Examkin

Dil Bilgisi

823 soru

Soru 721Soru →

İsimler; karşıladıkları varlığın niteliğine göre somut ve soyut, varlıkların sayılarına göre ise tekil, çoğul ve topluluk ismi olarak sınıflandırılırlar. Ayrıca isimler, iyelik ekleri alarak aitlik bildirirler.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde topluluk ismi, soyut isim ve iyelik eki almış bir isim bir arada kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kurul, üyelerin sadakatini ödüllendirmek amacıyla özel bir tören düzenledi.

Cevap

Doğru cevap, topluluk ismi (kurul), soyut isim (sadakat) ve iyelik eki almış ismin (sadakat-i) bir arada bulunduğu seçenektir.
Doğru seçenek olan ifadede 'kurul' sözcüğü bir heyeti/grubu temsil ettiği için topluluk ismidir. 'Sadakat' kavramı duyu organlarıyla algılanamadığı için soyut bir isimdir. 'Üyelerin sadakati' yapısında ise 'sadakat' ismi, tamlanan ekini alarak (iyelik eki) kime ait olduğunu belirtmiştir. Bu üç özellik aynı cümlede birleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki isimleri türlerine göre belirleyin.
'Kurul' sözcüğü, biçimce tekil olsa da çokluk anlamı taşıdığı için bir topluluk ismidir.
Topluluk isimleri, çoğul eki almadan birden fazla varlığı karşılayan isimlerdir.
2
Soyut kavramları temsil eden sözcükleri tespit edin.
'Sadakat' sözcüğü, beş duyu organıyla algılanamayan bir kavram olduğu için soyut isimdir.
Zihinsel veya duygusal kavramları karşılayan isimler soyut olarak sınıflandırılır.
3
İsimlerin aldığı ekleri, özellikle aitlik (iyelik) eklerini inceleyin.
'Üyelerin sadakati' tamlamasında, 'sadakat' isminin sonundaki '-i' eki, o sadakatin üyelere ait olduğunu bildiren 3. tekil şahıs iyelik ekidir.
İsim tamlamalarında tamlanan eki her zaman bir iyelik ekidir.

Anahtar Kavram

İsimlerin Anlam ve Sayı Bakımından Sınıflandırılması ile İyelik Ekleri

İpuçları

1
Cümledeki 'kurul', 'ordu', 'takım' gibi sözcüklerin çoğul eki almadan grup bildirdiğine dikkat edin.
2
Bir ismin iyelik eki alıp almadığını anlamak için başına 'onun, benim, senin' gibi zamirler getirerek kontrol edebilirsiniz.
3
İsim tamlaması olan yerlere odaklanın; 'X'in Y'si' yapısındaki Y her zaman iyelik eki almış bir isimdir.

Daha Fazla Pratik

İsim tamlamalarındaki tamlayan ve tamlanan eklerinin hangi hal veya iyelik eklerine karşılık geldiğini tekrar ederek bu konudaki bilginizi pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 722Soru →

Türkçede sert ünsüzle (f,s,t,k,c\c,s\c,h,pf, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzle (c,d,gc, d, g) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüz sertleşerek c\c,t,kç, t, k seslerinden birine dönüşür. Buna ünsüz benzeşmesi (sertleşme) denir.

Buna göre, "İlgili memur, vatandaşın yaptığı başvuruyu sistem üzerinden titizlikle yaptı." cümlesindeki altı çizili sözcükte görülen ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz benzeşmesi

Cevap

Cümlede geçen sözcükte, sert ünsüzle biten bir köke gelen ekin sertleşmesiyle oluşan ünsüz benzeşmesi görülmektedir.
Doğru yanıt olan seçenek, sözcükteki 'p' sesinin 'd' sesini 't'ye dönüştürdüğünü ifade eden kuralı yansıtmaktadır. 'Yap-' fiili sert bir ünsüz olan 'p' ile biter; bu fiile '-dı' eki getirildiğinde 'd' sesi sertleşerek 't' olur.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüğü kök ve eklerine ayırın.
Sözcük 'yap-' fiil kökü ve '-dı' görülen geçmiş zaman ekinden oluşmaktadır.
Ses olayını tespit etmek için sözcüğün orijinal halini ve aldığı eki belirlemek gerekir.
2
Kökün son sesini ve ekin ilk sesini kontrol edin.
Kök 'p' (sert) sesiyle bitmiş, ek ise 'd' (yumuşak) sesiyle başlamıştır.
Sert bir ünsüzden sonra gelen yumuşak ünsüzün değişime uğrayıp uğramadığını anlamak için bu kontrol yapılır.
3
Ünsüz benzeşmesi kuralını uygulayın.
Sert olan 'p' sesi, kendisinden sonra gelen 'd' sesini de sertleştirerek 't' sesine dönüştürmüştür: yap + dı →\rightarrow yaptı.
Türkçedeki ünsüz uyumu kuralları gereği yan yana gelen ünsüzlerin sertlik/yumuşaklık bakımından uyumlu olması gerekir.

Anahtar Kavram

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)

İpuçları

1
Sözcüğün köküne odaklanın: 'yap-' fiili hangi ünsüzle bitiyor?
2
Eklenen geçmiş zaman ekinin asıl hali nedir? Bu ek sözcüğe eklenince neden '-tı' halini almış olabilir?
3
'Fıstıkçı Şahap' kodlamasındaki sert ünsüzlerden birinden sonra yumuşak bir ünsüz gelirse ne olacağını hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir kuralın uygulandığı 'sınıfta' veya 'kitapçı' gibi sözcükleri inceleyerek pekiştirme yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüğü yüksek sesle telaffuz ederek 'd' sesinin 't'ye dönüşürken çıkardığı sert tonu fark etmeye çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 723Soru →

"Gittikçe ağırlaşan adımlarıyla sokağın köşesini döndüğünde, kalbinin çarpıntısını hissetti; o an tüm kederi kaybolmuş, sadece geleceği düşünüyordu."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması (ünlü daralması) ses olayı bulunmamaktadır.
Cümlede ünsüz benzeşmesi (gittikçe, hissetti), ünsüz yumuşaması (adımlarıyla, sokağın, kalbinin, kaybolmuş, geleceği), ünlü düşmesi (kaybolmuş) ve ünsüz türemesi (hissetti) örnekleri açıkça görülmektedir. Ancak fiilin sonundaki 'a, e' ünlüsünün 'ı, i, u, ü'ye dönüşmesi olarak tanımlanan ünlü daralması örneği metinde bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak ses olaylarını analiz edin.
"Gittikçe" kelimesinde git−dik−c\cegit-dik-çe yapısında d→td \rightarrow t ve c→c\cc \rightarrow ç değişimleri ünsüz benzeşmesidir.
Sert ünsüzle biten kelimeye gelen yumuşak ünsüzlü eklerin sertleşmesini kontrol etmek gerekir.
2
Yumuşama ve türeme örneklerini arayın.
"Sokağın" (sokak−ınsokak-ın) ve "adımlarıyla" (at−ımat-ım) kelimelerinde k→g˘k \rightarrow ğ ve t→dt \rightarrow d değişimleri yumuşamadır. "Hissetti" kelimesinde ise ss sesi türemiştir.
Sözcük sonundaki sert ünsüzlerin ünlü ile başlayan ek aldığında geçirdiği değişimi görmek önemlidir.
3
Birleşik sözcüklerdeki ünlü kayıplarını kontrol edin.
"Kaybolmuş" sözcüğü kayıpkayıp ve olmakolmak kelimelerinin birleşimiyle oluşmuştur ve "ı" sesi düşmüştür.
Yardımcı fiille kurulan birleşik fiillerde sıklıkla ünlü düşmesi görülür.
4
Fiil kökündeki ünlülerin durumunu inceleyerek daralmayı sorgulayın.
"Düşünüyordu" fiili du¨s\cu¨n−düşün- köküne sahiptir; geniş ünlüyle bitmediği için daralma gerçekleşmemiştir.
Şimdiki zaman eki olan -yor, sadece sonu a/e ile biten fiillerde daralma yapar.

Anahtar Kavram

Ses Olaylarının Metin Üzerinde Tespiti ve Analizi

İpuçları

1
Cümledeki 'gittikçe' ve 'kaybolmuş' gibi kelimeleri eklerine ayırarak incelemeye başlayın.
2
'Adım' sözcüğünün kökünün 'atmak' fiili olduğunu ve 'kaybolmuş' kelimesinin iki ayrı kelimenin birleşiminden oluştuğunu hatırlayın.
3
-yor eki alan fiillere odaklanın; eğer fiilin kökü 'a' veya 'e' ile bitmiyorsa orada bir daralma gerçekleşmiş olamaz.

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralması ile yardımcı ünlü (koruyucu ünlü) arasındaki farkı pekiştirmek için 'başlıyor' ve 'bekliyor' gibi kelimelerin yapılarını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ses olaylarını bulurken önce metindeki tüm türemiş ve birleşik sözcükleri işaretleyip, bu sözcüklerin kök halleri ile cümledeki hallerini kıyaslayarak farkları (düşen, türeyen veya değişen sesleri) listeleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 724Soru →

Türkçe dil bilgisinde isim-fiil eklerini (-ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş, -mak / -mek) alan bazı sözcükler, zamanla fiil anlamını tamamen kaybederek bir varlığı veya kavramı karşılayan 'kalıcı isim' hâline gelir. Bu sözcükler artık bir eylemi değil, somut bir nesneyi ya da soyut bir kavramı ifade eder.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu açıklamaya örnek olabilecek bir kullanım yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bahçeye ektiği tohumların toprak yüzeyine çıkma süresini sabırla bekliyordu.

Cevap

Toprak yüzeyine çıkma süresini beklediğini ifade eden seçenek doğru cevaptır çünkü buradaki 'çıkma' sözcüğü kalıcı bir isim değil, bir eylem adıdır (fiilimsi).
Doğru seçenekte yer alan 'çıkma' sözcüğü, tohumun topraktan ayrılma sürecini ve eylemini ifade etmektedir. Bu sözcük eylem anlamını koruduğu için bir isim-fiildir (fiilimsi). Diğer seçeneklerdeki sözcükler ise artık birer nesnenin, yerin veya kavramın adı haline gelmiş kalıcı isimlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki isim-fiil eki almış sözcükleri tespit et.
dolma, giriş, çıkma, kazma, deneme.
Kalıcı isimler genellikle bu eklerle türetilir.
2
Bu sözcüklerin cümlede bir 'eylem süreci' mi yoksa 'sabit bir varlık/kavram' mı bildirdiğini kontrol et.
Dolma (yiyecek), giriş (yer), kazma (alet), deneme (tür) sabit varlıkları bildirirken; çıkma (tohumun çıkma eylemi) bir süreci bildirir.
Kalıcı isimler eylem anlamını yitirmiş olmalıdır.
3
Olumsuzluk eki (-ma/-me) getirerek test et.
'Tohumların çıkmama süresi' denebilirken, 'dolmama biber' veya 'kazmama aleti' denemez.
Fiilimsiler olumsuzluk eki alabilirken, kalıcı isimler genellikle almaz.

Anahtar Kavram

Kalıcı İsim vs. İsim-Fiil (Fiilimsi)

İpuçları

1
Cümledeki sözcüğün bir alet, yiyecek veya yer adı olup olmadığına bakın.
2
Sözcüğe olumsuzluk eki (-ma/-me) getirmeyi deneyin. Eğer anlam bozuluyorsa o bir kalıcı isimdir.
3
Seçeneklerdeki 'dolma', 'giriş', 'kazma' ve 'deneme' sözcükleri birer varlığı karşılarken, 'çıkma' sözcüğü eylemin kendisini bildirmektedir.

Daha Fazla Pratik

İsimler konusundaki 'Yapı' (basit, türemiş, birleşik) özelliklerini inceleyerek kalıcı isimlerin nasıl türetildiğini pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 725Soru →

Türkçede iki ünlü sesin yan yana geldiği birleşik sözcüklerde, telaffuzu kolaylaştırmak amacıyla ünlülerden birinin düşmesiyle oluşan ses olayına "ünlü aşınması" denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü aşınmasına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Akşam yemeğinden sonra tatlı olarak bol fındıklı bir sütlaç yedik.

Cevap

Cümledeki 'sütlaç' sözcüğü, 'sütlü' ve 'aş' kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş ve iki ünlünün karşılaştığı noktada aşınma meydana gelmiştir.
Doğru cevapta geçen 'sütlaç' sözcüğü, su¨tlu¨+as\c→su¨tlac\csütlü + aş \rightarrow sütlaç şeklinde oluşmuştur. İki ünlü harfin (u¨ü ve aa) yan yana gelmesi sonucunda kelime kökündeki u¨ü sesinin düşmesi tam olarak 'ünlü aşınması' tanımına uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki ünlü düşmesi içeren sözcükleri tespit edin.
Sütlaç (sütlü-aş), oynayan (oyun-a), şehre (şehir-e), yalnız (yalın-ız), aklına (akıl-ı) sözcüklerinde düşme vardır.
Soruda istenen 'ünlü aşınması' özel bir ünlü düşmesi türüdür.
2
Düşmenin gerçekleşme nedenini analiz edin.
'Sütlaç' sözcüğü iki ayrı kelimenin (sütlü + aş) birleşmesiyle oluşurken ünlülerden biri düşmüştür.
Ünlü aşınması sadece birleşik sözcükler oluşurken iki ünlünün yan yana gelmesi durumunda gerçekleşir.
3
Diğer seçeneklerdeki düşme türlerini eleyin.
Türetilme (yalnız, oynayan) veya çekim eki (şehre, aklına) nedeniyle oluşan düşmeler aşınma değildir.
Aşınma tanımı gereği iki kelimenin birleşme noktasındaki ses kaybıdır.

Anahtar Kavram

Ünlü Aşınması (Vowel Erosion)

İpuçları

1
Ünlü aşınması genellikle birleşik kelimeler oluşurken iki ünlünün birbirini 'yemesi' durumudur.
2
Cümlelerdeki kelimeleri yapılarına ayırın; hangi kelime iki ayrı sözcüğün birleşmesiyle oluşmuş ve bu sırada bir ünlü kaybetmiş?
3
Pazartesi (Pazar + ertesi) veya Nasıl (Ne + asıl) örneklerindeki gibi bir ses olayı arayın; seçeneklerdeki yemek ismi bu kurala uyar.

Daha Fazla Pratik

Ünlü aşınması ile yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerdeki (kaybolmak, emretmek) ünlü düşmesi arasındaki farkı inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 726Soru →

Türkçede bazı sözcükler türetilirken (yapım eki alırken) ünlü düşmesine uğrayabilir. Bu durum, çekim eki alırken oluşan ünlü düşmesinden farklıdır.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, sözcük türetilirken ünlü düşmesi meydana gelmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu yolların sonu geniş bir kavşağa çıkıyor.

Cevap

Sözcük türetilirken ünlü düşmesine örnek olan cümle 'Bu yolların sonu geniş bir kavşağa çıkıyor.' cümlesidir.
Doğru yanıt olan cümlede geçen 'kavşak' sözcüğü, 'kavuşmak' fiilinden '−ak-ak' yapım eki getirilerek türetilmiştir. Sözcük yeni bir anlam kazanıp fiilden isme dönüşürken (türetilirken) kökteki son ünlü düşmüştür.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki ünlü düşmesine uğramış sözcükleri ve bu sözcüklerin köklerini belirleyin.
Tespit edilenler: fikri (fikir), kaybolan (kayıp), kavşak (kavuş), karnı (karın), gönlü (gönül).
Ses olayının türünü belirlemek için önce sözcüğün kök halini bilmek gerekir.
2
Ünlü düşmesine neden olan ekin türünü (yapım eki mi, çekim eki mi) veya olayın oluş biçimini (birleşme mi) analiz edin.
kavuş- (fiil kökü) + −ak-ak (yapım eki) →\rightarrow kavşak (isim). Diğerleri ise çekim eki almış (fikr-i, karn-ı) veya birleşmiştir (kayıp + ol).
Soruda özellikle 'türetilirken' (yapım eki alırken) gerçekleşen düşme sorulmaktadır.

Anahtar Kavram

Türetilirken Ünlü Düşmesi

İpuçları

1
Cümlelerdeki kelimelerin köklerini düşünün: fikir, kayıp, kavuş, karın, gönül.
2
Bir sözcüğün türetilmesi demek, ona yeni bir anlam kazandıran bir 'yapım eki' gelmesi demektir.
3
'Kavuşmak' eyleminden 'kavşak' ismi yapılırken aradaki sesin düşüp düşmediğine bakın.

Daha Fazla Pratik

Ünlü düşmesinin diğer türleri olan 'birleşme sırasında düşme' ve 'çekim ekiyle düşme' konularını tekrar edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin yanına başka ekler getirerek (kavuş-unca, fikir-ler) köklerin orijinal halini doğrulayabilir ve düşmenin sadece ekten mi yoksa kelimenin yapısından mı kaynaklandığını anlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 727Soru →

Modernizmin (I)kavşağında duran günümüz insanı, (II)yalnızlığı bir sığınak olarak görse de toplumsal (III)bağlarından tamamen kopamaz. Kendi (IV)yaşantısını kurgularken geçmişin kültürel (V)birikiminden kopuk bir gelecek inşa etmesi mümkün değildir.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerin yapısal özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V. sözcük, fiil kökünden türetilmiştir ve hem yapım hem çekim eki almıştır.

Cevap

Beşinci sözcük olan 'birikiminden' sözcüğünün kökü 'bir' ismidir; ifade edilenin aksine fiil köklü değildir.
Beşinci sözcüğün (birikiminden) kökü 'bir' sözcüğüdür ve bu sözcük tür bakımından bir isimdir. Seçenekte ise sözcüğün 'fiil köklü' olduğu iddia edildiği için bu bilgi yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci sözcüğün kök ve ek analizini yapın.
Kavuş- (Fiil Kök) + -ak (Fiilden İsim Yapım Eki) + -ı (İyelik) + -n + -da (Bulunma). Ünlü düşmesi (u) vardır.
Sözcüğün kökenini ve ses olayını belirlemek için.
2
İkinci sözcüğün türeme aşamalarını inceleyin.
Yalın (İsim Kök) + -ız (Yapım Eki) = Yalnız (Gövde). Yalnız + -lık (Yapım Eki) = Yalnızlık (Gövdeden türemiş).
Sözcüğün gövdeden türeyip türemediğini anlamak için.
3
Üçüncü sözcüğün eklerini kontrol edin.
Bağ (İsim Kök) + -lar (Çoğul) + -ı (İyelik) + -n + -dan (Ayrılma). Hiç yapım eki yoktur.
Sözcüğün yapı bakımından basit olup olmadığını teyit etmek için.
4
Dördüncü sözcüğün yapım eklerini analiz edin.
Yaş (İsim Kök) + -a (İsimden Fiil Yapım Eki) -> Yaşa- (Fiil Gövdesi) + -ntı (Fiilden İsim Yapım Eki) -> Yaşantı.
Farklı türdeki yapım eklerinin varlığını doğrulamak için.
5
Beşinci sözcüğün kökünü en küçük anlamlı parçaya indirgeyin.
Sözcüğün kökü 'bir' ismidir. 'Bir' (İsim) -> 'Birik-' (İsimden Fiil) -> 'Birikim' (Fiilden İsim).
Kökün türünü belirleyerek yanlış ifadeyi saptamak için.

Anahtar Kavram

Türkçede sözcük kökleri isim veya fiil olabilir; 'birikmek' gibi bazı fiiller isim köklerinden (-ik ekiyle) türetilir.

İpuçları

1
Sözcüklerin köklerini bulurken anlam ilişkisini koruyarak en küçük parçaya kadar inmeye çalışın.
2
'Birikmek' ve 'Kavşak' gibi sözcükler, kökleri genellikle karıştırılan veya ses olayına uğrayan kritik kelimelerdir.
3
Beşinci sözcüğün kökü olan 'bir' sayısı, üzerine aldığı ekle 'bir araya gelmek, çoğalmak' anlamına gelen bir fiile dönüşmüştür.

Daha Fazla Pratik

Sözcükte yapı konusunu pekiştirmek için 'sesteş kök' (gül, yol, yaz gibi) barındıran ve ek aldığında türü değişen sözcükleri analiz edin.

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin yapıca basit, türemiş veya birleşik olduğunu belirlemek için önce yapım eki alıp almadığına bakın. Eğer bir sözcükte '-ik, -la, -ntı' gibi anlam/tür değiştiren ekler varsa o sözcük türemiştir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 728Soru →

Kamu (I)çalışanlarının (II)başarısı, (III)yürütülen projelerin (IV)verimliliği ile (V)ölçülür.

Bu cümlede numaralanmış sözcüklerden hangisi, kökünün türü bakımından diğerlerinden farklıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II

Cevap

Sözcüklerin kökleri incelendiğinde 'başarısı' sözcüğünün kökünün 'baş' isimi olduğu, diğerlerinin ise fiil köklü olduğu görülür.
Doğru cevap olan 'başarısı' sözcüğünün kökü 'baş' ismidir. Türkçede 'baş' isminden '-ar' yapım ekiyle 'başarmak' fiili türetilmiştir. Diğer tüm sözcüklerin kökü ise eylem bildiren fiil kökleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) belirlemek.
(I) çalış-, (II) baş, (III) yür-, (IV) ver-, (V) ölç-.
Sözcük yapısı analizinde ilk adım kök tespitidir.
2
Köklerin türlerini (isim veya fiil) ayırt etmek.
çalış- (Fiil), baş (İsim), yür- (Fiil), ver- (Fiil), ölç- (Fiil).
Mastat eki (-mak/-mek) alabilenler fiil, alamayanlar isim köküdür.
3
Farklı olan kök türünü seçmek.
İsim köküne sahip olan 'başarısı' sözcüğü diğerlerinden ayrılır.
Soruda kök türü bakımından farklı olan istenmektedir.

Anahtar Kavram

İsim ve Fiil Kökü Ayrımı

İpuçları

1
Köklerin yanına '-mak / -mek' ekini getirerek hangilerinin eylem bildirdiğini kontrol edin.
2
'Başarı' kelimesinin bir şeyi sonuçlandırmak, en tepeye (başa) taşımak anlamıyla ilişkisini düşünün.
3
Seçeneklerden dört tanesi fiil köklüdür (çalış-, yür-, ver-, ölç-); sadece bir tanesi isim köküdür.

Daha Fazla Pratik

İsim kökünden fiil türeten ekleri (baş-ar, göz-le, su-la gibi) inceleyerek kelime haznenizi geliştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 729Soru →

Kurum içi eğitim faaliyetleri kapsamında başlatılan (I) yeni çalışma programında, personelin yazışmalar (II) konusundaki kabiliyeti sorgulayıcı (III) bir yöntemle değerlendirilmiş; temel ilkelerimizi benimseyen (IV) bir hizmet anlayışıyla arşiv bakımı (V) sürecine hız kazandırılmıştır.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerden hangisi "gövdeden türemiş" bir sözcük değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Arşiv bakımı ifadesindeki 'bakımı' sözcüğü, sadece bir yapım eki aldığı için gövdeden türemiş değildir.
Beşinci sözcük olan 'bakımı', 'bak-' fiil köküne gelen '-ım' fiilden isim yapım eki ile 'bakım' gövdesine dönüşmüştür. Ancak bu gövde üzerine başka bir yapım eki gelmemiş, sadece iyelik eki olan '-ı' (çekim eki) gelmiştir. Gövdeden türeme için en az iki yapım eki gerektiğinden, bu sözcük sadece türemiş bir sözcüktür.

Adım Adım Çözüm

1
Gövdeden türeme kavramını tanımla.
Bir sözcüğün 'gövdeden türemiş' olması için en az iki yapım eki (kök + yapım eki = gövde; gövde + yapım eki = gövdeden türemiş) alması gerekir.
Sözcük yapısı sorularında basit, türemiş ve gövdeden türemiş ayrımını yapmak temel adımdır.
2
Sözcükleri eklerine ve köklerine ayır.
I. baş-la-t-ıl-an (4 yapım eki), II. yaz-ı-ş-ma (3 yapım eki), III. sor-gu-la-y-ıcı (3 yapım eki), IV. ben-im-se-y-en (2 yapım eki), V. bak-ım-ı (1 yapım eki).
Her bir sözcüğün kaç tane yapım eki aldığını belirlemek gerekir.
3
Yapım eki sayılarını karşılaştır.
V numaralı sözcük gövdeden türeme kuralına uymaz.
Beşinci sözcük olan 'bakımı' sadece '-ım' yapım ekini almıştır; sondaki '-ı' eki ise iyelik (çekim) ekidir. Diğer tüm sözcükler en az iki yapım eki alarak gövde halinden tekrar türetilmiştir.

Anahtar Kavram

Gövdeden Türemiş Sözcük

İpuçları

1
Bir sözcüğün gövde olabilmesi için bir tane yapım eki alması yeterlidir; ancak 'gövdeden türemesi' için o gövdenin üzerine en az bir tane daha yapım eki gelmelidir.
2
Sözcükleri analiz ederken fiilimsi eklerinin (-an, -ma, -ış gibi) de birer yapım eki olduğunu unutmayın.
3
Beşinci sözcüğü kök ve eklerine ayırdığınızda; bak- fiil kökü, -ım fiilden isim yapım eki ve -ı iyelik (çekim) eki olduğunu göreceksiniz. Toplamda kaç yapım eki var?

Daha Fazla Pratik

Benzer bir paragrafta 'yansımadan türemiş' veya 'birleşik yapılı' sözcükleri bulmaya çalışarak yapı konusunu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüklerdeki yapım eklerini sayın. Eğer yapım eki sayısı ≥ 2 ise o sözcük gövdeden türemiştir. Eğer yapım eki sayısı = 1 ise sadece türemiştir. Eğer yapım eki sayısı = 0 ise basittir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 730Soru →

Türkçede noktalı virgül (;;); ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak, ikiden fazla eş değer öge arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra karışıklığı önlemek veya tür ve takımları birbirinden ayırmak amacıyla kullanılır.

**Buna göre aşağıdakilerin hangisinde noktalı virgül (;;); "ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak" göreviyle kullanılmıştır?**

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yazar, kahramanlarını gerçek yaşamın içinden seçmiş; onları, tüm insani yönleriyle ve zaaflarıyla anlatmaya çalışmıştır.

Cevap

Yazarın kahramanlarını seçmesi ve onları anlatmasıyla ilgili iki ayrı yargıyı (cümleyi) bağlayan seçenek doğru cevaptır.
Doğru seçenekte iki ayrı cümle bulunmaktadır: 'Yazar, kahramanlarını gerçek yaşamın içinden seçmiş' ve 'onları, tüm insani yönleriyle ve zaaflarıyla anlatmaya çalışmıştır'. Bu cümlelerin her biri kendi içinde virgül barındırdığı için aralarındaki bağlantı noktalı virgül ile sağlanmıştır. Bu, noktalı virgülün en tipik sıralı cümle ayırma görevidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümle yapısını inceleyin.
Cümlede iki ayrı yüklem ('seçmiş' ve 'çalışmıştır') olduğu için bu bir sıralı cümledir.
Sıralı cümleler virgül veya noktalı virgül ile birbirine bağlanır.
2
Cümlelerin içindeki noktalama işaretlerini kontrol edin.
Birinci cümlede 'Yazar'dan sonra, ikinci cümlede 'onları'dan sonra virgül kullanılmıştır.
Eğer sıralı cümleyi oluşturan birimlerin içinde virgül varsa, bu iki birimi ayırmak için noktalı virgül kullanılır.
3
Noktalı virgülün diğer seçeneklerdeki görevleriyle karşılaştırın.
Diğer seçeneklerde ya özneyi vurgulama (müdür, sanatçı) ya da gruplandırma (sebze/meyve, kitap türleri) yapılmıştır.
Soruda istenen özel görev sadece 'seçmiş' kelimesinden sonra kullanılan noktalı virgülde mevcuttur.

Anahtar Kavram

Noktalı virgülün sıralı cümleleri ayırma görevi

İpuçları

1
Cümlede birden fazla yüklem olup olmadığına bakın; sıralı cümleler en az iki yargıdan oluşur.
2
Noktalı virgülden önceki ve sonraki kısımlarda en az birer tane virgül kullanılıp kullanılmadığını kontrol edin.
3
Eğer noktalı virgül iki tam cümleyi (yüklemi olan yapıyı) bağlıyorsa sıralı cümle görevindedir; eğer kelime gruplarını ayırıyorsa tür ayırma görevindedir.

Daha Fazla Pratik

Virgül ve noktalı virgülün görevlerini bir tablo üzerinde karşılaştırarak, hangi durumlarda virgülün yetersiz kalıp noktalı virgüle ihtiyaç duyulduğunu çalışabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Cümledeki noktalı virgülü kaldırıp yerine nokta koymayı deneyin. Eğer iki tarafta da anlamlı ve tam birer cümle kalıyorsa ve bu cümlelerin içinde virgül varsa, doğru cevaba ulaşmışsınız demektir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 731Soru →

Türkçede sıfatlar; varlıkları niteleme (durum, renk, biçim) veya belirtme (işaret, sayı, belgisizlik, soru) görevleriyle ismin önüne gelirler. Bir isim, cümlede aynı anda hem niteleme hem de birden fazla belirtme sıfatı alarak kullanılabilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir isim, hem niteleme sıfatı hem de birden fazla belirtme sıfatı almıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu birkaç zorlu ve belirsiz süreç, kurumun geleceğini derinden etkileyebilir.

Cevap

Doğru cevap, içerisinde hem işaret ve belgisiz sıfatın (belirtme) hem de niteleme sıfatlarının bir arada kullanıldığı 'süreç' ismini barındıran seçenektir.
Belirtilen cümlede 'süreç' ismi, hem niteleme hem de birden fazla belirtme sıfatı alarak sorudaki tüm kriterleri karşılamaktadır. 'Bu' sözcüğü işaret yoluyla, 'birkaç' sözcüğü ise belirsizlik yoluyla ismi belirtmiştir (toplam 22 belirtme). 'Zorlu' ve 'belirsiz' sözcükleri ise ismin durumunu bildirerek onu nitelemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki isimleri ve onları niteleyen/belirten sözcükleri tespit et.
Belirlenen cümlede 'süreç' ismi temel unsurdur.
Sıfatın hangi isme ait olduğunu belirlemek analizin ilk adımıdır.
2
İsimlerin önündeki sözcüklerin türlerini (niteleme veya belirtme) ayırt et.
'Bu' (İşaret - Belirtme), 'birkaç' (Belgisiz - Belirtme), 'zorlu' (Niteleme), 'belirsiz' (Niteleme).
Soruda istenen 'birden fazla belirtme' kriterini kontrol etmek gerekir.
3
Sözcüklerin zarf mı yoksa sıfat mı olduğunu kontrol et.
'Oldukça' gibi sözcüklerin fiili/sıfatı derecelendiren zarflar olduğu, sıfat zincirine dahil edilemeyeceği görülür.
Çeldiricilerdeki zarf kullanımlarını eleyerek hatayı önlemek.

Anahtar Kavram

Sıfatlarda Yapı ve İşlev (Niteleme ve Belirtme Sıfatlarının Birlikte Kullanımı)

İpuçları

1
Cümledeki isimlerin önüne gelen tüm sözcükleri tek tek inceleyin ve hangi isme ait olduklarını belirleyin.
2
Belirtme sıfatlarının (işaret, belgisiz, sayı, soru) en az iki farklı türünün aynı ismin önünde olup olmadığına bakın.
3
'Bu' ve 'birkaç' sözcüklerinin ikisinin de belirtme sıfatı olduğunu, 'zorlu' sözcüğünün ise niteleme olduğunu unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde, bir ismin hem tamlayanı hem de tamlananı sıfat almış bir isim tamlaması içeren örnekleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 732Soru →

Sıfatlar; varlıkları niteleme (durum, biçim, renk) veya belirtme (işaret, sayı, belgisiz, soru) yoluyla tanımlayan sözcüklerdir. Yapı bakımından ise basit, türemiş veya birleşik olabilirler.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde işaret, niteleme, belgisiz ve soru sıfatlarının tamamına yer verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hangi çalışma, bu daracık yollarda birtakım engellerle karşılaşabilir?

Cevap

İçerisinde işaret (bu), niteleme (daracık), belgisiz (birtakım) ve soru (hangi) sıfatlarının tamamını barındıran seçenek doğru cevaptır.
Doğru seçenekte yer alan 'Hangi' sözcüğü 'çalışma' ismini soru yoluyla; 'bu' sözcüğü 'yol' ismini işaret yoluyla; 'birtakım' sözcüğü 'engel' ismini belgisiz şekilde belirtmektedir. 'Daracık' sözcüğü ise yolun durumunu (niteleme) bildirmektedir. Ayrıca bu cümlede basit (bu, hangi), türemiş (dar-a-cık) ve birleşik (birtakım) yapılı sıfatlar bir arada kullanılarak tam bir çeşitlilik sağlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki isimleri ve önlerindeki niteleyici/belirtici sözcükleri tespit edin.
'Çalışma', 'yol' ve 'engel' isimleri sıfatlar tarafından etkilenmektedir.
Sıfatları bulmak için her zaman isimlere yönelmek gerekir.
2
Tespit edilen sözcüklerin türlerini belirleyin.
'Hangi' (Soru), 'bu' (İşaret), 'daracık' (Niteleme) ve 'birtakım' (Belgisiz) sıfatları mevcuttur.
Her sözcüğün cümlede üstlendiği anlamsal işlev türünü belirler.
3
Sözcüklerin yapısal özelliklerini kontrol edin.
'Hangi' ve 'bu' basit; 'daracık' türemiş (dar-a-cık); 'birtakım' birleşik (bir+takım) yapıdadır.
Sorunun kapsamındaki yapısal çeşitlilik şartı bu şekilde doğrulanır.

Anahtar Kavram

Sıfat Türleri ve Yapısal Sınıflandırma

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'nasıl' ve 'hangi' sözcüklerine dikkat edin; ismin önünde mi yoksa fiilin önünde mi kullanılmış?
2
'Birtakım', 'birçok', 'bazı' gibi sözcüklerin belgisiz sıfat olabilmesi için mutlaka bir ismi etkilemesi gerekir.
3
Soru sıfatını bulmak için soruya cevap verin; eğer cevabınız yine bir sıfat oluyorsa (Örn: Şu çalışma), o bir soru sıfatıdır.

Daha Fazla Pratik

Adlaşmış sıfatlar ve sıfatlarda pekiştirme/küçültme konularını tekrar ederek karma soru tiplerine hazırlanın.

Alternatif Yöntem

Eleme yöntemiyle ilerleyin: İçinde zamir veya zarf barındıran seçenekleri (o, herkes, nasıl) hızlıca eleyerek sıfat tamlamalarına odaklanın.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 733Soru →

Türkçede isimler; varlıkların niteliğine göre somut-soyut, sayılarına göre tekil-çoğul-topluluk ve yapılarına göre basit-türetilmiş-birleşik olarak sınıflandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili isim; soyut, tekil ve türetilmiş olma özelliklerinin tamamına birden sahiptir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Onun ruhundaki yalnızlık, en kalabalık ortamlarda bile bakışlarından okunuyordu.

Cevap

Doğru cevap, soyut, tekil ve türetilmiş bir isim olan 'yalnızlık' sözcüğünün kullanıldığı seçenektir.
Doğru cevapta yer alan 'yalnızlık' sözcüğü; beş duyu ile algılanamadığı için soyuttur, çoğul eki almadığı için tekildir ve 'yalın' köküne getirilen '-ız' ve '-lık' yapım ekleri sayesinde türetilmiş yapıdadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin nitelik (somut/soyut) açısından incelenmesi
'Giriş' somuttur; 'yalnızlar', 'yalnızlık' ve 'hoşgörü' soyut kavramlardır.
Beş duyu organıyla algılanabilen varlıklar somut, algılanamayanlar soyuttur.
2
Sözcüklerin sayı (tekil/çoğul) açısından incelenmesi
'Yalnızlar' sözcüğü çoğul eki (-lar) almıştır; diğer sözcükler tekildir.
-lar / -ler eki almayan isimler sayıca tekil kabul edilir.
3
Sözcüklerin yapı (basit/türetilmiş/birleşik) açısından incelenmesi
'Yalnızlık' sözcüğü 'yalın' kökünden türetilmiştir; 'hoşgörü' ise birleşiktir.
Yapım eki alan sözcükler türetilmiş, iki sözcüğün birleşmesiyle oluşanlar birleşik yapılıdır.

Anahtar Kavram

İsimlerin Nitelik, Sayı ve Yapı Özellikleri

İpuçları

1
Bir ismin soyut olması için beş duyu organından herhangi biriyle algılanamaması gerekir.
2
Türetilmiş isimler, en az bir tane yapım eki alarak yeni bir anlam kazanmış isimlerdir.
3
Aradığınız sözcük 'yalın' kökünden türeyen ve yalnız olma durumunu bildiren kavramdır.

Daha Fazla Pratik

İsimlerin yapısını daha iyi kavramak için yapım eklerinin (isimden isim, fiilden isim vb.) görevlerini tekrar edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Şıklardaki kelimeleri bir tablo üzerinde Somut/Soyut, Tekil/Çoğul ve Basit/Türetilmiş/Birleşik başlıkları altında işaretleyerek eleme yöntemiyle doğruya ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 734Soru →

Proje toplantısında (I)birbirine fikir danışan uzmanların (II)hepimizi etkileyecek (III)birkaç çalışmayı (IV)şunlarla birleştirip (V)ötekine sunması büyük beğeni topladı.

Bu cümledeki numaralanmış sözcüklerden hangisi zamir (adıl) görevinde kullanılmamıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III

Cevap

Cümledeki 'birkaç' sözcüğü bir ismi (çalışmayı) etkilediği için zamir değil, belgisiz sıfat görevindedir.
Cümledeki 'birkaç' sözcüğü, hemen ardından gelen 'çalışmayı' ismini miktar yönüyle belirsiz bir şekilde belirttiği için belgisiz sıfattır. Zamirler ismin yerini tutarken, sıfatlar isimlerle birleşerek onları çeşitli yönlerden etkiler.

Adım Adım Çözüm

1
Numaralanmış sözcüklerin cümledeki işlevlerini incele.
Sözcüklerin bir ismin yerini mi tuttuğu yoksa bir ismi mi nitelediği belirlenir.
Zamirler ismin yerini tutarken sıfatlar isimleri nitelemek veya belirtmek için kullanılır.
2
'Birbirine', 'hepimizi', 'şunlarla' ve 'ötekine' sözcüklerini kontrol et.
Bu dört sözcüğün de herhangi bir ismi etkilemeden doğrudan varlıkların yerini tuttuğu görülür.
Bu sözcükler isim çekim eklerini alarak zamirleşmişlerdir.
3
'Birkaç' sözcüğünün kendisinden sonra gelen sözcükle olan bağını değerlendir.
'Birkaç' sözcüğünün 'çalışmayı' isminin önüne gelerek onu miktar bakımından belirsiz bir şekilde belirttiği saptanır.
Zamirler isimleri etkilemezler; bir sözcük ismi etkiliyorsa sıfat görevindedir.

Anahtar Kavram

İşaret ve belgisiz sözcükler, bir ismi etkilediklerinde sıfat; ismin yerini tuttuklarında ise zamir olurlar.

İpuçları

1
Sözcüğün bir ismin önünde olup onu etkileyip etkilemediğine bakın.
2
İsim çekim eki alan belgisiz ve işaret bildiren sözcükler genellikle zamir olur; eki olmayıp ismin önüne gelenler ise sıfattır.
3
'Birkaç çalışmayı' ifadesinde 'birkaç' sözcüğünün bir ismi belirttiğini, diğer numaralı sözcüklerin ise isim eki alarak ismin yerini tuttuğunu fark edin.

Daha Fazla Pratik

İşaret ve belgisiz sıfatlar ile zamirlerin ayrımını pekiştirmek için 'bu', 'şu', 'bazı', 'tüm' gibi sözcüklerin cümle içindeki görevlerini inceleyen sorular çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin yerine somut bir isim koymayı deneyin. 'Şunlarla' yerine 'dosyalarla' diyebiliyorsanız o bir zamirdir. Ancak 'birkaç' yerine isim koyamazsınız çünkü o zaten 'çalışma' ismini etkilemektedir.
Tahmini Süre:50s
Soru 735Soru →

Noktalama işaretleri, duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlenin yapısını ve duraklama noktalarını belirlemek için kullanılır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktalama işaretlerinin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yeni personelden istenen evraklar şunlardır; nüfus cüzdanı örneği, diploma fotokopisi ve adli sicil kaydı.

Cevap

Yeni personelden istenen evrakların sıralandığı cümlede, örnekleme yapılacağı için 'şunlardır' sözcüğünden sonra iki nokta (:) kullanılmalıdır.
Doğru cevap olan seçenekte 'şunlardır' ifadesinden sonra örnekler sıralandığı için iki nokta (:) kullanılmalıydı. Noktalı virgül (;) bu tür açıklama veya listeleme durumlarında kullanılmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Cümle yapısını incelemek
Cümlenin 'şunlardır' ifadesiyle bir liste veya örnekleme başlatacağı tespit edildi.
Noktalama işaretleri cümlenin işlevine göre belirlenir.
2
Örnekleme ve açıklama kuralını hatırlamak
Türkçede kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlelerin sonuna iki nokta (:) konulması gerektiği kuralı hatırlandı.
Noktalı virgül (;) ve iki nokta (:) arasındaki temel farklardan biri budur.
3
Yanlış kullanımı tespit etmek
Hatalı seçenekte örnekleme öncesinde noktalı virgül (;) kullanıldığı görüldü.
Noktalı virgül açıklama yapmak için değil, ögeleri ayırmak veya sıralı cümleleri bağlamak için kullanılır.

Anahtar Kavram

İki Nokta (:) ve Noktalı Virgül (;) Ayrımı

İpuçları

1
Cümlede bir liste veya açıklama başlayacaksa hangi noktalama işaretini kullanmalıyız?
2
Noktalı virgül (;) genellikle cümleleri veya grupları ayırır, iki nokta (:) ise kapıyı açıklamalara açar.
3
'Şunlardır' ifadesinden sonra gelen noktalama işaretine dikkat edin; bir kural ihlali var.

Daha Fazla Pratik

Noktalı virgülün özneyi ayırma görevi ile iki noktanın açıklama görevi arasındaki farkları pekiştirmek için benzer örnekler çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 736Soru →

"Gökyüzündeki kızıllık kaybolurken çevreye yayılan bu eşsiz koku, ruhundaki sızıyı dindiriyor; bu anın tadını seçkin bir şekilde hissetmek gerektiğini düşünüyordu."

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Metinde ünlü daralması (geniş bir ünlünün dar ünlüye dönüşmesi) olayına örnek teşkil edecek bir kullanım bulunmamaktadır.
Metinde geçen fiillerden "dindiriyor" (din-dir-iyor) ve "düşünüyordu" (düşün-üyor-du) incelendiğinde, şimdiki zaman eki olan "-yor" ekinin kendinden önceki geniş ünlüyü daraltma (a, e -> ı, i, u, ü) işlevini yerine getirebileceği bir durum yoktur; çünkü fiil gövdeleri ünsüzle bitmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Ünlü düşmesi kontrolü yap
"kaybolurken" (kayıp+olkayıp + ol) ve "çevreye" (c\cevir+eçevir + e) sözcüklerinde ünlü kaybı tespit edildi.
Sözcükler ek alırken veya birleşirken orta hecedeki dar ünlüler düşmüştür.
2
Ünsüz yumuşaması (değişimi) kontrolü yap
"kaybolurken" (kayıp→kaybkayıp \rightarrow kayb), "tadını" (tat→tadtat \rightarrow tad) ve "gerektiğini" (gerek−dik−i→gerektig˘inigerek-dik-i \rightarrow gerektiğini) sözcüklerinde p,t,kp, t, k ünsüzleri yumuşamıştır.
Sert ünsüzle biten sözcüklere ünlüyle başlayan ek geldiğinde ünsüzler yumuşar.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) kontrolü yap
"seçkin" (sec\c−gin→sec\ckinseç-gin \rightarrow seçkin) ve "gerektiğini" (gerek−dik→gerek−tikgerek-dik \rightarrow gerek-tik) sözcüklerinde eklerin başındaki ünsüzler sertleşmiştir.
Sert ünsüzle biten köklere gelen yumuşak ünsüzlü ekler sertleşir.
4
Ünsüz türemesi kontrolü yap
"hissetmek" (his+ethis + et) sözcüğünde "s" ünsüzünün ikizleştiği görüldü.
Arapça kökenli bazı sözcükler yardımcı eylemle birleşirken ünsüz türemesi gerçekleşir.
5
Ünlü daralması kontrolü yap
"dindiriyor" ve "düşünüyordu" fiillerinde daralma yoktur; çünkü fiil kökleri dar ünlüyle bitmez veya geniş ünlü içermez.
Ünlü daralması için fiilin sonunun "a" veya "e" ile bitmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Ses Olayları (Ünlü ve Ünsüz Değişimleri)

İpuçları

1
Metindeki her bir sözcüğü eklerine ve köklerine ayırarak inceleyin.
2
"-yor" eki alan kelimelerin köklerine bakın; daralma olması için kökün "a" veya "e" ile bitmesi gerekir.
3
"hissetmek", "çevreye" ve "tadını" sözcüklerindeki değişimleri belirlediğinizde, sadece ünlü daralmasının eksik kaldığını göreceksiniz.

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralması ile yardımcı ünlü (ı, i, u, ü) arasındaki farkı pekiştirmek için 'geliyor' ve 'bekliyor' sözcüklerini karşılaştırın.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 737Soru →

"Gecenin karanlığında ilerleyen yolcular, uzaktan fark ettikleri cılız ışığa doğru yönelirken içlerini kaplayan tedirginliği bastırmaya çalışıyorlardı; çünkü hissedilen bu sessizlik pek hayra alamet değildi."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması ses olayına örnek teşkil edecek bir kullanım bulunmamaktadır.
Cümlede ünlü daralmasına (a, e seslerinin ı, i, u, ü olması) örnek olabilecek bir kullanım yoktur. 'Çalışıyorlardı' kelimesindeki 'ı' sesi bir daralma değil, iki ünsüz arasına giren yardımcı ünlüdür.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki kelimelerin ek ve kök ayrımı yapılarak ses değişimlerini incelemek
Birden fazla kelimede çeşitli ses olayları tespit edildi.
Soruda olmayan ses olayını bulmak için mevcut olanları elemek gerekir.
2
Ünlü düşmesi ve ünsüz türemesi kontrolü yapmak
'İlerleyen' (ileri-le) ve 'hayra' (hayır-a) kelimelerinde ünlü düşmesi; 'hissedilen' (his-s-et) kelimesinde ise ünsüz türemesi saptandı.
Kelime türetilirken veya birleşirken orta hecedeki ünlünün düşüp düşmediği ve ünsüzün ikizleşip ikizleşmediği kontrol edilir.
3
Ünsüz değişimlerini (yumuşama ve benzeşme) analiz etmek
'Işığa' (ışık-a) yumuşama; 'uzaktan' (uzak-dan) ise benzeşme örneğidir.
Sert ünsüzlerin yumuşak ünsüzlere veya yumuşak eklerin sertleşip sertleşmediğine bakılır.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi (Ses Olayları)

İpuçları

1
Cümledeki 'ileri-le' ve 'hayır-a' sözcüklerinin köklerini düşünerek ünlü kaybı olup olmadığını kontrol edin.
2
'fark ettikleri' ve 'uzaktan' kelimelerinde sert ünsüzlerin yan yana gelme durumuna (benzeşme) odaklanın.
3
Ünlü daralması ararken özellikle 'yor' eki almış fiillerin kök/gövde sonundaki sesine bakın; daralma olması için fiilin 'a' veya 'e' ile bitmesi gerekir.

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralması ve yardımcı ünlü (koruyucu ünlü) arasındaki farkı pekiştirmek için 'başlıyor' ile 'bakıyor' kelimelerini karşılaştırınız.

Alternatif Yöntem

Ses olaylarını bulmak için kelimeleri 'eklerine' ayırarak orijinalleriyle karşılaştırın. Örneğin; uzak-dan yazılması gerekirken 'uzaktan' yazılmışsa burada bir sertleşme (benzeşme) olduğunu hemen görebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 738Soru →

Sıfatlar (ön adlar), isimlerin önüne gelerek onları nitelik veya belirtme yönünden etkileyen sözcüklerdir. Eğer bir sözcük, bir ismin değil de bir eylemin veya eylemsinin özelliğini bildiriyorsa o sözcük sıfat değil, zarf (belirteç) görevindedir.

Bu bilgilere göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "soğuk" sözcüğü sıfat görevinde kullanılmamıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bize karşı oldukça soğuk davrandığı için ne yapacağımızı şaşırdık.

Cevap

Soğuk sözcüğünün bir eylemsiyi (fiilimsi) etkilediği seçenek doğru cevaptır.
Doğru seçenekte geçen 'soğuk' sözcüğü, bir ismi değil, 'davrandığı' şeklindeki fiilimsiyi etkilemektedir. Fiilleri veya fiilimsileri niteleyen sözcükler sıfat değil, zarf (belirteç) görevindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki 'soğuk' sözcüğünün hangi kelimeyle ilişkili olduğu belirlenir.
'Hava', 'su', 'kış sabahı' ve 'rüzgâr' kelimeleri isim soyludur; 'davrandığı' kelimesi ise bir fiilimsidir.
Sıfatı zarftan ayırmak için etkilediği sözcüğün türünü bilmek gerekir.
2
'Nasıl?' sorusu ilgili kelimelere yöneltilir.
Nasıl hava? (Soğuk), Nasıl davrandığı? (Soğuk).
Niteleme sıfatları ve durum zarfları aynı soruya cevap verir, fark etki ettikleri kelime türündedir.
3
Kelime türlerine göre görev ayrımı yapılır.
İsimleri niteleyenler sıfat, fiilimsiyi niteleyen ise zarftır.
Dil bilgisi kurallarına göre sıfatlar isimlerin önüne gelir.

Anahtar Kavram

Sıfat ve Zarf Ayrımı

İpuçları

1
Sıfatlar isimlerin önüne gelir; zarflar ise genellikle iş, oluş, hareket bildiren sözcüklerin önüne gelir.
2
Cümlelerdeki 'soğuk' sözcüğünden hemen sonra gelen kelimelere bakın. Hangisi bir hareket veya eylem bildiriyor?
3
'Davrandığı' sözcüğü bir fiil kökünden türemiştir. Bu sözcüğü niteleyen 'soğuk' kelimesi bu yüzden zarf görevindedir.

Daha Fazla Pratik

İşaret sıfatları ile işaret zamirleri arasındaki farkı inceleyen soruları çözerek belirtme sıfatları konusunu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcüğün yerine başka bir sıfat veya zarf koymayı deneyin. Örneğin; 'Güzel hava' (Sıfat) diyebiliyorken 'Güzel davrandı' (Zarf) eylemi etkiler.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 739Soru →

Kamu kurumlarında hazırlanan resmî yazışmalarda ve raporlarda dil bilgisi kurallarına uyulması, belgenin ciddiyeti açısından büyük önem taşımaktadır. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de/da"nın yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hizmet içi eğitimlerin verimliliğini ölçmek amacıyla yarınki toplantı da kapsamlı bir değerlendirme yapılacaktır.

Cevap

Toplantıda kelimesinde geçen "-da" bulunma durum eki olduğu için bitişik yazılmalıdır.
Cümledeki 'toplantı da' ifadesi, değerlendirmenin yapılacağı yeri belirttiği için bulunma durum eki görevindedir. Bu tür ekler kendinden önceki kelimeye bitişik yazılmalıdır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulduğu için bağlaç değil, ektir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki 'de/da' ifadesini tespit edin ve cümleden çıkararak okuyun.
"Toplantı kapsamlı bir değerlendirme yapılacaktır." cümlesi anlamsız hale gelmektedir.
Bağlaç olan 'de/da' cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz, sadece daralır; ancak ek olan çıkarıldığında anlam tamamen bozulur.
2
İfadenin cümleye kattığı anlamı inceleyin.
İfadenin bir yer/durum bildirdiği (nerede değerlendirme yapılacak? toplantıda) görülmektedir.
Bulunma durum eki olan '-de/-da' yer ve zaman bildirir.
3
Yazım kuralını uygulayın.
Bulunma eki olduğu için bitişik yazılması gerektiği sonucuna varılır.
Türkçede ekler kelimeye bitişik, bağlaçlar ise ayrı yazılır.

Anahtar Kavram

Bağlaç olan 'de' ile bulunma durum eki olan '-de'nin ayrımı

İpuçları

1
Cümledeki 'de/da'yı parmağınızla kapatıp cümleyi tekrar okuyun. Anlam bozuluyorsa bitişik, bozulmuyorsa ayrı yazılmalıdır.
2
Seçeneklerdeki ifadelerin hangisi 'nerede?' sorusuna cevap veriyor? 'Nerede' sorusuna cevap veren ifadelerdeki ek bitişik yazılır.
3
E seçeneğinde 'toplantı' kelimesi eylemin gerçekleşeceği yeri bildirmektedir. Bu durumda '-da' bir ek midir yoksa bağlaç mı?

Daha Fazla Pratik

Bağlaç olan 'de/da'nın hiçbir zaman 'te/ta' şeklinde yazılamayacağını unutmayın. Bu kuralı başka bir soruda test edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Pratik bir yöntem olarak; 'de/da' olan yere '-ler/-lar' eki getirin. Eğer 'toplantıdalar' gibi anlamlı bir yapı oluşuyorsa o bir ektir ve bitişik yazılır; 'de-ler' gibi anlamsız oluyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır.
Tahmini Süre:45s
Soru 740Soru →

Türkçede bulunma durum eki olan "-de/-da" eklendiği kelimeye bitişik yazılırken, bağlaç görevindeki "de/da" kelimeden her zaman ayrı yazılır. Bu kurala aykırı bir kullanım aşağıdaki cümlelerin hangisinde görülmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gelen evrakları masanın üzerin de bırakıp hızlıca odadan ayrıldı.

Cevap

Cümlelerin hangisinde hata olduğunu bulmak için "masanın üzerin de" ifadesine baktığımızda, buradaki "de"nin bulunma durum eki olduğunu ve kelimeye bitişik yazılması gerektiğini görürüz.
Doğru cevap olan cümlede geçen "üzerin de" ifadesindeki "de" bir bulunma durum ekidir. Cümleyi "Gelen evrakları masanın üzerin bırakıp..." şeklinde okuduğumuzda anlamın bozulduğunu görürüz. Bu durum, ifadenin bağlaç değil ek olduğunu kanıtlar. Bu nedenle "üzerinde" şeklinde bitişik yazılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki "de/da" ifadelerini tespit edin.
Dört seçenekte de "de/da" kullanımları belirlendi.
Yazım kuralının hangi kelimede uygulandığını görmek gerekir.
2
Tespit edilen "de/da" ifadeleri için "cümleden çıkarma" testini uygulayın.
Gelen evrakları masanın üzerin... bırakıp... (Anlam bozuldu).
Bağlaç olan "de" cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz ama ek olan "-de" çıkarıldığında anlam tamamen kopar.
3
Anlamı bozulan ifadenin ek olduğunu belirleyip yazımını kontrol edin.
"Üzerinde" ifadesindeki "de" bitişik yazılmalıdır ancak ayrı yazılmıştır.
Kural gereği bulunma durum ekleri sözcüğün bir parçasıdır ve ayrı yazılamaz.

Anahtar Kavram

de/da Yazımı

İpuçları

1
Şüphelendiğiniz "de/da" ifadesini parmağınızla kapatıp cümleyi tekrar okuyun.
2
Eğer cümleyi o ifade olmadan okuduğunuzda anlam tamamen bozuluyorsa (örneğin kelimenin sonu açıkta kalıyorsa), o bir ektir ve bitişik yazılmalıdır.
3
"Masanın üzerin..." şeklinde bir kullanım kulağa anlamsız geliyor mu? Eğer öyleyse oradaki "de" bir ektir.

Daha Fazla Pratik

Bağlaç olan 'de'nin hiçbir zaman 'te/ta' şeklinde yazılamayacağını unutmayın. Durum eki ise sertleşmeye uğrayabilir.

Alternatif Yöntem

Bağlaç olan "de" her zaman "dahi, bile" anlamlarına gelir. Eğer cümlede bu anlam varsa ayrı yazılır. Örn: "O da geldi" (O bile geldi).
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 37 / 42Sonraki
Dil Bilgisi Alıştırma Soruları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 37 | Examkin