Kamu Giderlerinde Etkinlik ve Maliyet-Fayda Analizi

116 questions

Bir büyükşehir belediyesi, kentin çöp sorununu çözmek amacıyla entegre bir katı atık bertaraf tesisi kurmayı planlamaktadır. Projenin analiz kolaylığı açısından $2$ yıl ile sınırlandırılan maliyet ve fayda akımları aşağıdaki gibidir:

Dönem	Brüt Sosyal Fayda	İşletme Maliyeti
$1.$ Yıl	$200.000 \text{ TL}$	$50.000 \text{ TL}$
$2.$ Yıl	$300.000 \text{ TL}$	$50.000 \text{ TL}$

Projenin başlangıç ( $t=0$ ) yatırım maliyeti $300.000 \text{ TL}$ 'dir ve analizde kullanılacak sosyal iskonto oranı $\%25$ olarak belirlenmiştir.

Buna göre, projenin Net Bugünkü Değeri (NBD) hesaplandığında bulunacak sonuç ve projeye ilişkin alınması gereken karar aşağıdakilerden hangisidir?

\text{NBD} = -20.000 \text{ TL}

; proje reddedilmelidir.

\text{NBD} = +100.000 \text{ TL}

; proje kabul edilmelidir.

\text{NBD} = -20.000 \text{ TL}

; kamu projelerinde kâr amacı güdülmediğinden proje kabul edilmelidir.

\text{NBD} = +52.000 \text{ TL}

; proje kabul edilmelidir.

\text{NBD} = +280.000 \text{ TL}

; proje kabul edilmelidir.

Show answer & explanation

Answer: $\text{NBD} = -20.000 \text{ TL}$ ; proje reddedilmelidir.

Answer

Projenin Net Bugünkü Değeri

-20.000 \text{ TL}

'dir ve sıfırdan küçük olduğu için proje reddedilmelidir.

Net Bugünkü Değer (NBD), gelecekte elde edilecek net faydaların (brüt fayda eksi işletme maliyeti) iskonto edilerek bugüne indirgenmesi ve bulunan toplamdan başlangıç yatırım maliyetinin çıkarılmasıyla elde edilir. Soruda

1.

yılın net faydası

150.000 \text{ TL}

2.

yılın net faydası

250.000 \text{ TL}

'dir.

\%25

faiz oranıyla iskonto edildiğinde faydaların bugünkü değerleri sırasıyla

120.000 \text{ TL}

160.000 \text{ TL}

olur. İkisinin toplamı olan

280.000 \text{ TL}

'den

300.000 \text{ TL}

'lik ilk yatırım maliyeti çıkarıldığında NBD,

-20.000 \text{ TL}

olarak bulunur. NBD sıfırdan küçük olduğu için projenin toplumsal maliyeti faydasından yüksektir ve proje reddedilmelidir.

Step-by-Step Solution

Yıllara göre net sosyal faydaların hesaplanması.

1.

Yıl Net Fayda:

200.000 - 50.000 = 150.000 \text{ TL}

2.

Yıl Net Fayda:

300.000 - 50.000 = 250.000 \text{ TL}

Maliyet-fayda analizinde NBD hesaplanırken brüt faydalar değil, ilgili dönemin işletme maliyetleri düşüldükten sonra kalan net sosyal faydalar dikkate alınır.

Net faydaların bugünkü değerlerinin (BD) bulunması.

1.

Yıl BD:

150.000 / (1 + 0,25)^1 = 150.000 / 1,25 = 120.000 \text{ TL}

2.

Yıl BD:

250.000 / (1 + 0,25)^2 = 250.000 / 1,5625 = 160.000 \text{ TL}

Gelecekte elde edilecek faydaların bugünkü değerini bulmak için,

\%25

'lik sosyal iskonto oranı ile her dönem kendi yılına göre iskonto edilmelidir.

Net Bugünkü Değerin (NBD) hesaplanması.

Toplam Faydaların BD'si:

120.000 + 160.000 = 280.000 \text{ TL}

. NBD

= 280.000 - 300.000 = -20.000 \text{ TL}

NBD, gelecekteki net faydaların bugünkü değerleri toplamından, başlangıç (

t=0

) yatırım maliyetinin çıkarılmasıyla bulunur.

Yatırım kararının verilmesi.

\text{NBD} < 0

olduğundan yatırım reddedilmelidir.

NBD'nin sıfırdan küçük olması, projenin topluma sağladığı faydaların maliyetlerini karşılamadığını ve sosyal refahı azaltacağını gösterir.

Key Concept

Net Bugünkü Değer (NBD) Yöntemi ile Kamu Yatırımlarının Değerlemesi

Question 42Question →

Bir kamu kurumu, $50$ yıl sürecek büyük ölçekli bir bölgesel kalkınma ve altyapı projesi için maliyet-fayda analizi gerçekleştirmektedir. Kurum uzmanları, projenin gelecekteki fayda ve maliyetlerini enflasyondan arındırılmış reel (sabit) fiyatlar üzerinden hesaplamıştır. Ancak bu nakit akışlarını bugünkü değere indirgerken iskonto oranı olarak piyasadaki nominal devlet tahvili faiz oranını kullanmışlardır.

Bu analizin metodolojik yapısı ve ortaya çıkaracağı sonuç ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Reel hesaplanan nakit akışlarının enflasyon riskini barındıran nominal bir oranla iskonto edilmesi, projenin net bugünkü değerinin yapay olarak çok düşük çıkmasına ve sosyal açıdan verimli uzun vadeli yatırımların reddedilmesine neden olur.

Sabit fiyatlarla hesaplanan nakit akışlarında yüksek piyasa faiz oranının kullanılması, projenin fayda-maliyet oranını matematiksel olarak büyüterek kamu kaynaklarının israf edilmesine yol açar.

Yüksek bir nominal iskonto oranının seçilmesi, teorik olarak toplumsal zaman tercihinde gelecek nesillerin refahına mevcut nesillerden daha fazla ağırlık verildiği anlamına gelir.

Kamu harcamalarının temel amacı finansal getiri sağlamak olduğundan, nakit akışlarına piyasadaki en yüksek nominal getiri oranının uygulanması kamu tercihi açısından isabetli bir karar alma kuralıdır.

Projenin faydaları elli yıllık geniş bir zamana yayıldığından, iskonto işlemi formülde zaman değişkeni (

t

) sabit tutularak sadece ilk yatırım yılı için yapılmalıdır.

Show answer & explanation

Answer: Reel hesaplanan nakit akışlarının enflasyon riskini barındıran nominal bir oranla iskonto edilmesi, projenin net bugünkü değerinin yapay olarak çok düşük çıkmasına ve sosyal açıdan verimli uzun vadeli yatırımların reddedilmesine neden olur.

Answer

Doğru yaklaşım, yatırım projelerinin değerlendirilmesinde 'tutarlılık' ilkesinin korunmasıdır. Uzmanlar fayda ve maliyetleri reel (enflasyondan arındırılmış) fiyatlarla ifade ettiğine göre, iskonto oranı da mutlaka reel oran olmalıdır. Nominal tahvil faizi, içinde enflasyon risk primini barındırdığı için reel orana göre oldukça yüksektir. Paydadaki oranın haksız yere yüksek tutulması, elde edilecek nakit akışlarının bugünkü değerini yapay biçimde düşürecek ve uzun vadede topluma net fayda sağlayacak projelerin reddedilmesi gibi hatalı bir karara neden olacaktır.

Step-by-Step Solution

Nakit akışları ile iskonto oranının uyumluluk ilkesini analiz et.

Maliyet-fayda analizinde tutarlılık esastır; reel nakit akışları reel iskonto oranıyla, nominal nakit akışları ise nominal iskonto oranıyla indirgenmelidir.

Elmalarla armutların toplanmaması kuralı gereği, enflasyondan arındırılmış değerler (pay) enflasyon beklentisi içeren bir oranla (payda) işleme sokulamaz.

Nominal oranın kullanılmasının matematiksel etkisini belirle.

Nominal faiz oranları, reel oranlara kıyasla enflasyon primini barındırdığı için daha yüksektir. Yüksek iskonto oranı formülde paydayı büyütecektir.

NBD = \sum \frac{Nakit Akisi_t}{(1+r)^t}

formülünde

r

(iskonto oranı) yapay olarak büyük alınırsa, kesrin değeri hızla düşer.

Bu matematiksel hatanın politika sonucunu değerlendir.

Gelecek yıllarda elde edilecek toplumsal faydaların bugünkü değeri sıfıra çok yakın çıkacağı için, uzun vadeli fayda sağlayan kamu projeleri (örneğin altyapı, çevre) haksız yere reddedilecektir.

Toplumsal projelerde uzun vadeli faydalar kritiktir; aşırı iskonto bu faydaları analizde değersizleştirir.

Key Concept

Sosyal İskonto Oranı, Reel ve Nominal Faiz Uyumu, Toplumsal Zaman Tercihi

Question 43Question →

Büyükşehir Belediyesi, şehir içi trafiği rahatlatmak ve karbon emisyonunu azaltmak amacıyla "Akıllı Kavşak Yönetim Sistemi" projesini hayata geçirmiştir. Projeye ilişkin Sayıştay tarafından hazırlanan performans denetim raporunda şu bulgulara yer verilmiştir:

I. Sistem için gerekli olan sensör ve donanımlar, teknik şartnamedeki kalite standartlarından taviz verilmeden, toplu alım iskontosu sayesinde planlanan bütçenin %10 altında bir maliyetle temin edilmiştir.
II. Kurulum aşamasında, mevcut personel ve ekipman kapasitesi en iyi şekilde kullanılarak aynı süre zarfında planlanandan %20 daha fazla kavşakta montaj işlemi tamamlanmıştır.
III. Proje bitiminden bir yıl sonra yapılan ölçümlerde, hedeflenen %15'lik iyileşmenin aksine ortalama bekleme sürelerinde yalnızca %2'lik bir azalma sağlanabilmiştir.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun temel ilkeleri bağlamında, bu projenin 3E (Etkinlik, Etkililik, Tutumluluk) analiziyle ilgili aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenebilir?

Kurulumun planlanandan daha fazla yapılması projenin etkililiğini kanıtlarken, donanımların düşük maliyetle temin edilmesi etkinlik ilkesinin bir sonucudur.

Şehir içi trafiğinde beklenen rahatlamanın sağlanamaması, sensör alımındaki bütçe tasarrufunun hizmet kalitesini düşürdüğünü ve dolayısıyla tutumluluk ilkesinin ihlal edildiğini gösterir.

Proje bütçesinden sağlanan %10'luk tasarruf uygulamanın etkililik düzeyini yansıtırken, hedeflenen faydaya ulaşılamaması projenin etkinliğini zedelemiştir.

Sensörlerin uygun maliyetle alınması tutumluluğu, mevcut kaynakla daha fazla montaj yapılması etkinliği gösterirken; bekleme sürelerindeki yetersiz düşüş etkililik sorunu yaşandığını ifade eder.

5018 sayılı Kanun uyarınca performans değerlendirmesinde yalnızca bütçe gerçekleşmeleri ve fiziki çıktılar esas alındığından, projenin nihai sonuçlarındaki sapma denetim kapsamı dışındadır.

Show answer & explanation

Answer: Sensörlerin uygun maliyetle alınması tutumluluğu, mevcut kaynakla daha fazla montaj yapılması etkinliği gösterirken; bekleme sürelerindeki yetersiz düşüş etkililik sorunu yaşandığını ifade eder.

Answer

Projede sensörlerin uygun maliyetle temin edilmesi tutumluluğu, aynı girdiyle daha fazla çıktı (montaj) elde edilmesi etkinliği temsil ederken; projenin asıl amacı olan trafik rahatlamasının sağlanamaması bir etkililik sorunudur.

Verilen senaryoda, I. öncülde girdilerin kaliteden ödün verilmeden ucuza mal edilmesi 'tutumluluk' ilkesini ifade eder. II. öncülde aynı kaynaklarla daha fazla montaj (çıktı) üretilmesi, girdi-çıktı optimizasyonu sağlandığı için 'etkinlik' ilkesini gösterir. III. öncülde ise projenin asıl amacı olan trafik rahatlamasının hedeflenen düzeyde gerçekleşmemesi, nihai sonuç bağlamında 'etkililik' sorunu yaşandığını kanıtlar. Doğru seçenek, bu üç durumu eksiksiz ve kavramsal çerçeveye uygun şekilde eşleştiren ifadedir.

Step-by-Step Solution

I. Numaralı Bulguyu İncele

Girdilerin (sensör ve donanım) hedeflenen kaliteden ödün verilmeden planlanandan daha ucuza mal edildiği tespit edilmiştir.

Bu durum, belirli bir kalite düzeyindeki girdiyi en düşük maliyetle elde etmeyi amaçlayan 'tutumluluk (economy)' ilkesinin başarıldığını gösterir.

II. Numaralı Bulguyu İncele

Aynı personel ve zaman (girdi) kullanılarak planlanandan daha fazla kavşakta montaj (çıktı) yapılmıştır.

Bu durum, girdi-çıktı ilişkisini optimize ederek belirli bir girdi ile en yüksek çıktıyı elde etmeyi amaçlayan 'etkinlik (efficiency)' ilkesinin sağlandığını ifade eder.

III. Numaralı Bulguyu İncele

Ortaya çıkan çıktıların (akıllı kavşaklar), projenin nihai toplumsal amacına (trafikte %15 iyileşme) yeterince hizmet etmediği ve hedefin gerisinde kalındığı görülmüştür.

Bu durum, planlanan hedeflere ve sonuçlara ulaşma derecesini ölçen 'etkililik (effectiveness)' ilkesi açısından projenin başarısız olduğunu kanıtlar.

Key Concept

Kamu Giderlerinde 3E İlkelerinin (Tutumluluk, Etkinlik, Etkililik) Vaka Üzerinden Analizi

Question 44Question →

Kırsal kalkınmayı desteklemek amacıyla 'Köy Okuma Odaları' projesini yürüten bir kamu idaresinin performans denetim raporunda şu bulgulara yer verilmiştir:

• İnşaat süreçlerinde kullanılacak temel malzemeler, piyasa araştırması yapılarak hedeflenen kalite standartlarından taviz verilmeden en az maliyetle tedarik edilmiştir.
• Üretim sürecindeki verimli planlama sayesinde, tahsis edilen bütçe aşılmadan başlangıçta hedeflenen sayıdan yüzde on beş oranında daha fazla okuma odası tamamlanarak hizmete sunulmuştur.
• Ancak projenin tamamlanmasından iki yıl sonra yapılan izleme çalışmalarında, hedef kitledeki okuma alışkanlıklarında istatistiksel olarak anlamlı bir artış olmadığı ve binaların büyük bir kısmının atıl durumda kaldığı tespit edilmiştir.

Kamu malî yönetimi mevzuatında benimsenen performans denetimi yaklaşımı bağlamında, bu projenin '3E' ilkeleri açısından değerlendirilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Projede girdilerin temininde tutumluluk sağlanmış, kaynakların çıktıya dönüşümünde etkinlik elde edilmiş, ancak projenin nihai amaçlarına ulaşılamadığı için etkililik sağlanamamıştır.

Malzemelerin en uygun fiyata alınmasıyla etkinlik, öngörülen sayıdan fazla bina yapılmasıyla etkililik başarılmış; toplumsal fayda oluşmaması ise tutumluluk ilkesinin ihlal edildiğini göstermiştir.

Girdi maliyetlerinin düşük tutulması tutumluluğu, binaların atıl kalması ise etkinliğin eksikliğini ifade ederken; projenin etkililiği bütçe kısıtlarına uyulmasıyla ölçülmektedir.

Öngörülenden daha fazla kütüphane inşa edilmesi etkililik ilkesinin gerçekleştiğini, kullanım oranlarının düşük kalması ise kaynak temininde tutumluluk ilkesinden taviz verildiğini kanıtlamaktadır.

Kütüphanelerin istenen kalite spesifikasyonlarına uygun yapılması etkililik, sürecin zamanında bitirilmesi tutumluluk olarak değerlendirilirken, okuma oranlarının artmaması etkinliğin zayıf olduğunu gösterir.

Show answer & explanation

Answer: Projede girdilerin temininde tutumluluk sağlanmış, kaynakların çıktıya dönüşümünde etkinlik elde edilmiş, ancak projenin nihai amaçlarına ulaşılamadığı için etkililik sağlanamamıştır.

Answer

Projede girdilerin temininde tutumluluk sağlandığını, kaynakların çıktıya dönüşümünde etkinlik elde edildiğini, ancak nihai amaçlara ulaşılamadığı için etkililiğin sağlanamadığını belirten ifade doğrudur.

Projede inşaat malzemelerinin en az maliyetle ve uygun kalitede temin edilmesi, kaynakların ucuza elde edilmesini ifade eden 'tutumluluk' ilkesinin başarıldığını gösterir. Tahsis edilen bütçe (girdi) ile planlanandan daha fazla okuma odası (çıktı) üretilmesi, kaynak-çıktı maksimizasyonunu yani 'etkinlik' ilkesinin sağlandığını ifade eder. Buna karşın üretilen binaların (çıktıların) okuma alışkanlığını artırma şeklindeki nihai amaca (sonuç) ulaşamaması ve atıl kalması, projenin 'etkililik' açısından başarısız olduğunu kanıtlamaktadır. Bu nedenle doğru değerlendirme, tutumluluk ve etkinliğin sağlandığı, etkililiğin ise sağlanamadığı yöndedir.

Step-by-Step Solution

Birinci bulguyu (malzemelerin piyasa araştırmasıyla uygun fiyata ve kalitede temin edilmesi) değerlendirmek.

Bu durumun kaynakların en az maliyetle elde edilmesini ifade eden 'Tutumluluk' (Economy) kavramına karşılık geldiği tespit edilir.

Tutumluluk, girdilerin en düşük maliyetle, zamanında ve istenilen kalitede elde edilmesini ölçer.

İkinci bulguyu (bütçe aşılmadan hedeflenenden yüzde on beş daha fazla bina üretilmesi) incelemek.

Bu durumun belirli bir girdi ile elde edilen çıktının maksimize edilmesini gösteren 'Etkinlik' (Efficiency) kavramına karşılık geldiği belirlenir.

Etkinlik, kullanılan girdi miktarı ile elde edilen ürün veya hizmet (çıktı) miktarı arasındaki ilişkiyi optimize etmeyi ifade eder.

Üçüncü bulguyu (binaların atıl kalması ve okuma oranının artmaması) analiz etmek.

Bu durumun üretilen çıktıların nihai amaca ulaşamadığını gösterdiği için 'Etkililik' (Effectiveness) ilkesinin sağlanamadığı sonucuna varılır.

Etkililik, proje çıktılarının hedeflenen nihai toplumsal sonuçları ne ölçüde gerçekleştirdiğini değerlendirir.

Key Concept

Kamu Giderlerinde 3E (Tutumluluk, Etkinlik, Etkililik) ve Performans Analizi

Question 45Question →

Tarımsal kalkınmadan sorumlu ilgili bakanlık, kuraklık riski taşıyan bir havzada geniş çaplı bir sulama kanalı ve hidroelektrik santrali projesinin fizibilite çalışmasını tamamlamıştır. Projenin ekonomik ve sosyal etkileri üzerine yapılan analizde şu sonuçlara ulaşılmıştır:

I. Projenin faaliyete geçmesiyle havzadaki çiftçilerin tarımsal verimliliği büyük ölçüde artacak ve net bir ekonomik katma değer yaratılacaktır.
II. Santralin inşaatı sırasında su altında kalacak vadideki yerel halkın yaşam alanları daralacak ve refah düzeylerinde düşüş yaşanacaktır.
III. Projeden kazançlı çıkan çiftçilerin sağlayacağı toplam fayda, zarar gören vadi halkının yaşayacağı refah kaybını teorik olarak fazlasıyla telafi edebilecek büyüklüktedir.
IV. Zarar gören vadi halkının, projenin iptal edilmesi için kazançlı çıkacak çiftçilere teorik olarak ödemeye razı olacağı maksimum meblağ, çiftçilerin projeden elde edeceği faydadan daha küçüktür.

Kamu harcamalarında maliyet-fayda analizi ve refah kriterleri dikkate alındığında, bu yatırımın değerlendirilmesine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yatırım, toplumun bir kesimi zarara uğradığı için Pareto kriterine uymamaktadır; ancak potansiyel telafi kapasitesi ve başlangıç durumuna dönmenin refahı artırmaması nedeniyle hem Kaldor-Hicks hem de Scitovsky kriterlerini sağlamaktadır.

Kaldor-Hicks kriterine göre kazançlı çıkanların zarar görenleri fiilen tazmin etmesi zorunlu olduğundan, projenin uygulanması kamu transfer harcamalarının karşılıksızlık ilkesine aykırılık teşkil eder.

Zarar görenlerin, projeyi iptal ettirmek için kazananları ikna edecek teorik bir ödeme kapasitesine sahip olmaması, projede Scitovsky paradoksunun ortaya çıktığını kanıtlar.

Bakanlığın bu analizde zarar görenlerin refah kaybını teorik telafi üzerinden değerlendirmesi, kamu hizmetlerinde sosyal fayda yerine özel sektörün kâr maksimizasyonu güdüsüyle hareket edildiğini gösterir.

Show answer & explanation

Answer: Yatırım, toplumun bir kesimi zarara uğradığı için Pareto kriterine uymamaktadır; ancak potansiyel telafi kapasitesi ve başlangıç durumuna dönmenin refahı artırmaması nedeniyle hem Kaldor-Hicks hem de Scitovsky kriterlerini sağlamaktadır.

Answer

Verilen senaryoda, bazı kişilerin durumunun kötüleşmesi (Madde II) Pareto kriterinin sağlanmadığını gösterir. Kazananların potansiyel olarak kaybedenleri tazmin edebilecek düzeyde fayda sağlaması (Madde III) Kaldor-Hicks kriterinin sağlandığını kanıtlar. Kaybedenlerin projeyi iptal ettirmek için gerekli teorik ödemeyi yapamaması (Madde IV) ise Scitovsky çift kriterinin ikinci koşulunun da sağlandığı ve Scitovsky paradoksunun (tersinmezlik sorununun) bulunmadığı anlamına gelir. Bu nedenle yatırım her iki modern refah kriterini de karşılamaktadır.

Step-by-Step Solution

Projenin Pareto kriterine uygunluğunu analiz etmek.

Pareto optimumu ihlal edilmiştir.

Pareto kriterine göre refahın artması için hiç kimsenin durumunun kötüleşmemesi gerekir. Madde II'de vadi halkının refahının azaldığı açıkça belirtilmiştir.

Kaldor-Hicks tazmin kriterinin sağlanıp sağlanmadığını belirlemek.

Kaldor-Hicks kriteri sağlanmıştır.

Madde III'te kazananların elde edeceği faydanın, kaybedenlerin zararını potansiyel olarak telafi edebilecek büyüklükte olduğu ifade edilmiştir. Bu, Kaldor-Hicks iyileşmesinin temel şartıdır.

Scitovsky çift kriterini ve paradoks ihtimalini değerlendirmek.

Scitovsky kriteri sağlanmış ve paradoks önlenmiştir.

Scitovsky kriteri, Kaldor-Hicks sağlandıktan sonra, kaybedenlerin eski duruma dönmek için kazananlara yeterli teorik rüşveti verememesini şart koşar. Madde IV, kaybedenlerin bu güce sahip olmadığını, yani yeni durumdan eskiye dönüşün Kaldor-Hicks anlamında üstün olmadığını teyit eder.

Key Concept

Maliyet-Fayda Analizinde Refah Kriterleri (Pareto, Kaldor-Hicks, Scitovsky)

Question 46Question →

Bir kamu kurumu, hizmet binalarının enerji maliyetlerini düşürmek ve çevresel sürdürülebilirliği sağlamak amacıyla bir Güneş Enerjisi Santrali (GES) projesi planlamaktadır. Projeye ilişkin öngörülen maliyet ve fayda verileri aşağıda verilmiştir:

Dönem	Başlangıç / İşletme Maliyeti	Beklenen Brüt Sosyal Fayda
$t=0$	$450.000\text{ TL}$ (Kurulum)	-
1. Yıl	$100.000\text{ TL}$	$400.000\text{ TL}$
2. Yıl	$100.000\text{ TL}$	$350.000\text{ TL}$

Projenin ekonomik ömrü 2 yıldır ve uygulanacak sosyal iskonto oranı $\%25$ 'tir. (Hesaplamalarda 1. yıl için iskonto faktörü $0,80$ ve 2. yıl için iskonto faktörü $0,64$ olarak alınacaktır.)

Buna göre, projenin Net Bugünkü Değeri (NBD) ve maliyet-fayda analizi kuralına göre proje hakkındaki karar aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

+100.000\text{ TL}

; NBD sıfırdan büyük olduğu için proje kabul edilmelidir.

-58.000\text{ TL}

; NBD sıfırdan küçük olduğu için proje reddedilmelidir.

-50.000\text{ TL}

; NBD negatif olsa da kamu projesi olduğu için proje kabul edilmelidir.

-50.000\text{ TL}

; NBD sıfırdan küçük olduğu için proje reddedilmelidir.

+94.000\text{ TL}

; NBD sıfırdan büyük olduğu için proje kabul edilmelidir.

Show answer & explanation

Answer: $-50.000\text{ TL}$ ; NBD sıfırdan küçük olduğu için proje reddedilmelidir.

Answer

Projenin Net Bugünkü Değeri

-50.000\text{ TL}

olarak hesaplanmaktadır ve NBD sıfırdan küçük olduğu için ekonomik etkinlik kriteri gereği proje reddedilmelidir.

Doğru sonuca ulaşmak için öncelikle her yılın brüt faydasından o yılın işletme maliyeti çıkarılarak net fayda bulunmalıdır (1. Yıl: 300.000 TL, 2. Yıl: 250.000 TL). Ardından bu değerler sırasıyla kendi iskonto faktörleriyle çarpılarak bugünkü değere getirilir (300.000 x 0,80 = 240.000 TL ve 250.000 x 0,64 = 160.000 TL). Toplam indirgenmiş fayda (400.000 TL) ile başlangıç maliyeti (450.000 TL) arasındaki fark, projenin NBD'sini verir (-50.000 TL). NBD negatif (0'dan küçük) olduğu için kaynak israfına yol açmamak adına proje reddedilmelidir.

Step-by-Step Solution

Her bir yıl için Net Sosyal Faydanın bulunması

1. Yıl Net Fayda =

400.000 - 100.000 = 300.000\text{ TL}

; 2. Yıl Net Fayda =

350.000 - 100.000 = 250.000\text{ TL}

Maliyet-fayda analizinde brüt faydalar değil, yıllık işletme maliyetleri düşüldükten sonra elde edilen net faydalar (nakit akışları) iskonto edilmelidir.

Net faydaların bugünkü değere indirgenmesi

1. Yıl Bugünkü Değer =

300.000 \times 0,80 = 240.000\text{ TL}

; 2. Yıl Bugünkü Değer =

250.000 \times 0,64 = 160.000\text{ TL}

Gelecekteki nakit akışlarının bugünkü satın alma gücünü bulmak için belirlenen iskonto faktörleri ile çarpılması gerekir.

Net Bugünkü Değerin (NBD) hesaplanması

İndirgenmiş Faydalar Toplamı =

240.000 + 160.000 = 400.000\text{ TL}

; NBD =

400.000 - 450.000 = -50.000\text{ TL}

NBD, bugünkü değere indirgenmiş net faydalar toplamından başlangıç yatırım maliyetinin çıkarılmasıyla bulunur.

Karar kuralının uygulanması

NBD < 0 olduğu için proje reddedilir.

Bir kamu yatırım projesinin ekonomik olarak etkin kabul edilebilmesi ve uygulanabilmesi için Net Bugünkü Değerinin sıfırdan büyük (NBD > 0) olması şarttır.

Key Concept

Maliyet-Fayda Analizinde Net Bugünkü Değer (NBD) ve Karar Kriteri

Question 47Question →

Bir kamu idaresi, şehir merkezinde yer alan eski bir sanayi sitesini yerleşim yeri dışına taşıyarak bu alanı geniş kapsamlı bir kentsel dönüşüm ve yeşil alan projesiyle değerlendirmeyi planlamaktadır. Gölge fiyatlar dikkate alınarak yapılan sosyal maliyet-fayda analizine göre, projenin topluma sağladığı toplam fayda, yol açtığı toplam maliyetten yüksektir. Ancak proje hayata geçirildiğinde çevre sakinleri (kazananlar) temiz hava ve düzenli kentleşme sayesinde ciddi bir refah artışı elde ederken, bölge esnafı ve tesis çalışanları (kaybedenler) artan lojistik ve işe gidiş-geliş masrafları yüzünden refah kaybına uğrayacaktır.

Bu yatırım kararının refah iktisadı bağlamında Scitovsky çift kriterini karşıladığının kabul edilebilmesi için, aşağıdaki teorik şartlardan hangisinin tahakkuk etmesi kesinlikle zorunludur?

Kazanan grubun elde edeceği faydanın kaybedenleri potansiyel olarak tazmin edebilecek büyüklükte olmasının yanı sıra; kaybeden tarafın, projeyi durdurmak ve mevcut durumu korumak adına kazananları ikna edecek bir bedeli ödeyecek kapasitede bulunmaması.

Çevre sakinlerinin sağladığı refah artışının esnafın katlandığı maliyetlerden büyük olması nedeniyle, idarenin herhangi bir fiili tazminat mekanizması kurmasına gerek kalmadan projenin net bugünkü değerinin pozitif çıkması.

Proje sonucunda toplumdaki hiçbir bireyin durumunun mutlak olarak kötüleşmemesi ve zarar görme ihtimali olan esnafın tüm maliyetlerinin devletin karşılıksız transfer harcamalarıyla tamamen sıfırlanması.

Projenin sadece piyasa fiyatlarıyla hesaplanan özel getirisinin özel maliyetini aşması ve kamu idaresinin tıpkı bir özel sektör firması gibi doğrudan finansal kâr elde etme güdüsüyle hareket etmesi.

Show answer & explanation

Answer: Kazanan grubun elde edeceği faydanın kaybedenleri potansiyel olarak tazmin edebilecek büyüklükte olmasının yanı sıra; kaybeden tarafın, projeyi durdurmak ve mevcut durumu korumak adına kazananları ikna edecek bir bedeli ödeyecek kapasitede bulunmaması.

Answer

Scitovsky çift kriteri için kazananların kaybedenleri teorik olarak tazmin edebilmesinin yanı sıra, kaybedenlerin projeyi engellemek için kazananları ikna edecek teorik bedeli (rüşveti) ödeyemeyecek durumda olmasını belirten seçenektir.

Doğru seçenek, Scitovsky'nin 'çift' kriterinin her iki bacağını da eksiksiz tanımlamaktadır: 1) Kazananların kaybedenleri tazmin edebilecek potansiyele sahip olması (Kaldor-Hicks şartı). 2) Kaybedenlerin, değişikliği (projeyi) engellemek adına kazananlara verebilecek yeterli potansiyel 'rüşveti' (tazminatı) karşılayamaması. Bu iki şartın aynı anda sağlanması, refah ölçümünde ortaya çıkabilecek döngüsel çelişkileri (paradoksları) ortadan kaldırır.

Step-by-Step Solution

Projenin sosyal maliyet-fayda analizi sonucunda ortaya çıkan kazanan ve kaybeden gruplarını değerlendir.

Projenin toplam sosyal faydası sosyal maliyetinden yüksektir ancak etkiler asimetriktir (bir taraf kazanırken diğer taraf kaybetmektedir).

Refah kriterlerinin hangi koşullarda devreye gireceğini belirlemek için başlangıç durumunu analiz etmek gerekir.

Kaldor-Hicks kriterinin temel şartını hatırla.

Kaldor-Hicks'e göre; kazananların elde ettiği fayda, kaybedenlerin zararını potansiyel olarak karşılayabiliyorsa (fiili ödeme olmasa da) toplum refahı artmış sayılır.

Scitovsky kriteri, Kaldor-Hicks'in bir uzantısıdır ve ilk ayağını bu ilke oluşturur.

Scitovsky'nin Kaldor-Hicks'e getirdiği ek (ikinci) kısıtı tanımla.

Scitovsky, Kaldor-Hicks paradoksunu (iki durumun birbirine göre daha iyi çıkması çelişkisi) engellemek için; 'kaybeden tarafın, projeyi durdurmak için kazananları ikna edebilecek güce (rüşvete) sahip olmaması' gerektiğini ikinci bir kısıt olarak ekler.

Soru kökünde 'çift kriter' vurgusu yapıldığından bu iki şartın birlikte arandığı seçenek bulunmalıdır.

Key Concept

Maliyet-Fayda Analizinde Refah İktisadı Kriterleri (Kaldor-Hicks ve Scitovsky)

Estimated Time:2m 0s

Question 48Question →

Bir yerel idare, kırsal kalkınmayı desteklemek amacıyla rüzgâr enerjisi santrali (RES) kurarak temiz enerji üretmeyi ve bölge halkının enerji maliyetlerini düşürmeyi planlamaktadır. Bu projenin gerçekleştirilmesi durumunda, santralin inşa süreci ve türbinlerin faaliyeti nedeniyle bölgedeki arıcılık ve hayvancılık faaliyetleri olumsuz etkilenecek, yöre halkının bir kısmı ekonomik kayba uğrayacaktır. Yapılan ekonomik değerlendirmede; projenin enerji maliyetlerindeki düşüşten sağlayacağı toplam sosyal faydanın, hayvancılık ve arıcılıktaki daralmadan kaynaklanan toplam sosyal maliyetten daha büyük olduğu tespit edilmiştir. İlgili idare, bütçe imkânlarının kısıtlı olması nedeniyle zarar gören kesime herhangi bir nakdi tazminat ödemesi yapmamaya karar vermiştir.

Maliyet-fayda analizinin temel çerçevesi ve refah ekonomisi kriterleri dikkate alındığında, bu yatırım projesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kazananların kaybedenleri telafi edebilecek güce sahip olması projenin Pareto iyileşmesi sayılması için yeterlidir; olası bir tazminat ödemesi ise devlete doğrudan bir hizmet karşılığı sağladığından gerçek (tükenen) gider niteliği taşır.

Kamu idaresinin temel motivasyonu tıpkı özel sektör gibi yalnızca finansal kâr maksimizasyonu olduğundan, arıcılık faaliyetlerinden doğan sosyal maliyetler analize dâhil edilmeden doğrudan özel fayda üzerinden Scitovsky kriteri değerlendirilmelidir.

Proje sonucunda toplumun bir kesimi zarara uğradığı için Pareto kriterine göre refah artışı sağlanmazken; kazananların elde ettiği net sosyal fayda kaybedenlerin zararını karşılayabilecek büyüklükte olduğundan Kaldor-Hicks tazmin kriterine göre potansiyel refah iyileşmesi gerçekleşir.

Toplam sosyal faydanın sosyal maliyeti aşması Kaldor-Hicks kriterinin sağlanması için yeterli değildir; kaybedenlerin projeyi engellemek için kazananlara önerebileceği tutarın kazananların faydasından büyük olması refah artışının temel şartıdır.

Show answer & explanation

Answer: Proje sonucunda toplumun bir kesimi zarara uğradığı için Pareto kriterine göre refah artışı sağlanmazken; kazananların elde ettiği net sosyal fayda kaybedenlerin zararını karşılayabilecek büyüklükte olduğundan Kaldor-Hicks tazmin kriterine göre potansiyel refah iyileşmesi gerçekleşir.

Answer

Pareto optimalitesi kriterine göre, toplumdaki en az bir kişinin refahı azalırken diğerlerinin refahı artıyorsa (ve bu zarar fiilen tazmin edilmiyorsa) bu durum bir refah iyileşmesi olarak kabul edilmez. Verilen senaryoda hayvancılıkla uğraşan kesim zarara uğradığı için proje Pareto iyileşmesi sağlamaz. Ancak Kaldor-Hicks tazmin kriterine göre, yatırımdan kazançlı çıkanların elde ettiği toplam sosyal fayda, kaybedenlerin uğradığı toplam zararı (sosyal maliyeti) aşabiliyorsa, fiili bir tazminat ödenmese dahi potansiyel bir refah artışı gerçekleştiği kabul edilir. Senaryoda enerji üretiminden sağlanan sosyal faydanın, arıcılık faaliyetlerindeki daralmadan kaynaklanan sosyal maliyetten daha büyük olduğu açıkça belirtildiğinden proje Kaldor-Hicks kriterini karşılamaktadır.

Step-by-Step Solution

Projenin fayda ve maliyet dağılımını ile tazminat durumunu analiz etmek.

Proje bölge halkına fayda sağlarken (enerji maliyetinde düşüş), arıcılık/hayvancılıkla uğraşanlara zarar (sosyal maliyet) vermektedir ve fiili tazminat ödenmeyecektir.

Refah kriterlerinin hangi koşullarda sağlandığını belirlemek için projenin net kazanan ve kaybedenlerini doğru tespit etmek gerekir.

Pareto kriterinin uygulanabilirliğini değerlendirmek.

Zarar gören bir kesim olduğu ve fiili tazminat ödenmediği için proje Pareto iyileşmesi kriterini sağlamaz.

Pareto iyileşmesi için hiç kimsenin durumunun kötüleşmemesi veya zarar görenlerin fiilen tazmin edilmesi zorunludur.

Kaldor-Hicks kriterini değerlendirmek.

Toplam sosyal fayda, toplam sosyal maliyetten büyük olduğu için proje Kaldor-Hicks kriterini sağlar. Kazananlar potansiyel olarak kaybedenleri telafi edebilecek güçtedir.

Kaldor-Hicks tazmin kriteri, fiili bir ödeme gerektirmeksizin yalnızca net potansiyel kazancın pozitif olmasını refah artışı için yeterli kabul eder.

Key Concept

Refah Ekonomisi Kriterleri (Pareto ve Kaldor-Hicks)

Estimated Time:1m 30s

Question 49Question →

Dijital dönüşüm stratejileri kapsamında görevlendirilen bağımsız bir idari otorite, tüm ülke çapında ulusal veri entegrasyon sisteminin kurulmasına yönelik bir projenin maliyet-fayda analizini tamamlamıştır. Rapor sonuçlarına göre, sistemin sağlayacağı işlem hızı ve bürokrasinin azalması gibi faktörler sayesinde projenin marjinal sosyal faydası, marjinal özel faydasından çok daha yüksek bulunmuştur. Bununla birlikte, yeni sistemin devreye girmesi, halihazırda evrak tasdik ve aracılık hizmetleri yürüten bazı özel firmaların faaliyet alanını daraltarak gelirlerini önemli ölçüde düşürecektir. Analiz bulguları, projeden yararlanan toplum kesimlerinin elde edeceği toplam ekonomik katma değerin, gelir kaybı yaşayan firmaların zararlarını aşacağını açıkça ortaya koymaktadır. Ayrıca, gelir kaybı yaşayan söz konusu firmaların, sistemin kurulmasından vazgeçilmesi adına yarar sağlayan kitleye sunabilecekleri varsayımsal maksimum meblağın, bu kitlenin sistemden edineceği fayda değerini karşılamaya yetmediği tespit edilmiştir.

Bu analiz ve refah kriterleri bağlamında, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Proje, fayda sağlayanların zarar görenlerin kayıplarını varsayımsal olarak karşılayabilecek durumda olması ve eşzamanlı olarak zarar görenlerin projeyi durdurmak için yeterli ekonomik güce sahip bulunmaması sebebiyle Scitovsky çift kriterini karşılamaktadır.

Fayda sağlayan kitlenin toplam kazancının, zarar eden ticari işletmelerin ekonomik kayıplarından büyük olması, herhangi bir fiili ödeme yapılmasa bile projenin bir Pareto iyileşmesi niteliğinde olduğunu kanıtlar.

Projenin Kaldor-Hicks kriterine göre verimli olarak değerlendirilebilmesi için, zarar eden işletmelerin uğradığı pazar payı kayıplarının kamu bütçesinden yapılacak nakdi bir transfer ödemesiyle fiilen giderilmesi şarttır.

Kamu yatırımlarında temel amaç toplumsal refahı maksimize etmek olduğundan, özel sektörün uğradığı ticari kayıplar bir sosyal maliyet unsuru olarak görülmez ve karar alma sürecinde dışlanarak doğrudan projenin etkinliğine hükmedilir.

Show answer & explanation

Answer: Proje, fayda sağlayanların zarar görenlerin kayıplarını varsayımsal olarak karşılayabilecek durumda olması ve eşzamanlı olarak zarar görenlerin projeyi durdurmak için yeterli ekonomik güce sahip bulunmaması sebebiyle Scitovsky çift kriterini karşılamaktadır.

Answer

Proje, fayda sağlayanların zarar görenleri varsayımsal olarak telafi edebildiği (Kaldor-Hicks) ve zarar görenlerin eski duruma dönmek için kazananları ikna edemediği (paradoks yokluğu) gerekçesiyle Scitovsky çift kriterini sağlamaktadır.

Doğru yanıt, projenin hem kazananların kaybedenleri potansiyel olarak tazmin edebilmesini (Kaldor-Hicks) hem de kaybedenlerin eski düzende kalmak için kazananları ikna edememesini (tersine tazmin yetersizliği) barındırdığı için Scitovsky çift kriterini sağladığını ifade eder. Senaryodaki veriler bu iki şartın da gerçekleştiğini net bir biçimde ortaya koymaktadır.

Step-by-Step Solution

Senaryodaki kazanç ve kayıp durumunu Pareto kriteri açısından incelemek.

Zarar gören firmalar olduğu ve bunlara fiili bir telafi ödenmediği için projenin bir Pareto iyileşmesi olmadığı tespit edilir.

Pareto optimumuna gidişte hiç kimsenin refah düzeyinin düşmemesi temel kuraldır.

Toplam ekonomik değerin zararları aşması durumunu Kaldor-Hicks kriteri bağlamında analiz etmek.

Kazananların elde ettiği toplam faydanın kaybedenlerin zararından büyük olması, varsayımsal bir telafiyi mümkün kıldığından Kaldor-Hicks kriteri sağlanmıştır.

Kaldor-Hicks kriteri fiili ödeme aramaz, sadece kazancın kayıptan büyük olup olmadığına bakar.

Kaybedenlerin projeyi iptal ettirebilme kapasitesini Scitovsky kriteriyle test etmek.

Kaybedenlerin projeyi durdurmak için kazananlara sunabilecekleri maksimum meblağın yetersiz kalması, durumun eski haline dönme (paradoks) riskini ortadan kaldırır. Bu nedenle Scitovsky çift kriteri de tam olarak karşılanmış olur.

Scitovsky, Kaldor-Hicks kriterinin iki yönlü uygulandığında çelişki vermemesini garanti altına alır.

Key Concept

Scitovsky Çift Kriteri ve Kaldor-Hicks Tazmin Prensibi

Estimated Time:1m 30s

Question 50Question →

Bir merkezi yönetim kuruluşu, ülkenin uluslararası ticaret kapasitesini artırmak amacıyla kıyı şeridinde yeni bir derin su limanı ve entegre lojistik merkezi inşasına yönelik maliyet-fayda analizi yürütmektedir. Analiz raporuna göre, projeden doğrudan yararlanacak olan ihracatçı firmaların taşıma ve gümrükleme maliyetlerindeki düşüş ile bunun bölge ekonomisinde yaratacağı pozitif dışsallıkların toplamından oluşan sosyal fayda oldukça yüksektir. Buna karşılık, liman inşası nedeniyle kıyı ekosisteminin bozulması ve bölgedeki geleneksel balıkçılık faaliyetlerinin sekteye uğraması, balıkçılar açısından ciddi bir özel maliyet ve çevresel tahribat kaynaklı negatif dışsallık (sosyal maliyet) doğurmaktadır.

Değerlendirme sonucunda, liman projesinin sağlayacağı toplam sosyal faydanın, balıkçıların uğradığı refah kaybı dâhil tüm sosyal maliyetleri aştığı saptanmıştır. Ancak mevcut mali ve hukuki yapı kapsamında, kazanç elde eden ihracatçı firmalardan zarar gören balıkçılara yönelik fiili bir tazminat veya gelir aktarımı öngörülmemektedir. Ayrıca, projenin iptal edilerek kıyı şeridinin eski doğal haline döndürülmesi senaryosunda, zarara uğrayan balıkçıların projeden vazgeçmeleri için ihracatçı firmaları ikna edebilecek yeterli ekonomik ödeme gücüne sahip olmadığı tespit edilmiştir.

Maliyet-fayda analizi ve refah iktisadı prensipleri çerçevesinde değerlendirildiğinde, bu liman yatırımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Proje sonucunda toplumdaki bazı kesimlerin refahında azalma meydana gelse de, net sosyal faydanın pozitif olması ve özel kâr güdüsüyle hareket edilmemesi nedeniyle yatırım Pareto optimalitesi şartını eksiksiz olarak yerine getirmektedir.

Kaldor-Hicks prensibine göre bu projenin toplumsal açıdan etkin kabul edilebilmesi için, devletin bir transfer harcaması mekanizması kurarak kaybedenlerin zararını fiilen ve doğrudan telafi etmesi zorunludur.

Yatırım, ortaya çıkan toplam sosyal faydanın toplam sosyal maliyeti aşması ve zarar gören kesimin eski duruma dönülmesini sağlayacak ödeme gücüne sahip olmaması sebebiyle Scitovsky çift kriterini sağlamaktadır.

Zarar görenlerin başlangıç durumuna dönmek için yeterli kaynağa sahip olmaması, yatırımın Kaldor-Hicks kriterini ihlal ettiğini ve değerlendirmede yalnızca gölge fiyatlar üzerinden hesaplanan ölçülebilir faydaların dikkate alındığını gösterir.

Show answer & explanation

Answer: Yatırım, ortaya çıkan toplam sosyal faydanın toplam sosyal maliyeti aşması ve zarar gören kesimin eski duruma dönülmesini sağlayacak ödeme gücüne sahip olmaması sebebiyle Scitovsky çift kriterini sağlamaktadır.

Answer

Doğru yanıt, projenin toplam sosyal faydasının maliyetini aşması ve kaybedenlerin eski duruma dönmek için yeterli ödeme gücüne sahip olmaması nedeniyle Scitovsky çift kriterinin başarıyla sağlandığını ifade eden seçenektir.

Scitovsky kriteri, bir kamu politikasının veya yatırımının toplumsal olarak kabul edilebilirliği için hem Kaldor-Hicks anlamında net pozitif fayda üretmesini hem de politikanın iptal edilmesi (eski duruma dönülmesi) senaryosunun Kaldor-Hicks testi bağlamında reddedilmesini şart koşar. Senaryoda sosyal faydanın maliyeti aşması birinci aşamayı, balıkçıların işletmeleri ikna edememesi ise tersine dönüşün imkansızlığını kanıtlayarak ikinci aşamayı karşılamakta ve yatırımın Scitovsky çift kriterine tam uygunluğunu göstermektedir.

Step-by-Step Solution

Senaryodaki refah değişimini Pareto optimalitesi açısından değerlendirme.

İhracatçılar kazanırken balıkçıların refahı azaldığı için toplumda en az bir kişinin durumu kötüleşmiştir. Bu nedenle proje Pareto optimal değildir.

Pareto optimalitesinin katı şartı hiçbir bireyin durumunun kötüleşmemesidir.

Kaldor-Hicks kriterinin varlığını test etme.

Toplam sosyal faydanın toplam maliyeti aşması, elde edilen kazancın uğranılan kaybı potansiyel olarak tazmin edebileceğini gösterir. Kaldor-Hicks şartı sağlanmıştır.

Kaldor-Hicks prensibinde fiili (gerçek) ödeme şartı aranmaz, tazmin etme gücünün bulunması yeterli kabul edilir.

Scitovsky tersine dönüş kriterini uygulama.

Zarar gören balıkçıların, limanın yapılmaması (eski duruma dönülmesi) için kazanan firmaları ikna edecek ödeme kapasitesine sahip olmadığı belirtilmiştir.

Scitovsky kriteri, sağlanan Kaldor-Hicks gelişmesinin tersine de geçerli olmasını engellemek için ikinci bir güvenlik testi (tersine dönüşün imkânsızlığı) arar.

Bulguları sentezleyerek doğru seçeneği belirleme.

Hem Kaldor-Hicks sağlandığı hem de geri dönüş mümkün olmadığı için, projenin Scitovsky çift kriterini yerine getirdiği sonucuna ulaşılır.

Çift kriter (Kaldor-Hicks + tersine dönülemezlik) tam olarak Scitovsky yaklaşımının tanımıdır.

Key Concept

Maliyet-Fayda Analizinde Refah Kriterleri (Pareto, Kaldor-Hicks, Scitovsky)

Estimated Time:2m 0s

Question 51Question →

Orman Genel Müdürlüğü (OGM), orman yangınlarına erken müdahale kapasitesini artırmak amacıyla "Yangın Gözetleme İnsansız Hava Aracı (İHA) Projesi"ni hayata geçirmiştir. Projeye ilişkin hazırlanan performans denetim raporunda şu tespitlere yer verilmiştir:

I. İHA kiralama ihalesinde, piyasa araştırması detaylı yapılarak ve rekabet ortamı sağlanarak rayiç bedellerin $\%15$ altında bir maliyetle sözleşme imzalanmıştır.
II. Kiralanan İHA'lar ve mevcut uçuş personeli ile rotalar optimize edilmiş, aynı miktarda yakıt ve mesai harcanarak günlük hedeflenen $7.000$ hektar yerine $10.000$ hektar ormanlık alan taranmıştır.
III. Erken tespit yeteneği sayesinde yangınlara ilk müdahale süresi $40$ dakikadan $12$ dakikaya düşmüş, bölgede yanan toplam ormanlık alan miktarı bir önceki yıla göre $\%60$ oranında azalarak projenin nihai amacına ulaşılmıştır.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun benimsediği performans odaklı bütçeleme anlayışı çerçevesinde; raporda yer alan I, II ve III numaralı bulgular, kamu harcamalarının değerlendirilmesinde kullanılan kavramlarla sırasıyla nasıl eşleştirilmelidir?

Tutumluluk - Etkinlik - Etkililik

Tutumluluk - Etkililik - Etkinlik

Etkinlik - Tutumluluk - Etkililik

Etkililik - Etkinlik - Tutumluluk

Etkinlik - Etkililik - Tutumluluk

Show answer & explanation

Answer: Tutumluluk - Etkinlik - Etkililik

Answer

I numaralı bulgu Tutumluluk, II numaralı bulgu Etkinlik, III numaralı bulgu ise Etkililik kavramlarını ifade etmektedir.

Kamu kaynaklarının kullanımında; kaynağın en uygun maliyetle temin edilmesi 'Tutumluluk' (I. bulgu), elde edilen girdilerle en yüksek çıktının sağlanması 'Etkinlik' (II. bulgu) ve sağlanan çıktıların planlanan hedeflere ulaşma derecesi ise 'Etkililik' (III. bulgu) olarak tanımlanır. Bu nedenle bulgular sırasıyla Tutumluluk, Etkinlik ve Etkililik ile eşleşmektedir.

Step-by-Step Solution

I numaralı bulgudaki maliyet unsurunu analiz et.

Girdilerin (İHA kiralama) en uygun maliyetle (

\$15

altında) temin edildiği görülür.

Girdilerin kaliteden ödün vermeden en ucuza temin edilmesi 'Tutumluluk' (Ekonomiklik) ilkesidir.

II numaralı bulgudaki girdi-çıktı ilişkisini değerlendir.

Aynı girdiyle daha fazla çıktı (

7.000

yerine

10.000

hektar alan) elde edilmiştir.

Mevcut kaynaklarla maksimum faydanın (çıktının) sağlanması veya bir çıktının minimum kaynakla elde edilmesi 'Etkinlik' (Verimlilik) ilkesidir.

III numaralı bulgudaki nihai amaca ulaşma derecesini incele.

Yangın zararlarının

\%60

oranında azalmasıyla projenin temel hedefine ulaşıldığı görülür.

Elde edilen çıktıların planlanan nihai amaca ulaşma derecesi ve yaratılan etki 'Etkililik' (Sonuçluluk) ilkesidir.

Key Concept

Kamu Giderlerinde Performans Değerlendirmesi: 3E Kavramları

Question 52Question →

Kamu yatırımlarının maliyet-fayda analizinde, projenin hayata geçirilmesiyle toplumdaki bazı kesimlerin refahı artarken bazılarının refahının azaldığı durumlarla karşılaşılabilmektedir. Bu çerçevede, bir projenin uygulanması sonucunda kazançlı çıkanların elde ettiği faydanın, zarar görenlerin kaybından büyük olması ve bu kaybın fiilen ödenmese dahi "kuramsal (potansiyel) olarak" telafi edilebilmesi temeline dayanan refah kriteri aşağıdakilerden hangisidir?

Pareto Kriteri

Kaldor-Hicks Kriteri

Scitovsky Kriteri

Sosyal Refah Fonksiyonu

Show answer & explanation

Answer: Kaldor-Hicks Kriteri

Answer

Kaldor-Hicks Kriteri, bir projenin yarattığı toplam kazancın toplam kayıptan büyük olması ve kazananların kaybedenleri potansiyel olarak tazmin edebilmesi durumunu etkinlik ölçütü olarak kabul eder.

Kaldor-Hicks kriterine göre, bir politika değişikliği veya kamu yatırımı sonucunda kazançlı çıkanların elde ettiği fayda, kaybedenlerin zararını kuramsal olarak karşılayabilecek büyüklükteyse, tazminat fiilen ödenmese dahi bu durum toplumsal refahı artırıcı bir değişim olarak kabul edilir. Bu durum 'Potansiyel Pareto İyileştirmesi' olarak da adlandırılır.

Step-by-Step Solution

Sorudaki temel koşulu belirle

Refahı azalan bir kesim varken, bu zararın kuramsal olarak karşılanabilmesi şartı aranmaktadır.

Pareto kriteri hiçbir kaybın olmamasını gerektirdiği için bu durumda yetersiz kalmaktadır.

Tazminat ilkesini analiz et

Tazminatın fiilen ödenmesi gerekmemesi, Kaldor-Hicks kriterinin "potansiyel iyileştirme" mantığına işaret eder.

Fiili tazminat ödenirse durum zaten Pareto iyileştirmesine dönüşür; bu nedenle kuramsal tazminat ayrımı kritiktir.

Sonuca ulaş

Tanımlanan kriter Kaldor-Hicks Kriteri'dir.

Refah ekonomisinde kaybedenlerin varlığına rağmen toplumsal fayda artışını bu şekilde tanımlayan temel yaklaşım budur.

Key Concept

Kaldor-Hicks Tazminat İlkesi (Potansiyel Pareto İyileştirmesi)

Hints

Bu kriterde, bir grubun kaybı olsa bile toplam pastanın büyümesi yeterlidir.

Tazminatın fiilen değil, sadece kuramsal veya potansiyel olarak ödenip ödenemeyeceğine bakılır.

Practice More

Pareto ve Kaldor-Hicks kriterleri arasındaki farkları karşılaştırmak için fiili tazminatın ödendiği senaryoları inceleyin.

Estimated Time:45s

Question 53Question →

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, iki büyük şehir arasındaki ticari ve sosyal entegrasyonu artırmak amacıyla yeni bir "Yüksek Hızlı Tren (YHT)" hattı projesinin ön fizibilite çalışmalarını tamamlamıştır. Projenin toplumsal refaha katkısını ölçmek için Maliyet-Fayda Analizi (MFA) yöntemi kullanılmaktadır. Projeye ilişkin öngörülen veriler şunlardır:

- Başlangıç ( $t=0$ ) yatırım maliyeti: $1.200.000 \text{ TL}$
- 1. yıl sonu ( $t=1$ ) beklenen brüt sosyal fayda: $1.100.000 \text{ TL}$ , işletme ve bakım maliyeti: $300.000 \text{ TL}$
- 2. yıl sonu ( $t=2$ ) beklenen brüt sosyal fayda: $1.400.000 \text{ TL}$ , işletme ve bakım maliyeti: $400.000 \text{ TL}$

Kamu yatırımları için belirlenen sosyal iskonto oranı $\%25$ 'tir. (Projenin ekonomik ömrü 2 yıl olarak varsayılmıştır.)

Buna göre, projenin Net Bugünkü Değeri (NBD) ve alınması gereken yatırım kararı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

+600.000 \text{ TL}

; Proje kabul edilmelidir.

-80.000 \text{ TL}

; Proje reddedilmelidir.

+240.000 \text{ TL}

; Proje kabul edilmelidir.

+80.000 \text{ TL}

; Proje kabul edilmelidir.

+80.000 \text{ TL}

; Proje reddedilmelidir.

Show answer & explanation

Answer: $+80.000 \text{ TL}$ ; Proje kabul edilmelidir.

Answer

Projenin Net Bugünkü Değeri

+80.000 \text{ TL}

olarak hesaplanır. NBD sıfırdan büyük (

> 0

) olduğu için proje ekonomik açıdan uygulanabilir niteliktedir ve kabul edilmelidir.

Projenin 1. yıl net sosyal faydası

800.000 \text{ TL}

, 2. yıl net sosyal faydası ise

1.000.000 \text{ TL}

'dir. Bu değerler

\%25

iskonto oranıyla bugüne indirgendiğinde sırasıyla

640.000 \text{ TL}

640.000 \text{ TL}

bulunur. Toplam indirgenmiş fayda (

1.280.000 \text{ TL}

) başlangıç maliyetinden (

1.200.000 \text{ TL}

) çıkarıldığında NBD

+80.000 \text{ TL}

olur. NBD sıfırdan büyük olduğu için toplumsal refaha katkısı maliyetinden fazladır ve proje kabul edilmelidir.

Step-by-Step Solution

Her bir yıl için net sosyal faydalar (NSF) hesaplanır.

1. yıl NSF =

1.100.000 - 300.000 = 800.000 \text{ TL}

. 2. yıl NSF =

1.400.000 - 400.000 = 1.000.000 \text{ TL}

Maliyet-Fayda analizinde indirgeme işlemi brüt faydalar üzerinden değil, işletme ve bakım maliyetleri düşüldükten sonra kalan net faydalar üzerinden yapılır.

Elde edilen net sosyal faydalar

\%25

(

0,25

) sosyal iskonto oranı ile bugünkü değere (PV) indirgenir.

1. yılın bugünkü değeri:

\frac{800.000}{1 + 0,25} = 640.000 \text{ TL}

. 2. yılın bugünkü değeri:

\frac{1.000.000}{(1 + 0,25)^2} = \frac{1.000.000}{1,5625} = 640.000 \text{ TL}

Gelecekte elde edilecek faydaların günümüzdeki eşdeğerini bulmak için zamanın değerini hesaba katan iskonto formülü (

PV = \frac{FV}{(1+r)^t}

) kullanılır.

İndirgenmiş faydaların toplamından başlangıç yatırım maliyeti çıkarılarak NBD bulunur.

NBD =

(640.000 + 640.000) - 1.200.000 = 1.280.000 - 1.200.000 = +80.000 \text{ TL}

NBD, tüm dönemlerdeki nakit girişlerinin (faydalar) bugünkü değerinden nakit çıkışlarının (yatırım maliyeti) bugünkü değerinin çıkarılmasıyla elde edilir.

Bulunan NBD sonucuna göre yatırım kararı verilir.

NBD

> 0

(

+80.000 > 0

) olduğundan proje kabul edilmelidir.

Maliyet-Fayda Analizi kuralına göre, Net Bugünkü Değeri pozitif olan kamu yatırımları toplumsal refahı artırdığı için ekonomik açıdan uygun kabul edilir.

Key Concept

Maliyet-Fayda Analizinde Net Bugünkü Değer (NBD) Yöntemi ve İskontolama

Alternative Method

Hesaplamaları yaparken formüldeki bölme işlemleri yerine, yıllık iskonto faktörlerini (1. yıl için

\frac{1}{1,25} = 0,80

; 2. yıl için

\frac{1}{(1,25)^2} = 0,64

) baştan bularak net faydalarla doğrudan çarpabilirsiniz:

800.000 \times 0,80 = 640.000 \text{ TL}

1.000.000 \times 0,64 = 640.000 \text{ TL}

. Bu yöntem sınavda süre kazandırır.

Estimated Time:2m 0s

Question 54Question →

Sağlık Bakanlığı, kırsal bölgelerde sağlık hizmetlerine erişimi artırmak amacıyla bir "Bölgesel Teletıp Ağı" projesi planlamaktadır. Projenin başlangıç ( $t=0$ ) yatırım maliyeti $800.000 \text{ TL}$ 'dir.

Projenin işletmeye alınmasını takip eden yıllar için öngörülen brüt sosyal fayda ve işletme maliyeti tahminleri şu şekildedir:
- 1. Yıl ( $t=1$ ): Brüt Sosyal Fayda $600.000 \text{ TL}$ , İşletme Maliyeti $180.000 \text{ TL}$
- 2. Yıl ( $t=2$ ): Brüt Sosyal Fayda $720.000 \text{ TL}$ , İşletme Maliyeti $216.000 \text{ TL}$

Projenin ekonomik ömrünün 2 yıl olduğu varsayılmakta ve analizde kullanılacak sosyal iskonto oranı $\%20$ olarak belirlenmiştir.

Buna göre, bu projenin Net Bugünkü Değeri (NBD) kaç TL'dir ve yatırım karar kuralına göre proje hakkında hangi karar verilmelidir?

-100.000 \text{ TL}

; Reddedilmeli

+124.000 \text{ TL}

; Kabul edilmeli

-90.000 \text{ TL}

; Reddedilmeli

+200.000 \text{ TL}

; Kabul edilmeli

-100.000 \text{ TL}

; Kabul edilmeli

Show answer & explanation

Answer: $-100.000 \text{ TL}$ ; Reddedilmeli

Answer

Projenin NBD'si

-100.000 \text{ TL}

olarak hesaplanmaktadır ve sonuç negatif olduğu için proje reddedilmelidir.

Projenin nakit akışları brüt değil net fayda üzerinden hesaplanmalıdır. İskonto oranı

\%20

kullanılarak 1. yılın nakit akışı

1.2

'ye, 2. yılın nakit akışı ise

1.44

'e bölünür. Elde edilen bugünkü değerler toplamı olan

700.000 \text{ TL}

'den

800.000 \text{ TL}

yatırım maliyeti çıkarıldığında NBD

-100.000 \text{ TL}

bulunur. NBD

\leq 0

olduğu için yatırım yapılmamalıdır.

Step-by-Step Solution

Her bir dönem için net sosyal faydayı hesaplayın.

1. Yıl Net Fayda =

600.000 - 180.000 = 420.000 \text{ TL}

. 2. Yıl Net Fayda =

720.000 - 216.000 = 504.000 \text{ TL}

Maliyet-fayda analizinde brüt faydalardan cari işletme maliyetleri düşülerek net fayda akışları elde edilmelidir.

1. yılın net faydasını bugünkü değere indirgeyin.

PV_1 = \frac{420.000}{(1 + 0.20)^1} = \frac{420.000}{1.20} = 350.000 \text{ TL}

Gelecekteki değerleri bugüne taşımak için iskonto işlemi uygulanır.

2. yılın net faydasını bugünkü değere indirgeyin.

PV_2 = \frac{504.000}{(1 + 0.20)^2} = \frac{504.000}{1.44} = 350.000 \text{ TL}

İkinci yıldaki tutar iki dönem geriye çekileceği için iskonto faktörünün karesi alınır.

Net Bugünkü Değeri (NBD) hesaplayıp karar verin.

NBD = Toplam İndirgenmiş Fayda - Başlangıç Maliyeti =

(350.000 + 350.000) - 800.000 = -100.000 \text{ TL}

NBD kuralına göre sonuç sıfırdan küçük (negatif) ise yatırımın sosyal maliyeti sosyal faydasını aşmaktadır ve proje reddedilmelidir.

Key Concept

Net Bugünkü Değer (NBD) Yönteminde Nakit Akışlarının İskonto Edilmesi ve Karar Kuralı

Question 55Question →

Bir kamu kurumu, dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla 'Ulusal Açık Kaynak Ekosistemi' adlı teknoloji projesini değerlendirmektedir. Projenin analizinde kullanılacak veriler şunlardır:

- Başlangıç ( $t=0$ ) yatırım maliyeti: $500.000 \text{ TL}$
- Projenin ekonomik ömrü 2 yıl olup belirlenen sosyal iskonto oranı $\%25$ 'tir.
- Yıllar itibarıyla beklenen getiriler aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Yıl	Doğrudan Net Mali Getiri	Net Pozitif Dışsallık (Sosyal Fayda)
1 ( $t=1$ )	$100.000 \text{ TL}$	$150.000 \text{ TL}$
2 ( $t=2$ )	$150.000 \text{ TL}$	$225.000 \text{ TL}$

Kamu maliyesi perspektifiyle yapılacak Maliyet-Fayda analizine göre, projenin Net Bugünkü Değeri (NBD) ve yatırım kararı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

-60.000 \text{ TL}

; NBD sıfırdan küçük olduğu için proje reddedilmelidir.

+125.000 \text{ TL}

; NBD sıfırdan büyük olduğu için proje kabul edilmelidir.

-324.000 \text{ TL}

; projenin NBD'si sıfırdan küçük olduğu için reddedilmelidir.

-60.000 \text{ TL}

; NBD sıfırdan küçük olmasına rağmen bir kamu projesi olduğu için kabul edilmelidir.

0 \text{ TL}

; projenin fayda ve maliyetleri birbirine eşit olduğu için kararsız kalınmalıdır.

Show answer & explanation

Answer: $-60.000 \text{ TL}$ ; NBD sıfırdan küçük olduğu için proje reddedilmelidir.

Answer

-60.000 \text{ TL}

; NBD sıfırdan küçük olduğu için proje reddedilmelidir.

Kamu projelerinin analizinde sadece finansal getiriler değil, tüm sosyal faydalar (dışsallıklar) hesaba katılmalıdır. İlgili yılların net sosyal faydaları (250.000 TL ve 375.000 TL), %25 sosyal iskonto oranı ile bugüne indirgendiğinde toplam 440.000 TL yapmaktadır. 500.000 TL yatırım maliyeti düşüldüğünde NBD -60.000 TL bulunur. NBD sıfırdan küçük olduğu için kaynakların alternatif kullanımı daha verimlidir ve proje reddedilmelidir.

Step-by-Step Solution

Her yıl için Toplam Net Sosyal Faydanın bulunması.

1. Yıl =

100.000 + 150.000 = 250.000 \text{ TL}

; 2. Yıl =

150.000 + 225.000 = 375.000 \text{ TL}

Kamu projelerinde maliyet-fayda analizi yapılırken finansal getiriler ile birlikte pozitif dışsallıklar da hesaba katılmak zorundadır.

Gelecekteki sosyal faydaların sosyal iskonto oranı (

r=\%25

) ile Bugünkü Değere (BD) indirgenmesi.

BD_1 = \frac{250.000}{(1 + 0,25)^1} = 200.000 \text{ TL}

BD_2 = \frac{375.000}{(1 + 0,25)^2} = \frac{375.000}{1,5625} = 240.000 \text{ TL}

Paranın zaman değeri ilkesi gereği, farklı yıllardaki nakit akışları kıyaslanabilmek için başlangıç yılına (

t=0

) çekilir.

Net Bugünkü Değerin (NBD) hesaplanması ve karar kuralının işletilmesi.

NBD = \text{Toplam BD} - \text{Yatırım Maliyeti} = (200.000 + 240.000) - 500.000 = -60.000 \text{ TL}

. Karar: Ret.

NBD

< 0

çıkması, projenin topluma maliyetinin sağladığı faydadan yüksek olduğunu gösterir. Kaynak israfını önlemek için proje reddedilmelidir.

Key Concept

Yatırım Değerleme Yöntemleri: Net Bugünkü Değer

Question 56Question →

Bir kamu kurumu, bölgesel kalkınmayı desteklemek amacıyla yeni bir sanayi bölgesi altyapı projesini değerlendirmektedir. Proje değerleme aşamasında yalnızca doğrudan inşaat maliyetleri ve tesis satış gelirleri değil; aynı zamanda bölgede yaratılacak istihdam olanakları, trafik yoğunluğundaki artış ve hava kalitesindeki değişim gibi unsurlar da hesaplamaya dâhil edilmiştir.

Yapılan incelemede, projeden kazançlı çıkanların elde edeceği toplam faydanın, zarar görenlerin kaybını telafi edebilecek büyüklükte olduğu saptanmış (ancak fiili bir tazminat ödemesi planlanmamıştır). Buna ek olarak, projeden zarar gören kesimin, projenin iptal edilmesi için kazançlı çıkanları vazgeçirecek ödeme gücüne sahip olmadığı da teyit edilmiştir.

Bu değerlendirme sürecinde dikkate alınan analiz kapsamı ve projenin uygulanabilirliğini onaylayan refah kriteri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Analiz kapsamı sosyal maliyet ve faydalardır; projeyi onaylayan kriter Scitovsky Çifte Kriteri'dir.

Analiz kapsamı özel (finansal) maliyet ve faydalardır; projeyi onaylayan kriter Scitovsky Çifte Kriteri'dir.

Analiz kapsamı sosyal maliyet ve faydalardır; projeyi onaylayan kriter Pareto Optimumu'dur.

Analiz kapsamı sosyal maliyet ve faydalardır; fiili bir telafi ödemesi yapılmadığı için proje geçerli hiçbir refah kriterini sağlamaz.

Show answer & explanation

Answer: Analiz kapsamı sosyal maliyet ve faydalardır; projeyi onaylayan kriter Scitovsky Çifte Kriteri'dir.

Answer

Sosyal maliyet ve faydaların dikkate alındığı, onaylayan refah kriterinin ise Scitovsky Çifte Kriteri olduğu seçenektir.

Verilen senaryoda dışsallıkların (hava kalitesi, trafik vb.) dikkate alınması, sürecin bir 'sosyal maliyet-fayda analizi' olduğunu gösterir. Kazananların kazançlarının kaybedenlerin kayıplarından fazla olması Kaldor-Hicks kriterini sağlarken, kaybedenlerin projeyi engellemek için yeterli kaynağa sahip olmaması (tersine telafi mekanizmasının işlememesi) doğrudan Scitovsky Çifte Kriteri'nin sağlandığını doğrular.

Step-by-Step Solution

Analiz kapsamını belirle

İstihdam artışı, trafik yoğunluğu ve hava kalitesi gibi çevresel/sosyal dışsallıklar analize dâhil edilmiştir.

Bu unsurlar, analizin sadece finansal (özel) değil, toplumsal (sosyal) maliyet-fayda analizi olduğunu kanıtlar.

Kaldor-Hicks kriterini test et

Kazananların elde ettiği fayda, kaybedenlerin zararını telafi edebilecek düzeydedir.

Bu durum Kaldor-Hicks kriterinin sağlandığını gösterir.

Scitovsky tersine telafi (reversal) testini uygula

Zarar görenler, projeyi iptal ettirmek için kazananları ikna edecek ödeme gücüne sahip değildir.

Hem Kaldor-Hicks hem de tersine telafinin işlememesi durumu birlikte sağlandığı için geçerli olan en kapsamlı kural Scitovsky Çifte Kriteri'dir.

Fiili ödeme şartını değerlendir

Fiili tazminat ödenmemesi refah kriterini geçersiz kılmaz.

Kaldor-Hicks ve Scitovsky kriterleri yalnızca 'potansiyel' telafiye dayanır.

Key Concept

Maliyet-Fayda Analizinin Kapsamı ve Scitovsky Çifte Kriteri

Estimated Time:1m 30s

Question 57Question →

Tarım ve Orman Bakanlığı, kuraklık riskine karşı su kaynaklarının verimli kullanımı amacıyla "Akıllı Tarımsal Sulama Otomasyonu" projesini hayata geçirmeyi planlamaktadır. Projeye ilişkin öngörülen veriler şunlardır:

- İlk yatırım maliyeti: $750.000 \text{ TL}$
- 1. yıl net sosyal faydası: $500.000 \text{ TL}$
- 2. yıl net sosyal faydası: $625.000 \text{ TL}$
- İskonto faktörleri: 1. yıl için $0,80$ ; 2. yıl için $0,64$

(Not: Projenin ekonomik ömrü 2 yıl olarak kabul edilmektedir.)

Buna göre, projenin Net Bugünkü Değeri (NBD) kaç TL'dir ve maliyet-fayda analizi çerçevesinde proje hakkında verilmesi gereken karar aşağıdakilerden hangisidir?

+50.000 \text{ TL}

; NBD sıfırdan büyük olduğu için proje kabul edilmelidir.

+375.000 \text{ TL}

; NBD sıfırdan büyük olduğu için proje kabul edilmelidir.

+50.000 \text{ TL}

; elde edilen net bugünkü değer, başlangıç maliyetinden (

750.000 \text{ TL}

) düşük olduğu için proje reddedilmelidir.

+70.000 \text{ TL}

; NBD sıfırdan büyük olduğu için proje kabul edilmelidir.

+150.000 \text{ TL}

; NBD sıfırdan büyük olduğu için proje kabul edilmelidir.

Show answer & explanation

Answer: $+50.000 \text{ TL}$ ; NBD sıfırdan büyük olduğu için proje kabul edilmelidir.

Answer

Projenin NBD'si

+50.000 \text{ TL}

'dir ve değer sıfırdan büyük olduğu için proje kabul edilmelidir.

Net Bugünkü Değer (NBD), bir projenin ömrü boyunca sağlayacağı net sosyal faydaların bugünkü değerleri toplamından, ilk yatırım maliyetinin çıkarılmasıyla bulunur. Hesaplamada 1. yılın indirgenmiş değeri

400.000 \text{ TL}

(

500.000 \times 0,80

) ve 2. yılın indirgenmiş değeri

400.000 \text{ TL}

(

625.000 \times 0,64

) olarak bulunur. Toplam faydanın bugünkü değeri (

800.000 \text{ TL}

), ilk yatırım maliyetinden (

750.000 \text{ TL}

) büyük olduğu için NBD

+50.000 \text{ TL}

olarak hesaplanır. NBD pozitif (sıfırdan büyük) çıktığı için projenin kabul edilmesi gerekir.

Step-by-Step Solution

1. yılın net faydasını bugünkü değere indirgemek.

500.000 \times 0,80 = 400.000 \text{ TL}

Gelecekte elde edilecek faydanın zaman değeri dikkate alınarak bugünkü karşılığı bulunmalıdır.

2. yılın net faydasını bugünkü değere indirgemek.

625.000 \times 0,64 = 400.000 \text{ TL}

İkinci yıldaki faydanın bugünkü değerini bulmak için ilgili yılın iskonto faktörü kullanılır.

Net Bugünkü Değeri (NBD) hesaplamak.

\text{NBD} = (400.000 + 400.000) - 750.000 = 800.000 - 750.000 = +50.000 \text{ TL}

Projenin net katkısını görmek için toplam faydanın bugünkü değerinden başlangıç maliyeti çıkarılır.

Karar kuralını uygulamak.

\text{NBD} = +50.000 \text{ TL} > 0

olduğundan proje kabul edilir.

Maliyet-fayda analizinde NBD'si sıfırdan büyük olan (pozitif) projeler toplumsal refahı artırdığı için kabul edilmelidir.

Key Concept

Yatırım Değerleme Yöntemleri: Net Bugünkü Değer (NBD)

Question 58Question →

Tarım ve Orman Bakanlığı, tarımsal sulama altyapısını güçlendirmek amacıyla yürüttüğü bir projeye ilişkin hazırlanan performans denetim raporunda şu bulgulara yer vermiştir:

I. Proje yapımında kullanılacak boru ve ekipmanlar, gereken kalite standartları korunarak piyasadaki en uygun maliyetle tedarik edilmiştir.
II. Temin edilen malzemeler ve mevcut işgücü en iyi şekilde koordine edilerek, ayrılan bütçe ile planlanandan daha uzun bir sulama kanalı inşa edilmiştir.
III. Ancak inşa edilen kanallar, su kaynağının yetersiz olduğu bir güzergâha yapıldığı için projenin nihai amacı olan "bölgedeki tarımsal rekolteyi artırma" hedefine ulaşılamamıştır.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında kamu kaynağının kullanılmasında gözetilmesi gereken genel ilkeler dikkate alındığında; raporda yer alan I, II ve III numaralı durumlar sırasıyla kamu giderlerinin analizindeki (3E) hangi performans kavramlarıyla ilişkilidir?

Tutumluluk – Etkinlik – Etkililik

Etkinlik – Tutumluluk – Etkililik

Tutumluluk – Etkililik – Etkinlik

Etkililik – Etkinlik – Tutumluluk

Etkinlik – Etkililik – Tutumluluk

Show answer & explanation

Answer: Tutumluluk – Etkinlik – Etkililik

Answer

Doğru sıralama Tutumluluk – Etkinlik – Etkililik şeklindedir.

5018 sayılı Kanun ve kamu maliyesi literatürüne göre 3E (Economy, Efficiency, Effectiveness) kuralı; girdi, çıktı ve sonuç ilişkisine dayanır. I. durumda girdilerin ucuza ve kaliteli alınması 'Tutumluluk' kavramıdır. II. durumda bu girdilerle en yüksek faydanın (daha fazla fiziki çıktı) sağlanması 'Etkinlik' kavramıdır. III. durumda ise fiziki olarak başarılı olan bir çıktının nihai amaca (rekolte artışı) hizmet edememesi doğrudan 'Etkililik' sorunu yaşandığını gösterir.

Step-by-Step Solution

I numaralı ifadeyi analiz et.

Girdilerin (boru ve ekipman) kalite korunarak en uygun maliyetle temin edilmesi, kamu kaynağının ucuza mal edilmesini ifade eder. Bu, 'Economy' yani 'Tutumluluk' ilkesidir.

Tutumluluk, belirli kalitedeki girdilerin en düşük maliyetle elde edilmesidir.

II numaralı ifadeyi analiz et.

Eldeki girdilerle (malzeme, işgücü, bütçe) elde edilen çıktının (kanal uzunluğunun) maksimize edilmesi, 'Efficiency' yani 'Etkinlik' (veya Verimlilik) ilkesidir.

Etkinlik, girdi ile çıktı arasındaki rasyonel ilişkinin kurulması, minimum girdiyle maksimum çıktı elde edilmesidir.

III numaralı ifadeyi analiz et.

Elde edilen çıktının (kanalın), asıl amaçlanan nihai sonuca (tarımsal rekolte artışı) hizmet etmemesi, 'Effectiveness' yani 'Etkililik' kavramıyla ilgilidir.

Etkililik, proje çıktılarının planlanan hedeflere ve sonuçlara ne ölçüde ulaştığını ölçer.

Key Concept

Kamu Giderlerinde 3E (Etkinlik, Etkililik, Tutumluluk)

Question 59Question →

Bir büyükşehir belediyesi, kent merkezindeki trafik sıkışıklığını gidermek ve lojistik verimliliği artırmak amacıyla geniş çaplı bir 'Yeraltı Lojistik Tünel Ağı' projesini planlamaktadır. Projenin sosyal fayda-maliyet analizi (FMA) hazırlık sürecinde tespit edilen bazı olası etkiler şunlardır:

I. Tünel güzergâhı üzerindeki ticari gayrimenkullerin kira ve satış değerlerinde beklenen artışlar
II. Yerüstü trafiğinin hafiflemesiyle birlikte şehirdeki karbon salınımının düşmesi ve hava kalitesinin iyileşmesi
III. Lojistik firmalarının taşıma sürelerinin kısalmasına bağlı olarak elde edecekleri yakıt ve amortisman tasarrufları
IV. Eski karayolu güzergâhında faaliyet gösteren dinlenme tesisi ve akaryakıt istasyonlarının yaşayacağı ciro kayıpları

Sosyal fayda-maliyet analizinin temel kuralları çerçevesinde, tespit edilen bu etkilerin sınıflandırılması ve analize dâhil edilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

IV numaralı etki, projenin topluma yüklediği doğrudan reel bir maliyet unsuru olduğundan, yatırımın ekonomik verimliliğini yansıtan net bugünkü değer hesabında mutlak surette gider kalemlerine eklenmelidir.

Kamu yatırımlarında finansal rantın maksimizasyonu hedeflendiğinden, I numaralı gayrimenkul değer artışları projenin en önemli maddi (tanjibl) faydası kabul edilir ve gölge fiyat kullanılarak analize dâhil edilir.

III numaralı etki piyasa fiyatlarıyla kesin olarak ifade edilemediğinden maddi olmayan (soyut) fayda statüsünde değerlendirilirken, I numaralı etki doğrudan (birincil) reel fayda olarak kabul edilip toplumsal refaha eklenmelidir.

I ve IV numaralı etkiler ekonomideki toplam kaynak kapasitesini değiştirmeyen parasal (pekünyer) yansımalar olduğu için çifte sayımı önlemek adına analize dâhil edilmezken; II numaralı etki maddi olmayan (soyut) reel fayda olarak değerlendirilir.

II numaralı etki piyasa mekanizması içinde doğrudan fiyatlandırılamadığı için fayda-maliyet analizlerinde bütünüyle göz ardı edilirken, analiz yalnızca III numaralı etki gibi ölçülebilen maddi (tanjibl) unsurlar üzerinden yürütülür.

Show answer & explanation

Answer: I ve IV numaralı etkiler ekonomideki toplam kaynak kapasitesini değiştirmeyen parasal (pekünyer) yansımalar olduğu için çifte sayımı önlemek adına analize dâhil edilmezken; II numaralı etki maddi olmayan (soyut) reel fayda olarak değerlendirilir.

Answer

Rant artışları (I) ve ciro kayıpları (IV) ekonomideki kaynak kapasitesini değiştirmeyen ve yalnızca el değiştirme niteliğinde olan parasal (pekünyer) etkiler olduğundan çifte sayımı önlemek için analizden dışlanırken; hava kalitesinin iyileşmesi (II) gölge fiyatlama ile analize dâhil edilmesi gereken maddi olmayan (soyut) reel faydadır.

Sosyal fayda-maliyet analizinde, fiyat mekanizmasındaki değişiklikler aracılığıyla bir grubun refahını artırırken diğerini azaltan ve net üretim kapasitesini değiştirmeyen etkilere 'parasal (pekünyer) etkiler' denir. Gayrimenkul değer artışları (I) ve ciro kayıpları (IV) pekünyerdir. Bu etkiler, projenin asıl reel faydası olan zaman ve yakıt tasarrufunun fiyatlara yansımış (kapitalize olmuş) hâli olduğundan, analizde hem yakıt tasarrufunu hem de değer artışını saymak 'çifte sayım' (double counting) hatasına yol açar. Bu yüzden pekünyer etkiler dışlanır. Karbon salınımının azalması (II) ise piyasada alınıp satılmasa da toplum sağlığını artıran maddi olmayan (soyut) reel bir faydadır ve mutlaka analize dâhil edilmelidir.

Step-by-Step Solution

I numaralı etkinin (kira ve değer artışı) sınıflandırılması

Bu etki Parasal (Pekünyer) Faydadır.

Yolun getirdiği zaman tasarrufunun gayrimenkul fiyatlarına yansımasıdır. Toplumda net kaynak artışı yaratmaz, gelir transferidir. Analize dâhil edilmesi çifte sayıma (double counting) neden olur.

II numaralı etkinin (karbon salınımı düşüşü) sınıflandırılması

Bu etki Maddi Olmayan (Soyut/İntanjibl) Reel Faydadır.

Toplumun refahını doğrudan artırır ancak piyasa mekanizmasında hazır bir fiyatı yoktur. FMA'nın temel kuralı gereği gölge fiyatlarla değerlendirmeye alınmalıdır.

III numaralı etkinin (yakıt tasarrufu) sınıflandırılması

Bu etki Maddi (Ölçülebilir/Tanjibl) Reel Faydadır.

Projenin doğrudan amacına hizmet eden ve piyasadaki akaryakıt fiyatları ile kolayca ölçülebilen net kaynak tasarrufudur.

IV numaralı etkinin (ciro kaybı) sınıflandırılması

Bu etki Parasal (Pekünyer) Maliyettir.

Tüketicilerin harcamalarını eski güzergâhtan yeni bölgelere kaydırmasıdır. Tesislerin kaybı başka yerlerde kazanca dönüşeceğinden reel bir toplumsal kaynak kaybı değildir, analize katılmaz.

Seçeneklerin analiz edilen kurallarla eşleştirilmesi

Doğru ifade, I ve IV'ün parasal etki olarak dışlanması, II'nin ise maddi olmayan reel fayda olarak dâhil edilmesi gerektiğini belirten seçenektir.

Diğer seçenekler parasal etkileri reel sanmakta veya soyut faydaları hesaplama dışı bırakmaktadır.

Key Concept

Sosyal Fayda-Maliyet Analizinde Parasal (Pekünyer) ve Reel Etki Ayrımı ile Çifte Sayım (Double Counting) Sorunu

Estimated Time:2m 0s

Question 60Question →

Geniş ölçekli bir raylı sistem projesinin maliyet-fayda analizi (MFA) yapılmaktadır. Projenin tamamlanıp faaliyete geçmesiyle birlikte, yeni metro istasyonlarının çevresindeki konut ve işyeri kiralarında belirgin bir artış yaşanmış, bölgedeki mülk sahiplerinin gelirleri yükselmiştir.

Maliyet-fayda analizi teorisine göre, mülk sahiplerinin elde ettiği bu kira geliri artışının sınıflandırılması ve analize dahil edilme durumu hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Maddi (tangible) fayda niteliğindedir; piyasa fiyatlarıyla nakdi olarak ölçülebildiği için projenin toplam fayda kalemlerine doğrudan ilave edilir.

Doğrudan (birincil) fayda niteliğindedir; projenin temel hedeflerinden biri mülkiyet değerlerini artırmak olduğu için net bugünkü değer hesaplamasına katılır.

Parasal (pekünyer) etki niteliğindedir; asıl faydanın piyasaya yansımasıyla oluşan bir gelir transferi olduğundan, çifte saymayı önlemek amacıyla analize dahil edilmez.

Gerçek olmayan (transfer) etki niteliğindedir; Rozenberg sınıflandırmasına göre devlet bütçesinde doğrudan nakit girişi yaratmadığı için fayda kalemlerine eklenmez.

Maddi olmayan (intangible) fayda niteliğindedir; doğrudan bir emek harcanmadan elde edilen rant artışı olduğundan gölge fiyatlar aracılığıyla hesaplanarak analize katılır.

Show answer & explanation

Answer: Parasal (pekünyer) etki niteliğindedir; asıl faydanın piyasaya yansımasıyla oluşan bir gelir transferi olduğundan, çifte saymayı önlemek amacıyla analize dahil edilmez.

Answer

Parasal (pekünyer) etki niteliğindedir; asıl faydanın piyasaya yansımasıyla oluşan bir gelir transferi olduğundan, çifte saymayı önlemek amacıyla analize dahil edilmez.

Maliyet-fayda analizinde proje etkileri 'gerçek (reel)' ve 'parasal (pekünyer)' olarak ikiye ayrılır. Gerçek etkiler toplumun fiziksel üretim veya tüketim kapasitesini artıran ve hesaba katılması gereken etkilerdir (örn. seyahat süresinin kısalması). Parasal (pekünyer) etkiler ise, nispi fiyatlardaki değişimler sonucunda ortaya çıkan, sadece gelir dağılımını etkileyen ve net refah artışı yaratmayan etkilerdir. Metro istasyonu çevresindeki kira artışları, aslında yolcuların elde ettiği zaman tasarrufunun mülk değerlerine kapitalize olmasından ibarettir. MFA'da zaman tasarrufu zaten gerçek bir fayda olarak hesaplandığından, bir de kira artışını analize eklemek aynı faydanın iki kez toplanmasına (çifte sayma / double counting) neden olur. Bu yüzden parasal faydalar analize dahil edilmez.

Step-by-Step Solution

Kira artışının ekonomide yeni bir mal veya hizmet üretip üretmediğini değerlendir.

Kira artışı yeni bir değer yaratmaz, sadece gelir dağılımını (kiracıdan mülk sahibine) değiştirir.

Maliyet-fayda analizinde (MFA) net refah artışı yaratan gerçek etkiler ile sadece fiyat mekanizmasıyla oluşan parasal etkiler ayırt edilmelidir.

Kira artışının asıl kaynağını belirle.

Kira artışının temel nedeni, metronun sağladığı zaman tasarrufu ve ulaşım kolaylığının piyasa fiyatlarına kapitalize olmasıdır.

Metronun asıl faydası zaten 'zaman tasarrufu' olarak analize dahil edilmektedir.

MFA kurallarını uygula.

Zaman tasarrufunun yanı sıra bir de kira artışını analize dahil etmek aynı faydayı iki kez hesaplamak anlamına gelir (çifte sayma). Bu nedenle parasal (pekünyer) dışsallıklar analize dahil edilmez.

MFA, projenin toplumsal refaha net katkısını bulmayı amaçlar, gelir transferlerini toplamaz.

Key Concept

Parasal (Pekünyer) Fayda ve Çifte Sayma Problemi

Alternative Method

Çifte sayma mantığını test etmek: 'Eğer kiracılar daha fazla kira ödüyorsa, mülk sahibinin kazancı kiracının kaybına eşittir.' Bu durum toplam refahın artmadığını, sadece el değiştirdiğini net bir şekilde gösterir.

Estimated Time:1m 30s

PreviousPage 3 / 6Next

Kamu Giderlerinde Etkinlik ve Maliyet-Fayda Analizi

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Hints

Practice More

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Alternative Method

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes

Answer

Step-by-Step Solution

Key Concept

Common Mistakes