Yönetim Fonksiyonları

Yöneticilerin karar verme sürecini (sorunun tanımlanması, kriterlerin belirlenmesi, alternatiflerin geliştirilmesi, analiz edilmesi ve seçimi adımlarını) nasıl işlettiklerini açıklayan çeşitli teorik yaklaşımlar bulunmaktadır. Bu kapsamda, Klasik (Rasyonel) Karar Modeli ile Herbert Simon tarafından literatüre kazandırılan Kısıtlı Rasyonellik (Yönetsel) Modeli karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi Kısıtlı Rasyonellik Modeli'nin temel özelliklerinden biridir?

Bir kamu kurumunda bölge müdürü olarak göreve başlayan yönetici, mesaisinin büyük bir kısmını personelin günlük izin onayları, rutin malzeme talepleri ve standart yazışmalar gibi olağan işlemlere ayırmak zorunda kaldığını fark etmiştir. Bu durum, yöneticinin bölgenin stratejik planlaması ve kurumlar arası koordinasyon gibi asli görevlerine yeterince odaklanamamasına yol açmaktadır. Bu verimsizliği gidermek isteyen yönetici; standart prosedürlerin alt kademe amirler tarafından yürütülmesine karar vermiş, yalnızca bütçe sınırını aşan olağanüstü alımlar ile alt kademede çözülemeyen kriz durumlarının kendi onayına sunulmasını talep etmiştir.

Buna göre bölge müdürünün uygulamaya koyduğu bu yaklaşım, yönetim ve örgütleme sürecindeki temel ilkelerden hangisiyle doğrudan ifade edilir?

Ulusal çapta faaliyet gösteren bir perakende zincirinin yatırım direktörü, yeni açılacak mağazalar için lokasyon belirleme sürecindedir. İdeal koşullarda ülkedeki tüm potansiyel lokasyonların analiz edilmesi gerekirken; veri toplama maliyetlerinin yüksekliği, bilgi işlem kapasitesinin sınırları ve pazara giriş için kısıtlı zamanın bulunması nedeniyle yönetici, asgari kârlılık ve yaya trafiği şartlarını sağlayan ilk bölgeyi onaylamıştır.

Yönetim ve organizasyon literatürüne göre, yöneticinin bu süreçte sergilediği yaklaşım ve ulaştığı sonuç aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Bir kamu kurumunda daire başkanı olarak görev yapan yönetici, departmanının karşılaştığı kronik bir sorunu çözmek amacıyla sistematik bir karar süreci başlatmıştır. Yönetici, karar verme sürecinin aşamalarına uygun biçimde sırasıyla; sorunu tanımlamış, karar kriterlerini belirleyerek ağırlıklandırmış ve olası alternatifleri geliştirmiştir. Ne var ki, alternatiflerin değerlendirilmesi aşamasında zaman darlığı, bilgi eksikliği ve insan zihninin bilişsel sınırları devreye girmiş; yönetici tüm alternatifleri maksimize edecek en iyi seçeneği bulmak yerine, kurumun asgari beklentilerini karşılayan ve yeterli gördüğü ilk alternatifi seçerek süreci tamamlamıştır.

Bu senaryoda yöneticinin alternatifleri değerlendirme ve seçim aşamasında sergilediği yaklaşım, Herbert Simon'ın karar verme kuramına göre hangi modelle ve hangi karar türüyle ifade edilir?

Bir kamu kurumunun çağrı merkezinde yönetim, öncelikle vatandaşların hatta bekleme süresini maksimum 2 dakika olarak belirlemiştir. Gün içinde sistem üzerinden çağrı yoğunluğu ve gerçekleşen bekleme süreleri anlık olarak ölçülmektedir. Bekleme sürelerinin 2 dakikaya yaklaştığı tespit edildiğinde, sistem henüz tıkanmadan ve vatandaş mağduriyeti oluşmadan önce arka ofis personeli hemen çağrı karşılamaya yönlendirilerek müdahale edilmektedir. Bu sayede hizmet süreci devam ederken aksaklıklar anında giderilmektedir.

Bu vaka örneğinde denetim sürecinin aşamaları işletilirken öne çıkan yönetim faaliyeti türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda uzman olarak görev yapan bir personel, mesai saatleri içerisinde hem doğrudan bağlı bulunduğu şube müdüründen hem de kurumun genel müdür yardımcısından eş zamanlı ve birbirinden farklı iki ayrı görev talimatı almıştır. Personel, hangi yöneticinin talimatına öncelik vereceği konusunda ikilemde kalmış ve iş süreçlerinde aksamalar yaşanmıştır.

Bu senaryoda, yaşanan aksaklık klasik örgütleme ilkelerinden hangisinin ihlal edilmesinden kaynaklanmaktadır?

Bir büyükşehir belediyesinin Bilgi İşlem Daire Başkanlığında dışarıdan sözleşmeli olarak görevlendirilen 'Siber Güvenlik Danışmanı', kurum ağında kritik bir güvenlik açığı tespit etmiştir. Danışman, durumu ilgili Daire Başkanına raporlayıp onun karar almasını beklemesi gerekirken doğrudan sistem odasındaki ağ uzmanlarına sunucuların derhal kapatılması talimatını vermiştir. Ağ uzmanları, danışmanın kurum hiyerarşisinde kendilerine emir verme salahiyeti olmadığını bilmelerine rağmen, onun siber güvenlik alanındaki yüksek teknik donanımına ve uluslararası sertifikasyonlarına duydukları saygı sebebiyle bu talimatı ikiletmeden yerine getirmiştir.

Buna göre; danışmanın örgüt içindeki resmi pozisyonunun gerektirdiği yetki türü ile ağ uzmanlarının talimata uymasında etkili olan güç kaynağı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Ulusal Teknoloji Ajansı, ülke çapında yürütülecek kapsamlı bir dijital dönüşüm projesinin hazırlıklarına başlamıştır. Projenin uygulanması sırasında bütçe kısıtları, teknik altyapı yetersizlikleri ve saha operasyonları arasında uyumsuzluk yaşanmasını önlemek isteyen Ajans Başkanı; henüz projenin taslak planları ve hedefleri masaya yatırılırken Ar-Ge, Finans ve Operasyon departmanlarının yöneticilerini bir araya getirerek ortak bir komite kurmuştur.

Buna göre Ajans Başkanı'nın sergilediği bu yönetsel davranış, Mary Parker Follett’in koordinasyon (eşgüdümleme) ilkelerinden hangisinin doğrudan bir uygulamasıdır?

Bir kamu hastanesinde başhekim yardımcısı olarak görev yapan Dr. Ayşe Hanım, resmi görev tanımının kendisine sağladığı yaptırım ve yönlendirme yetkilerini nadiren kullanmaktadır. Buna rağmen, tıbbi alandaki derin akademik bilgisi, karmaşık vakalardaki teşhis başarısı ve çalışma arkadaşlarıyla kurduğu güvene dayalı samimi ilişkiler sayesinde hastane personelini kolayca yönlendirebilmekte ve alınan kararların personel tarafından gönüllü olarak benimsenmesini sağlamaktadır.

Buna göre, French ve Raven'ın güç tipolojisi dikkate alındığında, Dr. Ayşe Hanım'ın astlarını etkilemede ağırlıklı olarak başvurduğu güç kaynakları aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Özel alaşımlı havacılık parçaları üreten bir endüstriyel işletme; mühendislik, üretim, kalite kontrol ve satın alma gibi kalıcı uzmanlık birimlerine sahiptir. İşletme son yıllarda, farklı uçak üreticilerinden gelen ve genellikle iki ila üç yıl süren özel tasarım siparişlerini yoğun olarak yerine getirmektedir. Bu uzun soluklu siparişlerin her biri için özel bir yönetici atanmakta ve kalıcı uzmanlık birimlerinden seçilen personeller, görev süreleri boyunca hem kendi uzmanlık bölümü yöneticilerine (örneğin mühendislik müdürü) hem de atandıkları siparişin yöneticisine karşı sorumlu olacak şekilde çalışmaktadır.

Buna göre, işletmenin uyguladığı örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası taşımacılık yapan büyük bir hava yolu şirketi, yönetim kurulunda aldığı stratejik kararla önümüzdeki dönemde Uzak Doğu pazarına açılma ve uçak filosunu bu menzile uygun geniş gövdeli uçaklarla yenileme yolunu seçmiştir. Bu temel kararın kesinleşmesinin hemen ardından; uçuş işletme başkanlığı yeni rotalar için pilot eğitim süreçlerini tasarlamaya, teknik bakım başkanlığı ise yeni uçak tiplerine uygun bakım hangarlarının inşası için gerekli projelendirme çalışmalarına başlamıştır.

Yönetim biliminde kabul gören planlama süreci aşamaları dikkate alındığında, uçuş işletme ve teknik bakım başkanlıklarının yürüttüğü bu faaliyetler aşağıdaki aşamalardan hangisinin kapsamına girmektedir?

Bir şehir hastanesinde, acil servis ile görüntüleme merkezi arasında hasta transferleri ve sonuç raporlarının iletimi süreçlerinde sıklıkla gecikmeler ve iletişim kopuklukları yaşanmaktadır. Hastane yönetimi, bu iki birim arasındaki günlük iş akışını uyumlaştırmak, anlık sorunları hiyerarşik üst kademelere yansıtmadan yerinde çözmek ve kesintisiz bilgi alışverişini sağlamak amacıyla özel bir personel görevlendirmiştir. Görevlendirilen bu personelin her iki birimin süreçlerine de hakim olduğu ancak söz konusu birim çalışanları üzerinde doğrudan bir emir-komuta yetkisinin bulunmadığı belirtilmiştir.

Buna göre, hastane yönetiminin birimler arası entegrasyonu sağlamak için başvurduğu koordinasyon (eşgüdümleme) aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda genel müdür, personelin proje üretme konusundaki isteksizliğini aşmak ve yöneltme (yürütme) fonksiyonunu daha etkin kılmak amacıyla yeni bir teşvik sistemi duyurmuştur. Sisteme göre, komisyon tarafından incelenip başarılı bulunan her projenin sahibine yurtdışı eğitim imkânı sunulacaktır. Ancak personel arasında 'Biz gecemizi gündüzümüze katıp kusursuz bir proje dosyası hazırlasak bile, değerlendirme komisyonu nesnel kriterler yerine kişisel yakınlıklara göre liyakatsiz bir puanlama yaptığı için projemiz başarılı sayılmayacaktır.' inancı hâkim olduğundan çalışanların motivasyonunda herhangi bir artış gözlemlenmemiştir.

V. Vroom'un Bekleyiş (Beklenti) Teorisi temel alındığında, personelin motivasyonunun artmamasının ardında yatan temel neden aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunun il müdürü, artan hizmet taleplerini karşılamak üzere yeni bir ek hizmet binası kiralamak için sistematik bir karar süreci başlatmıştır. Müdür sırasıyla; öncelikle mevcut binadaki fiziksel yetersizlik sorununu tanımlamış, ardından yeni bina için gerekli temel kriterleri (büyüklük, merkeze uzaklık ve maliyet) belirlemiş, daha sonra piyasadaki olası alternatifleri araştırmaya başlamıştır. Ancak piyasadaki tüm kiralık binaları eksiksiz bir şekilde tespit edip karşılaştırmanın zaman ve maliyet açısından imkânsız olduğunu fark etmiştir. Bu nedenle araştırmasını belirli bir bölgeyle sınırlandırmış ve belirlediği asgari kriterleri karşılayan ilk binayı kiralayarak karar sürecini sonlandırmıştır.

Yönetim bilimindeki karar modelleri dikkate alındığında, il müdürünün yürüttüğü bu süreçle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünde (KİT) genel müdüre doğrudan bağlı olarak yapılandırılan 'Hukuk Müşavirliği' birimi, kurumun hazırladığı idari şartnameleri incelemek ve olası hukuki riskler konusunda üst yönetime danışmanlık yapmakla görevlendirilmiştir. Ancak Hukuk Müşaviri, incelediği bir ihale dosyasında mevzuata aykırılık tespit etmiş ve Satın Alma Dairesi Başkanlığında görevli uzmanlara doğrudan talimat vererek ihale sürecini durdurmuştur. Satın Alma Dairesi Başkanı ise bu duruma itiraz ederek kurum içi bir yetki krizi yaşanmasına neden olmuştur.

Buna göre, yaşanan yetki krizinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir devlet hastanesi yönetimi, laboratuvar biriminde kullanılacak yeni tıbbi analiz cihazlarının alımını gerçekleştirmeden önce tedarikçi firmaların uluslararası kalite belgelerini detaylıca incelemiş ve numune cihazlar üzerinde ön testler yapmıştır. Bu sayede, cihazların hasta teşhis sürecinde yaratabileceği olası ölçüm hatalarının faaliyet başlamadan engellenmesi hedeflenmiştir.

Buna göre hastane yönetiminin sergilediği bu yaklaşım, aşağıdaki yönetim kavramlarından hangisiyle ifade edilir?

Ulusal çapta faaliyet gösteren bir fuar ve etkinlik organizasyon işletmesi; bünyesinde tasarım, lojistik, pazarlama ve finans gibi temel uzmanlık birimlerini barındırmaktadır. İşletme, üstlendiği büyük ölçekli ve karmaşık uluslararası zirve projelerini yürütebilmek için bu temel birimlerdeki uzman personelini oluşturulan geçici ekiplerde görevlendirmektedir. Görevlendirilen uzmanlar, söz konusu zirve tamamlanana kadar hem kendi uzmanlık biriminin yöneticisine (örneğin pazarlama müdürüne) hem de atandıkları zirve projesinin yöneticisine karşı sorumlu tutulmaktadır.

Buna göre, işletmenin uyguladığı bu organizasyon tasarımı aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük ölçekli bir kamu hastanesinde başhekim yardımcısı olarak göreve başlayan Dr. Kemal, sağlık personelinin doğası gereği işten kaçmaya eğilimli olduğunu, inisiyatif almaktan çekindiğini ve kurum hedeflerine ulaşılabilmesi için çalışanların sürekli denetlenerek gerektiğinde disiplin cezalarıyla kontrol altında tutulmaları gerektiğine inanmaktadır. Dr. Kemal, bu düşüncesinden hareketle performans değerlendirmelerinde sıklıkla uyarı ve kınama gibi idari yaptırımlara başvurmaktadır.

Buna göre; Dr. Kemal'in yöneltme (yürütme) fonksiyonunu icra ederken astlarına karşı benimsediği insan doğası varsayımı ve uygulamalarında ağırlıklı olarak kullandığı örgütsel güç kaynağı aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Ticaret Bakanlığı, sınır kapılarındaki fiziki işlem sürelerini belirlenen ideal standartların (araç başı maksimum 15 dakika) altında tutmak amacıyla 'Dijital Ön Onay Sistemi'ni devreye almıştır. Bu sisteme göre; ihraç yükü taşıyan araçların kargo manifestoları, araçlar henüz gümrük sahasına fiziksel olarak intikal etmeden önce merkezî bir yazılım tarafından taranarak mevcut durumları ölçülmekte ve gerekli mevzuat standartlarıyla karşılaştırılmaktadır. Evraklarında eksiklik veya risk tespit edilen araçlara elektronik bildirim yapılıp gümrük sahasına girişleri henüz yoldayken engellenerek düzeltici tedbir önceden alınmaktadır. Böylece, hatalı girdilerin (eksik evraklı araçların) hizmet üretimi sürecine katılması baştan reddedilerek sahada oluşabilecek yığılmaların önüne geçilmektedir.

Buna göre, kontrol sürecinin temel adımlarını (standart belirleme, ölçme, karşılaştırma ve düzeltme) fiilî fiziksel süreç başlamadan girdiler aşamasında uygulayan bu yönetsel sistem, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Bir bakanlık bünyesinde yeni kurulan 'Siber Güvenlik Genel Müdürlüğü'nün faaliyete geçebilmesi için; öncelikle kurumun stratejik amaçları doğrultusunda gerçekleştirilmesi gereken tüm idari ve teknik faaliyetler (ağ güvenliğinin izlenmesi, sızma testleri, mevzuat uyumunun denetlenmesi vb.) ayrıntılı olarak tespit edilmiştir.

Bilimsel yönetim düşüncesinde yer alan 'örgütleme süreci' aşamaları dikkate alındığında, yönetimin bu işlemden hemen sonra atması gereken adım aşağıdakilerden hangisidir?