Anayasa Hukuku ve Türk Anayasa Tarihi

Anayasa hukukunda, yeni bir anayasa yapma yetkisi ile mevcut bir anayasayı o anayasanın öngördüğü kurallar dahilinde değiştirme yetkisi arasındaki ayrım 'kurucu iktidar' başlığı altında incelenir. Bu iki yetki türü; hukuki dayanakları, ortaya çıkış biçimleri ve yetki sınırları bakımından birbirlerinden kesin çizgilerle ayrılmaktadır.

Buna göre, 'asli kurucu iktidar' ve 'tali kurucu iktidar' kavramlarının karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$1924$ Anayasası'nda ($Teşkilat-ı$ $Esasiye$ $Kanunu$), yürütme organının bir kanadı olan Cumhurbaşkanına meclis tarafından kabul edilen kanunları 'bir daha görüşülmek üzere meclise geri gönderme' yetkisi tanınmıştır. Ancak meclisin üstünlüğü ilkesi gereği bu veto yetkisi, günümüzdeki anayasal düzenlemelerden farklı bir hukuki rejime tabi tutulmuştur. Buna göre, $1924$ Anayasası'nın orijinal metnine göre Cumhurbaşkanı tarafından meclise iade edilen bir kanunun kesinleşmesi ve yayımlanması için gerekli olan hukuki şart aşağıdakilerden hangisidir?

$1924$ Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu), $1921$ Anayasası'nın "Meclis Hükümeti" modeli ile Batılı anlamdaki "Parlamenter Sistem" arasında bir köprü niteliği taşıyan "Karma Hükümet Sistemi" üzerine inşa edilmiştir. Bu sistemde yasama ve yürütme erkleri Meclis'te toplanmış, ancak görevler ayrılmıştır. Anayasa'da zaman içerisinde laiklik ve demokrasi yolunda önemli köşe taşları olan değişiklikler yapılmıştır.

Buna göre, $1924$ Anayasası'nın hükümet sistemi ve geçirdiği anayasal değişiklikler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

$1961$ Anayasası, $1924$ Anayasası'nın benimsediği ve egemenlik hakkının kullanımını yalnızca yasama organına ($TBMM$) bırakan "Meclis üstünlüğü" anlayışını terk ederek, devletin temel organları arasında bir denge ve denetleme mekanizması kurmayı amaçlamıştır. Bu yeni yapıda, demokratik sistemin korunması için iktidarın sınırlandırılması hedeflenmiştir.

Buna göre, $1961$ Anayasası’nın getirdiği aşağıdaki düzenlemelerden hangisi, egemenliğin kullanım yetkisini tek bir organın mutlak tekelinden çıkarıp "farklı kurumlar arasında paylaştırma ve denetleme" amacına yönelik doğrudan bir uygulamadır?

12 Eylül 1980 askeri müdahalesinden sonra yeni bir anayasa hazırlamak üzere "Kurucu Meclis" oluşturulmuştur. Bu meclis; genelkurmay başkanı ve kuvvet komutanlarından oluşan bir askeri kanat ile atama yoluyla gelen üyelerden oluşan sivil bir kanattan (Danışma Meclisi) meydana gelmiştir. Buna göre, 1982 Anayasası'nın hazırlık sürecinde devlet yönetimini elinde tutan ve anayasa metni üzerinde son sözü söyleyen askeri kanat aşağıdakilerden hangisidir?

Halk egemenliği teorisinin bir yansıması olarak kabul edilen yarı doğrudan demokrasi modellerinde; yasama organı tarafından usulüne uygun olarak kabul edilen ancak henüz yürürlüğe girmemiş olan bir kanunun, seçmenlerin belirli bir azınlığının (örneğin seçmenlerin $\%5$'inin) talebi üzerine halk oyuna sunulması ve halk tarafından reddedilmesi durumunda hukuki varlığının sona ermesi sürecini ifade eden denetim mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$1921$ Anayasası ($Teşkilat-ı$ $Esasiye$ $Kanunu$), Milli Mücadele'nin devam ettiği olağanüstü koşullarda hazırlanmış ve toplamda $23$ maddeden oluşan oldukça kısa bir metindir. Bu anayasa, Türk devlet geleneğinde egemenliğin kaynağını değiştirirken aynı zamanda kendine has bir hükümet ve hukuk yapısı sunmuştur.

Buna göre, $1921$ Anayasası'nın içeriği ve benimsediği ilkelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Türk anayasa hukukunun gelişim sürecinde yer alan $1808$ Sened-i İttifak, $1839$ Tanzimat Fermanı ve $1856$ Islahat Fermanı; padişahın yetkilerinin sınırlandırılma biçimi, hazırlayan irade ve kapsamları bakımından farklılıklar barındırmaktadır. Bu belgelerin özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Osmanlı Devleti'nde mutlak monarşiden hukuk devletine geçiş sürecinin önemli aşamaları olan belgeler aşağıda tabloda özetlenmiştir:

Tablodaki bilgiler ve bu belgelerin Türk anayasal tarihindeki yeri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Türk anayasa hukukunun başlangıcı kabul edilen $1876$ Kanun-i Esasi’nin **$1909$ yılındaki köklü değişikliklerinden önceki ilk hali** esas alındığında; yasama organı olan Meclis-i Umumi’nin işleyişi ve Padişah ile olan ilişkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cumhuriyet döneminin en uzun süre yürürlükte kalan anayasası olan $1924$ Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, zaman içerisinde toplumun ihtiyaçları ve devrimlerin gereklilikleri doğrultusunda pek çok değişikliğe uğramıştır. Bu bağlamda, laiklik yolunda atılan adımların anayasal düzleme aktarılması süreci kademeli olarak gerçekleşmiştir.

Buna göre, $1924$ Anayasası'nda gerçekleştirilen aşağıdaki düzenlemelerden hangisi $1928$ yılındaki anayasa değişikliği ile hayata geçirilmiştir?

1924 Anayasası ($Teşkilat-ı$ $Esasiye$ $Kanunu$), egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ve milletin tek temsilcisinin TBMM olduğunu belirterek "kuvvetler birliği" ilkesini muhafaza etmiştir. Ancak aynı zamanda yürütme yetkisinin meclis denetimindeki bir heyet tarafından kullanılmasıyla "görevler ayrılığı" esasına dayanan bir yapı öngörmüştür. Meclis hükümeti sistemi ile parlamenter sistem arasında bir geçiş modeli oluşturan bu yapı aşağıdakilerden hangisidir?

$1961$ Anayasası, $1924$ Anayasası'nın benimsediği ve yasama organının sınırsız gücüne dayanan "çoğunlukçu" yönetim modelini terk ederek; "hukuk devleti" ve "kuvvetler ayrılığı" ilkelerini kurumsallaştırmayı amaçlamıştır. Bu yeni anayasal düzende, yasama organının kendi içindeki dengesini sağlamak ve çıkardığı kanunların üst hukuk normlarına uygunluğunu denetlemek amacıyla getirilen temel yenilikler aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

$1982$ Anayasası, $12$ Eylül $1980$ askeri müdahalesi sonrasında oluşturulan Kurucu Meclis tarafından hazırlanmış ve $7$ Kasım $1982$ tarihinde halkoyuna sunulmuştur. Bu hazırlık süreci ve halkoylamasının hukuki sonuçları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu döneme ait *yanlış* bir bilgidir?

1924 Anayasası'nın kabul ettiği "Karma Hükümet Sistemi"nde, yürütme organının bir parçası olan Cumhurbaşkanına Meclis tarafından kabul edilen kanunları bir kez daha görüşülmek üzere geri gönderme yetkisi (geciktirici veto) tanınmış; ancak Meclis'i feshetme yetkisi verilmemiştir. Cumhurbaşkanına fesih yetkisinin verilmemesi, 1924 anayasal düzeninin aşağıdaki temel ilkelerden hangisine sadık kaldığının en somut göstergesidir?

$1876$ Kanun-i Esasi’nin mali hükümlerine göre; Meclis-i Umumi’nin bütçe kanunu tasarısını herhangi bir sebeple vaktinde karara bağlayamaması durumunda, kamu hizmetlerinin aksamasını ve devlet mekanizmasının durmasını engellemek üzere öngörülen anayasal mekanizma aşağıdakilerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?

$1961$ Anayasası, $1924$ Anayasası döneminde uygulanan ve yasama organına sınırsız bir güç tanıyan 'çoğunlukçu demokrasi' anlayışının sakıncalarını gidermek amacıyla 'anayasanın üstünlüğü' ilkesini tam anlamıyla hayata geçirmeyi hedeflemiştir. Bu hedef doğrultusunda, yasama organının işlemlerini yargısal denetime tabi tutarak hukukun üstünlüğünü güvence altına almak amacıyla ilk kez kurulan yüksek mahkeme aşağıdakilerden hangisidir?

1982 Anayasası'nın $7$ Kasım $1982$ tarihinde halkoyuna sunulması sürecinde, seçmenlerin anayasa metnine "Evet" oyu vermesiyle birlikte Milli Güvenlik Konseyi Başkanı'nın da kendiliğinden Cumhurbaşkanı seçilmiş sayılmasını sağlayan "birleşik oy" mekanizması, anayasa metninin hangi kısmında düzenlenmiştir?

Yürürlükte bulunan bir anayasanın öngördüğü yöntem ve sınırlara bağlı kalarak, yine o anayasa üzerinde değişiklik yapma yetkisini ifade eden 'hukuki' nitelikteki güce ne ad verilir?

Osmanlı Devleti’nde mutlak monarşinin yetkilerini sınırlayan belgelerden Sened-i İttifak (1808) ile Tanzimat Fermanı (1839) karşılaştırıldığında; Sened-i İttifak'ın hukuki niteliğini Tanzimat Fermanı'ndan ayıran temel fark aşağıdakilerden hangisidir?