 70Question →

Türkçede sözcüğün anlamlı en küçük parçası olan kökler; varlık ve kavramları karşılayan "isim kökleri" ile iş, oluş ve hareket bildiren "fiil kökleri" olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Gelecek nesillere daha yaşanabilir bir dünya bırakmak en büyük görevimizdir.

Bu projenin başarısı tüm ekip üyelerinin ortak çabasının bir sonucudur.

Stratejik planlama sürecinde alınan bu kararlar kurum için oldukça önemlidir.

Vatandaşların sistem üzerinden ilettiği tüm sorular uzmanlarca inceleniyor.

Kentin batı kesiminde yeni bir yerleşim alanı oluşturulması planlanmaktadır.

Show answer & explanation

Answer: Vatandaşların sistem üzerinden ilettiği tüm sorular uzmanlarca inceleniyor.

Answer

Vatandaşların ilettiği tüm 'sorular' ifadesindeki sözcüğün kökü 'sor-' fiilidir; diğer seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri ise isimdir.

Verilen cümlelerde altı çizili sözcüklerin kök analizi şöyledir: 'yaş' (İsim), 'baş' (İsim), 'ön' (İsim) ve 'yer' (İsim). Ancak 'sorular' sözcüğünün kökü 'sor-' eylemidir ve fiil köküdür. Bu nedenle 'sorular' sözcüğü kökünün türü bakımından diğerlerinden ayrılır.

Step-by-Step Solution

Sözcüklerin anlamlı en küçük parçalarını (köklerini) belirleyin.

yaşanabilir -> yaş; başarısı -> baş; önemlidir -> ön; sorular -> sor-; yerleşim -> yer

Kök türünü belirlemek için önce sözcüğün köküne inilmelidir.

Bulunan köklere mastar eki (-mek/-mak) getirerek türlerini test edin.

yaş-mak (anlamsız-İsim), baş-mak (anlamsız-İsim), ön-mek (anlamsız-İsim), yer-mek (farklı anlam-İsim), sor-mak (anlamlı-Fiil)

Mastar eki alan kökler fiil, almayanlar isim köküdür.

Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı seçin.

Dört adet isim kökü, bir adet fiil kökü tespit edildi.

Soruda türce farklı olan kök istenmektedir.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

Hints

Kökü bulurken sözcüğün bütünüyle anlam ilişkisi olan en küçük parçaya odaklanın.

Bir parçanın fiil kökü olup olmadığını anlamak için sonuna '-mak / -mek' ekini getirmeyi deneyin.

'Sormak' eylemi bir iş bildirirken; 'yaş', 'baş', 'ön' ve 'yer' sözcükleri birer kavram veya varlık adıdır.

Practice More

Benzeşme veya ünlü düşmesi yaşayan sözcüklerin (örneğin 'çevresi', 'ayrım') kök türlerini inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 71Question →

Dilimizde sözcüklerin anlamlı en küçük parçasına "kök" denir. Kökler, karşıladıkları kavramın türüne göre "isim kökü" ve "fiil kökü" olarak iki ana gruba ayrılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcüğün kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Resmî raporlar hazırlanırken bilgili uzmanlardan destek alındı.

Ofisteki her masada birer kalemlik bulunuyordu.

Bahçedeki çiçeklik düzenlemesi dün tamamlandı.

Okulun yeni açılan kitaplık bölümü büyük ilgi gördü.

Bilgisayar başında çalışanlar için gözlük kullanımı önemlidir.

Show answer & explanation

Answer: Resmî raporlar hazırlanırken bilgili uzmanlardan destek alındı.

Answer

Sözcüğün kökü 'bil-' fiili olan 'bilgili' kelimesidir.

Doğru seçenekte yer alan 'bilgili' sözcüğünün kökü 'bil-' fiilidir. Diğer tüm seçeneklerdeki sözcüklerin kökleri ise isim soyludur.

Step-by-Step Solution

Altı çizili sözcükleri en küçük anlamlı parçalarına (köklere) ayırın.

bil-gili, kalem-lik, çiçek-lik, kitap-lık, göz-lük.

Sözcüğün yapısını incelemek için önce kökü bulmak gerekir.

Bulunan köklerin sonuna mastar eki (-mek / -mak) getirerek türlerini belirleyin.

bil-mek (fiil), kalem-mek (anlamsız, isim), çiçek-mek (anlamsız, isim), kitap-mak (anlamsız, isim), göz-mek (anlamsız, isim).

Fiil kökleri iş, oluş, hareket bildirir ve mastar eki alabilir; isim kökleri alamaz.

Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı seçin.

Dört sözcük isim köküne sahipken, bir tanesi fiil köküne sahiptir.

Soruda kök türü bakımından farklı olan sözcük sorulmaktadır.

Key Concept

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

Hints

Sözcüğün en küçük ve anlamlı parçasına 'kök' denir; bu parçanın sözcüğün tamamıyla anlam ilişkisi olmalıdır.

Kökün isim mi fiil mi olduğunu anlamak için köke '-mek / -mak' ekini getirmeyi deneyin.

Kelime-lik, çiçek-lik, kitap-lık, göz-lük örneklerinde kökler isimken; bil-gili örneğinde kök 'bilmek' eylemidir.

Practice More

Benzer şekilde fiilden isim yapım eki almış diğer sözcükleri (yazı, sevgi, soru vb.) inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra, bu köklerin bir hareketi mi yoksa bir varlığı mı temsil ettiğini düşünerek de sonuca ulaşabilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 72Question →

Kurumsal (I)başarıyı hedefleyen (II)gözlemci raporları, (III)eşitlik ilkesiyle ve (IV)izleyici beklentileriyle (V)seçkinler tarafından değerlendirildi.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapı bakımından "gövdeden türemiş" bir sözcük değildir?

III

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Seçkinler sözcüğü, sadece bir adet yapım eki aldığı için gövde durumundadır ancak gövdeden türemiş bir yapıda değildir.

Seçkinler sözcüğü analiz edildiğinde, 'seç-' fiil köküne '-kin' fiilden isim yapım ekinin geldiği görülür. Bu noktada sözcük bir gövde haline gelmiştir. Ancak sonrasında gelen '-ler' eki bir çekim ekidir (çoğul eki). Bir sözcüğün gövdeden türemiş sayılabilmesi için gövde halindeyken (yani en az bir yapım eki almışken) üzerine bir yapım eki daha alması gerekir. Bu sözcükte sadece bir yapım eki olduğu için gövdeden türemiş değildir.

Step-by-Step Solution

Gövde ve gövdeden türeme kavramlarını tanımla.

Bir sözcük köküne bir yapım eki geldiğinde 'gövde' oluşur. Bu gövdeye en az bir yapım eki daha gelirse sözcük 'gövdeden türemiş' olur.

Sorunun kökünde istenen yapısal özelliği belirlemek için temel kriteri oluşturur.

İlk dört sözcüğün yapım eklerini analiz et.

Başarıyı: baş (kök) + ar (1. yapım) + ı (2. yapım); Gözlemci: göz (kök) + le (1. yapım) + m (2. yapım) + ci (3. yapım); Eşitlik: eş (kök) + it (1. yapım) + lik (2. yapım); İzleyici: iz (kök) + le (1. yapım) + ici (2. yapım).

Bu sözcüklerin her biri en az iki yapım eki aldığı için gövdeden türemiş kategorisine girer.

Beşinci sözcüğün (seçkinler) eklerini analiz et.

Seçkinler: seç- (fiil kök) + -kin (fiilden isim yapım eki) + -ler (çoğul çekim eki).

Çekim ekleri gövdeyi yeni bir gövdeye dönüştürmediği için bu sözcük sadece bir yapım ekiyle gövde halinde kalmıştır.

Key Concept

Gövdeden Türemiş Sözcük Yapısı

Hints

Gövde, bir sözcüğün en az bir yapım eki almış halidir.

Gövdeden türemiş bir sözcük bulmak için sözcükte en az iki tane yapım eki aramalısınız.

Seçkinler sözcüğündeki ekleri ayırırken '-ler' ekinin yapım eki mi yoksa çekim eki mi olduğuna odaklanın.

Practice More

Sözcük köklerinin isim mi yoksa fiil mi olduğunu belirleyerek, eklerin isimden isim mi yoksa fiilden isim mi türettiği üzerinde pratik yapabilirsiniz.

Alternative Method

Sözcükleri köklerine ayırdıktan sonra, anlamlı her bir ekleme adımında sözcüğün türünün veya anlamının değişip değişmediğini kontrol edin. Eğer sadece bir kez anlam/tür değişimi (yapım eki) varsa o sözcük gövdeden türememiştir.

Estimated Time:1m 30s

Question 73Question →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yer alan altı çizili sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Sanatçının yalnızlığı eserlerine bambaşka bir derinlik katıyor.

Elde edilen bu büyük başarısı, uzun süren bir emeğin ürünüydü.

Konuya dair kapsamlı bir açıklama yapılması tüm kamuoyunca bekleniyor.

Gelecekteki olası riskleri öngörmek stratejik bir yönetim becerisidir.

Kurumdaki bu köklü değişimi herkes büyük bir memnuniyetle karşıladı.

Show answer & explanation

Answer: Gelecekteki olası riskleri öngörmek stratejik bir yönetim becerisidir.

Answer

İki farklı sözcüğün birleşmesiyle oluşan 'öngörmek' sözcüğü yapısı bakımından birleşiktir.

Gelecekteki riskleri 'öngörmek' ifadesindeki sözcük, 'ön' ismi ile 'görmek' fiilinin birleşmesiyle oluşmuş, anlamca kaynaşmış birleşik bir fiildir. Diğer seçeneklerdeki tüm sözcükler yapım ekleri yardımıyla türetilmişken, bu sözcük iki farklı kökün bir araya gelmesiyle oluştuğu için birleşiktir.

Step-by-Step Solution

Sözcüklerin köklerini ve eklerini analiz etmek

Sözcükler: yalın-ız-lık-ı, baş-ar-ı-sı, aç-ı-k-la-ma, ön-gör-mek, değ-iş-im-i

Sözcük yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı şarttır.

Yapım eki alıp almadıklarını kontrol etmek

A, B, C ve E seçeneklerindeki sözcüklerin tamamı en az bir yapım eki almıştır.

Yapım eki alan sözcükler türemiş yapıdadır.

Birleşik yapıdaki sözcüğü tespit etmek

'Ön' ve 'görmek' sözcüklerinin birleşmesiyle oluşan 'öngörmek' anlamca kaynaşmış birleşik bir fiildir.

Farklı iki kavramın yeni bir anlam oluşturması birleşik yapıyı gösterir.

Key Concept

Sözcük Yapısı: Basit, Türemiş ve Birleşik Sözcükler

Hints

Sözcüklerin yapısını incelerken 'tek bir kökten mi türemiş' yoksa 'iki farklı sözcük mü birleşmiş' ona bakmalısın.

'Yalnız' (yalın-ız) ve 'başarı' (baş-ar-ı) gibi kelimelerde kök değişimlerine dikkat et; bunlar türemiş sözcüklerdir.

'Öngörmek' sözcüğünü parçaladığında 'ön' ve 'görmek' gibi iki bağımsız anlamlı birimle karşılaşırsın.

Practice More

Benzer şekilde 'başvurmak', 'vazgeçmek' veya 'ayakkabı' gibi birleşik yapıların türemiş sözcüklerle karıştırıldığı soruları inceleyebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüklerin sadece yapım eki alıp almadığına bakmak yerine, sözcüğün içinde başka bir anlamlı sözcük 'saklı mı' (birleşme var mı) diye kontrol etmek süreci hızlandırabilir.

Estimated Time:1m 15s

Question 74Question →

Toplumun geleneksel görgüsü (I) ile tarihî yazgısı (II) arasındaki bağları araştıran kurum (III), elde ettiği her bilgiyi (IV) büyük bir başarıyla (V) kamuoyuna duyurmuştur.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisinin kökü, türü (isim veya fiil) bakımından diğerlerinden farklıdır?

III

Show answer & explanation

Answer: V

Answer

Cümledeki 'başarıyla' sözcüğü isim köküne sahipken, diğer sözcükler fiil kökünden türemiştir.

Cümledeki 'başarıyla' sözcüğünün kökü 'baş' ismidir (İsim Kökü). Diğer sözcüklerin kökleri ise 'gör-', 'yaz-', 'kur-' ve 'bil-' eylemleridir (Fiil Kökü). Bu nedenle 'başarıyla' sözcüğü kök türü bakımından farklıdır.

Step-by-Step Solution

Sözcüklerin en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) bulunuz.

görgüsü → gör-, yazgısı → yaz-, kurum → kur-, bilgiyi → bil-, başarıyla → baş

Sözcük yapısı analizinde ilk adım kök tespitidir.

Köklerin '-mak / -mek' mastar ekini alıp alamadığını kontrol ederek türünü belirleyiniz.

gör-mek (fiil), yaz-mak (fiil), kur-mak (fiil), bil-mek (fiil), baş-mak (anlamsız, isim)

Mastar eki, isim ve fiil köklerini ayırt etmenin en temel yoludur.

Kök türleri arasında farklı olanı tespit ediniz.

Dört adet fiil köküne karşılık bir adet isim kökü bulunmaktadır.

Soruda istenen 'tür bakımından farklı olan' kökün bulunmasıdır.

Key Concept

Sözcük Köklerinin Türü (İsim ve Fiil Kökleri)

Hints

Sözcüğün kökünü bulmak için o sözcükle anlam ilişkisi olan en küçük parçaya gidiniz.

Bulduğunuz köke '-mak/-mek' ekini getirin; oluyorsa fiil, olmuyorsa isim köküdür.

'Başarı' sözcüğünün kökünün 'bir işin başı' ile ilişkili olduğunu unutmayın.

Practice More

Sözcük kökü türü ile gövdeden türeme arasındaki farkı pekiştirmek için yeni örnekler çözebilirsiniz.

Alternative Method

Kökleri belirledikten sonra yanlarına (İ) veya (F) harfleri koyarak gruplandırma yapabilirsiniz.

Estimated Time:1m 0s

Question 75Question →

Türkçede bir sözcük en az bir yapım eki aldığında "gövde" kabul edilir. Şayet bu gövdeye yeni yapım ekleri getirilirse sözcük "gövdeden türemiş" sayılır. Bazı türemiş sözcüklerin oluşumu sırasında kök veya gövdede ünlü kaybı (hece düşmesi) meydana gelebilir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, hem gövdeden türemiş hem de türetilirken ünlü kaybına uğramış bir yapıdadır?

Personel alım sürecindeki ayrım kriterleri, liyakat ilkesine göre belirlenmiştir.

Kamu kurumlarının verimlilik raporları, stratejik planlama için kritik öneme sahiptir.

Yeni düzenlemenin metni, kurumun resmi internet sitesinde ilan edildi.

Okul kantinlerinde sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazandırılması amaçlanmaktadır.

Proje yöneticisinin gözlemci tavrı, ekip içindeki motivasyonu olumlu etkiledi.

Show answer & explanation

Answer: Okul kantinlerinde sağlıklı beslenme alışkanlıklarının kazandırılması amaçlanmaktadır.

Answer

Sağlıklı beslenme ifadesindeki "beslenme" sözcüğü hem gövdeden türemiştir hem de türetilirken ünlü kaybına uğramıştır.

Beslenme sözcüğü incelendiğinde; kök "besi" (isim), ilk yapım eki "-le" gelince ünlü kaybı olur (besle-). Bu aşamada sözcük artık bir gövdedir. Bu gövde üzerine "-n" ve "-me" yapım ekleri de gelerek sözcüğü gövdeden türemiş hale getirmiştir. Dolayısıyla her iki şartı da karşılar.

Step-by-Step Solution

Kök türünü ve ilk eki belirleme

Sözcüğün kökü "besi" ismidir. Üzerine gelen "-le" (isimden fiil yapım eki) ile "besle-" halini almıştır.

Sözcüğün en küçük anlamlı parçası ile yapım eki arasındaki ses olayını tespit etmek gerekir.

Ses olayını analiz etme

"Besi" sözcüğündeki "i" ünlüsü, yapım eki alırken düşmüştür (Besi + le -> Besle).

Sorudaki 'türetilirken ünlü kaybı' şartının sağlandığını doğrulamak içindir.

Gövdeden türeme durumunu kontrol etme

"Besle-" gövdesi üzerine "-n" (fiilden fiil yapım eki) ve "-me" (fiilden isim yapım eki) gelmiştir.

Sözcüğün en az iki yapım eki alarak 'gövdeden türemiş' statüsüne girip girmediğini belirlemek içindir.

Key Concept

Gövdeden Türeme ve Ünlü Kaybı İlişkisi

Hints

Bir sözcüğün gövdeden türemesi için en az iki yapım eki (kök + yapım eki + yapım eki) alması gerektiğini unutmayın.

Ünlü kaybının 'türetilirken' olması demek, düşmenin yapım eki geldiğinde gerçekleşmesi demektir; çekim eki alan basit sözcükleri eleyin.

Seçeneklerdeki 'ayır-', 'besi-', 'ileri-', 'sarı-' gibi kökleri ve aldıkları yapım eki sayılarını karşılaştırın.

Practice More

Ünlü kaybının sadece isimden fiil yapım eklerinde değil (sızla-), fiilden fiil (ayrıl-) veya isimden isim (yalnız) eklerinde de karşınıza çıkabileceğini hatırlayarak benzer örnekler bulun.

Alternative Method

Sözcükleri eklerine ayırarak bir tablo yapın: 'Kök + YE1 (Ses olayı var mı?) + YE2 (Gövdeden türeme var mı?)'. Bu yöntem karmaşık yapıları görmenizi kolaylaştırır.

Estimated Time:1m 30s

Question 76Question →

Türkçede sözcüklerin kökleri, yansıttıkları temel anlamın türüne göre 'isim kökü' ve 'fiil kökü' olarak ikiye ayrılır. Sözcükler yapım ekleri alarak türetilirken kök ile yeni sözcük arasında anlam bağı korunur; ancak bu süreçte meydana gelen ses olayları bazen kökün türünü belirlemeyi güçleştirebilir.

Bu açıklamaya göre, aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü, türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Şehrin gürültüsünden kaçıp kütüphanenin sessizliğinde yalnız kalmayı tercih ediyordu.

Ekolojik dengenin korunması adına yürütülen çevreci projeler toplumdan büyük destek gördü.

Sunumdaki verilerin kısa tutulması, karmaşık konuların daha iyi anlaşılmasını sağladı.

Uygarlık tarihine bakıldığında doğu medeniyetlerinin bilimsel gelişmelere katkısı yadsınamaz.

Deney sırasında yapılan küçük bir yanlış, tüm sonuçların geçersiz sayılmasına neden oldu.

Show answer & explanation

Answer: Şehrin gürültüsünden kaçıp kütüphanenin sessizliğinde yalnız kalmayı tercih ediyordu.

Answer

İnsanın tek başına olduğunu belirten sözcüğün kökü, diğerlerinden farklı olarak isim köküdür.

İnsanın tekliğini ifade eden kelimenin kökü 'yalın' sözcüğüdür. 'Yalın' sözcüğü mastar eki alamadığı için isim köküdür. Diğer seçeneklerdeki kelimelerin kökleri ise (çevir-, yanıl-, kıs-, doğ-) mastar eki alabildikleri için fiil köküdür.

Step-by-Step Solution

Altı çizili sözcüklerin köklerini belirleyiniz ve varsa ses olaylarını tespit ediniz.

Çevreci (çevir-), Yanlış (yanıl-), Kısa (kıs-), Doğu (doğ-), Yalnız (yalın).

Kök türünü belirlemek için yapım eklerini çıkarıp köke ulaşmak gerekir.

Bulunan köklere '-mak/-mek' mastar ekini getirerek tür testi yapınız.

Çevir-mek (fiil), Yanıl-mak (fiil), Kıs-mak (fiil), Doğ-mak (fiil), Yalın-mak (anlamsız, isim).

Mastar eki alan kökler fiil, alamayanlar isim köküdür.

Kök türlerini karşılaştırarak farklı olanı belirleyiniz.

Dört adet fiil köküne karşılık bir adet isim kökü bulunmaktadır.

Soruda tür bakımından farklı olan kök sorulmuştur.

Key Concept

Kök Türü ve Ses Olayları İlişkisi

Hints

Altı çizili kelimelerde ünlü düşmesi olup olmadığını kontrol edin; kökü bulmak için kelimenin en yalın haline gidin.

Kelimelerin köklerine mastar eki getirmeyi deneyin: 'çevir-mek', 'yanıl-mak', 'yalın-mak' hangisi kulağa doğru geliyor?

'Hata' anlamına gelen kelime bir fiilden türetilirken, 'tek başına' anlamına gelen kelime bir isimden türetilir. Bu ikiliye özellikle dikkat edin.

Practice More

Ünlü düşmesi görülen diğer türemiş sözcüklerin (besle-, oyna-, sızla-) kök türlerini analiz ederek pratik yapabilirsiniz.

Alternative Method

Kelimeleri cümledeki anlamlarından yola çıkarak fiil olup olamayacakları üzerinden test edebilirsiniz. Örneğin 'çevre' kelimesi bir yerin etrafını 'çevirmek' eylemiyle ilgilidir, ancak 'yalnız' kelimesi 'yalın' (saf, tek) durumuyla ilgilidir.

Estimated Time:1m 30s

Question 77Question →

Türkçede bir sözcüğün yapısı incelenirken o sözcüğün yapım eki alıp almadığına bakılır. Yapım eki almamış sözcükler 'basit', en az bir yapım eki almış sözcükler ise 'türemiş' yapılıdır. Bazı sözcükler türetilirken köklerinde ses düşmesi veya ünsüz kaybı gibi değişiklikler meydana gelebilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

Ülke genelinde yürütülen ağaçlandırma çalışmaları sayesinde orman varlığımız giderek yükseldi.

Uzun yıllar bakımsız kalan tarihî yapının dış cephesindeki taşlar zamanla sarardı.

Nöbetten çıkan genç memur, odasındaki koltuğun üzerinde yorgunluktan mışıl mışıl uyudu.

Dikkatsizlik sonucu elindeki kâğıtla parmağını kesen personelin eli fena kanadı.

Deneyimli müfettiş, meslek hayatının en verimli yıllarını bu kadim şehirde yaşadı.

Show answer & explanation

Answer: Nöbetten çıkan genç memur, odasındaki koltuğun üzerinde yorgunluktan mışıl mışıl uyudu.

Answer

Mışıl mışıl uyudu ifadesindeki 'uyudu' sözcüğü, herhangi bir yapım eki almadığı için yapısı bakımından basittir.

Uyudu sözcüğünün kökü 'uyu-' fiilidir. Bu sözcük sadece '-du' görülen geçmiş zaman ekini almıştır. Zaman ekleri çekim eki kategorisinde olduğu ve sözcüğün anlamını değiştirmediği için bu sözcük basit yapılıdır.

Step-by-Step Solution

Altı çizili sözcüklerin köklerini belirle.

yükseldi (yüksek), sarardı (sarı), uyudu (uyu-), kanadı (kan), yaşadı (yaş)

Sözcüğün yapısını belirlemek için temel anlam birimi olan köke inmek gerekir.

Sözcüklerin aldığı eklerin türünü (yapım/çekim) kontrol et.

yüksek-el (yapım), sarı-ar (yapım), kan-a (yapım), yaş-a (yapım), uyu-du (çekim)

Yapım eki sözcüğün anlamını veya türünü değiştirirken, çekim eki sadece durumunu veya zamanını belirtir.

Ses olaylarını dikkate alarak yapısal sınıflandırmayı yap.

Dört sözcük türemiş, bir sözcük ise basittir.

Yükseldi, sarardı, kanadı ve yaşadı sözcükleri isimden fiil yapım ekleri alarak türemiş hale gelmiştir.

Key Concept

Sözcük yapısı; basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üçe ayrılır. Türemiş sözcüklerde yapım eki bulunurken basit sözcüklerde bulunmaz.

Hints

Sözcüğün yapısını belirlemek için sadece görünen haline değil, en küçük anlamlı parçası olan köküne odaklanın.

Zaman eklerinin (-dı, -yor, -acak vb.) çekim eki olduğunu ve sözcüğü türemiş yapmayacağını unutmayın.

Bazı sözcüklerde yapım eki gelirken ünlü düşmesi (sarı-ar > sarar) veya ünsüz düşmesi (yüksek-el > yüksel) gibi olaylar gerçekleşmiş olabilir.

Practice More

İsimden türeyen fiiller ile fiilden türeyen isimleri ayırt etmeye yönelik ek çalışmaları yapabilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüğü eklerine ayırdığınızda, kök ile gövde arasında bir anlam değişikliği olup olmadığını kontrol edin. Eğer 'yeni bir kavram' oluşmuşsa sözcük türemiştir.

Estimated Time:1m 15s

Question 78Question →

Türkçede en az bir yapım eki almış sözcükler 'türemiş sözcük' (gövde), en az iki yapım eki almış sözcükler ise 'gövdeden türemiş sözcük' olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde gövdeden türemiş bir sözcük kullanılmamıştır?

Toplumun korkusuzluk beklentisi her geçen gün artıyor.

Evin içindeki yalnızlık hissi duvarlardan taşıyordu.

Raporda yer alan bazı yanlışlıklar kurulda tartışıldı.

Verimli araziler, doğru sulama teknikleriyle canlanacak.

Seçkin bir davetli grubu törende hazır bulunuyordu.

Show answer & explanation

Answer: Seçkin bir davetli grubu törende hazır bulunuyordu.

Answer

Cümlelerin hangisinde gövdeden türemiş (en az iki yapım eki almış) bir sözcük bulunmadığı sorulmuştur. 'Seçkin' sözcüğü sadece bir yapım eki aldığı için cevap budur.

Seçkin sözcüğünde sadece bir adet yapım eki (-kin) bulunmaktadır. Türkçede bir sözcüğün gövdeden türemiş kabul edilebilmesi için en az iki yapım eki alması şarttır. Bu nedenle 'seçkin' sözcüğü sadece türemiş bir sözcüktür.

Step-by-Step Solution

Seçeneklerdeki altı çizili veya vurgulanan sözcükleri kök ve eklerine ayırın.

Korkusuzluk (Kork-u-suz-luk), Yalnızlık (Yalın-ız-lık), Yanlışlık (Yan-ıl-ış-lık), Verimli (Ver-im-li), Seçkin (Seç-kin).

Sözcüğün kaç tane yapım eki aldığını belirlemek için doğru morfolojik analiz gereklidir.

Yapım eklerini sayarak 'gövdeden türemiş' olma şartını (en az 2 yapım eki) kontrol edin.

A, B, C ve D seçeneklerindeki sözcüklerin tamamı en az iki yapım eki almıştır.

Gövdeden türemiş sözcükler en az bir yapım eki almış bir gövdeye tekrar yapım eki getirilmesiyle oluşur.

Kalan seçeneği analiz edin.

'Seçkin' sözcüğü 'seç-' fiil köküne '-kin' fiilden isim yapım ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Başka yapım eki yoktur.

Sadece bir yapım eki alan sözcükler türemiştir (gövdedir) ama 'gövdeden türemiş' değildir.

Key Concept

Gövdeden Türemiş Sözcük Analizi

Hints

'Gövde' bir yapım eki almış halidir, 'gövdeden türemek' ise o gövdenin üzerine bir tane daha yapım eki gelmesidir.

Kelime köklerini bulurken ünlü düşmesi (yalnız, yanlış) gibi ses olaylarına dikkat edin.

Cevap olan sözcükte sadece bir tane yapım eki bulunmaktadır; çekim eklerini yapım ekiyle karıştırmayın.

Practice More

Sözcüklerin hem yapım eki hem çekim eki aldığı durumları incelemek için karışık ek analizi sorularına göz atabilirsiniz.

Estimated Time:1m 30s

Question 79Question →

Türkçede sözcüğün anlamını değiştirmeyen, sadece sayı, durum veya iyelik gibi özellikleri belirten eklere 'çekim eki' denir. Sözcüğün anlamını veya türünü değiştirerek yeni bir kavram oluşturan ekler ise 'yapım eki' olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük sadece çekim eki almıştır?

Sabahları yapılan kısa bir yürüyüş zihni tazeler.

Sıcak havada dondurma yemek oldukça ferahlatıcıdır.

Bahçedeki lambalar akşam olduğunda otomatik olarak yandı.

Onun bu nazik davranışı herkesin takdirini topladı.

Masadaki sulu elmaları tabaklara paylaştırdı.

Show answer & explanation

Answer: Bahçedeki lambalar akşam olduğunda otomatik olarak yandı.

Answer

Bahçedeki lambalar ifadesindeki 'lambalar' sözcüğü sadece çekim eki almıştır.

Sokaktaki lambalar cümlesinde geçen sözcüğün kökü 'lamba' isim köküdür. Üzerine gelen

-lar

eki ise çokluk ekidir. Çokluk ekleri, eklendiği ismin anlamını değiştirmeyip sadece miktarını belirttiği için çekim eki grubuna girer. Sözcükte başka bir yapım eki bulunmadığı için sadece çekim eki almış bir yapıdadır.

Step-by-Step Solution

Altı çizili sözcüğün kökü bulunur.

'lambalar' sözcüğünün kökü 'lamba'dır (isim kökü).

Sözcüğün yapısını anlamak için anlamlı en küçük parça tespit edilmelidir.

Kökten sonra gelen ekler incelenir.

Sözcük

-lar

ekini almıştır.

Ekin sözcüğün anlamını değiştirip değiştirmediği kontrol edilmelidir.

Ekin türü belirlenir.

-lar

eki çokluk ekidir ve çekim eki kategorisindedir.

Bu ek eklendiği sözcüğün temel anlamını değiştirmez, sadece sayıca artış bildirir.

Key Concept

Sözcükte Yapı ve Çekim Ekleri

Hints

Sözcüğün anlamını değiştirmeyen, sadece sayı veya durum bildiren ekleri arayın.

'-lar', '-de', '-den' gibi ekler genellikle çekim ekidir ve kelimenin sözlük anlamını değiştirmez.

'Lamba' sözcüğü ile 'lambalar' sözcüğü arasındaki fark sadece sayı farkıdır, yeni bir kavram oluşmamıştır.

Practice More

İsim çekim ekleri ile fiil çekim ekleri arasındaki farkları inceleyerek bilginizi derinleştirebilirsiniz.

Alternative Method

Sözcüğün köküne 'mak/mek' eki getirip getiremediğinize (fiil mi isim mi) ve gelen ekin sözlükte yeni bir başlık açıp açmayacağına (yapım eki mi) bakabilirsiniz.

Estimated Time:45s

Question 80Question →

Kamu kurumlarındaki evrakların (I) düzenlenmesi (II) için başlatılan (III) projede, her bir veri ayrıntılı (IV) biçimde değerlendirildi (V).

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından diğerlerinden farklıdır?

III

Show answer & explanation

Answer: I

Answer

Numaralanmış sözcüklerden 'evrakların' ifadesi, yapıca diğerlerinden farklı olarak 'basit' durumdadır.

I numaralı 'evrakların' sözcüğünün kökü 'evrak' ismidir. Bu sözcük '-lar' (çoğul eki) ve '-ın' (tamlayan eki) almıştır. Her iki ek de çekim eki olduğu için ve sözcükte yapım eki bulunmadığı için yapısı 'basit'tir. (Not: 'Evrak' sözcüğü Arapça kökenli bir çoğul olsa da Türkçede tekil kök olarak kabul edilir.)

Step-by-Step Solution

Sözcüklerin kök ve ek analizini yapmak.

I. evrak-lar-ın, II. düz-en-le-n-me-si, III. baş-la-t-ıl-an, IV. ayır-ı-ntı-lı, V. değer-le-n-dir-il-di.

Sözcük yapısını belirlemek için kök ve ek ayrımı zorunludur.

Yapım eki (türetme eki) kontrolü yapmak.

I numaralı sözcükte yapım eki yoktur; II, III, IV ve V numaralı sözcükler en az bir yapım eki almıştır.

Yapım eki alan sözcükler türemiş, almayanlar ise (ve başka sözcükle birleşmeyenler) basittir.

Yapı özelliklerini sınıflandırmak.

I: Basit, II: Türemiş, III: Türemiş, IV: Türemiş, V: Türemiş.

Farklı olan yapıyı tespit ederek doğru seçeneğe ulaşılır.

Key Concept

Sözcük Yapısı (Basit ve Türemiş Sözcükler)

Hints

Sözcüklerin köklerini bulduktan sonra, anlamını veya türünü değiştiren bir ek (yapım eki) alıp almadıklarına dikkat edin.

Fiilimsi eklerinin (sıfat-fiil, isim-fiil) her zaman birer yapım eki olduğunu ve sözcüğü türemiş yaptığını unutmayın.

'Evrak' sözcüğü üzerine gelen '-lar' ve '-ın' ekleri sadece çekim ekidir; ancak diğer sözcüklerdeki '-an', '-me', '-lı' gibi ekler yapım ekidir.

Practice More

Türemiş sözcükleri çalışırken 'gövdeden türemiş' (en az iki yapım eki almış) kavramına da göz atabilirsiniz.

Estimated Time:1m 15s

PreviousPage 4 / 6Next

Sözcükte Yapı

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints