Uluslararası Sorumluluk

$A$ Devleti'nin gümrük biriminde görevli bir memur, kendisine verilen kesin talimatlara ve yetki sınırlarına aykırı hareket ederek, $B$ Devleti'nin resmi bir heyetine ait olan ve gümrük muafiyeti bulunan hassas bilimsel ölçüm cihazlarına el koymuştur. El konulan bu cihazlar, depolama sırasında memurun ihmali sonucunda meydana gelen bir kaza nedeniyle tamamen tahrip olmuş ve tamiri mümkün olmayacak şekilde kullanılamaz hale gelmiştir. $A$ Devleti yönetimi, memurun kendi yetkisini aşarak ($ultra$ $vires$) hareket ettiğini ve bu nedenle devletin bir sorumluluğunun bulunmadığını, ayrıca cihazlar yok olduğu için onarımın mümkün olmadığını savunmaktadır.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) 'Devletin Uluslararası Sorumluluğu' hakkındaki Taslak Maddeleri uyarınca, bu olayda $A$ Devleti'nin sorumluluğu ve onarım yükümlülüğü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta, kural olarak özel kişilerin eylemleri devlete isnat edilemez ve bu nedenle devletin doğrudan sorumluluğunu doğurmaz. Ancak, bir grup sivil göstericinin yabancı bir devletin konsolosluk binasını işgal etmesi olayında, ev sahibi devletin resmi makamları başlangıçta eyleme müdahil olmamış; fakat daha sonra yaptıkları resmi açıklamalarla eylemi onayladıklarını, desteklediklerini ve kendi politikalarının bir parçası olarak sürdüreceklerini ilan etmişlerdir.

2001 tarihli 'Devletlerin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğu Hakkında Madde Taslağı' (ILC Metni) uyarınca, başlangıçta özel nitelikte olan bu eylemlerin devlete isnat edilmesini sağlayan hukuki dayanak aşağıdakilerden hangisidir?

Turistik amaçla Alpha isimli yabancı bir devlette bulunan Beta Devleti vatandaşı bir kişi, haksız bir idari işlem sonucu zarara uğramıştır. Beta Devleti, vatandaşının yaşadığı bu mağduriyeti devletler arası bir uyuşmazlık haline getirerek Alpha Devleti'nin uluslararası sorumluluğunu ileri sürmek istemektedir.

Bu olayda Beta Devleti'nin koruma yetkisini uluslararası alanda kullanabilmesi için, kural olarak mağdur vatandaşın öncelikle yerine getirmesi gereken hukuki şart aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) Devletin Uluslararası Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeleri'ne göre, bir fiilin devlete isnat edilebilmesi (atıf yapılabilmesi) için belirli kurallar öngörülmüştür.

Buna göre;
I. Devletin hiçbir ihmali (due diligence ihlali) veya yönlendirmesi olmaksızın, tamamen kendi inisiyatifiyle hareket eden sivil bir vatandaşın yabancı bir turiste saldırması
II. Bir polis memurunun, resmi üniformasıyla görev yaparken kendisine verilen yetkileri açıkça aşarak (ultra vires) ve talimatlara aykırı davranarak yabancı bir diplomata zarar vermesi
III. Devlete karşı silahlı mücadele yürüten ancak nihayetinde bastırılan başarısız bir isyancı hareketin (devrimci grubun) çatışmalar sırasında yabancı yatırımları tahrip etmesi
IV. Mevcut hükümeti devirerek yeni hükümeti kuran başarılı bir isyancı hareketin, iktidara gelmeden önceki silahlı eylemleri

yukarıdaki eylemlerden hangileri ilgili devlete isnat edilemez?

Uluslararası hukukta devletlerin sorumluluğu kural olarak uluslararası hukuka aykırı bir fiilin varlığına dayanır. Ancak günümüzde nükleer enerji santrallerinin işletilmesi, uzay faaliyetleri veya tehlikeli maddelerin taşınması gibi uluslararası hukukça yasaklanmamış (hukuka uygun) fakat yüksek risk taşıyan faaliyetler sonucunda sınır aşan zararların meydana gelmesi durumu özel sorumluluk rejimlerine konu olmaktadır.

Buna göre, uluslararası hukukta hukuka uygun fiillerden kaynaklanan (kusursuz/risk) sorumluluk rejimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Zeta Cumhuriyeti'nde meydana gelen siyasi çalkantılar sürecinde bazı uluslararası nitelikli hadiseler vuku bulmuştur:

I. Emniyet teşkilatına mensup bir komiser, resmi üniforması üzerinde ve nöbet saatinde olmasına rağmen, amirlerinin kesin yasağını çiğneyerek ve yetkilerini açıkça aşarak (ultra vires) komşu ülkenin büyükelçilik binasına ateş açmıştır.
II. Hiçbir devlet yönlendirmesi veya kontrolü altında olmayan sıradan şehir sakinleri, anlık bir provokasyonla limandaki yabancı bir ticaret gemisine hasar vermiştir. Güvenlik güçleri olaya derhal müdahale etmiş ve devletin herhangi bir önleme ihmali (due diligence eksikliği) tespit edilmemiştir.
III. Ülkenin güneyini kontrol eden bir direniş cephesi, çatışmalar sırasında yabancı yatırımcılara ait fabrikaları tahrip etmiştir. Bu direniş cephesi, aylar süren mücadelenin ardından mevcut hükümeti devirerek Zeta Cumhuriyeti'nin resmi ve meşru otoritesi statüsünü kazanmıştır.
IV. Kuzey bölgesindeki bağımsızlık yanlısı silahlı bir oluşum, sınır ötesi operasyonlar düzenlemiş, ancak nihayetinde devletin kolluk kuvvetlerince tamamen tasfiye edilmiştir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu tarafından hazırlanan Devletin Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler dikkate alındığında, bu vakaların Zeta Cumhuriyeti'ne atfedilmesi (isnadiyeti) konusunda aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi isabetlidir?

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından 2001 yılında kabul edilen 'Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler' uyarınca, bir haksız fiilin devlete isnat edilebilirliği (atıf) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukun işleyişinde asli (birincil) kurallar devletlerin uyması gereken yükümlülükleri belirlerken, tali (ikincil) kurallar bu yükümlülüklerin ihlal edilmesi durumunda ortaya çıkacak hukuki sonuçları ve sorumluluk rejimini düzenler. Birleşmiş Milletler çatısı altında teamül kurallarının kodifikasyonu sonucu ortaya konan ve devletin uluslararası sorumluluğunun tesis edilebilmesi için belirli asgari unsurların bir araya gelmesini arayan bir çerçeve kabul edilmiştir.

X Devleti'nin resmi sahil güvenlik gemisi, açık denizlerde devriye gezerken amirlerinin kesin talimatlarının dışına çıkarak (yetki aşımı) Y Devleti bandıralı bir sivil araştırma gemisine hukuka aykırı şekilde müdahale etmiş ve gemiyi durdurmuştur. Olayda gemiye veya mürettebata hiçbir maddi zarar verilmemiş, devletin bu yönde kasıtlı bir politikası (kusuru) bulunmamış ve gemi kısa süre sonra serbest bırakılmıştır. Y Devleti, X Devleti'ne karşı uluslararası sorumluluk iddiasında bulunmuştur.

Bu olay bağlamında, devletin uluslararası sorumluluğunun 'kurucu unsurları' ve ikincil kuralların doğası dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

2001 tarihli 'Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler' (ILC) çerçevesinde, bir fiilin devlete 'isnat edilebilirliği' (attribution) hususunda aşağıda yer alan hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

X ve Y devletleri arasında, Y devleti vatandaşlarının X devletindeki yatırımlarının karşılıklı korunmasına dair yürürlükte bir ikili antlaşma bulunmaktadır. X devletinin bir eyalet valisi, merkezi hükümetin sarih talimatlarına ve ulusal anayasal sınırlarına tamamen aykırı hareket ederek, Y devleti uyruklu bir şirketin faaliyetlerini süresiz durdurmuş ve tesislerine el koymuştur. Şirketin faaliyetleri dursa da henüz tesislere yönelik fiziksel bir hasar meydana gelmemiştir. Y devleti, uluslararası sorumluluk kuralları çerçevesinde X devletine karşı talepte bulunmuştur. X devleti ise; valinin idari yetkisini aştığını, olayda merkezi idarenin hiçbir kastı veya ihmali (kusuru) bulunmadığını ve fiili bir zararın henüz doğmadığını ileri sürerek sorumluluk iddialarını reddetmiştir.

Buna göre, devletin uluslararası sorumluluğuna ilişkin gelenekselleşmiş kodifikasyon kuralları (ikinci derece kurallar) ışığında, somut olayda sorumluluğun doğması ve kurucu unsurları hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi hukuken isabetlidir?

Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonunca kodifiye edilen "Devletin Uluslararası Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeler" bağlamında, hukuka aykırı fiillerin devlete isnadiyeti (atıf) kuralları üzerine yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

A Devleti, ülkesinde yaşanan ve önceden öngörülemeyen büyük bir çevresel felaket nedeniyle derin bir ekonomik krize girmiştir. A Devleti, halkının temel yaşam ihtiyaçlarını karşılamak ve çökme tehlikesi altındaki altyapısını korumak amacıyla bilinçli bir tercih yaparak, B Devleti ile olan ikili ticaret antlaşmasından doğan yükümlülüklerini askıya almış ve antlaşma kapsamındaki bazı mallara el koymuştur. Ancak uluslararası bir araştırma komisyonu raporu, A Devleti'nin yıllardır sürdürdüğü ihmalkâr ve denetimsiz sanayi politikalarının bu çevresel felaketin yıkıcı boyutlara ulaşmasında doğrudan ve önemli bir katkısı olduğunu ortaya koymuştur. Öte yandan A Devleti, kriz döneminde kamu düzenini sağlama gerekçesiyle ülkesindeki mülteci gruplarına yönelik sistematik işkence uygulamalarına da girişmiştir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) 'Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Dolayı Devletin Sorumluluğu' taslak maddelerine göre, A Devleti'nin bu eylemleri dolayısıyla hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hallere başvurup başvuramayacağı konusunda aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası Hukuk Komisyonunun (ILC) "Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Dolayı Devletin Sorumluluğu" taslak maddelerine göre; rıza, meşru müdafaa, karşı önlemler, mücbir sebep, tehlike hali ve zaruret hali, bir eylemin hukuka aykırılığını ortadan kaldıran haller olarak düzenlenmiştir. Ancak bu kuralların mutlak bir istisnası bulunmaktadır.

Buna göre, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran haller aşağıdaki durumların hangisinde hiçbir şekilde ileri sürülemez?

Birleşmiş Milletler (BM) Barış Gücü operasyonları gibi durumlarda, bir devletin kendi ulusal askerî birliklerini uluslararası bir örgütün emrine tahsis etmesi sıkça karşılaşılan bir durumdur. Bu birliklerin görevlerini yerine getirirken uluslararası hukuku ihlal etmeleri hâlinde, ortaya çıkan zarardan dolayı doğacak uluslararası sorumluluğun kime atfedileceği sorunu gündeme gelmektedir.

Uluslararası sorumluluk hukuku kurallarına göre, tahsis edilen bu askerî birliklerin eylemlerinin uluslararası örgüte atfedilebilmesi (isnat edilebilmesi) için aranması gereken temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

Birleşmiş Milletler üyesi A devleti, taraf olduğu ve yabancı basın mensuplarının haklarını güvence altına alan bir antlaşmaya aykırı nitelikte kısıtlayıcı bir iç hukuk normu kabul etmiştir. Bu norma dayanarak, A devletinin güvenlik güçleri yasal yetki sınırlarını açıkça aşarak (ultra vires) ve keyfî bir biçimde yabancı bir gazetecinin mesleki ekipmanlarına el koymuştur. Olay neticesinde gazetecinin henüz iç hukukta dava açmadığı ve A devletine yönelik kanıtlanmış bir maddi zarar talebinin oluşmadığı bilinmektedir.

Bu olay bağlamında, A devletinin uluslararası sorumluluğunun doğması ve sorumluluğun "kurucu unsurları" hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi uluslararası hukuk kurallarına göre doğrudur?

Kuzey ve Güney devletleri arasında sınır güvenliği konusunda yaşanan gerilimler sırasında, Güney Devleti'ne ait sınır muhafızları tamamen kendi inisiyatifleriyle hareket ederek Kuzey Devleti'nin sınır kapısındaki resmi bayrağını alenen yakmış ve devletin onuruna ağır bir saygısızlıkta bulunmuştur. Bu eylem sonucunda Kuzey Devleti herhangi bir finansal kayba veya malvarlığı eksilmesine uğramamış, ancak ciddi bir manevi (soyut) zarara maruz kalmıştır.

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) Devletin Sorumluluğuna İlişkin Maddeleri uyarınca; ihlalin yapısı gereği fiili duruma dönülmesini ifade eden 'restitutio in integrum' (eski hale getirme) imkânının bulunmadığı ve maddi zararın oluşmadığı bu özgül vakada, Kuzey Devleti'nin zararının giderilmesi bağlamında talep edebileceği en uygun hukuki onarım biçimi ve gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (ILC) 'Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Dolayı Devletin Sorumluluğu' taslak maddelerine göre, hukuka aykırılığı ortadan kaldıran haller belirli şartlara ve kısıtlamalara tabidir.

Kratos Devleti, komşusu Bia Devleti ile imzaladığı ticari antlaşma kapsamındaki teslimat yükümlülüklerini, ülkesinde aniden meydana gelen ve sınır yollarını tamamen tahrip eden benzeri görülmemiş bir kasırga nedeniyle yerine getirememiştir. Aynı süreçte Kratos Devleti, kasırganın yarattığı kaostan doğan güvenlik zafiyetini gerekçe göstererek Bia Devleti'nin topraklarının bir kısmını askeri güçle işgal etmiştir. Kratos Devleti, teslimatın yapılamamasını elinde olmayan karşı konulmaz fiziki nedenlere bağlarken; işgal eylemini 'devletin temel çıkarlarını ağır ve yakın bir tehlikeye karşı korumanın tek yolu' olduğu gerekçesiyle zaruret hali (necessity) olarak savunmuştur. Kratos Devleti'nin krizin meydana gelmesinde hiçbir ihmali veya doğrudan katkısı bulunmamaktadır.

Bu olaya ilişkin ILC taslak maddeleri çerçevesinde yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi uluslararası hukuk açısından kesinlikle doğrudur?

X ve Y devletleri arasında hava sahasının ihlaline ve izinsiz askeri uçuşlara karşı ikili bir antlaşma bulunmaktadır. X devletinin hava kuvvetlerine mensup bir askeri pilot, komutanlarının kesin talimatlarına ve önceden onaylanmış uçuş planına aykırı davranarak (ultra vires) tamamen kendi inisiyatifiyle Y devletinin hava sahasına girmiş ve kısa bir süre sonra geri dönmüştür. Bu ihlal neticesinde Y devletinde herhangi bir can, mal kaybı veya maddi zarar meydana gelmemiştir. Y devleti, antlaşmanın ihlal edildiğini belirterek uluslararası sorumluluk iddiasında bulunmuştur. X devleti ise pilotun yetki sınırlarını aşarak bireysel hareket ettiğini (devlet idaresinin kusuru olmadığını) ve Y devletinin somut bir zarara uğramadığını ileri sürerek sorumluluğu reddetmektedir.

Uluslararası Hukuk Komisyonunun (ILC) 2001 tarihli 'Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerden Dolayı Devletin Sorumluluğu' taslak maddeleri dikkate alındığında, sorumluluğun kurucu unsurları bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi isabetlidir?

X Devleti vatandaşı olan ve Y Devleti'nde ikamet eden gazeteci Bay M, Y Devleti güvenlik güçleri tarafından haksız yere gözaltına alınmış ve ekipmanlarına el konulmuştur. Serbest bırakıldıktan hemen sonra, Y Devleti mahkemelerine herhangi bir başvuru yapmadan doğrudan X Devleti Dışişleri Bakanlığına giderek kendisi adına Y Devleti'nden tazminat talep edilmesi için diplomatik koruma hakkının kullanılmasını istemiştir. X Devleti de bu talebi kabul ederek Y Devleti'ne resmi bir nota vermiştir.

Uluslararası hukuka göre, bu olayda diplomatik korumanın işletilmesi süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Gama Devleti vatandaşı olan Bayan K, Delta Devleti'nde yürütmekte olduğu bilimsel araştırmalar sırasında Delta Devleti istihbarat görevlilerince hukuka aykırı şekilde alıkonulmuş ve ağır hak ihlallerine maruz kalmıştır. Olayın ardından Delta Devleti, ulusal güvenlik gerekçesiyle çıkardığı bir idari kararname ile istihbarat birimlerinin söz konusu tarihlerdeki eylemlerine karşı yapılabilecek her türlü yargısal ve idari başvuruyu kesin olarak yasaklamıştır. Bayan K'nin sınır dışı edilmesinin ardından Gama Devleti, kendi vatandaşına yapılan bu muamele nedeniyle uğranılan zararın tazmini için derhal diplomatik koruma hakkını kullanmak üzere Delta Devleti'ne başvurmuştur. Delta Devleti ise bu girişime 'iç hukuk yollarının tüketilmediği' gerekçesiyle itiraz etmiştir.

Uluslararası teamül hukuku ve Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonunun (ILC) 2006 tarihli Diplomatik Koruma Taslak Maddeleri dikkate alındığında, bu olaydaki itirazın hukuki durumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?