Eksik Rekabet Piyasaları Alıştırma Soruları — KPSS İktisat — Sayfa 4

Soru 61Soru →

Bir monopolcü firmanın karşılaştığı ters talep fonksiyonu $P = 100 - Q$ ve toplam maliyet fonksiyonu $TC = 10Q + 0,5Q^2$ olarak verilmiştir. Buna göre, kârını maksimize eden bu monopolcü firmanın piyasada belirleyeceği denge fiyatı kaç TL'dir?

70

30

55

50

40

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 70

Cevap

Denge fiyatı 70 TL olarak hesaplanmıştır.

Denge fiyatı hesaplanırken önce kâr maksimizasyonu koşulu olan

MR = MC

eşitliğinden denge miktarı (

Q=30

) bulunur. Daha sonra bu miktar ters talep fonksiyonunda yerine yazılarak (

P = 100 - 30

) 70 TL sonucuna ulaşılır. Monopolcü firma marjinal maliyetinin üzerinde bir fiyat belirleyerek monopol gücü elde eder.

Adım Adım Çözüm

1

Toplam hasılat (

TR

) ve marjinal hasılat (

MR

) fonksiyonlarını türetiniz.

TR = P \times Q = (100 - Q)Q = 100Q - Q^2

buradan

MR = 100 - 2Q

bulunur.

Monopolcü kâr maksimizasyonu için marjinal hasılat verisine ihtiyaç duyar.

2

Marjinal maliyet (

MC

) fonksiyonunu hesaplayınız.

TC = 10Q + 0,5Q^2

fonksiyonunun türevi alınarak

MC = 10 + Q

bulunur.

Kâr maksimizasyonu için ek birimin maliyetinin bilinmesi gerekir.

3

Denge üretim miktarını (

Q^*

) belirlemek için

MR = MC

eşitliğini kurunuz.

100 - 2Q = 10 + Q \Rightarrow 3Q = 90 \Rightarrow Q^* = 30

birim.

Marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada kâr maksimize edilir.

4

Denge fiyatını (

P^*

) bulmak için üretim miktarını talep fonksiyonunda yerine yazınız.

P^* = 100 - 30 = 70

TL.

Monopolcü, ürettiği miktar için tüketicinin ödemeye razı olduğu en yüksek fiyatı talep eğrisinden belirler.

Anahtar Kavram

Monopolde kâr maksimizasyonu, marjinal hasılatın marjinal maliyete eşitlendiği üretim düzeyinde (

MR=MC

), fiyatın talep eğrisi üzerinden belirlenmesiyle gerçekleşir.

Daha Fazla Pratik

Bu veriler ışığında monopolcünün elde ettiği toplam kârı veya Lerner Endeksi'ni hesaplayarak monopol gücünü analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Toplam kâr fonksiyonunu (

\pi = TR - TC

) yazıp

Q

'ya göre türevini alarak sıfıra eşitlemek de aynı miktarı ve dolayısıyla aynı fiyatı verecektir:

\pi = (100Q - Q^2) - (10Q + 0,5Q^2) = 90Q - 1,5Q^2

. Türevi:

90 - 3Q = 0 \Rightarrow Q = 30

.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 62Soru →

Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren firmaların, reklam ve yoğun ürün farklılaştırması yoluyla marka sadakatini artırdıkları ve bu durumun her bir firmanın karşılaştığı talep eğrisinin fiyat esnekliğini mutlak değerce azalttığı (talep eğrisinin dikleştiği) bir durumda; piyasada uzun dönem grup dengesi sağlandığında, başlangıç durumuna kıyasla firmanın "atıl kapasite" (excess capacity) miktarı ve fiyatın marjinal maliyetten sapma düzeyi ( $P - MC$ ) hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Atıl kapasite artar, fiyat-marjinal maliyet marjı artar.

Atıl kapasite azalır, fiyat marjinal maliyete eşitlenir.

Atıl kapasite değişmez, firma minimum ortalama maliyet noktasında üretim yapar.

Atıl kapasite artar, ancak uzun dönemde pozitif ekonomik kâr elde edilmeye devam edilir.

Atıl kapasite azalır, fiyat-marjinal maliyet marjı artar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Atıl kapasite artar, fiyat-marjinal maliyet marjı artar.

Cevap

Ürün farklılaştırmasının artması sonucu talep esnekliğinin azalması, hem atıl kapasite miktarının hem de fiyat-marjinal maliyet marjının artmasına neden olur.

Doğru seçenek, ürün farklılaştırmasındaki artışın piyasadaki etkinsizliği (atıl kapasite) ve tekelci gücü (fiyat marjı) artıracağını belirtmektedir. Monopolcü rekabette ürünler ne kadar çok farklılaşırsa, tüketicilerin gözünde o kadar benzersiz hale gelir ve talep esnekliği düşer. Geometrik olarak, daha dik bir talep doğrusunun

LAC

eğrisine teğet olduğu nokta, eğrinin minimum noktasının (en etkin üretim noktası) daha da solunda yer alır. Bu durum hem birim maliyetlerin yükselmesine hem de eksik kapasite kullanımına yol açar. Ayrıca Lerner endeksi uyarınca, talep esnekliği düştükçe firmanın fiyatı marjinal maliyetin üzerinde belirleme gücü artar.

Adım Adım Çözüm

1

Ürün farklılaştırması ve talep esnekliği ilişkisinin analizi.

Farklılaştırma arttıkça tüketicilerin ikame ürünlere duyarlılığı azalır ve talep eğrisi (

AR

) mutlak değerce daha küçük bir esnekliğe sahip olur (dikleşir).

Marka bağlılığı, firmanın fiyat üzerindeki kontrol gücünü artırır.

2

Uzun dönem denge koşulunun geometrik tespiti.

Sıfır ekonomik kâr koşulu nedeniyle talep eğrisi (

AR

), uzun dönem ortalama maliyet eğrisine (

LAC

) teğet olmalıdır (

P = AC

).

Piyasaya giriş ve çıkışların serbest olması, kârın normal kâr düzeyine inmesine yol açar.

3

Atıl kapasite değişiminin yorumlanması.

Talep eğrisi dikleştikçe,

LAC

üzerindeki teğet noktası eğrinin minimum noktasından daha da sola (daha düşük üretim hacmine) kayar.

Atıl kapasite, tam rekabetçi üretim düzeyi ile monopolcü rekabet üretim düzeyi arasındaki farktır ve teğet noktası sola kaydıkça bu fark büyür.

4

Fiyat-marjinal maliyet farkının (

P - MC

) değerlendirilmesi.

Lerner Endeksi formülüne (

[P-MC]/P = 1/\epsilon

) göre, fiyat esnekliği (

\epsilon

) azaldıkça fiyatın marjinal maliyetten sapma oranı artar.

Daha az esnek talep, firmanın maliyetin üzerinde daha yüksek bir marj koyabilmesine olanak tanır.

Anahtar Kavram

Atıl Kapasite Teoremi ve Lerner Endeksi

Alternatif Yöntem

Lerner Endeksi ve geometrik teğetlik kuralını ayrı ayrı düşünerek yön tayini yapmak.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 63Soru →

Oligopol piyasasında faaliyet gösteren iki rakip firmanın (Firma A ve Firma B) fiyatlandırma stratejileri ve bu stratejilere bağlı olarak elde edecekleri kârlar (milyon TL) aşağıdaki ödemeler matrisinde verilmiştir (Ödemeler: [Firma A'nın kârı, Firma B'nin kârı]):

Firma B: Yüksek Fiyat	Firma B: Düşük Fiyat
Firma A: Yüksek Fiyat	$(12, 12)$	$(4, 16)$
Firma A: Düşük Fiyat	$(16, 4)$	$(6, 6)$

Buna göre, her iki firmanın da kendi kârını maksimize etmeye çalıştığı bu oyunun Nash dengesi aşağıdakilerden hangisidir?

Her iki firmanın da "Düşük Fiyat" belirlemesi

Her iki firmanın da "Yüksek Fiyat" belirlemesi

Firma A'nın "Yüksek Fiyat", Firma B'nin "Düşük Fiyat" belirlemesi

Firma A'nın "Düşük Fiyat", Firma B'nin "Yüksek Fiyat" belirlemesi

Bu oyunun herhangi bir Nash dengesinin bulunmaması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki firmanın da "Düşük Fiyat" belirlemesi

Cevap

Her iki firmanın da 'Düşük Fiyat' stratejisini seçtiği durum bu oyunun Nash dengesidir.

Nash dengesi, bir oyuncunun diğerinin stratejisini veri kabul ederek kendi kârını maksimize ettiği ve bu durumdan tek taraflı olarak sapmak için bir teşvike sahip olmadığı durumdur. Bu matriste her iki firma için de 'Düşük Fiyat' belirlemek baskın stratejidir ve ikisi de bu stratejiyi seçtiğinde (6, 6) sonucuna ulaşılır. Bu noktada firmalardan herhangi biri fiyatını tek başına 'Yüksek' yaparsa kârı 6'dan 4'e düşer, dolayısıyla sapma gerçekleşmez.

Adım Adım Çözüm

1

Firma A'nın en iyi tepkilerini belirle.

B 'Yüksek Fiyat' seçerse A için

16 > 12

olduğundan 'Düşük Fiyat' en iyidir. B 'Düşük Fiyat' seçerse A için

6 > 4

olduğundan yine 'Düşük Fiyat' en iyidir.

A'nın 'Düşük Fiyat' stratejisi baskın stratejidir.

2

Firma B'nin en iyi tepkilerini belirle.

A 'Yüksek Fiyat' seçerse B için

16 > 12

olduğundan 'Düşük Fiyat' en iyidir. A 'Düşük Fiyat' seçerse B için

6 > 4

olduğundan yine 'Düşük Fiyat' en iyidir.

B'nin 'Düşük Fiyat' stratejisi baskın stratejidir.

3

Kesişme noktasını bul.

Her iki firmanın da 'Düşük Fiyat' stratejisi seçtiği

(6, 6)

hücresi Nash dengesidir.

Nash dengesi, her iki tarafın da en iyi tepkisinin çakıştığı noktadır.

Anahtar Kavram

Nash Dengesi

Tahmini Süre:45s

Soru 64Soru →

Bir monopolcü firmanın karşılaştığı ters talep fonksiyonu $P = 120 - Q$ ve toplam maliyet fonksiyonu $TC = 0,5Q^2 + 30Q + 100$ olarak verilmiştir. Buna göre, kârını maksimize eden monopolcü firmanın denge fiyatı kaç TL'dir?

90

60

75

30

45

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 90

Cevap

Monopolcü firmanın kârını maksimize eden denge fiyatı

90

TL'dir.

Doğru yanıt olan

90

TL, firmanın kârını maksimize eden

30

birimlik üretim düzeyinin talep eğrisi üzerindeki karşılığıdır.

MR = 120 - 2Q

ve

MC = Q + 30

eşitliğinden

Q = 30

bulunur. Bu değer

P = 120 - Q

denklemine yerleştirildiğinde fiyat

90

olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1

Marjinal hasılat (

MR

) fonksiyonunun türetilmesi.

TR = P \times Q = (120 - Q)Q = 120Q - Q^2 \Rightarrow MR = \frac{dTR}{dQ} = 120 - 2Q

Monopolcü firmanın kâr maksimizasyonu için marjinal hasılatın bilinmesi gerekir.

2

Marjinal maliyet (

MC

) fonksiyonunun türetilmesi.

TC = 0,5Q^2 + 30Q + 100 \Rightarrow MC = \frac{dTC}{dQ} = Q + 30

Üretimin ek maliyetini belirlemek için toplam maliyetin türevi alınır.

3

Kâr maksimizasyonu koşulunun (

MR = MC

) uygulanarak denge miktarının bulunması.

120 - 2Q = Q + 30 \Rightarrow 3Q = 90 \Rightarrow Q = 30

Firma, ek hasılatın ek maliyete eşit olduğu noktada kârını maksimize eder.

4

Denge miktarının talep fonksiyonunda yerine yazılarak denge fiyatının belirlenmesi.

P = 120 - 30 = 90

Denge fiyatı, tüketicilerin piyasaya sürülen miktarı satın almaya razı oldukları en yüksek fiyat düzeyidir (talep eğrisi).

Anahtar Kavram

Monopolde kâr maksimizasyonu

MR = MC

noktasında gerçekleşir, ancak fiyat her zaman marjinal hasılattan ve marjinal maliyetten büyüktür (

P > MR = MC

).

Soru 65Soru →

$Alpha$ ve $Beta$ adlı iki firmanın pazarlama stratejilerine ( $Agresif$ veya $Pasif$ ) bağlı olarak elde edecekleri kârları gösteren ödemeler matrisi aşağıda verilmiştir (Ödemeler: $Alpha$ , $Beta$ ):

$Alpha$ \ $Beta$	$Agresif$	$Pasif$
$Agresif$	( $10$ , $12$ )	( $25$ , $8$ )
$Pasif$	( $5$ , $18$ )	( $15$ , $20$ )

Bu ödemeler matrisine göre, oyunun sonucuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Alpha

firmasının baskın bir stratejisi vardır ve oyun (

Agresif

,

Agresif

) dengesinde sonuçlanır.

Beta

firmasının baskın bir stratejisi vardır ve bu strateji '

Agresif

' pazarlamadır.

Oyunun tek bir Nash dengesi vardır ve bu denge (

Pasif

,

Pasif

) strateji çiftidir.

Her iki firmanın da '

Pasif

' pazarlama yönünde baskın bir stratejisi bulunmaktadır.

Bu stratejik etkileşimde herhangi bir Nash dengesi bulunmamaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $Alpha$ firmasının baskın bir stratejisi vardır ve oyun ( $Agresif$ , $Agresif$ ) dengesinde sonuçlanır.

Cevap

Alpha firmasının baskın bir stratejisi vardır ve oyun (Agresif, Agresif) dengesinde sonuçlanır.

Alpha firması için 'Agresif' stratejisi her koşulda 'Pasif' stratejisinden daha yüksek kâr sağladığı için baskın stratejidir. Alpha'nın 'Agresif' oynayacağını bilen Beta firması, kendi kârını

8

yerine

12

yapan 'Agresif' stratejiyi seçer. Böylece (

Agresif

,

Agresif

) strateji çifti oyunun Nash dengesi olur.

Adım Adım Çözüm

1

Alpha

firmasının baskın stratejisi olup olmadığını kontrol et.

Beta

'Agresif' seçerse

Alpha

10 > 5

(Agresif);

Beta

'Pasif' seçerse

Alpha

25 > 15

(Agresif).

Alpha

firması her iki durumda da 'Agresif' strateji ile daha yüksek kâr elde ettiği için bu onun baskın stratejisidir.

2

Beta

firmasının

Alpha

'nın baskın stratejisine vereceği en iyi tepkiyi bul.

Alpha

'Agresif' seçtiğinde

Beta

için

12 > 8

olduğu için 'Agresif' strateji en iyisidir.

Rasyonel bir firma, rakibinin baskın stratejisini bildiğinde kendi kârını maksimize eden seçeneğe yönelir.

3

Nash dengesini belirle.

Denge (

Agresif

,

Agresif

) noktasında oluşur.

Bu noktada hiçbir oyuncu tek taraflı bir değişiklikle durumunu iyileştiremez (

Alpha

değiştirirse

10

'dan

5

'e düşer,

Beta

değiştirirse

12

'den

8

'e düşer).

Anahtar Kavram

Baskın Strateji ve Nash Dengesi

İpuçları

1

Önce Alpha firmasının satır bazında kazançlarını karşılaştırarak her durumda daha iyi olan bir seçeneği olup olmadığına bakın.

2

Alpha için 'Agresif' seçeneği her zaman daha kazançlıdır. Şimdi Beta'nın, Alpha 'Agresif' oynadığında hangi sütunu tercih edeceğine odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Mahkumlar Çıkmazı (Prisoner's Dilemma) oyunlarında baskın stratejilerin neden her zaman toplumsal optimuma ulaşmadığını inceleyin.

Alternatif Yöntem

Matriste her hücre için oyuncuların tek taraflı sapma isteğini kontrol edin. Sadece (

10, 12

) hücresinde her iki oyuncu da mevcut durumundan memnundur.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 66Soru →

Doğrusal bir talep eğrisi ve sabit marjinal maliyet varsayımları altında, iki özdeş firmadan oluşan bir Cournot duopolü için piyasa dengesi sağlandığında, toplam üretim miktarı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Tam rekabet piyasasındaki toplam üretim miktarının

\frac{2}{3}

'üne eşittir.

Tam rekabet piyasasındaki toplam üretim miktarının yarısına eşittir.

Tam rekabet piyasasındaki toplam üretim miktarının tamamına eşittir.

Tam rekabet piyasası üretim miktarının

\frac{3}{4}

'üne eşittir.

Tam rekabet piyasası üretim miktarının

\frac{1}{3}

'üne eşittir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tam rekabet piyasasındaki toplam üretim miktarının $\frac{2}{3}$ 'üne eşittir.

Cevap

Denge toplam üretim miktarı, tam rekabet piyasası toplam üretim miktarının

\frac{2}{3}

'üne eşittir.

Cournot modelinde her bir firma, rakibinin üretim miktarını sabit varsayarak kendi kârını maksimize eden 'tepki fonksiyonlarını' oluşturur. İki özdeş firmanın tepki fonksiyonlarının kesiştiği noktada her bir firma tam rekabet üretiminin

1/3

'ünü, toplamda ise

2/3

'ünü üretir.

Adım Adım Çözüm

1

Denge üretim miktarı formülünü hatırla.

Q_{Cournot} = \frac{n}{n+1} \times Q_{Tam Rekabet}

Cournot modelinde firmalar özdeş olduğunda ve marjinal maliyet sabit olduğunda, toplam arz bu genel formülle hesaplanır.

2

Firma sayısını (

n

) formülde yerine koy.

n=2

olduğu için

\frac{2}{2+1} = \frac{2}{3}

Soru duopol (iki firma) durumunu sormaktadır.

3

Denge sonucunu yorumla.

Q_{Cournot} = \frac{2}{3} Q_{Tam Rekabet}

Bu sonuç Cournot dengesinin, tam rekabet ve monopol çıktıları arasında bir noktada gerçekleştiğini kanıtlar.

Anahtar Kavram

Cournot Denge Çıktısı

Soru 67Soru →

Bir endüstride faaliyet gösteren beş firmanın pazar payları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Firma	Pazar Payı (%)
A Firması	$30$
B Firması	$20$
C Firması	$20$
D Firması	$15$
E Firması	$15$

Pazar payı % $15$ olan D ve E firmalarının birleşmesi sonucunda, bu piyasadaki Herfindahl-Hirschman Endeksi ( $HHI$ ) değeri kaç birim artar?

30

225

450

2150

2600

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $450$

Cevap

Herfindahl-Hirschman Endeksi (

HHI

) değeri

450

birim artar.

Doğru yanıt olan

450

birimlik artış, hem başlangıç ve sonuç endeksleri arasındaki farktan (

2600 - 2150

) hem de kısa yol olan birleşen firma paylarının çarpımının iki katı (

2 \times 15 \times 15

) formülünden doğrulanmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Birleşme öncesi başlangıç Herfindahl-Hirschman Endeksi (

HHI

) değerini hesaplayın.

HHI_{ilk} = 30^2 + 20^2 + 20^2 + 15^2 + 15^2 = 900 + 400 + 400 + 225 + 225 = 2150

HHI, piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamıdır.

2

Birleşme sonrası oluşan yeni firmanın pazar payını ve yeni

HHI

değerini hesaplayın.

Yeni firma payı:

15 + 15 = 30

. Yeni endeks:

HHI_{yeni} = 30^2 + 20^2 + 20^2 + 30^2 = 900 + 400 + 400 + 900 = 2600

İki firmanın birleşmesi durumunda pazar payları toplanır ve bu yeni payın karesi endekse dahil edilir.

3

İki endeks değeri arasındaki farkı bularak artış miktarını tespit edin.

Artış = 2600 - 2150 = 450

Soru kökünde toplam değer değil, birleşmenin neden olduğu artış miktarı sorulmaktadır.

Anahtar Kavram

Herfindahl-Hirschman Endeksi (

HHI

) Değişimi

İpuçları

1

Birleşme öncesi ve sonrası

HHI

değerlerini ayrı ayrı hesaplayarak farkı bulun.

2

HHI

artışı için kısa yol: Birleşen iki firmanın pazar payları

s_1

ve

s_2

ise, endeks

2 \times s_1 \times s_2

kadar artar.

Daha Fazla Pratik

HHI

değerinin

2500

üzerine çıkmasının rekabet politikası açısından 'yüksek yoğunlaşma' anlamına geldiği bilgisini pekiştirmek için farklı pazar payı senaryoları çalışılabilir.

Alternatif Yöntem

İki firmanın birleşmesi durumunda piyasa yoğunluğundaki artış miktarını bulmak için pazar paylarını (

15

ve

15

) çarpıp

2

ile çarparak doğrudan

450

sonucuna ulaşabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 68Soru →

Edgeworth tarafından geliştirilen oligopol modelinde, Bertrand modelinin aksine firmaların sınırlı üretim kapasitesine sahip olduğu varsayılmaktadır. Bu varsayım altında, kâr maksimizasyonu peşindeki homojen ürün üreten firmaların fiyat rekabetine girmesi sonucunda ortaya çıkan durum aşağıdakilerden hangisidir?

Fiyatların marjinal maliyete eşitlendiği ve ekonomik kârın sıfırlandığı kararlı bir denge noktasına ulaşılması

Piyasada fiyatların monopol fiyatı ile tam rekabet fiyatı (marjinal maliyet) arasında sürekli dalgalanması ve kararlı bir dengenin oluşmaması

Firmaların üretim miktarlarını birbirlerinin tepki fonksiyonlarına göre ayarlayarak toplam üretimi sabit bir düzeyde dengeye getirmesi

Marjinal maliyetlerdeki belirli bir aralıktaki değişimlere rağmen fiyatların dirsekli talep eğrisi nedeniyle sabit kalması

Piyasadaki firmaların kapasite kısıtı nedeniyle marjinal maliyetin üzerinde fiyat belirleyerek ortaklaşa monopol kârını paylaşması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Piyasada fiyatların monopol fiyatı ile tam rekabet fiyatı (marjinal maliyet) arasında sürekli dalgalanması ve kararlı bir dengenin oluşmaması

Cevap

Edgeworth modelinde, firmaların sınırlı kapasiteye sahip olması nedeniyle fiyatlar monopol seviyesi ile marjinal maliyet arasında sürekli dalgalanır ve kararlı bir dengeye ulaşılamaz.

Edgeworth modelinde, firmaların üretim kapasiteleri tüm piyasa talebini karşılamaya yetmediği için Bertrand modelindeki gibi fiyatın marjinal maliyete eşitlendiği tek bir denge noktası oluşmaz. Fiyatı düşüren firma talebin sadece bir kısmını karşılayabilir, bu da diğer firmanın fiyatı yükselterek kâr elde etmesine olanak tanır. Sonuçta fiyatlar monopol fiyatı ile marjinal maliyet arasında sürekli dalgalanır, bu duruma 'Edgeworth istikrarsızlığı' denir.

Adım Adım Çözüm

1

Edgeworth modelinin temel varsayımını belirleme

Firmalar homojen mal üretir, fiyat üzerinden rekabet eder ancak üretim kapasiteleri sınırlıdır.

Modelin Bertrand modelinden ayrılan en temel farkı kapasite kısıtıdır.

2

Fiyat rekabetinin işleyişini analiz etme

Firmalar pazar payını artırmak için fiyatlarını marjinal maliyete kadar indirirler.

Düşük fiyat belirleyen firma rakibin tüm talebini çekmek ister.

3

Kapasite kısıtının etkisini değerlendirme

Fiyatı indiren firma kapasitesi yetmediği için piyasa talebinin tamamını karşılayamaz. Rakip firma, açıkta kalan talebe daha yüksek fiyattan satış yapabileceğini fark eder.

Sınırlı kapasite, Bertrand modelindeki 'tek fiyat' dengesini bozar.

4

Sonucu saptama

Fiyatlar önce düşer (fiyat savaşı), ardından kapasite kısıtı nedeniyle tekrar yükselir. Bu döngü sürekli devam eder.

Edgeworth modelinde matematiksel olarak kararlı bir tek fiyat dengesi yoktur; istikrarsızlık hakimdir.

Anahtar Kavram

Edgeworth Fiyat İstikrarsızlığı ve Kapasite Kısıtı

İpuçları

1

Bertrand modelinde kapasite sınırsızdır ve fiyat marjinal maliyete düşer. Edgeworth'te ise kapasite kısıtı vardır.

2

Eğer bir firma kapasitesinden fazla taleple karşılaşırsa, rakibi fiyatını yükseltse bile hâlâ müşteri bulabilir mi?

3

Edgeworth modelinde bir 'denge' noktasından ziyade bir 'döngü' veya 'dalgalanma' aramalısınız.

Daha Fazla Pratik

Bertrand modelinde ürünlerin homojen değil de farklılaştırılmış (heterojen) olması durumunda dengenin nasıl değişeceğini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Matematiksel olarak düşünürsek: Bertrand modelinde

P=MC

denge koşuludur. Edgeworth modelinde kapasite kısıtlandığında,

P=MC

noktasında firmaların toplam üretim kapasitesi piyasa talebinden küçük kalır (

K_1 + K_2 < D(P)

). Bu durum fiyatın tekrar yükselmesi için bir baskı yaratır.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 69Soru →

Oligopol piyasalarında faaliyet gösteren firmaların bir kartel oluşturarak kârlarını maksimize etmeye çalışmaları durumunda, denge koşulu ve üretimin üye firmalar arasındaki paylaşımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kartel toplam kârını maksimize etmek için marjinal hasılatını toplam marjinal maliyetine (

MR = \sum MC

) eşitler ve toplam üretimi firmalar arasında her bir firmanın marjinal maliyetini bu ortak değere eşitleyecek şekilde dağıtır.

Barometrik fiyat liderliği modelinde, piyasada en yüksek pazar payına sahip olan hakim firma fiyatı belirler ve diğer firmalar bu fiyatı veri kabul ederek üretim yapar.

Kartel üyeleri için kâr maksimizasyonu, her bir firmanın kendi üretim miktarını ortalama maliyetinin (

AC

) minimum olduğu noktada belirlemesiyle sağlanır.

Kartel anlaşmaları, her bir üye firmanın kendi marjinal hasılatını kendi ortalama maliyetine eşitlediği noktada en istikrarlı yapısına kavuşur.

Düşük maliyetli firma liderliği modelinde, maliyetleri daha yüksek olan firma liderlik yaparak fiyatı belirler ve düşük maliyetli firma bu fiyata uymak zorunda kalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kartel toplam kârını maksimize etmek için marjinal hasılatını toplam marjinal maliyetine ( $MR = \sum MC$ ) eşitler ve toplam üretimi firmalar arasında her bir firmanın marjinal maliyetini bu ortak değere eşitleyecek şekilde dağıtır.

Cevap

Kartel yapısında kâr maksimizasyonu için toplam marjinal hasılat toplam marjinal maliyete (

MR = \sum MC

) eşitlenmeli ve üretim kotaları her firmanın marjinal maliyetini bu seviyeye getirecek şekilde paylaştırılmalıdır.

Kartel modelinde firmalar piyasayı tek bir monopol gibi yönetirler. Toplam kârı maksimize eden üretim miktarı, kartelin marjinal hasılatının (

MR

), tüm firmaların marjinal maliyetlerinin yatay toplamı olan toplam marjinal maliyete (

\sum MC

) eşitlendiği noktada bulunur. Bu toplam miktar firmalara dağıtılırken, her bir firmanın kendi marjinal maliyeti kartel için belirlenen marjinal hasılata eşitlenir (

MC_1 = MC_2 = MR

). Böylece toplam üretim maliyeti minimize edilmiş olur.

Adım Adım Çözüm

1

Kartel yapısının temel mantığının belirlenmesi

Kartel, bağımsız firmaların tek bir monopol (çok tesisli monopol) gibi hareket ettiği bir yapıdır.

Anlaşmalı modellerde firmalar rekabeti bırakıp ortak kârı maksimize etmeyi hedeflerler.

2

Kartel için toplam kâr maksimizasyonu koşulunun yazılması

MR_{kartel} = MC_{toplam} (\sum MC)

Toplam kârın maksimize olduğu nokta, ek bir birim üretimin maliyetinin ek bir birim hasılata eşit olduğu noktadır.

3

Üretim kotalarının firmalar arasında dağıtılması

MR = MC_1 = MC_2 = ... = MC_n

Maliyet minimizasyonu ve kâr maksimizasyonu gereği, üretimin son biriminin maliyeti her firmada aynı (ve kartel marjinal hasılatına eşit) olmalıdır.

Anahtar Kavram

Kartel Denge Koşulu ve Üretim Paylaşımı

Daha Fazla Pratik

Kartellerin neden istikrarsız yapılar olduğunu ve 'oyun teorisi' (mahkumlar dilemması) ile ilişkisini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 70Soru →

Bir düopol piyasasında karşılaşılan ters talep fonksiyonu $P = 160 - Q$ ( $Q = q_1 + q_2$ ) ve firmaların sahip olduğu sabit marjinal maliyetler $MC_1 = MC_2 = 40$ olarak verilmiştir. Bu piyasada faaliyet gösteren her iki firmanın da lider gibi davranarak rakibinin tepki fonksiyonunu dikkate almadığı (Bowley modeli/Stackelberg Savaşımı) varsayıldığında, piyasada üretilecek toplam miktar kaçtır?

60

80

90

120

150

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 120

Cevap

Bowley (Stackelberg Savaşımı) dengesinde piyasadaki toplam üretim miktarı 120 birimdir.

Bowley modelinde, piyasadaki her iki firma da kendisinin lider, rakibinin ise takipçi olacağını varsayar. Bu durumda her iki firma da kârını maksimize ederken rakibinin tepki fonksiyonunu (örneğin

q_2 = 60 - 0.5q_1

) kâr fonksiyonuna yerleştirerek kendi üretimini 60 birim olarak belirler. Her iki firma da aynı anda 60 birim ürettiği için toplam piyasa üretimi

60 + 60 = 120

birim olur. Bu durum piyasada 'Stackelberg Savaşımı' olarak adlandırılan istikrarsızlığa yol açar.

Adım Adım Çözüm

1

Firmaların tepki fonksiyonlarını türetin.

q_1 = 60 - 0.5q_2

ve

q_2 = 60 - 0.5q_1

Her firma, rakibinin üretim düzeyine göre kârını maksimize eden miktarı belirler (

MR = MC

).

2

Lider firmanın üretim miktarını hesaplayın.

q_L = 60

Stackelberg modelinde lider firma, rakibinin tepki fonksiyonunu kâr denklemine dahil ederek üretimini 60 birim olarak belirler.

3

Bowley dengesi varsayımını uygulayın.

q_1 = 60

ve

q_2 = 60

Bowley modelinde her iki firma da lider gibi davranır ve birbirlerinin tepki fonksiyonlarını (takipçi olacaklarını varsayarak) dikkate almadan üretim yaparlar.

4

Toplam üretim miktarını bulun.

Q = 60 + 60 = 120

Piyasa toplam üretimi, iki firmanın bağımsız liderlik kararlarının toplamıdır.

Anahtar Kavram

Bowley Modeli (Stackelberg Savaşımı)

Soru 71Soru →

Oligopol piyasalarında miktar rekabetini esas alan modellerden Stackelberg modelinde, piyasada bir lider ve bir takipçi firma bulunmaktadır. Ancak takipçi firmanın da lider gibi davranmaya karar vererek rakibinin tepki fonksiyonunu dikkate almadığı ve her iki firmanın da kendi kârını maksimize edecek lider üretim miktarını piyasaya sunduğu "Bowley Modeli" (Stackelberg Savaşı) durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Toplam üretim miktarı Stackelberg dengesine göre artarken, piyasa fiyatı ve toplam kârlar azalır.

Her iki firma da Cournot miktarından daha az üretim yaparak piyasa fiyatının yükselmesini sağlar.

Piyasa dengesi, tam rekabet miktarının üzerine çıkarak fiyatın marjinal maliyetin altına düşmesine neden olur.

Firmalar arasındaki bu çatışma, piyasanın monopol dengesine yaklaşmasını ve sosyal refahın azalmasını sağlar.

Sadece takipçilikten liderliğe geçen firmanın kârı artarken, orijinal liderin kârı Cournot seviyesine düşer.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam üretim miktarı Stackelberg dengesine göre artarken, piyasa fiyatı ve toplam kârlar azalır.

Cevap

Toplam üretim miktarı Stackelberg dengesine göre artarken, piyasa fiyatı ve toplam kârlar azalır.

Bowley modelinde (Stackelberg Savaşı), piyasadaki her iki firma da lider gibi davranarak rakibinin tepki fonksiyonunu dikkate almaz ve kendi liderlik üretim miktarını piyasaya sunar. Bu durum, hem Cournot hem de Stackelberg dengelerine kıyasla piyasada çok daha fazla mal üretilmesine neden olur. Toplam üretimdeki bu aşırı artış, piyasa fiyatının düşmesine ve her iki firmanın da kârlarının azalmasına (hatta bazen zarar etmelerine) yol açar.

Adım Adım Çözüm

1

Stackelberg ve Bowley modellerinin varsayımlarını karşılaştırın.

Stackelberg'de bir lider ve bir takipçi varken, Bowley'de her iki firma da lider gibi davranmaya çalışır.

Dengenin nasıl değişeceğini anlamak için firmaların davranışsal varsayımlarını belirlemek gerekir.

2

Üretim miktarları arasındaki ilişkiyi analiz edin.

Q_{Bowley} > Q_{Stackelberg} > Q_{Cournot}

Lider firma, Cournot miktarından daha fazla üretir. Her iki firma da lider miktarı ürettiğinde toplam üretim maksimuma çıkar.

3

Fiyat ve kâr üzerindeki etkiyi belirleyin.

Artan toplam üretim (

Q

), talep kanunu gereği fiyatın (

P

) düşmesine ve dolayısıyla firmaların kârlarının azalmasına yol açar.

Piyasa talep eğrisi negatif eğimli olduğu için arz artışı fiyatı baskılar.

Anahtar Kavram

Stackelberg Savaşı (Bowley Modeli) ve Piyasa Sonuçları

İpuçları

1

Bowley modelinde her iki firmanın da 'lider' gibi davrandığını, yani üretim miktarını artırdığını düşünün.

2

Piyasada arz (toplam üretim) arttığında fiyatın nasıl değişeceğini ve bu durumun kârları nasıl etkileyeceğini analiz edin.

Daha Fazla Pratik

Cournot, Stackelberg ve Bowley modellerini üretim miktarı ve fiyat açısından büyükten küçüğe sıralayarak tekrar edin.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 72Soru →

Bir monopolcü firmanın, kârını maksimize etmek amacıyla birbirinden tam olarak ayrılmış iki farklı piyasada (Piyasa X ve Piyasa Y) üçüncü derece fiyat farklılaştırması uyguladığı varsayılmaktadır. Yapılan analizler sonucunda Piyasa X'teki talebin fiyat esnekliğinin mutlak değerinin $|e_X| = 1,5$ , Piyasa Y'deki talebin fiyat esnekliğinin mutlak değerinin ise $|e_Y| = 3,0$ olduğu saptanmıştır.

Buna göre, monopolcü firmanın denge fiyatları ve marjinal hasılatları arasındaki ilişki ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

X piyasasındaki fiyat Y piyasasındakinden yüksektir ve her iki piyasada marjinal hasılatlar birbirine eşittir.

Y piyasasında talebin fiyat esnekliği daha yüksek olduğu için bu piyasada X piyasasına göre daha yüksek fiyat uygulanır.

Kârın maksimize edilmesi için marjinal hasılatların her iki piyasada da farklı seviyelerde belirlenmesi gerekir.

X piyasasında esneklik düşük olduğu için bu piyasadaki marjinal hasılat Y piyasasındakinden daha yüksektir.

Monopolcü firma tüm tüketici artığını ele geçirir ve piyasada hiçbir dara kaybı (refah kaybı) oluşmaz.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: X piyasasındaki fiyat Y piyasasındakinden yüksektir ve her iki piyasada marjinal hasılatlar birbirine eşittir.

Cevap

X piyasasındaki fiyatın Y piyasasındakinden yüksek olması ve her iki piyasada marjinal hasılatların eşitlenmesi gerekir.

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında firma, piyasaları talep esnekliklerine göre ayırır. Temel kural, marjinal hasılatların her iki piyasada eşitlenmesi (

MR_X = MR_Y

) ve fiyatın esneklik ile ters orantılı belirlenmesidir. X piyasasının esnekliği (1,5) Y piyasasına (3,0) göre daha düşük olduğu için, monopolcü X piyasasındaki tüketicilerden daha yüksek fiyat talep ederek kârını maksimize eder.

Adım Adım Çözüm

1

Kâr maksimizasyonu koşulunu belirleme

MR_X = MR_Y = MC

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında firma, her piyasadan gelen son birimin getirisini (marjinal hasılat) maliyetine eşitleyerek toplam kârını maksimize eder.

2

Marjinal hasılat ve esneklik ilişkisini formüle etme

MR = P \times (1 - \frac{1}{|e|})

Fiyatın, marjinal hasılat ve talep esnekliği cinsinden ifadesi fiyatlandırma stratejisini belirler.

3

Piyasalar arası fiyat ilişkisini analiz etme

P_X(1 - \frac{1}{1,5}) = P_Y(1 - \frac{1}{3}) \Rightarrow P_X(\frac{1}{3}) = P_Y(\frac{2}{3}) \Rightarrow P_X = 2P_Y

Matematiksel olarak hesaplandığında esnekliği düşük olan piyasada (X) fiyatın, yüksek olanın (Y) iki katı olması gerektiği görülür.

Anahtar Kavram

Üçüncü Derece Fiyat Farklılaştırması ve Ters Esneklik Kuralı

Soru 73Soru →

Bir endüstride faaliyet gösteren firmaların pazar yapıları ve payları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Firma Grubu	Firma Sayısı	Firma Başına Pazar Payı (%)
Büyük Ölçekli Firmalar	$2$	$25$
Orta Ölçekli Firmalar	$5$	$10$

Buna göre, bu endüstri için hesaplanan Herfindahl-Hirschman Endeksi ( $HHI$ ) değeri aşağıdakilerden hangisidir?

70

1250

1750

2500

4900

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1750$

Cevap

Herfindahl-Hirschman Endeksi (

HHI

) değeri

1750

olarak hesaplanır.

Herfindahl-Hirschman Endeksi (

HHI

), bir endüstrideki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamı olarak tanımlanır. Soruda verilen verilerde 2 firma %25 paya, 5 firma %10 paya sahiptir. Bu durumda

HHI = (25^2 + 25^2) + (10^2 + 10^2 + 10^2 + 10^2 + 10^2)

işlemi yapılarak

625 + 625 + 100 + 100 + 100 + 100 + 100 = 1750

sonucuna ulaşılır. Bu değer, piyasanın orta derecede yoğunlaştığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

1

HHI

formülünü belirlemek

HHI = \sum_{i=1}^{n} s_i^2

Endeks, piyasadaki her bir firmanın pazar payının (

s

) karesinin alınması ve bunların toplanması ile hesaplanır.

2

Büyük ölçekli firmaların endekse katkısını hesaplamak

2 \times 25^2 = 2 \times 625 = 1250

Piyasada her biri %25 paya sahip iki adet büyük firma bulunmaktadır.

3

Orta ölçekli firmaların endekse katkısını hesaplamak

5 \times 10^2 = 5 \times 100 = 500

Geri kalan %50'lik pazar payı, her biri %10 paya sahip beş firma tarafından paylaşılmaktadır (

2 \times 25 + 5 \times 10 = 100

).

4

Toplam endeks değerini bulmak

1250 + 500 = 1750

Piyasadaki tüm firmaların (2 büyük + 5 orta) kareleri toplamı endeksin nihai değerini verir.

Anahtar Kavram

Herfindahl-Hirschman Endeksi (

HHI

)

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 74Soru →

Dört büyük firmanın pazar payları toplamının ( $CR_4$ ) $\%60$ olduğu bir endüstride, bu dört firma eşit pazar payına sahiptir. Pazarın geri kalan $\%40$ 'lık kısmı ise her biri $\%5$ pazar payına sahip özdeş küçük firmalar tarafından paylaşılmaktadır.

Bu endüstride, pazar payı en yüksek olan firmalardan ikisinin birleşmesi durumunda, piyasanın Herfindahl-Hirschman Endeksi ( $HHI$ ) değeri kaç birim artar?

150

225

450

600

900

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 450

Cevap

Piyasa payı %15 olan iki firmanın birleşmesi sonucunda HHI değeri 450 birim artış gösterir.

Herfindahl-Hirschman Endeksi (

HHI

), piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamıdır. İki firma birleştiğinde, bu iki firmanın ayrı ayrı olan kareleri (

s_1^2

ve

s_2^2

) toplamdan çıkarılır ve yerine birleşik payın karesi (

(s_1+s_2)^2

) eklenir. Matematiksel olarak bu fark

2 \times s_1 \times s_2

değerine eşittir. Bu soruda büyük firmaların payı

15

olduğu için artış

2 \times 15 \times 15 = 450

birim olur.

Adım Adım Çözüm

1

Büyük firmaların her birinin pazar payını hesaplayın.

60 / 4 = 15

.

CR_4

değeri %60 olarak verilmiştir ve firmalar özdeş (eşit paya sahip) olduğu belirtilmiştir.

2

Birleşme öncesi HHI değerini bulun (Küçük firmaların sayısını belirleyerek).

(4 \times 15^2) + (8 \times 5^2) = 900 + 200 = 1100

.

Kalan %40'lık pay %5'lik firmalara bölündüğünde 8 küçük firma olduğu görülür. Her birinin karesi alınarak toplanır.

3

Birleşme sonrası oluşan yeni firmanın payını ve yeni HHI değerini hesaplayın.

s_{yeni} = 15 + 15 = 30

. Yeni

HHI = (30^2) + (2 \times 15^2) + (8 \times 5^2) = 900 + 450 + 200 = 1550

.

İki büyük firma birleşince tek bir firma olur, diğer firmaların payları değişmez.

4

HHI değerindeki mutlak artışı hesaplayın.

1550 - 1100 = 450

.

Artış miktarı, yeni endeks değeri ile eski endeks değeri arasındaki farktır.

Anahtar Kavram

HHI ve Birleşme Etkisi (

2 \times s_1 \times s_2

)

İpuçları

1

Öncelikle büyük firmaların her birinin pazar payını bulun (

60 / 4

).

2

HHI artışını hesaplamak için uzun yol yerine

2 \times s_1 \times s_2

pratik formülünü kullanabilirsiniz.

3

Birleşen firmaların pazar payları %15 olduğuna göre,

2 \times 15 \times 15

işlemini yapın.

Daha Fazla Pratik

Farklı pazar paylarına sahip firmaların birleşmesinin HHI üzerindeki etkisini karşılaştıran soruları çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

HHI değişimini bulmak için tüm piyasa paylarını hesaplamaya gerek yoktur; sadece birleşen tarafların payları arasındaki fark

(s_1+s_2)^2 - (s_1^2 + s_2^2)

sonucu verir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 75Soru →

Cournot duopol modelinde, her bir firmanın rakibinin üretim miktarını sabit kabul ederek kendi kârını maksimize ettiği üretim seviyelerini gösteren reaksiyon (tepki) fonksiyonları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Reaksiyon eğrisi, rakip firmanın üretim miktarındaki bir artışın, firmanın kendi üretim miktarını da artırması gerektiğini gösteren pozitif eğimli bir doğrudur.

Bir firmanın marjinal maliyetinde meydana gelen bir artış, o firmanın reaksiyon eğrisinin orijine doğru (içeriye) kaymasına neden olur.

İki firmanın reaksiyon eğrilerinin kesiştiği denge noktasında, piyasada üretilen toplam miktar tam rekabet miktarının yarısına eşittir.

Reaksiyon eğrisi üzerindeki her nokta, rakip firmanın kârının maksimum olduğu üretim bileşimlerini temsil eder.

Firmalar homojen bir mal üretiyorsa, Cournot reaksiyon eğrileri dikey eksene paralel birer doğru halini alır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir firmanın marjinal maliyetinde meydana gelen bir artış, o firmanın reaksiyon eğrisinin orijine doğru (içeriye) kaymasına neden olur.

Cevap

Bir firmanın marjinal maliyetinde meydana gelen bir artış, o firmanın reaksiyon eğrisinin orijine doğru kaymasına neden olur.

Cournot modelinde bir firmanın kâr maksimizasyonu koşulu, rakibinin üretimini veri alarak marjinal hasılatını marjinal maliyetine eşitlemesidir (

MR_1(q_1, q_2) = MC_1

). Eğer firmanın marjinal maliyeti (

MC_1

) artarsa, rakibinin her bir

q_2

üretim düzeyi için seçeceği optimal

q_1

miktarı azalacaktır. Bu durum, grafik üzerinde reaksiyon eğrisinin içeriye, yani orijine doğru kayması anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

1

Reaksiyon fonksiyonunun tanımını hatırla.

Bir firmanın reaksiyon fonksiyonu, rakibinin ürettiği her bir

q_2

miktarı için, 1. firmanın kârını maksimize eden

q_1

miktarını verir.

Modelin temel çalışma mekanizmasını anlamak için gereklidir.

2

Marjinal maliyet artışının bireysel kâr maksimizasyonu üzerindeki etkisini analiz et.

Kâr maksimizasyonu koşulu

MR = MC

olduğundan,

MC

arttığında firmanın denge üretim miktarı düşer.

Maliyet yapısındaki değişimin firmanın stratejik tepkisini nasıl değiştireceğini belirlemek için gereklidir.

3

Bu değişimin reaksiyon eğrisi üzerindeki geometrik etkisini yorumla.

Her bir rakip üretim düzeyi için firmanın kendi optimal üretimi azaldığından, reaksiyon eğrisi sola/aşağıya, yani orijine doğru kayar.

Soruda sorulan doğru ifadeye ulaşmak için gereken son analiz adımıdır.

Anahtar Kavram

Cournot Reaksiyon Fonksiyonları ve Maliyet Etkisi

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 76Soru →

Oligopol piyasasında miktar rekabetini ele alan analizlerden Stackelberg bağımsızlık (Bowley) modeli uyarınca, düopolcü firmaların her ikisinin de lider gibi davranma arzusu piyasada istikrarsızlığa yol açmaktadır. Bir piyasada ters talep fonksiyonu $P = 200 - 2Q$ ( $Q = q_1 + q_2$ ) olarak verilmiş olup her iki firmanın marjinal maliyeti $MC = 20$ düzeyinde sabittir. Bu piyasada firmaların rakibinin tepki fonksiyonuna uymayı reddedip kendisi için en yüksek kârı sağlayacak liderlik miktarını üretmesi durumunda oluşacak piyasa fiyatı kaçtır?

20

65

80

110

50

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $20$

Cevap

Piyasa fiyatı

20

birim olarak gerçekleşir.

Piyasa fiyatının

20

olduğu seçenek doğrudur. Stackelberg bağımsızlık (Bowley) modelinde, piyasadaki her iki düopolcü firma da lider olmak ister ve rakibinin bir takipçi gibi davranacağını varsayarak kendi kârını maksimize eden liderlik miktarını üretir. Bu senaryoda

q_1 = 45

ve

q_2 = 45

birim üretim yapıldığında toplam piyasa arzı

90

birime çıkar ve fiyat marjinal maliyet düzeyi olan

20

birime kadar geriler. Bu durum 'Stackelberg Savaşı' olarak adlandırılan istikrarsızlığa işaret eder.

Adım Adım Çözüm

1

Takipçi firmanın tepki fonksiyonunun bulunması

q_2 = 45 - 0,5q_1

Lider firma, takipçinin kâr maksimizasyonu sonucu oluşan tepki fonksiyonunu veri alarak kendi kârını maksimize eder.

\pi_2 = (200 - 2q_1 - 2q_2)q_2 - 20q_2

denkleminde

d\pi_2/dq_2 = 0

koşulundan tepki fonksiyonu türetilir.

2

Lider firmanın (Stackelberg lideri) üretim miktarının hesaplanması

q_1 = 45

Lider firma, takipçinin tepki fonksiyonunu (

q_2 = 45 - 0,5q_1

) kendi toplam hasılat fonksiyonuna yerleştirir:

\pi_1 = (200 - 2q_1 - 2(45 - 0,5q_1))q_1 - 20q_1

. Bu fonksiyonun türevi alınıp sıfıra eşitlendiğinde liderlik miktarı

45

olarak bulunur.

3

Bowley modeli varsayımının uygulanması

Q = 90

Bowley modelinde her iki firma da lider gibi davranır ve rakibinin tepki fonksiyonuna uymayı reddeder. Bu durumda her iki firma da

q_1 = q_2 = 45

birim üretir. Toplam miktar

Q = 45 + 45 = 90

olur.

4

Piyasa fiyatının hesaplanması

P = 20

Ters talep fonksiyonunda toplam miktar yerine yazılır:

P = 200 - 2(90) = 200 - 180 = 20

. Bu sonuç, fiyatın marjinal maliyete (

MC = 20

) eşitlendiğini gösterir.

Anahtar Kavram

Stackelberg Bağımsızlık (Bowley) modelinde her iki firmanın da liderlik miktarını üretmesi sonucu ortaya çıkan aşırı üretim ve fiyat düşüşü.

İpuçları

1

Bowley modelinde her iki firma da Stackelberg lideri gibi davranmaya çalışır.

2

Önce bir firmanın takipçi olduğu varsayımıyla rakibi için kâr maksimizasyonu yapan 'liderlik miktarını' bulun, sonra bu miktarın her iki firma tarafından üretildiğini varsayın.

3

Liderlik miktarını bulmak için marjinal hasılatı marjinal maliyete (

20

) eşitleyin, ancak bunu yaparken rakibin tepki fonksiyonunu denkleme dahil edin.

Daha Fazla Pratik

Firmaların marjinal maliyetlerinin farklı olması durumunda Bowley dengesindeki toplam üretimin nasıl değişeceğini analiz ediniz.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 77Soru →

Bir monopolcü firmanın karşılaştığı ters talep fonksiyonu $P = 160 - 2Q$ ve toplam maliyet fonksiyonu $TC = 40Q + 200$ olarak verilmiştir. Buna göre, kârını maksimize eden bu monopolcü firmanın piyasada belirleyeceği denge satış fiyatı ( $P$ ) kaç TL'dir?

30

40

100

120

160

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 100

Cevap

Monopolcü firmanın kârını maksimize eden denge satış fiyatı 100 TL'dir.

Denge satış fiyatı olan 100 TL, öncelikle kâr maksimizasyonu koşulu olan

MR=MC

eşitliğinden bulunan

Q=30

üretim miktarının, firmanın karşılaştığı talep eğrisinde yerine konulmasıyla elde edilir. Bu işlem, monopolcü firmanın piyasa gücünü kullanarak marjinal maliyetin üzerinde bir fiyat belirlediğini gösterir.

Adım Adım Çözüm

1

Marjinal hasılat (

MR

) fonksiyonunun türetilmesi

MR = 160 - 4Q

Toplam hasılat

TR = P \times Q = (160 - 2Q)Q = 160Q - 2Q^2

olduğundan, bunun

Q

'ya göre türevi marjinal hasılatı verir.

2

Marjinal maliyetin (

MC

) hesaplanması

MC = 40

Toplam maliyet fonksiyonunun (

TC = 40Q + 200

) türevi marjinal maliyeti verir.

3

Kâr maksimizasyonu koşulunun (

MR = MC

) uygulanarak denge miktarının bulunması

Q = 30

160 - 4Q = 40 \Rightarrow 4Q = 120 \Rightarrow Q = 30

olarak bulunur.

4

Denge fiyatının (

P

) hesaplanması

P = 100

Denge miktarı olan

Q = 30

, talep fonksiyonunda yerine yazılır:

P = 160 - 2(30) = 160 - 60 = 100

TL.

Anahtar Kavram

Monopolcü firma, marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu (

MR=MC

) üretim düzeyinde kârını maksimize eder ve fiyatı bu miktara karşılık gelen talep eğrisi üzerindeki noktadan belirler.

İpuçları

1

Monopolcü firmanın kârını maksimize etmek için marjinal hasılatı marjinal maliyete eşitlemesi gerektiğini hatırlayın.

2

Toplam hasılat (

TR

) fonksiyonu üzerinden marjinal hasılatı (

MR

) bulun ve sabit olan marjinal maliyete (

MC

) eşitleyin.

3

MR = 160 - 4Q

ve

MC = 40

eşitliğinden önce denge miktarını bulun, sonra bu miktarı

P = 160 - 2Q

denkleminde yerine yazın.

Daha Fazla Pratik

Bu verilerle firmanın elde edeceği maksimum kârı ve tüketici artığını hesaplayarak monopolün refah kaybını analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Marjinal hasılat eğrisinin eğiminin, doğrusal talep eğrisinin eğiminin iki katı olduğunu (

MR

fonksiyonunun katsayısının 4 olması) kullanarak doğrudan denge miktarını ve ardından fiyatı hesaplayabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 78Soru →

Oligopol piyasalarındaki fiyat katılığı (fiyat yapışkanlığı) olgusunu açıklamaya çalışan Sweezy (Dirsekli Talep) Modeli'ne göre, mevcut piyasa fiyatı düzeyinde talep eğrisinin dirsek yapmasının temel nedeni ve sonuçları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Fiyat artışları karşısında rakiplerin fiyatı değiştirmeyeceği varsayıldığından, mevcut fiyatın üzerindeki talep eğrisi daha esnektir.

Fiyat azalışları karşısında rakiplerin de fiyat düşüreceği varsayıldığından, mevcut fiyatın altındaki talep eğrisi daha esnektir.

Marjinal maliyet (

MC

) eğrisinde meydana gelen tüm artışlar, marjinal hasılat (

MR

) eğrisi sürekli olduğu için anında fiyata yansıtılır.

Chamberlin'in küçük grup modelinde olduğu gibi, firmalar birbirlerinin fiyat tepkilerini tam olarak öngörerek monopoly fiyatı belirler.

Talep eğrisinin dirsek yaptığı noktada marjinal hasılat eğrisi dikey bir sıçrama yaparak sonsuz esnek hale gelir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiyat artışları karşısında rakiplerin fiyatı değiştirmeyeceği varsayıldığından, mevcut fiyatın üzerindeki talep eğrisi daha esnektir.

Cevap

Sweezy modelinde mevcut fiyatın üzerindeki talep kısmının daha esnek olması, rakiplerin fiyat artışlarını takip etmeyeceği varsayımına dayanır.

Sweezy modelinin temel varsayımı, oligopolcü firmaların birbirlerinin fiyat artışlarını takip etmeyeceği ancak fiyat indirimlerini takip edeceği şeklindedir. Bu asimetrik davranış, mevcut fiyat düzeyinde bir dirsek oluşturur. Fiyat artırıldığında rakipler eşlik etmediği için firma çok sayıda müşteri kaybeder; bu da dirseğin üst kısmının yüksek esnekliğe sahip olması demektir.

Adım Adım Çözüm

1

Fiyat artışı durumundaki rakip tepkisini analiz etme

Firma fiyat artırdığında rakipler fiyatlarını sabit tutar.

Rakipler, fiyatı sabit tutarak ilgili firmanın müşterilerini çekmeyi ve pazar paylarını artırmayı hedeflerler.

2

Fiyat artışının talep esnekliği üzerindeki etkisini belirleme

Dirseğin üst kısmı daha esnek (elastik) hale gelir.

Rakipler takip etmediği için fiyattaki küçük bir artış, talep edilen miktarda büyük bir azalışa yol açar.

3

Fiyat azalışı durumundaki rakip tepkisini analiz etme

Firma fiyat düşürdüğünde rakipler de fiyatlarını düşürür.

Rakipler, müşterilerini kaybetmemek için fiyat indirimine aynı şekilde karşılık verirler.

4

Fiyat azalışının talep esnekliği üzerindeki etkisini belirleme

Dirseğin alt kısmı daha az esnek (inelastik) hale gelir.

Herkes fiyat düşürdüğü için firma pazar payını ciddi oranda artıramaz; fiyattaki düşüş miktarı talepte beklenen büyük artışı yaratmaz.

Anahtar Kavram

Fiyat Katılığı ve Asimetrik Tepki Varsayımı

Daha Fazla Pratik

Sweezy modelinde

MC

eğrisinin

MR

boşluğu dışına çıkması durumunda denge fiyat ve miktarının nasıl değişeceğini analiz edebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 79Soru →

Aşağıdaki ödemeler matrisi, iki komşu ülkenin (Ülke A ve Ülke B) sınır ötesi kirliliği önlemek amacıyla "Emisyon Kısıtlaması" yapıp yapmama kararlarına bağlı olarak elde edecekleri refah düzeylerini göstermektedir (Ödemeler: Ülke A, Ülke B):

Ülke A / Ülke B	Kısıtla	Kısıtlama
Kısıtla	$(10, 10)$	$(2, 14)$
Kısıtlama	$(14, 2)$	$(6, 6)$

Buna göre, bu oyunun dengesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Her iki ülkenin de baskın stratejisi emisyonu kısıtlamaktır.

Oyunun tek bir Nash dengesi vardır ve bu dengede her iki ülke de emisyonu kısıtlamama kararı alır.

Oyunun iki farklı Nash dengesi bulunmaktadır ve ülkeler başlangıçtaki refah düzeylerine göre birine karar verirler.

Nash dengesinin gerçekleştiği nokta, aynı zamanda oyunun Pareto optimal çözümünü temsil etmektedir.

Sadece Ülke A'nın baskın bir stratejisi varken Ülke B'nin kararı rakibinin hamlesine bağlı olarak değişmektedir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Oyunun tek bir Nash dengesi vardır ve bu dengede her iki ülke de emisyonu kısıtlamama kararı alır.

Cevap

Oyunun tek bir Nash dengesi vardır ve bu dengede her iki ülke de baskın stratejilerini kullanarak emisyonu kısıtlamaz.

Bu oyun klasik bir 'Mahkumlar Açmazı' örneğidir. Her iki ülke için de rakibinin hamlesinden bağımsız olarak 'Emisyonu Kısıtlama' (Kısıtlama) stratejisi daha yüksek getiri (

14 > 10

ve

6 > 2

) sağladığı için bu bir baskın stratejidir. Her iki oyuncunun baskın stratejilerini oynaması sonucunda ulaşılan (Kısıtlama, Kısıtlama) hücresi, oyunun tek Nash dengesidir.

Adım Adım Çözüm

1

Ülke A için en iyi tepki stratejilerini belirleyin.

Ülke B 'Kısıtla' seçerse A için

14 > 10

(Kısıtlama); Ülke B 'Kısıtlama' seçerse A için

6 > 2

(Kısıtlama).

Ülke A'nın baskın stratejisi, rakibinin kararı ne olursa olsun 'Kısıtlama' yapmaktır.

2

Ülke B için en iyi tepki stratejilerini belirleyin.

Ülke A 'Kısıtla' seçerse B için

14 > 10

(Kısıtlama); Ülke A 'Kısıtlama' seçerse B için

6 > 2

(Kısıtlama).

Ülke B'nin baskın stratejisi de rakibinden bağımsız olarak 'Kısıtlama' yapmaktır.

3

Nash dengesini ve Pareto optimal noktayı tespit edin.

Nash Dengesi: (Kısıtlama, Kısıtlama)

\rightarrow (6, 6)

. Pareto Optimal: (Kısıtla, Kısıtla)

\rightarrow (10, 10)

.

Nash dengesi, oyuncuların birbirlerinin stratejilerini bildiklerinde stratejilerini değiştirmek için teşviklerinin olmadığı noktadır.

Anahtar Kavram

Mahkumlar Açmazı (Prisoner's Dilemma) ve Nash Dengesi

Daha Fazla Pratik

İş birliğinin mümkün olduğu tekrarlı oyunlarda (repeated games) dengenin Pareto optimal noktaya doğru kayıp kaymayacağını analiz ediniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 80Soru →

Oligopol piyasalarında görülen anlaşmalı (koordineli) modellerden biri olan "Hâkim Firma Fiyat Liderliği" modelinde, piyasa denge fiyatının belirlenme süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Hâkim firma, toplam piyasa talebinden diğer küçük firmaların toplam arzını çıkardıktan sonra geriye kalan net talep eğrisi üzerinden kâr maksimizasyonunu sağlar.

Piyasa fiyatı, en düşük ortalama maliyete sahip firmanın kendi kârını maksimize ettiği noktada belirlenir ve diğer yüksek maliyetli firmalar bu fiyatı veri kabul eder.

Firmalar aralarında resmî bir anlaşma yaparak piyasanın tamamını tek bir monopol firma gibi yönetir ve toplam kârı ortaklaşa maksimize ederler.

Piyasa koşullarındaki değişimleri en iyi yorumlayan ve diğer firmalarca güvenilen bir firma, maliyet veya pazar payı avantajı olmasa da fiyatı belirler.

Piyasada fiyat savaşı yaşanmaması için tüm firmalar fiyatlarını marjinal maliyetlerine eşitleyerek tam rekabetçi dengede üretim yaparlar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hâkim firma, toplam piyasa talebinden diğer küçük firmaların toplam arzını çıkardıktan sonra geriye kalan net talep eğrisi üzerinden kâr maksimizasyonunu sağlar.

Cevap

Hâkim firma, toplam piyasa talebinden diğer küçük firmaların toplam arzını çıkardıktan sonra geriye kalan net talep eğrisi üzerinden kâr maksimizasyonunu sağlar.

Hâkim firma liderliği modelinde, piyasanın büyük bir kısmına sahip olan dominant firma, küçük firmaların piyasaya sunacağı miktarı (arzı) veri kabul eder. Toplam talepten bu arzı düştükten sonra kalan 'artık talep' veya 'net talep' üzerinde bir monopol gibi davranarak kendi kârını maksimize eden fiyatı belirler.

Adım Adım Çözüm

1

Net talebin belirlenmesi

D_h = D_T - S_k

Hâkim firmanın karşılaştığı talep (

D_h

), toplam piyasa talebinden (

D_T

) küçük firmaların belirli bir fiyattan sunacakları toplam arzın (

S_k

) çıkarılmasıyla bulunur.

2

Kâr maksimizasyonu koşulunun uygulanması

MR_h = MC_h

Hâkim firma, kendi net talep eğrisinden türettiği marjinal hasılatını (

MR_h

), kendi marjinal maliyetine (

MC_h

) eşitleyerek üretim miktarını belirler.

3

Fiyatın belirlenmesi

P^*

fiyatı belirlenir

Belirlenen üretim miktarının net talep eğrisi üzerindeki karşılığı olan

P^*

, piyasa fiyatı olarak ilan edilir.

4

Takipçi firmaların uyumu

P = MC_k

Küçük firmalar bu

P^*

fiyatını veri alarak birer tam rekabetçi firma gibi kendi marjinal maliyetlerini fiyata eşitleyerek üretim yaparlar.

Anahtar Kavram

Hâkim Firma Fiyat Liderliği (Net Talep Analizi)

İpuçları

1

Hâkim firmanın liderlik vasfı, piyasadaki çok büyük pazar payından kaynaklanır.

2

Lider firma fiyatı belirlerken piyasanın tamamına değil, kendisine kalan net talebe odaklanır.

3

Hâkim firma fiyatı belirledikten sonra küçük firmalar bu fiyatı değiştiremez ve fiyat kabullenici gibi davranırlar.

Daha Fazla Pratik

Kartel modellerinde ortak kâr maksimizasyonu ile pazar paylaşımı arasındaki farkları inceleyin.

Tahmini Süre:1m 15s

Eksik Rekabet Piyasaları

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap