Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

A Ülkesi topraklarında bulunan bir kişi, sınırın hemen diğer tarafında yer alan B Ülkesi'ndeki bir hidroelektrik santralinin fiziksel kontrol mekanizmalarına sınırın ötesinden müdahale ederek santralde büyük bir arızaya ve sonucunda B Ülkesi topraklarında geniş çaplı su baskınlarına yol açmıştır. B Ülkesi'nin, suçun icra hareketleri kendi dışında başlamış olsa da meydana gelen neticenin kendi ülkesinde gerçekleşmiş olmasına dayanarak bu kişi üzerinde yargı yetkisi kullanması, uluslararası hukukta aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Devletlerin cezai yargı yetkisi belirlenirken kullanılan 'koruma ilkesi', devletin güvenliğini, para birimini veya resmi belgelerinin bütünlüğünü korumaya odaklanırken; başka bir ilke, suçun tüm uluslararası toplumun ortak değerlerini hedef alması nedeniyle her devlete yargılama yetkisi tanımaktadır. Bu çerçevede, 'insanlığın ortak düşmanı' ($hostis$ $humani$ $generis$) olarak kabul edilen bir failin yargılanmasında kullanılan yetki dayanağına uygun düşen suç aşağıdakilerden hangisidir?

Yabancı bir ülkenin vatandaşı olan ve Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir uyrukluk bağı bulunmayan bir şahsın, ikamet ettiği ülkede kurduğu bir matbaada gerçeğe aykırı 'Türkiye Cumhuriyeti Diplomatik Pasaportu' ve 'E-Vize Onay Barkodları' üreterek üçüncü şahıslara sattığı tespit edilmiştir. Uluslararası hukukta devletin yetkisini düzenleyen esaslar dikkate alındığında, suçun işlendiği yer ve failin milliyeti gözetilmeksizin Türkiye'nin bu şahıs üzerinde yargı yetkisi kullanabilmesini sağlayan hukuki dayanak aşağıdakilerden hangisidir?

A ülkesi vatandaşı olan X, A ülkesi topraklarındayken sınırın hemen diğer tarafında bulunan B ülkesi vatandaşı Y'ye ateş etmiş ve Y, vurularak B ülkesi topraklarında hayatını kaybetmiştir. Olayın ardından B ülkesi yetkili makamları, suç teşkil eden fiilin neticesinin kendi egemenlik alanında (B ülkesinde) gerçekleştiğini ileri sürerek X hakkında ceza yargılaması yapmak üzere harekete geçmiştir.

Buna göre, B ülkesinin yargı yetkisini kullanma talebi uluslararası hukukta yer alan aşağıdaki yetki ilkelerinden hangisine dayanmaktadır?

A Devleti vatandaşı olan (X), sürekli ikamet ettiği B Devleti sınırları içerisinde bulunduğu sırada, C Devleti merkezli özel bir ticari işletmenin bilişim sistemlerine sızarak haksız menfaat temin etmiştir. Söz konusu siber suç eyleminin ardından A Devleti'ne dönen (X) hakkında, suçun işlendiği yerin kendi ülkesi olmamasına, mağdurun kendi vatandaşı bulunmamasına ve eylemin devletin siyasi, ekonomik veya askeri güvenliğini doğrudan hedef almamasına rağmen, A Devleti adli makamlarınca ceza soruşturması başlatılmıştır.

Uluslararası hukuk bağlamında, A Devleti'nin olayla hiçbir yersel (mülki) bağı bulunmamasına rağmen yargı yetkisini kullanmasının hukuki dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

A devleti vatandaşı olan bir milis lideri, B devleti sınırları içerisinde gerçekleşen bir silahlı çatışma sırasında sivil halka yönelik geniş çaplı ve sistematik katliamlar gerçekleştirmiştir. Yıllar sonra bu kişi, turist olarak gittiği C devletinde yakalanmıştır. C devleti mahkemeleri, suçun işlendiği yer ile kendi ülkesi arasında veya fail ile mağdurların uyrukluğu bağlamında hiçbir hukuki bağı (mülki veya şahsi) bulunmamasına rağmen, fiillerin soykırım ve insanlığa karşı suçlar kapsamında olması nedeniyle bu kişiyi yargılamaya başlamıştır.

Buna göre, C devletinin bu yargılamayı yaparken dayandığı uluslararası hukuk yetki kuralı aşağıdakilerden hangisidir?

X Devleti'nin görevdeki Dışişleri Bakanı hakkında, daha önceki bir görevi sırasında ve özel kapasitesiyle uluslararası suçlar işlediği iddiasıyla Y Devleti mahkemeleri tarafından tutuklama emri çıkarılarak yargılanmak istenmektedir. Uluslararası Adalet Divanının 2002 tarihli Tutuklama Emri (Yerodia) kararı ve uluslararası hukukta devlet görevlilerinin bağışıklık rejimleri dikkate alındığında, bu duruma ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yabancı uyruklu bir şahıs, kendi ülkesinde kurduğu gizli bir tesiste gerçeğe aykırı olarak yüksek miktarda sahte Türk Lirası basmış ve bu paraları uluslararası piyasaya sürerek Türkiye Cumhuriyeti'nin mali yapısını ve ekonomisini çökertmeyi amaçlamıştır. Bu şahıs, bir süre sonra turistik amaçla Türkiye'ye giriş yaptığı sırada havalimanında kolluk kuvvetleri tarafından yakalanmıştır.

Yukarıdaki senaryoda, Türkiye'nin kendi sınırları dışında ve yabancı bir kimse tarafından işlenen bu suç dolayısıyla yargı yetkisini kullanması, uluslararası ceza hukukundaki hangi ilkeye dayanmaktadır?

Omega Devleti'nin Başbakanı, uzun yıllar süren görev süresinin bitiminden sonra kişisel bir ziyaret için gittiği Delta Devleti'nde, kendi iktidarı döneminde sivil nüfusa karşı sistematik bir biçimde uluslararası suçlar işlediği iddiasıyla gözaltına alınmıştır. Uluslararası Adalet Divanının devletin en üst düzey yetkililerinden oluşan 'Üçlü' (Devlet Başkanı, Başbakan, Dışişleri Bakanı) yapının bağışıklıklarına dair tutuklama müzekkerelerine ilişkin emsal içtihatları dikkate alındığında, eski makam sahibinin hukuki statüsü ve yargılanabilirliği bağlamında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Alfa devleti vatandaşı olan bir kişi, Beta devleti topraklarında gerçekleşen silahlı bir çatışma bağlamında sivil halka karşı sistematik işkence eylemlerini organize etmiş ve yönetmiştir. Bu eylemlerde hayatını kaybedenlerin tamamı Beta ve Gama devleti vatandaşlarıdır. Söz konusu kişi olaylardan yıllar sonra, turistik amaçla giriş yaptığı Delta devleti sınır kapısında rutin bir pasaport kontrolü sırasında tespit edilerek yakalanmıştır. Delta devleti savcılığı, kişinin kendi vatandaşlarına veya devletin temel güvenlik çıkarlarına yönelik herhangi bir eylemi bulunmamasına rağmen, insanlığa karşı suç teşkil eden bu fiillerinden dolayı şüpheliyi kendi ulusal mahkemelerinde yargılamaya karar vermiştir.

Uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde, Delta devletinin bu olayda yargı yetkisini kullanmasının hukuki dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Günümüzde siber ağlar üzerinden organize olarak uluslararası ölçekte köle ticareti ve sistematik insan kaçakçılığı faaliyetleri yürüten bir örgütün yöneticisi, hiçbir resmi sıfatı bulunmaksızın aktarmalı bir uçuş için bulunduğu 'Zümrüt Cumhuriyeti' havalimanında tesadüfen gözaltına alınmıştır.

Zümrüt Cumhuriyeti adli makamları yürüttükleri ön soruşturmada; söz konusu suç eylemlerinin hiçbir aşamasının kendi ülkelerinde gerçekleşmediğini, tespit edilebilen fail veya mağdurlardan hiçbirinin kendi vatandaşları olmadığını ve devletin milli güvenliğini, mali yapısını veya siyasi bağımsızlığını doğrudan hedef alan bir unsur bulunmadığını saptamıştır. Buna rağmen, söz konusu suçların uluslararası hukuk çerçevesinde taşıdığı ağırlık gerekçe gösterilerek fail hakkında Zümrüt Cumhuriyeti ulusal mahkemelerinde yargılama süreci başlatılmıştır.

Zümrüt Cumhuriyeti'nin bu davada yargı yetkisini tesis etmesinin hukuki dayanağı ve kullandığı yetki kuralı aşağıdakilerden hangisinde en doğru şekilde ifade edilmiştir?

Vega Devleti'nin görev süresi sona ermiş olan eski Dışişleri Bakanı, tatil amacıyla bulunduğu komşu bir ülkede gözaltına alınmıştır. İlgili şahsın, hem bakanlığı döneminde tamamen özel kapasitesiyle yürüttüğü şahsi ticari faaliyetlerinden kaynaklanan yolsuzluk iddiaları hem de görevdeyken resmi sıfatıyla verdiği bazı talimatların uluslararası hukuku ihlal ettiği gerekçesiyle yerel makamlarca yargılanması talep edilmektedir.

Buna göre, Uluslararası Adalet Divanının 2002 tarihli Tutuklama Emri (Yerodia) Davası'nda ortaya koyduğu ilkeler çerçevesinde, söz konusu eski Dışişleri Bakanının bağışıklık statüsüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Turistik amaçla X ülkesinde bulunan Y ülkesi vatandaşı bir şahıs, burada karıştığı bir hırsızlık suçunun ardından vatandaşı olduğu Y ülkesine kaçmıştır. X ülkesinin suçlunun iadesi yönündeki talebini 'kendi vatandaşını iade etmeme' kuralı gereğince reddeden Y ülkesi yetkili makamları, şahsı kendi mahkemelerinde yargılamaya karar vermiştir.

Buna göre, Y ülkesinin yurt dışında suç işleyen kendi vatandaşı üzerinde yargı yetkisi kullanması uluslararası hukuktaki yetki ilkelerinden hangisine dayanmaktadır?

P devleti siciline kayıtlı bir araştırma gemisinde görevli uzman Y, açık denizlerde seyir halindeyken geminin atık sistemine müdahale ederek yüksek oranda zehirli endüstriyel kimyasalları kasıtlı olarak denize boşaltmıştır. Okyanus akıntılarıyla taşınan bu toksik maddeler, haftalar sonra R devletinin karasularına girerek R devletinin kıyı şeridinde telafisi imkânsız bir çevre felaketine ve yerel balıkçılık endüstrisinin çökmesine neden olmuştur. R devleti adli makamları, eylemin icra edildiği yer kendi egemenlik sahası dışında kalsa da, suçun tamamlayıcı unsurunun ve asıl yıkıcı neticesinin kendi ülkesinde meydana geldiğini karara bağlayarak Y hakkında yakalama kararı çıkarmıştır.

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisinin sınırlandırılması bağlamında, R devletinin bu olayda yargı yetkisini temellendirdiği ana kural aşağıdakilerden hangisidir?

Vega Cumhuriyeti uyruklu bir gazeteci, resmi bir organizasyonu takip etmek üzere görevli olarak bulunduğu Sirius Devleti sınırları içerisinde karıştığı bir trafik kazasında, taksirle bir yerel vatandaşın ölümüne sebebiyet vermiştir. Kazanın hemen ardından, hakkında herhangi bir adli işlem veya tutuklama kararı çıkarılmadan kendi ülkesi olan Vega Cumhuriyeti'ne dönen gazeteci hakkında, Vega makamları tarafından söz konusu eylem nedeniyle ceza davası açılmıştır.

Vega Cumhuriyeti'nin, suçun yurt dışında işlenmiş olmasına ve mağdurun yabancı uyruklu olmasına bakılmaksızın, sırf failin kendi vatandaşı olması gerekçesiyle ceza yargı yetkisini kullanması, uluslararası hukukta yer alan aşağıdaki ilkelerden hangisinin bir sonucudur?

Delta Cumhuriyeti, silahlı kuvvetlerinin lojistik ve altyapı modernizasyonu kapsamında ihtiyaç duyduğu özel üretim çelik zırh plakalarını tedarik etmek amacıyla, komşusu Omega Cumhuriyeti'nde faaliyet gösteren özel bir çelik döküm firmasıyla uluslararası bir alım satım sözleşmesi imzalamıştır. Sözleşme şartlarına uyulmaması ve ödemelerin aksaması nedeniyle ilgili firma, Omega Cumhuriyeti'nin yerel mahkemelerinde Delta Cumhuriyeti aleyhine alacak ve tazminat davası açmıştır. Davaya katılan Delta Cumhuriyeti temsilcileri, yapılan alımın münhasıran ordunun donatılması ve milli güvenlik gibi üstün bir devlet yetkisine dayandığını, bu nedenle yerel mahkemenin yargı yetkisinin bulunmadığını iddia etmiştir.

Modern uluslararası hukukta genel kabul gören 'sınırlı (kısıtlı) yargı bağışıklığı' teorisi ve ilgili uluslararası sözleşmeler dikkate alındığında, bu uyuşmazlığın hukuki nitelendirmesi ve yargı yetkisi hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Lapisya Cumhuriyeti'nin Başbakanı, mevkidaşıyla görüşmelerde bulunmak üzere Zümrüt Federasyonu'na resmi bir ziyarette bulunmuştur. Zümrüt Federasyonu'ndaki yerel bir savcı, Başbakan'ın hem kendi ülkesinde görevdeyken şahsi menfaati için gerçekleştirdiği iddia edilen ulusötesi bir dolandırıcılık eyleminden, hem de resmi politikaları kapsamında insanlığa karşı suç teşkil ettiği öne sürülen bazı talimatlarından dolayı hakkında yakalama emri talep etmiştir.

Uluslararası Adalet Divanı'nın Tutuklama Emri (Arrest Warrant) Kararı'nda ortaya konan ilkeler ve güncel uluslararası hukuk kuralları göz önüne alındığında, söz konusu Başbakan'ın durumu hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

X Devleti vatandaşı olan (A), Y Devleti'nin başkentindeki bir alışveriş merkezinde çıkan tartışma sonucunda Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı (B)'yi kasten ağır şekilde yaralamış ve ardından ülkesine (X Devleti'ne) kaçmıştır. Türk Ceza Kanunu hükümleri çerçevesinde Türkiye, mağdur (B)'nin kendi vatandaşı olması hususunu temel gerekçe göstererek fail (A) hakkında soruşturma başlatmış ve X Devleti'nden failin iadesini talep etmiştir. Yapılan hukuki incelemede; suçun Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi, askeri veya ekonomik şahsiyetine ve bağımsızlığına yönelik doğrudan bir tehdit oluşturmadığı ve uluslararası toplumun tamamına karşı işlenen, jus cogens (emredici kural) niteliğindeki suçlar kategorisinde yer almadığı belirlenmiştir.

Bu olayda Türkiye'nin ceza yargı yetkisi iddia etmesinin uluslararası hukuktaki dayanağı ve ilgili ilkenin nitelendirilmesi konusunda aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Sirius Cumhuriyeti, ülkesinde yaşanan şiddetli kuraklık nedeniyle halkın temel gıda ihtiyacını karşılamak amacıyla (kamusal amaç) uluslararası piyasadan tonlarca buğday satın almış ve bu buğdayın taşınması için Vega Devleti'nde mukim özel bir denizcilik firmasıyla standart bir navlun (taşıma) sözleşmesi akdetmiştir. Taşıma ücretinin ödenmemesi üzerine Vega firması, Sirius Cumhuriyeti aleyhine Vega mahkemelerinde alacak davası açmıştır. Sirius Cumhuriyeti, sözleşmenin nihai amacının ulusal gıda güvenliğini sağlamak ve hayati bir kamu hizmetini ifa etmek olduğunu belirterek davada 'yargı bağışıklığı' (jurisdictional immunity) ilk itirazında bulunmuştur.

Günümüz uluslararası hukukunda kural olarak benimsenen 'sınırlı (dar) yargı bağışıklığı' teorisine göre, Vega mahkemesinin bu itiraza karşı vereceği karar ve temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

Japonya'nın başkenti Tokyo'da meydana gelen bir olayda, Arjantin vatandaşı bir şahıs, orada bir inşaat projesinde çalışmakta olan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir mühendisi darbederek değerli eşyalarını çalmıştır. Gerçekleşen bu eylem, deniz haydutluğu, soykırım veya insanlığa karşı suçlar gibi tüm uluslararası toplumu ilgilendiren evrensel bir nitelik taşımamaktadır. Buna rağmen Türk adli makamlarının, suçun mağdurunun Türk vatandaşı olmasını gerekçe göstererek yabancı fail hakkında yargı yetkisi kullanabilmesi, uluslararası hukuktaki aşağıdaki yetki ilkelerinden hangisine dayanır?