Examkin

Eksik Rekabet Piyasaları

196 soru

Soru 81Soru →

Oligopol piyasalarında faaliyet gösteren iki firmanın, homojen bir mal ürettiği ve piyasayı eşit olarak paylaşma konusunda anlaştığı "Düşük Maliyetli Firma Fiyat Liderliği" modelinde piyasa dengesine ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Piyasa fiyatı, marjinal maliyeti (MCMC) daha düşük olan firmanın kendi kârını maksimize ettiği seviyede belirlenir ve yüksek maliyetli firma piyasada kalabilmek için bu fiyatı kabullenmek zorunda kalır.

Cevap

Piyasa fiyatı, marjinal maliyeti (MCMC) daha düşük olan firmanın kendi kârını maksimize ettiği seviyede belirlenir ve yüksek maliyetli firma piyasada kalabilmek için bu fiyatı kabullenmek zorunda kalır.
Düşük maliyetli firma fiyat liderliği modelinde, firmalar piyasa talebini eşit paylaşırlar. Maliyeti düşük olan firma, kendi marjinal maliyetini marjinal hasılatına eşitleyerek (MR=MCMR=MC) en yüksek kârı elde edeceği fiyatı belirler. Maliyeti yüksek olan firma daha yüksek bir fiyat belirlemek istese de, homojen malların satıldığı bir piyasada daha yüksek fiyat uygulayan firma tüm müşterilerini kaybedeceği için, liderin belirlediği düşük fiyata razı olur ve o fiyattan üretim yapar.

Adım Adım Çözüm

1
Pazar paylaşım kuralını uygula
İki firma piyasayı eşit paylaştığı için her iki firma da toplam piyasa talebinin yarısını temsil eden aynı talep eğrisi (dd) ve marjinal hasılat eğrisi (mrmr) ile karşı karşıyadır.
Anlaşmalı modellerde genellikle pazarın nasıl bölüşüleceği önceden kararlaştırılır.
2
Kâr maksimizasyonu noktalarını belirle
Düşük maliyetli firma mr=MCdu¨s\cu¨kmr = MC_{düşük} noktasında PLP_L fiyatını, yüksek maliyetli firma ise mr=MCyu¨ksekmr = MC_{yüksek} noktasında PHP_H fiyatını tercih eder. Burada MCdu¨s\cu¨k<MCyu¨ksekMC_{düşük} < MC_{yüksek} olduğu için PL<PHP_L < P_H olur.
Düşük maliyetli firma, daha düşük maliyet yapısı sayesinde daha düşük bir fiyatla kârını maksimize edebilir.
3
Piyasa denge fiyatını seç
Mal homojen olduğu için tüketiciler daima ucuz olanı tercih eder. Yüksek maliyetli firma PHP_H fiyatında diretirse hiç mal satamaz; bu yüzden liderin belirlediği daha düşük olan PLP_L fiyatını kabul eder.
Düşük maliyetli firma, fiyatı belirleme gücünü elinde tutarak liderlik vasfını maliyet avantajından alır.

Anahtar Kavram

Düşük Maliyetli Firma Fiyat Liderliği

İpuçları

1
Homojen bir malın satıldığı bir piyasada, iki firma aynı anda farklı fiyatlar uygulayabilir mi?

Daha Fazla Pratik

Hâkim firma modelindeki 'net talep' kavramı ile bu modeldeki 'paylaşılan talep' farkını incelemek faydalı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 82Soru →

Oligopol piyasalarında miktar rekabetini analiz eden modellerden biri olan Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) modelinde, her iki firmanın da lider gibi davranması sonucunda ortaya çıkan "Stackelberg Savaşı" (Stackelberg Warfare) durumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Piyasada üretilen toplam miktar, tam rekabet piyasasında üretilecek miktar düzeyine eşitlenir.

Cevap

Bowley modelinde her iki firmanın lider gibi davranması sonucunda toplam üretim miktarı tam rekabet düzeyine eşitlenir.
Bowley modelinde (Stackelberg Bağımsızlık modeli) düopolcü firmaların her ikisi de 'lider' gibi davranmaya çalışır. Her firma, rakibinin bir 'takipçi' gibi davranacağını ve kendisinin belirlediği üretim miktarına uyum sağlayacağını varsayar. Doğrusal talep ve sabit marjinal maliyet varsayımı altında, bir Stackelberg lideri piyasa hacminin yarısını üretir. İki firma da aynı anda lider gibi davranıp piyasa hacminin yarısını ürettiğinde, toplam üretim tam rekabet düzeyindeki üretim miktarına eşitlenmiş olur. Bu durum piyasada fiyatların marjinal maliyete kadar düşmesine ve kârların sıfırlanmasına (veya negatife dönmesine) yol açan bir istikrarsızlık yaratır.

Adım Adım Çözüm

1
Stackelberg lider miktarının belirlenmesi
qL=a−c2bq_L = \frac{a-c}{2b}
Doğrusal bir talep fonksiyonunda (P=a−bQP = a - bQ) ve sabit marjinal maliyette (cc), lider firma takipçinin tepki fonksiyonunu dikkate alarak bu miktarı üretir.
2
Bowley modelindeki toplam üretimin hesaplanması
QBowley=qL1+qL2=a−c2b+a−c2b=a−cbQ_{Bowley} = q_{L1} + q_{L2} = \frac{a-c}{2b} + \frac{a-c}{2b} = \frac{a-c}{b}
Bowley modelinde her iki firma da diğerinin takipçi olacağını varsayarak lider miktarını piyasaya sürer.
3
Tam rekabet dengesi ile karşılaştırma
P=MC⇒a−bQ=c⇒Q=a−cbP = MC \Rightarrow a - bQ = c \Rightarrow Q = \frac{a-c}{b}
Tam rekabet piyasasında fiyat marjinal maliyete eşittir. Görüldüğü üzere Bowley toplam miktarı tam rekabet miktarına eşittir.

Anahtar Kavram

Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) Modeli ve Stackelberg Savaşı

İpuçları

1
Bowley modelinde her iki firma da kendisini lider, rakibini takipçi sanır.
2
Her bir firmanın lider olarak ürettiği miktarı toplayarak toplam piyasa arzını bulun.
3
Stackelberg lideri piyasanın yarısını (Q/2Q/2) üretir. İki lider varsa toplam üretim ne olur?

Daha Fazla Pratik

Stackelberg modelinde tek bir lider olduğunda toplam üretimin Cournot üretimine göre nasıl değiştiğini inceleyin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 83Soru →

Bir oligopol piyasasında yer alan firmalar; piyasanın en büyük pazar payına sahip olmamasına veya en düşük maliyetle üretim yapmamasına rağmen, piyasadaki talep ve maliyet değişimlerini en iyi analiz ettiği ve geleceği en doğru şekilde öngördüğü düşünülen bir firmanın fiyat değişimlerini sistematik olarak takip etmektedirler.

Buna göre, söz konusu piyasada uygulanan fiyat liderliği türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Barometrik fiyat liderliği

Cevap

Piyasa koşullarındaki değişimleri en iyi sezinleyen firmanın liderliğini esas alan model Barometrik Fiyat Liderliği modelidir.
Doğru yanıt olan modelde, lider firma piyasa koşullarındaki (maliyet veya talep) değişimleri diğer firmalardan daha hızlı ve doğru şekilde sezinler. Bu firmanın fiyat değişimleri, piyasa koşullarının bir yansıması (barometresi) olarak kabul edildiği için diğer firmalar tarafından izlenir. Bu modelde liderin pazar gücü veya maliyet üstünlüğü olması şart değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Liderlik kriterini analiz etme
Liderin pazar payı veya maliyet avantajı bulunmadığı tespit edilmiştir.
Soruda liderin 'en büyük' veya 'en düşük maliyetli' olmadığı açıkça belirtilmiştir.
2
Liderliğin dayanağını belirleme
Liderliğin 'piyasa koşullarını en iyi analiz etme' ve 'geleceği öngörme' becerisine dayandığı görülmüştür.
Bu özellikler bir 'barometre' gibi piyasayı ölçen firmanın karakteristik özellikleridir.
3
Oligopol modelleri ile eşleştirme
Tanımlanan durum barometrik fiyat liderliği ile tam örtüşmektedir.
Hâkim firma güce, düşük maliyet verimliliğe, barometrik liderlik ise bilgi ve tecrübeye dayanır.

Anahtar Kavram

Barometrik Fiyat Liderliği

Daha Fazla Pratik

Fiyat liderliği modellerinde liderin fiyatı belirlerken hangi marjinal koşula (MR=MC) göre hareket ettiğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 84Soru →

Bir endüstride pazar payları %20\%20 olan 3 büyük firma faaliyet göstermektedir. Pazarın geriye kalan %40\%40’lık payı ise her biri eşit pazar payına sahip 10 küçük firma tarafından paylaşılmaktadır.

Buna göre, bu endüstrinin Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) değeri kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1360

Cevap

Endüstrinin Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) değeri 1360'tır.
Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI), piyasadaki her bir firmanın pazar payının karesinin alınmasıyla hesaplanır. Bu soruda 3 büyük firma %20×3=%60\%20 \times 3 = \%60 paya sahiptir ve bunların kareleri toplamı 1200'dür. Geriye kalan %40\%40’lık pay 10 küçük firmaya eşit dağıldığına göre her birinin payı %4\%4’tür. Bu küçük firmaların kareleri toplamı ise 10×16=16010 \times 16 = 160 eder. Toplamda 1200+160=13601200 + 160 = 1360 değerine ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Büyük firmaların pazar paylarının karelerini hesaplayın.
3×202=3×400=12003 \times 20^2 = 3 \times 400 = 1200
HHI formülü, piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamını gerektirir.
2
Küçük firmaların her birinin pazar payını belirleyin.
Toplam pay=%40\text{Toplam pay} = \%40, Firma sayısı=10⇒40/10=%4\text{Firma sayısı} = 10 \Rightarrow 40 / 10 = \%4
Küçük firmaların pazar payı karelerini bulmak için önce bireysel paylarını bilmek gerekir.
3
Küçük firmaların pazar paylarının kareleri toplamını hesaplayın.
10×42=10×16=16010 \times 4^2 = 10 \times 16 = 160
HHI tüm firmaları kapsadığı için küçük firmaların her birinin karesi alınarak toplanmalıdır.
4
Büyük ve küçük firmalardan gelen değerleri toplayarak nihai endeksi bulun.
1200+160=13601200 + 160 = 1360
Tüm piyasa paylarının kareleri toplamı endeksin değerini verir.

Anahtar Kavram

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI), bir endüstrideki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamıdır (HHI=∑si2HHI = \sum s_i^2). Bu endeks, pazar payı yüksek olan firmalara daha fazla ağırlık vererek piyasadaki yoğunlaşmayı ölçer.

İpuçları

1
HHI hesaplamak için öncelikle tüm firmaların pazar paylarını ayrı ayrı belirlemelisiniz.
2
Pazarın %40\%40’ını paylaşan 10 küçük firmanın her birinin pazar payının %4\%4 olduğunu bulun ve bunların karesini alın.
3
HHI formülünde pazar payları tam sayı (yüzde değeri) olarak kullanılır. 3×(202)3 \times (20^2) ile 10×(42)10 \times (4^2) değerlerini toplamayı unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Yoğunlaşma endeksleri arasındaki farkları pekiştirmek için, aynı pazar payı verileriyle 4 firmalık yoğunlaşma oranını (CR4CR_4) hesaplamayı deneyin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 85Soru →

Oligopol piyasalarındaki firma davranışlarını ve fiyat istikrarını açıklamaya yönelik geliştirilen modellerden; Chamberlin'in "Küçük Grup" modeli ile Sweezy'nin "Dirsekli Talep" modeli arasındaki denge ve fiyat oluşumuna dair yaklaşımlar karşılaştırıldığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Chamberlin modelinde firmalar arasındaki karşılıklı bağımlılığın fark edilmesiyle herhangi bir açık anlaşma olmaksızın monopol fiyatı ve miktarı belirlenirken; Sweezy modelinde rakiplerin asimetrik tepki vermesi sonucu fiyatın neden belirli bir düzeyde katılaştığı açıklanmaktadır.

Cevap

Chamberlin'in modelinde karşılıklı bağımlılığın kavranmasıyla monopol fiyatına ulaşılması, Sweezy modelinde ise asimetrik tepkilerle fiyat katılığı açıklanması doğru kıyaslamadır.
Chamberlin'in Küçük Grup modelinin temel sonucu, firmaların rakiplerinin hareketlerini dikkate alarak ortak fayda (monopol kârı) için birleşmiş gibi davranmalarıdır. Paul Sweezy'nin Dirsekli Talep modeli ise, piyasadaki mevcut fiyatın neden değişmediğini, rakiplerin fiyat düşüşlerini takip edip artışları takip etmemesiyle oluşan marjinal hasılat kesikliliği üzerinden açıklar.

Adım Adım Çözüm

1
Chamberlin'in Küçük Grup modelini tanımlama
Firmalar arasındaki karşılıklı bağımlılık (interdependence) fark edilir.
Firmalar birbirlerinin hamlelerini izlediklerini anladıklarında, fiyat savaşına girmek yerine ortak kâr maksimizasyonunu (monopol çözümü) hedeflerler.
2
Sweezy'nin Dirsekli Talep modelini tanımlama
Fiyat artışları takip edilmezken indirimlerin takip edildiği varsayılır.
Bu asimetrik tepki, talep eğrisinde mevcut fiyat düzeyinde bir 'dirsek' ve marjinal hasılat (MRMR) eğrisinde bir 'kopukluk' yaratır.
3
Denge sonuçlarını karşılaştırma
Chamberlin 'fiyat düzeyini' (monopol seviyesi), Sweezy ise 'fiyat katılığı' (neden değişmediği) durumunu açıklar.
Sweezy modelinde marjinal maliyet (MCMC) eğrisi MRMR eğrisindeki boşlukta kaldığı sürece maliyet değişimleri fiyata yansımaz; Chamberlin'de ise firmalar açık bir anlaşma yapmasalar bile monopol dengesine otururlar.

Anahtar Kavram

Oligopolde Karşılıklı Bağımlılık ve Fiyat Katılığı

İpuçları

1
Chamberlin'in Küçük Grup modelinde firmalar birbirlerine ne kadar bağımlı olduklarını bilirler.
2
Sweezy modelinde fiyatın neden 'katı' (rigid) olduğunu anlamak için marjinal hasılat eğrisindeki süreksizliğe (boşluğa) odaklanın.
3
Sweezy asimetrik tepki varsayımını (indirimi takip et, artışı takip etme) kullanırken; Chamberlin akıllıca bir karşılıklı bağımlılık farkındalığı ile monopol çözümüne odaklanır.

Daha Fazla Pratik

Sweezy modelinde marjinal maliyet eğrisinin marjinal hasılat boşluğu dışında bir yere kaymasının fiyat ve miktar üzerindeki etkisini inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 86Soru →

Edgeworth oligopol modelinde, fiyat rekabeti sonucunda piyasa fiyatının marjinal maliyet (P=MCP=MC) seviyesine kadar gerilediği bir durumda, firmaların fiyatlarını tekrar yükselterek pozitif kâr elde etme yoluna gitmelerinin ve dolayısıyla istikrarlı bir dengenin oluşmamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rakip firmanın piyasadaki toplam talebin tamamını karşılayabilecek üretim kapasitesine sahip olmaması

Cevap

Rakip firmanın piyasadaki toplam talebin tamamını karşılayabilecek üretim kapasitesine sahip olmaması
Edgeworth modelinde, Bertrand modelinin aksine firmaların üretim kapasiteleri sınırlıdır. Fiyatlar rekabet sonucu marjinal maliyete kadar düştüğünde, hiçbir firma piyasadaki toplam talebin tamamını karşılayamaz. Bu durum, fiyatı yüksek tutan firmanın bile piyasada kalan 'artık talebi' karşılayarak kâr elde etmesine olanak tanır. Dolayısıyla, firmalar fiyatlarını tekrar yükseltme eğilimi gösterir ve bu durum fiyatların sürekli dalgalandığı bir istikrarsızlık döngüsü yaratır.

Adım Adım Çözüm

1
Edgeworth modelinin Bertrand modelinden temel farkını belirleyin.
Edgeworth modelinde firmaların üretim kapasiteleri sınırlıdır.
Bu varsayım, Bertrand modelindeki 'fiyatın marjinal maliyete eşitlenmesi' sonucunu değiştirir.
2
Fiyatın marjinal maliyete (P=MCP=MC) düştüğü durumu analiz edin.
Bu noktada kâr sıfırdır, ancak rakip firma kapasitesi nedeniyle tüm piyasaya mal satamaz.
Kapasite kısıtı, piyasada karşılanamayan bir 'artık talep' (residual demand) oluşmasına neden olur.
3
Firmanın artık talebe karşı davranışını değerlendirin.
Firma, fiyatını yükselterek bu artık talebe mal satıp pozitif kâr elde edebilir.
Bu durum, fiyatların sürekli P=MCP=MC ile monopol fiyatı arasında dalgalanmasına (fiyat istikrarsızlığına) yol açar.

Anahtar Kavram

Edgeworth Modelinde Kapasite Kısıtı ve Artık Talep

İpuçları

1
Bertrand modelinde neden kâr sıfıra inerken Edgeworth modelinde fiyatlar tekrar yükselebiliyor?
2
Bir firmanın fiyatı yüksek olsa bile piyasada hala ona ihtiyaç duyan müşteriler kalabilir mi?
3
Cevap, rakip firmanın tek başına tüm piyasayı doyurup doyuramayacağı ile ilgilidir.

Daha Fazla Pratik

Edgeworth modelindeki bu fiyat dalgalanmalarının matematiksel aralığını (monopol fiyatı ve marjinal maliyet arası) inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 87Soru →

Bir endüstride faaliyet gösteren yedi farklı firmanın pazar payları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

FirmaPazar Payı (%)
1. Firma30
2. Firma25
3. Firma15
4. Firma10
5. Firma10
6. Firma5
7. Firma5

Bu verilere göre, ilgili piyasanın yoğunlaşma düzeyini belirleyen Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) değeri kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2000

Cevap

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) değeri 2000 olarak hesaplanır.
Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI), piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamı (∑Si2 \sum S_i^2 ) formülüyle hesaplanır. Tablodaki veriler kullanıldığında: 302+252+152+102+102+52+52=900+625+225+100+100+25+25=200030^2 + 25^2 + 15^2 + 10^2 + 10^2 + 5^2 + 5^2 = 900 + 625 + 225 + 100 + 100 + 25 + 25 = 2000 sonucu elde edilir. Bu değer, piyasanın orta dereceli yoğunlaşmaya sahip olduğunu göstermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasadaki her bir firmanın pazar payını belirleyin.
Pazar payları: %30, %25, %15, %10, %10, %5, %5.
HHIHHI hesaplaması için tüm firmaların pay verileri gereklidir.
2
Her bir pazar payının karesini hesaplayın.
302=90030^2=900, 252=62525^2=625, 152=22515^2=225, 102=10010^2=100, 102=10010^2=100, 52=255^2=25, 52=255^2=25.
HHIHHI tanımı gereği payların kareleri toplamıdır.
3
Elde edilen tüm kareleri toplayın.
900+625+225+100+100+25+25=2000900 + 625 + 225 + 100 + 100 + 25 + 25 = 2000.
Toplam değer endüstrideki yoğunlaşma derecesini gösterir.

Anahtar Kavram

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI), bir piyasadaki firma büyüklüklerinin dağılımını ölçmek için tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamını alan bir yoğunlaşma ölçütüdür.

Alternatif Yöntem

Önce Dört Firma Yoğunlaşma Oranı (CR4CR_4) hesaplanıp (30+25+15+10=8030+25+15+10 = 80) piyasanın genel yapısı hakkında fikir edinilebilir, ancak tam HHIHHI için tüm karelerin tek tek toplanması zorunludur.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 88Soru →

Monopolcü bir firmanın, tüketicilerin ödeme arzularını veya marjinal faydalarını doğrudan gözlemleyemediği durumlarda, farklı tüketim miktarları için farklı birim fiyatlar (blok fiyatlandırma) sunarak tüketicilerin kendi tercihlerine göre dolaylı yoldan gruplara ayrılmasını sağladığı fiyat farklılaştırması türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İkinci derece fiyat farklılaştırması

Cevap

Tüketicilerin satın aldıkları miktara bağlı olarak farklı birim fiyatların uygulandığı ve miktar-fiyat paketleri yoluyla tüketicilerin kendi kendilerini seçerek sınıflandığı yöntem ikinci derece fiyat farklılaştırmasıdır.
İkinci derece fiyat farklılaştırması (blok fiyatlandırma), monopolcü firmanın tüketicilerin ödeme arzularını tam olarak ayırt edemediği durumlarda, farklı miktarlar için farklı birim fiyatlar sunarak tüketicilerin kendi seçimleriyle kendilerini gruplandırmasını sağlayan uygulamadır. Bu yöntemde firma, tüketici artığının bir kısmını ele geçirirken miktar-fiyat paketleri üzerinden 'kendi kendini seçme' (self-selection) ilkesini işletir.

Adım Adım Çözüm

1
Bilgi eksikliğinin analiz edilmesi
Firmanın tüketicilerin kim olduğunu tam bilemediği, dolayısıyla 'kendi kendini seçme' (self-selection) mekanizmasını kullandığı tespit edilir.
Birinci derecede tam bilgi, üçüncü derecede ise dışsal bilgi (yaş, konum vb.) varken; ikinci derecede firmanın asimetrik bilgi altında miktar paketleri sunması gerekir.
2
Blok fiyatlandırma mekanizmasının tanımlanması
Belirli miktar aralıkları (Q1,Q2Q_1, Q_2 vb.) için farklı fiyat basamakları (P1,P2P_1, P_2 vb.) oluşturulması.
Tüketici, ihtiyacına göre daha fazla miktar alarak daha düşük birim fiyatlı bir bloka geçebilir; bu da ikinci derece farklılaştırmanın temel özelliğidir.
3
Sınıflandırmanın yapılması
Seçenekler arasından miktar bazlı farklılaştırmayı temsil eden terimin seçilmesi.
Tanım gereği miktar-fiyat paketleri 'ikinci derece' olarak literatürde yer alır.

Anahtar Kavram

İkinci derece fiyat farklılaştırması, firmanın tüketicilerin marjinal faydalarını tam bilmediği ancak tüketim miktarına göre farklı blok fiyatlar sunarak tüketici artığını azalttığı bir yöntemdir.

İpuçları

1
Fiyatın tüketicinin kimliğinden ziyade satın aldığı 'miktar' ile değiştiğini düşünün.
2
Blok fiyatlandırma ve asimetrik bilgi (firmanın tüketicinin ödeme arzusunu tam bilememesi) bu yöntemin anahtar kelimeleridir.
3
Elektrik faturalarındaki kademeli tarifeler veya 'çok al az öde' tarzı paketler bu kategoriye en iyi örnektir.

Daha Fazla Pratik

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında firmanın marjinal hasılat (MR) ve esneklik (ee) arasındaki ilişkiyi nasıl kullandığını inceleyin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 89Soru →

Oligopol piyasasında homojen ürün üreten firmaların fiyat üzerinden rekabet ettiği Bertrand modelinde piyasa dengesi tam rekabet seviyesinde (P=MCP=MC) oluşurken, Edgeworth modelinde fiyatların belirli bir aralıkta sürekli dalgalanmasının (fiyat istikrarsızlığı) temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Firmaların üretim kapasitelerinin piyasa talebinin tamamını karşılamada yetersiz kalması

Cevap

Firmaların üretim kapasitelerinin piyasa talebinin tamamını karşılamada yetersiz kalması
Doğru cevap olan 'üretim kapasitelerinin sınırlı olması' varsayımı, Edgeworth modelini Bertrand modelinden ayıran temel unsurdur. Bertrand modelinde kapasite sınırı olmadığı için fiyatlar marjinal maliyete kadar düşer ve orada sabitlenir. Ancak Edgeworth modelinde, bir firma fiyatını marjinal maliyete indirse bile kapasitesi yetmediği için tüm piyasa talebini karşılayamaz. Bu durumda rakipler, fiyatta bir miktar artış yaparak kâr elde edebileceklerini görürler. Fiyatlar monopol seviyesine kadar çıkar, ardından tekrar rekabetle düşer; bu döngü (çevrim) piyasada sürekli bir istikrarsızlığa yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Bertrand ve Edgeworth modellerinin ortak yönünü belirle
Her iki modelde de firmalar fiyat üzerinden rekabet eder ve homojen mal üretirler.
Modeller arasındaki farkı anlamak için önce başlangıç noktalarını eşitlemek gerekir.
2
Modelleri birbirinden ayıran temel kısıtı analiz et
Bertrand modelinde kapasite sınırsızdır; Edgeworth modelinde ise her firma sınırlı bir üretim kapasitesine sahiptir.
Kapasite kısıtı, düşük fiyat veren firmanın piyasanın tamamına hakim olup olamayacağını belirleyen kritik faktördür.
3
Kapasite kısıtının fiyat üzerindeki etkisini değerlendir
Edgeworth'ta düşük fiyatlı firma tüm talebi karşılayamadığı için, yüksek fiyatlı firma 'artık talep' (residual demand) ile karşılaşır. Bu durum fiyatların monopol fiyatı ile marjinal maliyet arasında sürekli dalgalanmasına (Edgeworth Çevrimi) neden olur.
Sınırlı kapasite nedeniyle tek bir fiyat dengesi (equilibrium) oluşamaz ve piyasa sürekli istikrarsız kalır.

Anahtar Kavram

Edgeworth modelinde fiyat istikrarsızlığının kaynağı kapasite kısıtıdır.

İpuçları

1
Bertrand modelinde kârın sıfıra inmesi, bir firmanın tek başına tüm piyasayı besleyebilmesiyle mümkündür.
2
Edgeworth modelinde ise piyasanın tamamını besleyemeyen firmalar, yüksek fiyattan mal satma şansını korurlar.

Daha Fazla Pratik

Bertrand Paradoksu'nun (P=MC) hangi durumlarda (farklılaştırılmış mal, kapasite kısıtı vb.) geçerliliğini yitirdiğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 90Soru →

Bir monopolcü firmanın kâr maksimizasyonunu sağladığı üretim düzeyinde, talebin fiyat esnekliğinin mutlak değeri ∣e∣=2,5|e| = 2,5 olarak hesaplanmıştır. Firmanın bu üretim düzeyindeki marjinal maliyeti (MCMC) 6060 TL olduğuna göre, monopolcü firmanın denge fiyatı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 100

Cevap

Monopolcü firmanın kârını maksimize eden denge fiyatı 100 TL'dir.
Monopolcü bir firma kârını MR=MCMR = MC noktasında maksimize eder. Marjinal hasılat (MRMR), fiyat (PP) ve talebin fiyat esnekliği (∣e∣|e|) arasındaki ilişkiyi gösteren Amoroso-Robinson formülüne göre MR=P(1−1/∣e∣)MR = P(1 - 1/|e|)'dir. Verilen MC=60MC = 60 ve ∣e∣=2,5|e| = 2,5 değerleri bu formülde yerine konulduğunda, 60=P(1−1/2,5)60 = P(1 - 1/2,5) eşitliğinden 60=0,6P60 = 0,6P ve buradan P=100P = 100 TL sonucu elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Denge koşulunu ve marjinal hasılat ile fiyat arasındaki ilişkiyi belirleme
MR=P(1−1∣e∣)MR = P \left(1 - \frac{1}{|e|}\right) ve denge anında MR=MCMR = MC
Monopolcü firma kârını marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada maksimize eder.
2
Verilen değerleri formülde yerine koyma
60=P(1−12,5)60 = P \left(1 - \frac{1}{2,5}\right)
Soruda verilen MC=60MC = 60 ve ∣e∣=2,5|e| = 2,5 değerleri denge fiyatını bulmak için kullanılır.
3
Parantez içindeki işlemi tamamlama
60=P×(1−0,4)⇒60=P×0,660 = P \times (1 - 0,4) \Rightarrow 60 = P \times 0,6
Esnekliğin tersi (1/2,5=0,41/2,5 = 0,4) alınarak marjinal hasılat oranı hesaplanır.
4
Denge fiyatını (PP) yalnız bırakarak sonucu bulma
P=600,6=100P = \frac{60}{0,6} = 100 TL
Toplam hasılatın değişimi üzerinden fiyat belirlenir.

Anahtar Kavram

Amoroso-Robinson İlişkisi ve Lerner Endeksi

İpuçları

1
Monopolde kâr maksimizasyonu için marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olması gerektiğini hatırlayın.
2
Marjinal hasılat, fiyat ve esneklik arasındaki ilişkiyi kuran Amoroso-Robinson (MR=P(1−1/∣e∣)MR = P(1 - 1/|e|)) formülünü kullanın.
3
Formülde MRMR yerine MCMC değerini (6060) ve ∣e∣|e| yerine 2,52,5 değerini yazarak PP değerini çekin.

Daha Fazla Pratik

Aynı esneklik değerinde marjinal maliyet %20 artsaydı, denge fiyatının nasıl değişeceğini hesaplayarak monopolcü gücü analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 91Soru →

Oligopol piyasalarında firmaların koordineli hareket etmelerine ve ortak kârlarını artırmalarına dayanan "anlaşmalı (collusive) modeller" ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Barometrik fiyat liderliği modelinde, liderlik eden firma her zaman piyasadaki en büyük pazar payına veya en düşük maliyet yapısına sahip olan firmadır.

Cevap

Barometrik fiyat liderliği modelinde, lider firmanın mutlaka en büyük pazar payına veya en düşük maliyete sahip olması gerektiği yönündeki ifade yanlıştır.
Barometrik fiyat liderliği modelinde, liderlik eden firmanın en büyük pazar payına sahip olması veya en düşük maliyetle üretim yapması bir zorunluluk değildir. Barometrik lider, sadece piyasa koşullarını ve maliyet değişimlerini diğer firmalardan daha hızlı ve isabetli bir şekilde fark eden, piyasaya "fiyat sinyali" veren firmadır. Diğer firmalar bu firmanın öngörülerine güvendikleri için onu takip ederler.

Adım Adım Çözüm

1
Oligopoldeki anlaşmalı modelleri (Kartel ve Fiyat Liderliği türleri) hatırla.
Merkezi Kartel, Düşük Maliyetli Liderlik, Hâkim Firma Liderliği ve Barometrik Liderlik ana modellerdir.
Soruda modellerin temel özellikleri arasındaki farkların sorgulanması istenmiştir.
2
Barometrik fiyat liderliğinin tanımını analiz et.
Barometrik lider, piyasadaki maliyet veya pazar payı gücünden ziyade, piyasa değişimlerini (talep artışı, hammadde fiyatları vb.) en iyi sezen ve buna göre fiyat ayarlayan "barometre" işlevi gören firmadır.
Diğer liderlik türleri (Hâkim ve Düşük Maliyetli) güç/maliyet temelliyken, barometrik liderlik bilgi/tecrübe temellidir.
3
Kartel ve diğer liderlik modellerinin denge koşullarını doğrula.
Kartelde MR=∑MCMR = \sum MC koşulu esastır; hâkim firma net talep ile çalışır; takipçiler P=MCP = MC kuralına uyar.
Anlaşmalı modellerde ortak amaç kâr maksimizasyonu olsa da uygulama yöntemleri farklılık gösterir.

Anahtar Kavram

Oligopolde Fiyat Liderliği ve Kartel Denge Koşulları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 92Soru →

Monopolcü rekabet piyasasında, kısa dönemde aşırı kârın varlığı nedeniyle piyasaya yeni firmaların girmesi durumunda; temsilci bir firmanın karşı karşıya kaldığı bireysel talep eğrisi, bu eğrinin esnekliği ve uzun dönem denge koşullarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Firmanın bireysel talep eğrisi sola kayar, esnekliği artar ve uzun dönem dengesinde fiyat ortalama toplam maliyete (ATCATC) teğet hale gelir.

Cevap

Firmanın bireysel talep eğrisinin sola kayması, esnekliğinin artması ve fiyatın ortalama toplam maliyete teğet olması ifadesi doğrudur.
Monopolcü rekabet piyasasında kısa dönemdeki aşırı kâr, piyasaya yeni girişleri tetikler. Yeni girişler sonucunda firmanın pazar payı azalır (talep sola kayar) ve ikame ürün çeşitliliği arttığı için talep daha esnek hale gelir. Uzun dönem dengesinde ekonomik kâr sıfırlanır ve talep eğrisi ortalama toplam maliyet (ATCATC) eğrisine teğet olur.

Adım Adım Çözüm

1
Kısa dönem durumunu analiz etme
Kısa dönemde aşırı kâr (P>ATCP > ATC) mevcuttur.
Soruda belirtilen aşırı kârın varlığı, piyasaya yeni firmaların girmesi için bir sinyal niteliğindedir.
2
Piyasaya girişlerin talep üzerindeki etkisini belirleme
Bireysel talep eğrisi sola kayar ve esnekliği artar.
Yeni firmaların girişiyle her bir firmanın pazar payı azalır (sola kayma) ve ikame ürün sayısı arttığı için tüketiciler fiyata karşı daha duyarlı hale gelir (esneklik artışı).
3
Uzun dönem denge koşulunu saptama
Ekonomik kâr sıfırlanır (P=ATCP = ATC).
Girişler, aşırı kâr tamamen ortadan kalkana kadar devam eder; bu durumda talep eğrisi ATCATC eğrisine teğet hale gelir.

Anahtar Kavram

Monopolcü rekabet piyasasında uzun dönem dengesi, giriş-çıkış serbestliği nedeniyle sıfır ekonomik kâr (normal kâr) noktasında oluşur.

İpuçları

1
Piyasaya yeni firmaların girmesi, her bir firmanın pastasından aldığı dilimin (pazar payının) nasıl değişeceğini düşünün.
2
Yeni giren firmalar benzer (ikame) ürünler sunduğuna göre, tüketicinin fiyata olan duyarlılığı (esneklik) nasıl etkilenir?
3
Uzun dönemde girişlerin durması için kârın ne olması gerektiğini ve bunun geometrik olarak talep ile ATCATC arasında nasıl bir ilişki (teğetlik vs.) yaratacağını hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Uzun dönem dengesinde ortaya çıkan 'atıl kapasite' (excess capacity) miktarının nasıl hesaplandığını ve neden tam rekabetten daha düşük üretim yapıldığını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sıfır ekonomik kâr koşulunu (P=ATCP = ATC) ve monopolcü rekabetin 'negatif eğimli talep' varsayımını kullanarak, bu iki eğrinin kesişmeden sadece bir noktada dokunabileceği (teğetlik) mantığıyla da çözüme gidilebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 93Soru →

Bir piyasada toplam altı firma faaliyet göstermektedir. Bu firmalardan pazar payı en yüksek olan ilk iki firmanın her birinin pazar payı %25\%25 düzeyindedir. Pazarın geri kalan %50\%50’lik kısmı ise diğer dört firma arasında eşit olarak paylaşılmaktadır.

Buna göre, bu piyasa için hesaplanacak Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) değeri kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1875

Cevap

Piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamı olan 1875 değeri doğrudur.
Piyasadaki yoğunlaşmayı gösteren HHI değeri, en büyük iki firmanın paylarının kareleri (2×252=12502 \times 25^2 = 1250) ile geriye kalan dört küçük firmanın paylarının karelerinin (4×12,52=6254 \times 12,5^2 = 625) toplanmasıyla 18751875 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen pazar paylarını ve firma sayılarını belirle.
Firma 1 = %25\%25, Firma 2 = %25\%25. Kalan pazar payı = %50\%50. Diğer firma sayısı = 44.
HHI hesaplaması için her bir firmanın payının bilinmesi gerekir.
2
Küçük firmaların her birinin pazar payını hesapla.
50/4=%12,550 / 4 = \%12,5.
Kalan payın diğer firmalar arasında eşit paylaşıldığı belirtilmiştir.
3
Her bir firmanın pazar payının karesini al.
252=62525^2 = 625, 12,52=156,2512,5^2 = 156,25.
Herfindahl-Hirschman Endeksi pazar paylarının kareleri üzerinden hesaplanır.
4
Kareleri toplayarak toplam endeks değerini bul.
625+625+(156,25×4)=1250+625=1875625 + 625 + (156,25 \times 4) = 1250 + 625 = 1875.
HHI=∑si2HHI = \sum s_i^2 formülü uygulanmıştır.

Anahtar Kavram

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI), bir piyasadaki yoğunlaşmayı ölçmek için tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplanmasıyla elde edilen bir göstergedir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 94Soru →

Cournot duopol modelinde, piyasa ters talep fonksiyonu P=120−QP = 120 - Q olarak belirlenmiştir. Piyasada yer alan iki firmanın marjinal maliyetleri sırasıyla MC1=20MC_1 = 20 ve MC2=40MC_2 = 40 birimdir. Bu bilgilere göre, Cournot dengesi sağlandığında yüksek maliyetli firma olan ikinci firmanın üretim miktarı (q2q_2) kaç birimdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

İkinci firmanın üretim miktarı 20 birimdir.
İkinci firmanın marjinal maliyeti daha yüksek (MC2=40MC_2=40) olduğu için reaksiyon fonksiyonu q2=40−0,5q1q_2 = 40 - 0,5q_1 şeklinde oluşur. Birinci firmanın reaksiyon fonksiyonu ile ortak çözüm yapıldığında, ikinci firmanın kârını maksimize eden miktar 20 birim olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci firmanın kâr fonksiyonundan reaksiyon fonksiyonunu türetin.
q1=50−0,5q2q_1 = 50 - 0,5q_2
Birinci firma için MR1=MC1MR_1 = MC_1 koşulu sağlanmalıdır: 120−2q1−q2=20⇒2q1=100−q2120 - 2q_1 - q_2 = 20 \Rightarrow 2q_1 = 100 - q_2.
2
İkinci firmanın kâr fonksiyonundan reaksiyon fonksiyonunu türetin.
q2=40−0,5q1q_2 = 40 - 0,5q_1
İkinci firma için MR2=MC2MR_2 = MC_2 koşulu sağlanmalıdır: 120−q1−2q2=40⇒2q2=80−q1120 - q_1 - 2q_2 = 40 \Rightarrow 2q_2 = 80 - q_1.
3
İki reaksiyon fonksiyonunu eş anlı olarak çözün.
q2=20q_2 = 20 (ve q1=40q_1 = 40)
q2=40−0,5(50−0,5q2)q_2 = 40 - 0,5(50 - 0,5q_2) eşitliğinden 0,75q2=150,75q_2 = 15 sonucuna ulaşılır.

Anahtar Kavram

Asimetrik Maliyetli Cournot Dengesi

İpuçları

1
Her iki firma için marjinal hasılatın (MRMR) marjinal maliyete (MCMC) eşit olduğu noktaları bularak reaksiyon fonksiyonlarını yazın.
2
Birinci firmanın reaksiyon fonksiyonunu q1=50−0,5q2q_1 = 50 - 0,5q_2 olarak bulduysanız, bunu ikinci firmanın denkleminde yerine koyun.

Daha Fazla Pratik

Maliyetlerin farklı olduğu durumda piyasa fiyatının ve toplam üretim miktarının nasıl değiştiğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 95Soru →

Marjinal maliyetlerin pozitif (MC>0MC > 0) olduğu bir piyasada faaliyet gösteren ve kârını maksimize etmeyi amaçlayan bir monopolcü firmanın denge üretim düzeyine ilişkin aşağıdakilerden hangisi her zaman doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Talebin fiyat esnekliğinin mutlak değeri 1'den büyüktür.

Cevap

Monopolcü firma, pozitif marjinal maliyetler altında kârını maksimize ederken her zaman talebin fiyat esnekliğinin mutlak değerce 1'den büyük olduğu (∣e∣>1|e| > 1) esnek bölgede üretim yapar.
Denge noktasında MR=MCMR=MC koşulu sağlanır. Soruda MC>0MC > 0 verildiği için MRMR da pozitif olmalıdır. MRMR ile esneklik arasındaki ilişkiyi gösteren MR=P(1−1/∣e∣)MR = P(1 - 1/|e|) formülüne göre, MRMR'ın pozitif bir değer alabilmesi ancak talebin fiyat esnekliğinin mutlak değerinin 1'den büyük (∣e∣>1|e| > 1) olması durumunda mümkündür. Bu nedenle monopolcü firma asla talebin inelastik olduğu bölgede üretim yapmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Kâr maksimizasyonu koşulunu belirle.
MR=MCMR = MC
Bir firma kârını maksimize etmek için marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu üretim düzeyini seçer.
2
Marjinal maliyetin işaretini değerlendir.
MC>0MC > 0 ise MR>0MR > 0 olmalıdır.
Soruda marjinal maliyetlerin pozitif olduğu belirtilmiştir; dolayısıyla denge noktasında marjinal hasılat da pozitif olmak zorundadır.
3
Marjinal hasılat ve esneklik arasındaki ilişkiyi (Amoroso-Robinson) uygula.
MR=P(1−1∣e∣)MR = P(1 - \frac{1}{|e|})
Marjinal hasılat, fiyat ve talebin fiyat esnekliği arasındaki matematiksel bağı kurmak için bu formül kullanılır.
4
Esneklik değerini analiz et.
MR>0MR > 0 olabilmesi için 1−1∣e∣>01 - \frac{1}{|e|} > 0 olmalı, yani ∣e∣>1|e| > 1.
Marjinal hasılatın pozitif kalabilmesi için parantez içindeki ifadenin pozitif olması gerekir, bu da talebin esnek olduğunu gösterir.

Anahtar Kavram

Amoroso-Robinson İlişkisi ve Monopolde Üretim Bölgesi

İpuçları

1
Kâr maksimizasyonu için marjinal hasılatın marjinal maliyete (MR=MCMR=MC) eşit olması gerektiğini hatırlayın.
2
MCMC'nin pozitif olması, denge noktasında MRMR'ın da pozitif olması gerektiği anlamına gelir.
3
MRMR pozitif olduğunda toplam hasılatın (TR) artmakta olduğunu ve bunun talebin hangi esneklik bölgesine karşılık geldiğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

Monopolcünün marjinal maliyetleri sıfır olsaydı (MC=0MC=0), denge noktasında esneklik değeri kaç olurdu?

Alternatif Yöntem

Grafiksel olarak; monopolcünün marjinal hasılat eğrisi (MR), talep eğrisinin miktar eksenini kestiği noktanın tam ortasında sıfır olur. Bu sıfır noktasının sol tarafında MR pozitif ve talep esnektir. MC eğrisi pozitif bir değerde olduğu sürece, MR=MC kesişimi her zaman bu sol tarafta (esnek bölgede) gerçekleşecektir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 96Soru →

Bir düopol piyasasında faaliyet gösteren iki firmanın, rakibinin bir takipçi gibi davranacağını (rakibin tepki fonksiyonunu veri alarak) varsayıp her ikisinin de aynı anda piyasa lideri olmaya çalışması sonucunda ortaya çıkan ve piyasada istikrarsızlığa (Stackelberg savaşları) yol açan durum aşağıdaki modellerden hangisi ile açıklanmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bowley Modeli

Cevap

Her iki firmanın da liderlik varsayımıyla hareket ettiği ve bu durumun piyasada istikrarsızlığa yol açtığı model Bowley Modeli'dir.
Bowley Modeli, Stackelberg modelinin bir uzantısıdır. Stackelberg modelinde bir lider ve bir takipçi varken denge sağlanabilir; ancak Bowley modelinde her iki firma da 'lider' gibi davranarak diğerinin takipçi olacağını varsayar. Bu durum piyasada aşırı üretime, kârların düşmesine ve 'Stackelberg savaşları' denilen istikrarsızlığa yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
Firmaların piyasadaki davranış kalıplarını belirleyin.
İki firma da lider olmak istemekte ve rakibinin tepki fonksiyonuna göre kâr maksimizasyonu yapmaktadır.
Lider firma, takipçi firmanın tepki fonksiyonunu veri alarak üretim miktarını belirleyen firmadır.
2
Davranışın piyasa dengesi üzerindeki etkisini analiz edin.
İki firma da lider gibi davrandığında, her ikisi de Cournot ve Stackelberg (lider-takipçi) dengelerinden daha fazla üretim yapar.
Yanlış varsayım (diğerinin takipçi olacağı varsayımı) toplam arzın artmasına ve fiyatın düşmesine neden olur.
3
Sonucu literatürdeki karşılığı ile eşleştirin.
Bu 'çifte liderlik' veya 'Stackelberg bağımsızlığı' durumu Bowley Modeli olarak adlandırılır.
A. L. Bowley tarafından geliştirilen bu model, Stackelberg analizinin özel bir istikrarsızlık durumunu ifade eder.

Anahtar Kavram

Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) Modeli

İpuçları

1
Bu model, Stackelberg modelindeki liderlik varsayımının her iki firma için de geçerli olması durumunu inceler.
2
Piyasada istikrarın bozulduğu ve 'Stackelberg savaşları' (warfare) olarak adlandırılan durumun yaşandığı analizi düşünün.

Daha Fazla Pratik

Stackelberg ve Bowley modellerindeki toplam üretim miktarlarını Cournot dengesiyle kıyaslayan matematiksel problemleri çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Oligopol modellerini varsayımlarına göre bir tabloda sınıflandırarak (Örn: Cournot=Takipçi-Takipçi, Stackelberg=Lider-Takipçi, Bowley=Lider-Lider) doğru sonuca daha hızlı ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 97Soru →

Bir monopolcü firmanın kâr maksimizasyonunu sağladığı üretim düzeyinde, talebin fiyat esnekliğinin mutlak değeri ∣e∣=1,5|e| = 1,5 olarak saptanmıştır. Buna göre, kârını maksimize eden bu firmanın belirlediği satış fiyatı (PP) ile marjinal maliyeti (MCMC) arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: P=3⋅MCP = 3 \cdot MC

Cevap

Satış fiyatı, marjinal maliyetin 3 katına eşittir (P=3⋅MCP = 3 \cdot MC).
Kâr maksimizasyonu yapan bir monopolcü için MR=MCMR = MC eşitliği temeldir. Amoroso-Robinson formülüne göre MR=P(1−1/∣e∣)MR = P(1 - 1/|e|)'dir. Esneklik mutlak değerce 1,51,5 (3/23/2) verildiğinde, parantez içi (1−2/3)=1/3(1 - 2/3) = 1/3 olur. Bu durumda MC=P/3MC = P/3 eşitliğinden fiyatın marjinal maliyetin tam 3 katı olduğu sonucuna varılır.

Adım Adım Çözüm

1
Amoroso-Robinson formülünü yazınız.
MR=P×(1−1∣e∣)MR = P \times (1 - \frac{1}{|e|})
Monopolde marjinal hasılat (MRMR), fiyat (PP) ve talep esnekliği (∣e∣|e|) arasındaki ilişkiyi kurmak için bu formül gereklidir.
2
Esneklik değerini formülde yerine koyunuz.
MR=P×(1−11,5)=P×(1−23)=P×13MR = P \times (1 - \frac{1}{1,5}) = P \times (1 - \frac{2}{3}) = P \times \frac{1}{3}
Verilen ∣e∣=1,5|e| = 1,5 değerini kullanarak MRMR ve PP arasındaki matematiksel oranı bulmak gerekir.
3
Kâr maksimizasyonu koşulunu uygulayınız.
MR=MCMR = MC olduğuna göre, MC=P×13MC = P \times \frac{1}{3}
Monopolcü firma kârını marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada maksimize eder.
4
PP değerini MCMC cinsinden çekiniz.
P=3⋅MCP = 3 \cdot MC
Eşitliğin her iki tarafını 3 ile çarparak fiyat ve marjinal maliyet arasındaki ilişkiyi nihai haline getiririz.

Anahtar Kavram

Lerner Endeksi ve Amoroso-Robinson İlişkisi

İpuçları

1
Monopolde kâr maksimizasyonu için marjinal hasılatın (MRMR) marjinal maliyete (MCMC) eşit olması gerektiğini hatırlayın.
2
MRMR, PP ve esneklik arasındaki ilişkiyi kuran Amoroso-Robinson formülünü (MR=P(1−1/∣e∣)MR = P(1 - 1/|e|)) kullanın.
3
Formülde ∣e∣|e| yerine 1,51,5 yazın ve P(1−1/1,5)=MCP(1 - 1/1,5) = MC eşitliğini PP için çözün.

Daha Fazla Pratik

Eğer marjinal maliyet artsaydı veya talep daha esnek hale gelseydi, fiyat-maliyet marjının nasıl değişeceğini analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Lerner Endeksi formülünü (L=(P−MC)/P=1/∣e∣L = (P - MC) / P = 1 / |e|) kullanarak da çözebilirsiniz. (P−MC)/P=1/1,5(P - MC) / P = 1 / 1,5 ifadesinden P−MC=0,66PP - MC = 0,66P ve buradan 0,33P=MC0,33P = MC, yani P=3MCP = 3MC bulunur.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 98Soru →

Monopolcü bir firmanın elde ettiği aşırı kârı topluma aktarmak veya azaltmak amacıyla hükümetin firmaya yönelik götürü vergi (lumplump-sumsum taxtax) uygulaması durumunda, firmanın kısa dönem denge fiyatı (PP) ve üretim miktarı (QQ) nasıl etkilenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Denge fiyatı ve üretim miktarı değişmez.

Cevap

Denge fiyatı ve üretim miktarı değişmez; çünkü götürü vergi marjinal maliyetleri etkilemez.
Denge fiyatı ve miktarının değişmemesinin temel nedeni, götürü verginin (lumplump-sumsum taxtax) firmanın marjinal maliyetleri (MCMC) üzerinde hiçbir etkisinin olmamasıdır. Monopolcü firma kârını MR=MCMR = MC koşuluna göre maksimize eder. Götürü vergi sadece sabit maliyetleri artırarak firmanın toplam kârını azaltır ancak firmanın en kârlı üretim düzeyini (QQ) veya bu miktarı satabileceği fiyatı (PP) değiştirmez.

Adım Adım Çözüm

1
Vergi türünü analiz et
Götürü vergi, üretim miktarından bağımsız olarak alınan sabit bir ödemedir.
Verginin firmanın hangi maliyet kalemini etkilediğini belirlemek gerekir.
2
Maliyet yapısındaki değişimi incele
Götürü vergi Toplam Sabit Maliyetleri (TFCTFC) artırır ancak Marjinal Maliyeti (MCMC) değiştirmez (MC=ΔTC/ΔQMC = \Delta TC / \Delta Q).
Kâr maksimizasyonu şartı marjinal değerlere dayalıdır.
3
Kâr maksimizasyonu kuralını uygula
Monopolcü firma MR=MCMR = MC noktasında üretim yapar. MRMR ve MCMC eğrileri değişmediği için denge noktası (Q∗Q^*) ve bu miktara karşılık gelen fiyat (P∗P^*) sabit kalır.
Denge koşulunu belirleyen eğrilerde bir kayma meydana gelmemiştir.

Anahtar Kavram

Götürü Vergi ve Monopol Dengesi

İpuçları

1
Firma kârını hangi noktada maksimize eder? Bu noktayı belirleyen eğrileri düşünün.
2
Götürü vergi miktara bağlı mıdır? Marjinal maliyetin tanımını hatırlayın.
3
Marjinal maliyet (MCMC), toplam maliyetin miktara göre türevidir. Sabit bir sayının (verginin) türevi sıfırdır.

Daha Fazla Pratik

Aynı soruyu 'birim vergi' (spesifik vergi) durumu için çözerek aradaki farkı pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matematiksel olarak toplam kâr fonksiyonunu π=TR−TC−T\pi = TR - TC - T şeklinde yazabiliriz. Burada TT sabit vergidir. Kârı maksimize etmek için türev aldığımızda (dπ/dQd\pi/dQ), sabit olan TT değerinin türevi sıfır olur ve geriye yine MR−MC=0MR - MC = 0 kalır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 99Soru →

Cournot duopol modelinde, piyasada yer alan iki firmanın başlangıçta özdeş maliyet yapılarına sahip olduğu ve dengede bulunduğu varsayılmaktadır. Diğer tüm değişkenler sabitken, firmalardan birinin marjinal maliyetinde (MCMC) meydana gelen bir artışın denge üretim miktarları üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Marjinal maliyeti artan firmanın üretim miktarı azalırken, rakip firmanın üretim miktarı artar.

Cevap

Marjinal maliyeti artan firmanın üretim miktarı azalırken, rakip firmanın üretim miktarı artar.
Doğrusal talep ve sabit marjinal maliyet varsayımı altında, birinci firmanın maliyetindeki artış onun reaksiyon eğrisini orijine doğru kaydırır. İkinci firma ise, birinci firmanın daha az üreteceğini bildiği için kendi kârını maksimize etmek adına üretimini bir miktar artırır. Ancak toplam üretimdeki net değişim negatiftir ve fiyat yükselir.

Adım Adım Çözüm

1
Reaksiyon fonksiyonlarını tanımlayın.
q1=a−c12b−q22q_1 = \frac{a - c_1}{2b} - \frac{q_2}{2} ve q2=a−c22b−q12q_2 = \frac{a - c_2}{2b} - \frac{q_1}{2}
Her firma rakibinin üretimini veri alarak kendi kârını maksimize eder.
2
Maliyet değişiminin etkisini analiz edin.
c1c_1 artarsa, birinci firmanın reaksiyon eğrisinin dikey keseni (a−c12b)(\frac{a-c_1}{2b}) azalır.
Maliyet artışı firmanın her üretim seviyesinde sunmak istediği miktarı azaltır.
3
Dengenin kaymasını gözlemleyin.
q1q_1 azalır, q2q_2 ise q1q_1'deki azalmaya tepki olarak artar.
Üretim miktarlarının stratejik ikame olması nedeniyle birinin geri çekilmesi diğerinin pazar payını artırmasına olanak sağlar.

Anahtar Kavram

Cournot modelinde üretim miktarları stratejik ikamedir. Piyasa toplam çıktısı tam rekabetin 2/32/3'ü (duopol için), monopolün ise daha fazlasıdır.
Soru 100Soru →

Cournot duopol modelinde, negatif eğimli doğrusal bir piyasa talep eğrisi ve her iki firma için de sabit ve aynı seviyede olan marjinal maliyetler varsayıldığında; bir firmanın, rakibinin üretim miktarına karşılık kendi kârını maksimize eden üretim düzeylerini gösteren reaksiyon (tepki) fonksiyonunun eğimi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: −1/2-1/2

Cevap

Doğrusal talep ve sabit marjinal maliyet varsayımı altında Cournot reaksiyon fonksiyonunun eğimi −1/2-1/2'dir.
Cournot modelinde firmalar miktar üzerinden rekabet ederler. Doğrusal bir talep fonksiyonunda, bir firmanın marjinal hasılat eğrisi talep eğrisinin eğiminin iki katı dikliktedir. Kâr maksimizasyonu için marjinal maliyete eşitlendiğinde, rakip firmanın üretimindeki her 1 birimlik artış, piyasa fiyatını düşürerek firmanın marjinal hasılatını etkiler ve firma optimal olarak kendi üretimini 0,5 birim azaltır. Bu nedenle eğim −1/2-1/2'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam hasılat ve kâr fonksiyonunu tanımlama
π1=[a−b(q1+q2)]q1−cq1π_1 = [a - b(q_1 + q_2)]q_1 - cq_1
Firmanın kârını maksimize etmek için toplam hasılattan toplam maliyeti çıkarması gerekir.
2
Birinci derece kâr maksimizasyonu koşulunu (MR=MC) uygulama
δπ1/δq1=a−2bq1−bq2−c=0δπ_1 / δq_1 = a - 2bq_1 - bq_2 - c = 0
Firma, rakibinin miktarını (q2q_2) sabit kabul ederek kendi miktarını (q1q_1) belirler.
3
Reaksiyon fonksiyonunu türeterek eğimi bulma
q1=a−c2b−12q2⇒dq1dq2=−12q_1 = \frac{a-c}{2b} - \frac{1}{2}q_2 \Rightarrow \frac{dq_1}{dq_2} = -\frac{1}{2}
Reaksiyon eğrisi q1q_1'in q2q_2'ye göre fonksiyonu olduğundan, q2q_2'nin katsayısı fonksiyonun eğimini verir.

Anahtar Kavram

Stratejik İkameler ve Reaksiyon Fonksiyonu Eğimi
ÖncekiSayfa 5 / 10Sonraki
Eksik Rekabet Piyasaları Alıştırma Soruları — KPSS İktisat — Sayfa 5 | Examkin