Examkin

Eksik Rekabet Piyasaları

196 soru

Soru 101Soru →

Bir monopolcü firmanın kârını maksimize ettiği denge noktasında, ürünün satış fiyatının marjinal maliyete oranı (P/MCP/MC) 1,251,25 olarak saptanmıştır. Buna göre, firmanın bu denge noktasında karşılaştığı talebin fiyat esnekliğinin mutlak değeri (∣ε∣|\varepsilon|) kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5

Cevap

Firmanın karşılaştığı talebin fiyat esnekliğinin mutlak değeri 5'tir.
Kâr maksimizasyonu yapan bir monopolcü için MR=MCMR = MC eşitliği geçerlidir. Amoroso-Robinson formülü olan MR=P×(1−1/∣ε∣)MR = P \times (1 - 1/|\varepsilon|) ifadesinde MRMR yerine MCMC ve PP yerine 1,25×MC1,25 \times MC yazıldığında; MC=1,25×MC×(1−1/∣ε∣)MC = 1,25 \times MC \times (1 - 1/|\varepsilon|) elde edilir. Her iki taraf MCMC'ye bölündüğünde 1=1,25×(1−1/∣ε∣)1 = 1,25 \times (1 - 1/|\varepsilon|) olur. Buradan 0,8=1−1/∣ε∣0,8 = 1 - 1/|\varepsilon| ve 1/∣ε∣=0,21/|\varepsilon| = 0,2 sonucuna ulaşılır, bu da ∣ε∣=5|\varepsilon| = 5 anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Monopolcü firma için kâr maksimizasyonu koşulunu ve ilgili formülü belirle.
MR=MCMR = MC ve MR=P×(1−1∣ε∣)MR = P \times (1 - \frac{1}{|\varepsilon|})
Monopolcü firma kârını marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada maksimize eder.
2
Soruda verilen fiyat-maliyet ilişkisini formülde yerine koy.
P=1,25×MCP = 1,25 \times MC olduğu için MC=1,25×MC×(1−1∣ε∣)MC = 1,25 \times MC \times (1 - \frac{1}{|\varepsilon|})
Fiyatın marjinal maliyete oranı 1,251,25 ise P/MC=1,25P/MC = 1,25 veya P=1,25×MCP = 1,25 \times MC yazılabilir.
3
Eşitliği sadeleştirerek esneklik değerini hesapla.
1=1,25×(1−1∣ε∣)⇒11,25=1−1∣ε∣⇒0,8=1−1∣ε∣⇒1∣ε∣=0,2⇒∣ε∣=51 = 1,25 \times (1 - \frac{1}{|\varepsilon|}) \Rightarrow \frac{1}{1,25} = 1 - \frac{1}{|\varepsilon|} \Rightarrow 0,8 = 1 - \frac{1}{|\varepsilon|} \Rightarrow \frac{1}{|\varepsilon|} = 0,2 \Rightarrow |\varepsilon| = 5
Cebirsel işlemler sonucunda mutlak esneklik değeri yalnız bırakılır.

Anahtar Kavram

Amoroso-Robinson İlişkisi ve Lerner Endeksi

İpuçları

1
Monopolde kâr maksimizasyonu için marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olması gerektiğini hatırlayın.
2
Marjinal hasılat (MR), fiyat (P) ve esneklik (∣ε∣|\varepsilon|) arasındaki ilişkiyi kuran Amoroso-Robinson formülünü kullanmayı deneyin.
3
Alternatif olarak Lerner Endeksi formülünü kullanabilirsiniz: L=(P−MC)/P=1/∣ε∣L = (P - MC) / P = 1 / |\varepsilon|. Burada P=1,25×MCP = 1,25 \times MC değerini yerine koyun.

Daha Fazla Pratik

Esneklik değerinin 1 olduğu veya marjinal maliyetin sıfır olduğu özel durumlar için monopol dengesini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Lerner Endeksi yardımıyla çözüm: L=(P−MC)/P=1/∣ε∣L = (P - MC) / P = 1 / |\varepsilon|. Verilen orana göre P=1,25×MCP = 1,25 \times MC ise, L=(1,25×MC−MC)/(1,25×MC)=0,25/1,25=1/5L = (1,25 \times MC - MC) / (1,25 \times MC) = 0,25 / 1,25 = 1/5 bulunur. 1/5=1/∣ε∣1/5 = 1 / |\varepsilon| eşitliğinden ∣ε∣=5|\varepsilon| = 5 sonucuna kolayca ulaşılır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 102Soru →

İki özdeş firmanın miktar üzerinden rekabet ettiği bir piyasada, ters talep fonksiyonu P=150−QP = 150 - Q olarak belirlenmiştir. Firmaların her birinin marjinal maliyeti sabit ve 3030 birimdir. Bu bilgilere göre, Cournot denge noktasında gerçekleşen toplam üretim (QQ) ve piyasa fiyatı (PP) değerleri aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Q=80Q = 80; P=70P = 70

Cevap

Cournot dengesinde toplam üretim miktarı 8080 birim, piyasa fiyatı ise 7070 birimdir.
Doğrusal talep P=a−bQP = a - bQ ve sabit marjinal maliyet cc durumunda, Cournot duopolünde her bir firmanın üretimi q=(a−c)/3bq = (a-c)/3b formülüyle hesaplanabilir. Burada a=150a=150, b=1b=1 ve c=30c=30 olduğu için q=(150−30)/3=40q = (150-30)/3 = 40 birim olur. Toplam miktar Q=80Q = 80 birim ve fiyat P=150−80=70P = 150 - 80 = 70 birim olarak gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
1. Firmanın reaksiyon fonksiyonunu türetin.
q1=60−0,5q2q_1 = 60 - 0,5q_2
Kâr maksimizasyonu için MR1=MCMR_1 = MC şartı sağlanmalıdır. 150−2q1−q2=30150 - 2q_1 - q_2 = 30 denkleminden q1q_1 yalnız bırakılır.
2
Simetri varsayımı altında denge miktarını bulun.
q1=q2=40q_1 = q_2 = 40
Firmalar özdeş olduğu için dengede q1=q2q_1 = q_2 olacaktır. Reaksiyon fonksiyonunda yerine yazıldığında q1=60−0,5q1⇒1,5q1=60q_1 = 60 - 0,5q_1 \Rightarrow 1,5q_1 = 60 elde edilir.
3
Toplam üretim miktarını hesaplayın.
Q=80Q = 80
Q=q1+q2=40+40Q = q_1 + q_2 = 40 + 40 işlemi ile toplam piyasa arzı bulunur.
4
Piyasa fiyatını talep fonksiyonunda yerine koyarak bulun.
P=70P = 70
P=150−80P = 150 - 80 işlemi ile Cournot denge fiyatına ulaşılır.

Anahtar Kavram

Cournot Dengesi (Nash Dengesi)

İpuçları

1
Firmaların her birinin rakibinin üretimini sabit kabul ederek kendi kârını maksimize ettiğini unutmayın.
2
Her iki firma özdeş olduğundan, reaksiyon fonksiyonları birbirinin aynısıdır ve dengede üretim miktarları eşit çıkacaktır.
3
Doğrusal talep ve sabit maliyet durumunda toplam Cournot üretimi, tam rekabet üretim miktarının 2/3'ü kadardır.

Daha Fazla Pratik

Eğer firmaların marjinal maliyetleri birbirinden farklı olsaydı reaksiyon eğrilerinin nasıl değişeceğini analiz edin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 103Soru →

Üçüncü derece fiyat farklılaştırması uygulayan bir monopolcü firmanın, tüketicileri birbirinden tam olarak ayrılmış iki farklı gruba bölerek her gruba farklı fiyat uyguladığı bir durumda, grupların talebin fiyat esnekliği katsayıları mutlak değerce sırasıyla ∣ϵ1∣=3|\epsilon_1| = 3 ve ∣ϵ2∣=5|\epsilon_2| = 5 olarak belirlenmiştir. Firmanın marjinal maliyeti her iki piyasa için de sabit ve 1212 TL'dir.

Buna göre, kâr maksimizasyonunu sağlayan denge durumunda bu iki piyasada uygulanacak fiyatlar (P1P_1 ve P2P_2) aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: P1=18P_1 = 18 TL, P2=15P_2 = 15 TL

Cevap

Monopolcü firmanın kâr maksimizasyonu için uygulayacağı fiyatlar birinci piyasa için 1818 TL, ikinci piyasa için 1515 TL olmalıdır.
Denge durumunda her iki piyasa için de MR=MC=12MR = MC = 12 olmalıdır. Birinci piyasada P1(1−1/3)=12P_1(1 - 1/3) = 12 denkleminden P1=18P_1 = 18 TL, ikinci piyasada P2(1−1/5)=12P_2(1 - 1/5) = 12 denkleminden P2=15P_2 = 15 TL sonucu elde edilir. Bu durum, talebi daha inelastik olan (fiyata duyarsız) gruba daha yüksek fiyat uygulanması prensibiyle tutarlıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Üçüncü derece fiyat farklılaştırması için kâr maksimizasyonu denge koşulunu belirleme.
MR1=MR2=MCMR_1 = MR_2 = MC
Firma, her piyasadan elde ettiği marjinal hasılatı ortak marjinal maliyete eşitleyerek toplam kârını maksimize eder.
2
Amoroso-Robinson formülünü (MR=P×(1−1/∣ϵ∣)MR = P \times (1 - 1/|\epsilon|)) kullanarak birinci piyasa için fiyatı hesaplama.
12=P1×(1−1/3)⇒12=P1×(2/3)⇒P1=1812 = P_1 \times (1 - 1/3) \Rightarrow 12 = P_1 \times (2/3) \Rightarrow P_1 = 18 TL
Marjinal hasılat marjinal maliyete (1212 TL) eşitlenerek talep esnekliği yardımıyla fiyat bulunur.
3
Aynı formülü ikinci piyasa için uygulama.
12=P2×(1−1/5)⇒12=P2×(4/5)⇒P2=1512 = P_2 \times (1 - 1/5) \Rightarrow 12 = P_2 \times (4/5) \Rightarrow P_2 = 15 TL
İkinci piyasadaki kâr maksimizasyonu fiyatı, o piyasanın esneklik değerine göre belirlenir.

Anahtar Kavram

Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında fiyat ile talebin fiyat esnekliği arasında ters yönlü bir ilişki vardır; esneklik azaldıkça marjinal hasılatı marjinal maliyete eşitleyen fiyat yükselir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 104Soru →

Sweezy (Dirsekli Talep) Modeli'nde, bir oligopolcü firmanın marjinal maliyet (MCMC) eğrisinin, marjinal hasılat (MRMR) eğrisi üzerindeki boşluk (süreksizlik) aralığında yukarı veya aşağı yönde hareket etmesi durumunda piyasa fiyatı ve üretim miktarının değişmemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Marjinal hasılat (MRMR) eğrisinin, talep eğrisindeki dirsek noktasının izdüşümünde dikey bir süreksizliğe (boşluğa) sahip olması

Cevap

Marjinal hasılat (MRMR) eğrisinin dirsek noktasında dikey bir süreksizliğe (boşluğa) sahip olması
Sweezy (Dirsekli Talep) Modeli'nde, firmanın karşılaştığı talep eğrisi mevcut fiyat düzeyinde dirsek yapar. Talep eğrisindeki bu geometrik kırılma, marjinal hasılat (MRMR) eğrisinde dikey bir süreksizliğe (kopukluğa) yol açar. Kâr maksimizasyonu için MR=MCMR = MC şartı arandığından, marjinal maliyet (MCMC) eğrisi bu kopukluk aralığı içinde kaldığı sürece firma üretim miktarını ve fiyatını değiştirmez. Bu durum oligopol piyasalarındaki fiyat katılığını (price rigidity) açıklar.

Adım Adım Çözüm

1
Sweezy modelinin temel varsayımını belirleme
Rakipler fiyat düşüşlerini takip eder, artışları takip etmez. Bu durum mevcut fiyat düzeyinde (PP) bir dirsek oluşturur.
Dirseğin oluşma nedeni asimetrik tepki varsayımıdır.
2
Marjinal hasılat eğrisinin yapısını analiz etme
Dirsek noktasında talep eğrisinin eğimi aniden değiştiği için MRMR eğrisi bu noktada kopar ve dikey bir süreksizlik bölgesi oluşur.
MRMR, talebin eğimine bağlı olduğu için süreksizlik kaçınılmazdır.
3
Marjinal maliyet değişiminin etkisini yorumlama
MCMC eğrisi bu dikey boşluk (süreksizlik) içinde kaldığı sürece MR=MCMR = MC koşulu aynı miktar (QQ) için sağlanmaya devam eder.
Maliyetlerdeki küçük-orta ölçekli değişimler denge fiyatını ve miktarını etkilemez (fiyat katılığı).

Anahtar Kavram

Dirsekli Talep ve Marjinal Hasılat Süreksizliği
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 105Soru →

Bir endüstride faaliyet gösteren toplam 1010 firmanın pazar payları sırasıyla %20\%20, %15\%15, %10\%10, %10\%10 olup, geriye kalan 66 firmanın her birinin pazar payı %7,5\%7,5'tir. Bu piyasada pazar payı %7,5\%7,5 olan iki firmanın birleşmesi sonucunda; dört firma yoğunlaşma oranı (CR4CR_4) ve Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) değerlerindeki değişim aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: CR4CR_4 %5\%5 artar, HHI 112,5112,5 artar.

Cevap

Dört firma yoğunlaşma oranı (CR4CR_4) %5\%5 artarken, Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) değeri 112,5112,5 puan artış gösterir.
Piyasadaki başlangıç CR4CR_4 değeri %55\%55 iken, %7,5\%7,5 paya sahip iki firmanın birleşmesiyle piyasaya %15\%15 paylı yeni bir firma katılır. Bu firma ilk dört arasına girdiğinde yeni CR4CR_4 değeri %60\%60 olur (artış %5\%5). HHI değeri ise pazar payları sis_i ve sjs_j olan iki firmanın birleşmesi durumunda 2⋅si⋅sj2 \cdot s_i \cdot s_j kadar arttığından, 2×7,5×7,5=112,52 \times 7,5 \times 7,5 = 112,5 birimlik bir artış gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıçtaki yoğunlaşma oranını (CR4CR_4) hesaplayın.
CR4=20+15+10+10=55CR_4 = 20 + 15 + 10 + 10 = 55
CR4CR_4 değeri, pazar payı en yüksek olan ilk dört firmanın payları toplamıdır.
2
Birleşme sonrası yeni pazar paylarını ve sıralamayı belirleyin.
Yeni paylar: %20\%20, %15\%15, %15\%15 (Yeni), %10\%10, %10\%10, %7,5\%7,5, %7,5\%7,5, %7,5\%7,5, %7,5\%7,5
%7,5\%7,5 pazar payına sahip iki firma birleştiğinde %15\%15'lik tek bir firma oluşur.
3
Yeni CR4CR_4 değerini hesaplayın ve değişimi bulun.
Yeni CR4=20+15+15+10=60CR_4 = 20 + 15 + 15 + 10 = 60. Değişim: 60−55=560 - 55 = 5
Yeni oluşan %15\%15'lik firma, başlangıçtaki %10\%10'luk dördüncü firmanın yerine geçerek yoğunlaşma oranını artırır.
4
HHI değerindeki değişimi hesaplayın.
ΔHHI=2×7,5×7,5=112,5\Delta HHI = 2 \times 7,5 \times 7,5 = 112,5
HHI'daki değişim (ΔHHI\Delta HHI), birleşen firmaların pazar paylarının çarpımının iki katına eşittir: 2⋅s1⋅s22 \cdot s_1 \cdot s_2.

Anahtar Kavram

Oligopol piyasasında yoğunlaşma ölçütleri (CRnCR_n ve HHI) ve piyasa yapısındaki değişimlerin bu ölçütler üzerindeki etkisi.

İpuçları

1
Birleşme sonrası oluşan yeni firmanın pazar payını bulun ve ilk dört firma sıralamasına girip girmediğini kontrol edin.
2
HHI'daki değişimi bulmak için her pazar payının karesini tek tek hesaplamak yerine 2⋅s1⋅s22 \cdot s_1 \cdot s_2 kısa yolunu kullanabilirsiniz.
3
Başlangıçta CR4CR_4 hesaplanırken %10\%10'luk iki firma da bu toplama dahildir. Yeni %15\%15'lik firma geldiğinde bunlardan biri devre dışı kalacaktır.

Daha Fazla Pratik

Firma sayısının sonsuza yaklaştığı ancak pazar paylarının farklı olduğu durumlarda HHI değerinin nasıl değişeceğini analiz edin.

Alternatif Yöntem

HHI değişimini bulmak için tüm pazar paylarının kareleri toplamını hem başlangıç hem de sonrası için ayrı ayrı hesaplayarak farkını alabilirsiniz: Başlangıç HHI (1162,51162,5) ve Yeni HHI (1275,01275,0) arasındaki fark 112,5112,5 olacaktır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 106Soru →

Bir piyasada faaliyet gösteren tüm firmaların pazar payları birbirine eşittir. Bu piyasa için hesaplanan Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) değeri 500500 olduğuna göre, söz konusu piyasada faaliyet gösteren toplam firma sayısı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

Piyasada faaliyet gösteren firma sayısı 20'dir.
Piyasada faaliyet gösteren tüm firmaların pazar payları eşit olduğunda, her bir firmanın payı %(100/n)\% (100/n) olur. Bu durumda HHIHHI değeri, n×(100/n)2n \times (100/n)^2 işleminin sadeleşmiş hali olan 10.000/n10.000 / n formülü ile hesaplanır. Soruda verilen 500500 değeri bu formüle uygulandığında, n=10.000/500=20n = 10.000 / 500 = 20 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) formülünü tanımlayın.
HHI=∑i=1nsi2HHI = \sum_{i=1}^{n} s_i^2
HHI, piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamı olarak tanımlanır.
2
Tüm firmaların pazar payları eşit olduğunda formülü sadeleştirin.
Eğer tüm paylar eşitse, s=100/ns = 100/n olur. Bu durumda HHI=n×(100/n)2=10.000/nHHI = n \times (100/n)^2 = 10.000 / n haline gelir.
Eşit pay dağılımı durumunda endeks değeri sadece firma sayısına (nn) bağlıdır.
3
Verilen HHIHHI değerini formülde yerine koyarak nn değerini çözün.
500=10.000/n⇒n=10.000/500=20500 = 10.000 / n \Rightarrow n = 10.000 / 500 = 20
Endeks değeri 500 olarak verildiği için denklem kurularak firma sayısı hesaplanır.

Anahtar Kavram

Pazar payları eşit olan firmaların bulunduğu bir piyasada Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) ile firma sayısı (nn) arasında ters yönlü bir ilişki vardır ve HHI=10.000/nHHI = 10.000 / n formülü ile hesaplanır.

İpuçları

1
Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI), piyasadaki firmaların pazar paylarının karelerinin toplamıdır.
2
Eğer tüm firmaların pazar payları eşitse, endeks değerini bulmak için 10.00010.000 sayısını firma sayısına bölmeniz yeterlidir.
3
HHI=10.000/nHHI = 10.000 / n formülünü kullanarak 500=10.000/n500 = 10.000 / n denklemini çözün.

Daha Fazla Pratik

Eğer pazar payları eşit olmasaydı (örneğin 2 büyük, 4 küçük firma), HHI değerinin nasıl değişeceğini analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Pazar paylarını kareler toplamı olarak düşünürsek; her bir firmanın payı xx olsun. nn tane firma olduğu için n×x=100n \times x = 100 ve n×x2=500n \times x^2 = 500 olur. İkinci denklemi birinciye bölersek x=5x = 5 bulunur. n×5=100n \times 5 = 100 denkleminden n=20n = 20 sonucuna varılır.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 107Soru →

Kâr maksimizasyonunu hedefleyen bir monopolcü firmanın denge üretim düzeyinde toplam hasılatının (TRTR) maksimum seviyeye ulaştığı saptanmıştır. Buna göre, firmanın denge noktasındaki durumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Firmanın marjinal maliyeti sıfıra eşittir.

Cevap

Monopolcü firmanın marjinal maliyetinin sıfıra eşit olduğu ifade kesinlikle doğrudur.
Monopolcü bir firma kârını maksimize etmek için marjinal hasılatını (MRMR) marjinal maliyetine (MCMC) eşitler. Diğer yandan, toplam hasılatın (TRTR) maksimum olduğu noktada marjinal hasılat sıfıra (MR=0MR=0) eşittir. Bu iki koşulun aynı üretim düzeyinde gerçekleşmesi, firmanın o noktadaki marjinal maliyetinin sıfır (MC=0MC=0) olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam hasılatın (TRTR) maksimum olduğu noktada marjinal hasılatın (MRMR) değerini belirlemek.
MR=0MR = 0
Bir fonksiyonun türevi sıfıra eşit olduğunda o fonksiyon yerel ekstremum (maksimum veya minimum) noktasına ulaşır. Toplam hasılatın üretim miktarına göre türevi marjinal hasılatı verir.
2
Monopolcü firma için kâr maksimizasyonu (denge) koşulunu tanımlamak.
MR=MCMR = MC
Piyasa yapısından bağımsız olarak, bir firma kârını maksimize etmek için ek bir birim üretimin getirdiği hasılatı (marjinal hasılat), o birimin maliyetine (marjinal maliyet) eşitlemelidir.
3
Elde edilen sonuçları birleştirerek marjinal maliyet (MCMC) değerine ulaşmak.
MC=0MC = 0
Eğer firma denge üretim düzeyinde ise MR=MCMR = MC geçerlidir. Aynı zamanda TRTR maksimum olduğu için MR=0MR = 0 ise, bu iki eşitlikten dolayı MC=0MC = 0 sonucu çıkar.

Anahtar Kavram

Monopolde Denge ve Hasılat İlişkisi

İpuçları

1
Toplam hasılatın maksimum olduğu üretim düzeyinde marjinal hasılatın (MRMR) değerini düşünün.
2
Firmanın kâr maksimizasyonu (denge) için sağladığı temel koşul olan MR=MCMR = MC eşitliğini kullanın.

Daha Fazla Pratik

Eğer marjinal maliyet pozitif (MC>0MC > 0) olsaydı, firmanın denge noktasındaki talep esnekliği hakkında ne söylenebilirdi?
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 108Soru →

Monopolcü rekabet piyasasında faaliyet gösteren temsilci bir firmanın uzun dönem dengesinde, tam rekabet piyasasından farklı olarak ortalama maliyet eğrisinin negatif eğimli olduğu bölgede üretim yapmasının ve "atıl kapasite" (excess capacity) olgusunun ortaya çıkmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ürün farklılaştırması nedeniyle firmanın negatif eğimli bir talep eğrisiyle karşı karşıya kalması

Cevap

Monopolcü rekabet piyasasında atıl kapasitenin temel nedeni, ürün farklılaştırması sonucu firmanın karşılaştığı talep eğrisinin negatif eğimli olmasıdır.
Monopolcü rekabetçi firmanın ürün farklılaştırması nedeniyle sahip olduğu negatif eğimli talep eğrisi, uzun dönemdeki sıfır ekonomik kâr (P=ACP = AC) noktasının ACAC eğrisinin minimum noktasından daha düşük bir üretim düzeyinde gerçekleşmesine yol açar. Bu düşük üretim düzeyi ile tam kapasite (minimum ACAC) arasındaki fark atıl kapasiteyi oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Uzun dönem denge koşulunu belirleme
P=ACP = AC (Normal kâr) ve MR=MCMR = MC (Kâr maksimizasyonu)
Serbest giriş çıkış nedeniyle uzun dönemde ekonomik kâr sıfırlanır.
2
Talep eğrisinin eğimini analiz etme
Negatif eğimli talep (ARAR) eğrisi
Ürün farklılaştırması firmanın fiyat üzerinde sınırlı kontrol sahibi olmasını sağlar.
3
Geometrik teğetlik ilişkisini kurma
ACAC eğrisinin minimum noktasının solunda üretim (Q∗<QtamQ^* < Q_{tam})
U şeklindeki bir ACAC eğrisine negatif eğimli bir doğrunun teğet olabilmesi için ACAC'nin azalan kısmında olması gerekir.

Anahtar Kavram

Atıl Kapasite Teoremi

İpuçları

1
Tam rekabet ile monopolcü rekabet arasındaki en temel fark, ürünlerin birbirinin aynısı olup olmadığıdır.
2
Talep eğrisinin şekli (yatay veya negatif eğimli olması), ortalama maliyet eğrisine nerede teğet olacağını belirler.

Daha Fazla Pratik

Ürün farklılaştırmasının derecesi arttıkça (talep daha az esnek hale geldikçe) atıl kapasite miktarının nasıl değişeceğini analiz ediniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 109Soru →

Kârını maksimize etmeyi amaçlayan bir monopolcü firmanın karşılaştığı ters talep fonksiyonu P=300−5QP = 300 - 5Q ve toplam maliyet fonksiyonu TC=100Q+1000TC = 100Q + 1000 olarak verilmiştir. Buna göre, firmanın denge üretim düzeyindeki satış fiyatı kaç birimdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200

Cevap

Denge üretim düzeyindeki satış fiyatı 200 birimdir.
Kâr maksimizasyonu için öncelikle toplam hasılatın türevi olan marjinal hasılat (MR=300−10QMR = 300 - 10Q) ile toplam maliyetin türevi olan marjinal maliyet (MC=100MC = 100) birbirine eşitlenerek denge miktarı (Q=20Q = 20) bulunur. Monopolcü piyasa gücüne sahip olduğu için bu miktarı talep eğrisinin izin verdiği en yüksek fiyattan (P=300−5×20=200P = 300 - 5 \times 20 = 200) satar.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal hasılat (MRMR) fonksiyonunun bulunması
MR=300−10QMR = 300 - 10Q
Toplam hasılat TR=P×Q=(300−5Q)Q=300Q−5Q2TR = P \times Q = (300 - 5Q)Q = 300Q - 5Q^2 olup, MRMR bu fonksiyonun türevidir.
2
Marjinal maliyetin (MCMC) bulunması
MC=100MC = 100
Toplam maliyet fonksiyonunun (TC=100Q+1000TC = 100Q + 1000) üretim miktarına göre türevi marjinal maliyeti verir.
3
Denge üretim miktarının (QQ) hesaplanması
Q=20Q = 20
Monopolcü firma kârını MR=MCMR = MC koşulunda maksimize eder: 300−10Q=100⇒10Q=200⇒Q=20300 - 10Q = 100 \Rightarrow 10Q = 200 \Rightarrow Q = 20.
4
Denge satış fiyatının (PP) hesaplanması
P=200P = 200
Bulunan denge miktarı talep fonksiyonunda yerine konur: P=300−5(20)=300−100=200P = 300 - 5(20) = 300 - 100 = 200.

Anahtar Kavram

Monopolde kâr maksimizasyonu MR=MCMR = MC eşitliğinde sağlanır ve fiyat, bu miktarın talep eğrisi üzerindeki karşılığıdır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 110Soru →

Bir endüstride faaliyet gösteren ve pazar payları sırasıyla %25\%25 ve %15\%15 olan iki rakip firmanın birleşmeye karar verdiği bir piyasa yapısında, diğer tüm firmaların pazar paylarının değişmediği varsayılırsa, bu birleşme sonucunda Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) değerinde meydana gelecek artış kaç birimdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 750

Cevap

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) değerindeki artış 750 birimdir.
Piyasada iki firmanın birleşmesi durumunda, toplam HHI değerindeki artış miktarı pratik olarak birleşen firmaların pazar paylarının çarpımının iki katı (2×s1×s22 \times s_1 \times s_2) olarak hesaplanır. Bu soruda pazar payları 2525 ve 1515 olan iki firmanın birleşmesi sonucu 2×25×15=7502 \times 25 \times 15 = 750 birimlik bir artış gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Birleşme öncesi pazar paylarını ve HHI formülündeki başlangıç katkısını belirle.
s1=25s_1 = 25 ve s2=15s_2 = 15. Başlangıç katkısı: s12+s22=252+152=625+225=850s_1^2 + s_2^2 = 25^2 + 15^2 = 625 + 225 = 850.
HHI, piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplamıdır.
2
Birleşme sonrası oluşan yeni firmanın pazar payını ve endekse yeni katkısını hesapla.
syeni=s1+s2=25+15=40s_{yeni} = s_1 + s_2 = 25 + 15 = 40. Yeni katkı: 402=160040^2 = 1600.
Birleşen firmalar tek bir birim haline geldiği için pazar payları toplanır.
3
Endeksteki net artışı (değişimi) hesapla.
ΔHHI=1600−850=750\Delta HHI = 1600 - 850 = 750.
Artış, yeni durum ile eski durum arasındaki farktır.
4
Pratik formül ile sonucu doğrula.
ΔHHI=2×s1×s2=2×25×15=750\Delta HHI = 2 \times s_1 \times s_2 = 2 \times 25 \times 15 = 750.
(s1+s2)2−(s12+s22)(s_1 + s_2)^2 - (s_1^2 + s_2^2) açılımı her zaman 2×s1×s22 \times s_1 \times s_2 sonucunu verir.

Anahtar Kavram

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) ve Birleşme Analizi

İpuçları

1
HHI artışını hesaplamak için birleşme öncesi ve sonrası durumları karşılaştırın.
2
HHI'daki değişim (s1+s2)2−(s12+s22)(s_1 + s_2)^2 - (s_1^2 + s_2^2) formülüyle bulunur.
3
İki firmanın birleşmesi durumunda pratik artış formülü 2×s1×s22 \times s_1 \times s_2 şeklindedir.

Daha Fazla Pratik

Eğer üç firma birleşseydi HHI artışı nasıl hesaplanırdı? (İpucu: 2×(s1s2+s1s3+s2s3)2 \times (s_1s_2 + s_1s_3 + s_2s_3))

Alternatif Yöntem

Matematiksel özdeşliklerden yararlanarak; (a+b)2=a2+b2+2ab(a+b)^2 = a^2 + b^2 + 2ab olduğunu biliyoruz. HHI değişimini bulurken (s1+s2)2(s_1+s_2)^2 ifadesinden s12s_1^2 ve s22s_2^2 değerlerini çıkardığımızda geriye sadece 2s1s22s_1s_2 kalacaktır. Bu yöntem karmaşık pazar payları için hesaplama kolaylığı sağlar.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 111Soru →

Piyasa ters talep fonksiyonunun P=150−QP = 150 - Q ve her iki firmanın marjinal maliyetlerinin sıfır (MC=0MC = 0) olduğu bir düopol piyasasında, firmaların her ikisinin de lider gibi davranarak rakibinin tepki fonksiyonunu hesaba kattığı Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) modeli varsayılmaktadır. Buna göre, piyasada gerçekleşen toplam üretim miktarı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 150

Cevap

Bowley modeline göre piyasadaki toplam üretim miktarı 150 birimdir.
Bowley modelinde (veya Stackelberg bağımsızlık durumunda), piyasadaki her iki firma da rakibinin tepki fonksiyonunu veri alarak (yani rakibinin bir takipçi gibi davranacağını varsayarak) kâr maksimizasyonu yapar. Bu durumda her iki firma da Stackelberg lideri gibi davranarak q=(A−c)/2q = (A-c)/2 miktarında üretim yapar. Verilen fonksiyonlara göre her bir firma 75 birim üretir ve toplam üretim 150 birime ulaşarak fiyatı marjinal maliyet düzeyine (P=0P=0) çeker.

Adım Adım Çözüm

1
Lider firmanın üretim miktarını belirleme
qL=(150−0)/2=75q_L = (150 - 0) / 2 = 75
Stackelberg lideri, rakibinin tepki fonksiyonunu kendi kâr fonksiyonuna dahil ederek üretimini belirler.
2
Bowley modeli varsayımını uygulama
q1=75q_1 = 75 ve q2=75q_2 = 75
Bowley modelinde her iki firma da lider gibi hareket eder ve rakibinin takipçi olacağını varsayarak lider üretim düzeyini seçer.
3
Toplam üretim miktarını hesaplama
Q=q1+q2=75+75=150Q = q_1 + q_2 = 75 + 75 = 150
Piyasadaki toplam miktar, her iki firmanın üretim miktarlarının toplamıdır.

Anahtar Kavram

Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) Modelinde Çifte Liderlik

İpuçları

1
Bowley modelinde her iki firmanın da liderlik hırsıyla hareket ettiğini hatırlayınız.

Daha Fazla Pratik

Bu üretim düzeyinde piyasa fiyatının ve firmaların kârlarının ne olacağını analiz ediniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 112Soru →

Monopolcü bir firmanın tek bir fiyat uygulamak yerine, piyasayı talep esneklikleri birbirinden farklı iki gruba ayırarak üçüncü derece fiyat farklılaştırması yapması durumunda, bu uygulamanın sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Talebin fiyat esnekliği mutlak değerce yüksek olan gruptaki tüketiciler, tek fiyat uygulamasına göre daha düşük bir fiyatla karşılaşır.

Cevap

Talebin fiyat esnekliği yüksek olan gruptaki tüketicilerin tek fiyat uygulamasına göre daha düşük bir fiyatla karşılaşması doğru bir ifadedir.
Üçüncü derece fiyat farklılaştırmasında monopolcü, piyasayı talep esnekliklerine göre bölümlere ayırır. Ters esneklik kuralı uyarınca, marjinal hasılatları eşitlemek için talebi daha esnek olan (fiyata daha duyarlı) gruba, tek fiyat uygulamasına göre daha düşük; talebi daha katı olan gruba ise daha yüksek fiyat uygulanır.

Adım Adım Çözüm

1
Üçüncü derece fiyat farklılaştırması denge koşulunu yazma
MR1=MR2=MCMR_1 = MR_2 = MC
Firmanın kârını maksimize edebilmesi için her bir piyasadan elde ettiği son birimin hasılatının (MR), o birimi üretmenin maliyetine (MC) eşit olması gerekir.
2
Marjinal hasılat ile esneklik arasındaki ilişkiyi analiz etme
P1(1−1∣e1∣)=P2(1−1∣e2∣)P_1(1 - \frac{1}{|e_1|}) = P_2(1 - \frac{1}{|e_2|})
Fiyat ve marjinal hasılat arasındaki ilişki talebin fiyat esnekliğine bağlıdır. Esneklik ne kadar yüksekse, fiyat marjinal hasılata o kadar yakındır.
3
Esneklik ve fiyat arasındaki ters ilişkiyi belirleme
∣e1∣>∣e2∣⇒P1<P2|e_1| > |e_2| \Rightarrow P_1 < P_2
Talebin fiyat esnekliği yüksek olan grup fiyata daha duyarlıdır, bu nedenle firma bu grubu kaybetmemek için daha düşük fiyat uygular. Tersine, esnekliği düşük olan (fiyata duyarsız) gruba daha yüksek fiyat yansıtılır.

Anahtar Kavram

Ters Esneklik Kuralı (Inverse Elasticity Rule)

İpuçları

1
Monopolcü, fiyata daha duyarlı (esnekliği yüksek) olan tüketicilere 'indirim' yaparak onları piyasada tutmayı amaçlar.
2
Kâr maksimizasyonu için her piyasada MR=MCMR = MC sağlanmalıdır. MRMR formülünü (P(1−1/e)P(1-1/e)) hatırlayın.
3
Esnekliğin mutlak değeri arttıkça parantez içindeki (1−1/∣e∣)(1-1/|e|) ifadesi büyür, bu da aynı MRMR seviyesi için daha düşük bir PP gerektirir.

Daha Fazla Pratik

Birinci derece fiyat farklılaştırmasının refah ve etkinlik üzerindeki etkilerini (Pareto etkinlik) inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 113Soru →

Bir piyasada faaliyet gösteren toplam dokuz firmanın pazar payları aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Firma / GrupPazar Payı (%)
1. Firma20
2. Firma15
3. Firma10
4. Firma5
Diğer 5 Firma (Her biri)10

Buna göre, bu piyasa için hesaplanan Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) değeri kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1250

Cevap

Piyasa için hesaplanan Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHIHHI) değeri 1250'dir.
Doğru cevap, piyasadaki tüm firmaların pazar paylarının karelerinin toplanmasıyla elde edilen 1250 değeridir. Hesaplama şu şekildedir: 202+152+102+52+102+102+102+102+102=400+225+100+25+500=125020^2 + 15^2 + 10^2 + 5^2 + 10^2 + 10^2 + 10^2 + 10^2 + 10^2 = 400 + 225 + 100 + 25 + 500 = 1250.

Adım Adım Çözüm

1
Büyük firmaların pazar paylarının karelerini hesaplayın.
202=40020^2 = 400, 152=22515^2 = 225, 102=10010^2 = 100, 52=255^2 = 25. Toplam: 750750.
HHIHHI hesaplamasında her bir firmanın pazar payının karesi alınmalıdır.
2
Geriye kalan diğer 5 firmanın pazar paylarının kareleri toplamını hesaplayın.
5×(102)=5×100=5005 \times (10^2) = 5 \times 100 = 500.
Piyasadaki tüm firmalar endekse dahil edilmelidir; her biri %10\%10 paya sahip 5 firma bulunmaktadır.
3
Elde edilen tüm kareleri toplayarak nihai endeks değerini bulun.
HHI=750+500=1250HHI = 750 + 500 = 1250.
HHIHHI formülü ∑i=1nsi2\sum_{i=1}^{n} s_i^2 şeklindedir.

Anahtar Kavram

Herfindahl-Hirschman Endeksi (HHI) Hesaplaması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 114Soru →

Cournot duopol modelinde; piyasa talep eğrisinin negatif eğimli ve doğrusal, firmaların marjinal maliyetlerinin ise birbirine eşit ve sabit olduğu varsayılmaktadır. Bu varsayımlar altında gerçekleşen piyasa dengesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplam piyasa arzı, tam rekabet piyasasında oluşacak üretim düzeyinin üçte ikisine eşittir.

Cevap

Toplam piyasa arzı, tam rekabet üretim düzeyinin üçte ikisine (23\frac{2}{3}) eşittir.
Doğrusal bir talep fonksiyonu (P=a−bQP = a - bQ) ve sabit marjinal maliyet (MC=cMC = c) varsayımı altında, tam rekabet piyasasında toplam çıktı Q=(a−c)/bQ = (a-c)/b olurken, Cournot duopolünde her bir firma bu çıktının üçte birini (a−c3b\frac{a-c}{3b}) üretir. Dolayısıyla iki firmanın toplam üretimi tam rekabet düzeyinin 23\frac{2}{3}'üne karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Tepki fonksiyonlarını türetin.
q1=a−c−bq22bq_1 = \frac{a - c - bq_2}{2b} ve q2=a−c−bq12bq_2 = \frac{a - c - bq_1}{2b}
Her firma, rakibinin üretim miktarını sabit varsayarak kendi marjinal hasılatını marjinal maliyetine eşitleyerek en iyi tepki miktarını belirler.
2
Cournot-Nash dengesini hesaplayın.
q1=q2=a−c3bq_1 = q_2 = \frac{a - c}{3b}
Özdeş maliyet yapısında firmalar denge durumunda piyasayı eşit paylaşırlar.
3
Toplam çıktıyı tam rekabet çıktısı ile kıyaslayın.
QCournot=2(a−c)3bQ_{Cournot} = \frac{2(a - c)}{3b} iken QTamRekabet=a−cbQ_{TamRekabet} = \frac{a - c}{b} olduğundan oran 23\frac{2}{3}'tür.
Piyasa dengesinin etkinliğini ve üretim hacmini tam rekabet ideali ile karşılaştırmak için toplam arz hesaplanır.

Anahtar Kavram

Cournot Dengesi ve Piyasa Etkinliği

İpuçları

1
Cournot modelinde firmaların ne üzerinden rekabet ettiğini (fiyat mı, miktar mı) düşünün.
2
Tam rekabet dengesinde P=MCP = MC olduğunu, Cournot dengesinde ise P>MCP > MC olduğunu hatırlayın.
3
Genel kural olarak nn sayıda özdeş firmanın olduğu Cournot piyasasında toplam çıktı, tam rekabet çıktısının n/(n+1)n/(n+1) katıdır.

Daha Fazla Pratik

Piyasadaki firma sayısı (nn) sonsuza yaklaştığında Cournot dengesinin hangi piyasa yapısına benzediğini analiz ediniz.

Alternatif Yöntem

Matematiksel türetim yerine Cournot modelinin genel kuralını (Q=nn+1QTRQ = \frac{n}{n+1} Q_{TR}) kullanabilirsiniz. Duopolde n=2n=2 olduğu için oran 22+1=23\frac{2}{2+1} = \frac{2}{3} olur.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 115Soru →

Monopolcü rekabet piyasasında Edward Chamberlin tarafından geliştirilen analizde, firmanın karşı karşıya olduğu bireysel (algılanan) talep eğrisinin (dd), orantısal (paylaşılan) talep eğrisine (DD) kıyasla daha esnek (daha yatık) olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiyatını değiştiren firmanın, gruptaki diğer rakip firmaların kendi fiyatlarını değiştirmeyeceği varsayımıyla hareket etmesi

Cevap

Bireysel talep eğrisinin daha esnek olmasının temel nedeni, firmanın kendi fiyatını değiştirdiğinde rakiplerinin fiyatlarını sabit tutacağını varsaymasıdır.
Bireysel talep eğrisi (dd), firmanın rakiplerinin fiyat kararlarının kendisinden bağımsız olduğunu ve fiyatını düşürdüğünde rakiplerinin buna tepki vermeyeceğini varsaymasıyla oluşur. Bu durumda firma, rakiplerinden müşteri çalabileceğini düşündüğü için talep edilen miktarın fiyata karşı çok daha duyarlı olacağını öngörür. Bu 'tepkisizlik' varsayımı eğriyi daha yatık hale getirir.

Adım Adım Çözüm

1
Bireysel (d) ve orantısal (D) talep eğrileri arasındaki kavramsal farkı tanımlama
Bireysel talep eğrisi (dd), bir firmanın rakiplerinin fiyatlarını değiştirmeyeceği varsayımı altındaki talebini; orantısal talep eğrisi (DD) ise gruptaki tüm firmaların aynı fiyat değişimini yaptığı durumdaki talebi gösterir.
Bu iki eğri arasındaki esneklik farkını anlamak için varsayımları karşılaştırmak gerekir.
2
Fiyat indirimi senaryosunu analiz etme
Eğer bir firma fiyatını düşürdüğünde rakipleri fiyatlarını düşürmezse (dd varsayımı), firma rakiplerinden müşteri çalar ve talep edilen miktar hızla artar. Ancak rakipler de fiyat düşürürse (DD varsayımı), firma müşteri çalamaz ve artış sadece piyasa genelindeki talep artışıyla sınırlı kalır.
Rakiplerin tepkisiz kalacağı düşüncesi, firmanın fiyata karşı beklediği duyarlılığı (esnekliği) artırır.
3
Esnekliklerin karşılaştırılması
dd eğrisi üzerindeki miktar değişimi, DD eğrisi üzerindeki miktar değişiminden her zaman daha büyüktür. Bu nedenle dd eğrisi daha yatık (daha esnek) bir yapıdadır.
Bireysel eğrinin altında yatan 'rakiplerin fiyat değiştirmeyeceği' varsayımı, eğrinin daha yatık olmasını sağlar.

Anahtar Kavram

Chamberlin'in d ve D talep eğrisi analizi

İpuçları

1
Chamberlin'e göre firma, gruptaki firma sayısının çokluğu nedeniyle kendi fiyat değişiminin rakipleri tarafından fark edilmeyeceğini veya umursanmayacağını düşünür.
2
Firma fiyat düşürdüğünde rakiplerinin fiyatlarını sabit tutacağını varsayıyorsa, bu durum firmanın rakiplerinden müşteri çekme kapasitesini (ve dolayısıyla esnekliği) nasıl etkiler?
3
Bireysel eğri (dd) rakiplerin fiyat değiştirmemesi, orantısal eğri (DD) ise rakiplerin aynı yönde fiyat değiştirmesi varsayımına dayanır. Hangi senaryoda talep daha duyarlıdır?

Daha Fazla Pratik

Monopolcü rekabet piyasasında uzun dönem dengesinde d ve D eğrilerinin birbiriyle ve ortalama maliyet eğrisiyle olan ilişkisini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 116Soru →

Hükümetin, monopolcü bir firmanın eksik üretimden kaynaklanan refah kaybını önlemek ve kaynak tahsisinde etkinliği (toplumsal refah maksimizasyonunu) sağlamak amacıyla birim sübvansiyon uygulaması durumunda, belirlenecek birim sübvansiyon miktarı aşağıdakilerden hangisine eşit olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Etkin üretim düzeyinde marjinal maliyet (MCMC) ile marjinal hasılat (MRMR) arasındaki farka

Cevap

Hükümetin uygulaması gereken birim sübvansiyon miktarı, toplumsal etkin üretim düzeyinde marjinal maliyet (MCMC) ile marjinal hasılat (MRMR) arasındaki farka eşit olmalıdır.
Monopol piyasasında firma, marjinal hasılatını (MRMR) marjinal maliyetine (MCMC) eşitleyerek kârını maksimize eder; ancak bu noktada fiyat marjinal maliyetten büyüktür (P>MCP > MC), bu da refah kaybına yol açar. Toplumsal etkinliği sağlamak için P=MCP = MC olmalıdır. Hükümet birim başına ss kadar sübvansiyon verdiğinde, firmanın yeni marjinal hasılatı MR+sMR + s olur. Firmanın P=MCP = MC olan üretim miktarını tercih etmesi için MR+s=MCMR + s = MC koşulunun sağlanması gerekir. Buradan s=MC−MRs = MC - MR (veya o noktada P=MCP = MC olduğu için s=P−MRs = P - MR) miktarındaki sübvansiyonun, marjinal maliyet ile marjinal hasılat arasındaki boşluğu kapatacağı görülür.

Adım Adım Çözüm

1
Toplumsal refahı maksimize eden (etkin) üretim koşulunun belirlenmesi
P=MCP = MC
Kaynak tahsisinde etkinlik, tüketicinin son birime ödemeye razı olduğu fiyatın (PP), o birimi üretmenin maliyetine (MCMC) eşit olduğu noktada sağlanır.
2
Sübvansiyon alan monopolcü firmanın kâr maksimizasyonu koşulunun yazılması
MR+s=MCMR + s = MC
Birim başına ss kadar sübvansiyon alan firma için her ek birimin getirisi, piyasa marjinal hasılatı (MRMR) ile sübvansiyonun toplamıdır.
3
İki koşulun birleştirilerek sübvansiyon miktarının (ss) çekilmesi
s=MC−MRs = MC - MR veya s=P−MRs = P - MR
Firmanın etkin üretim düzeyini seçmesi için, kendi denge koşulunun (MR+s=MCMR+s=MC) toplumsal etkin üretim koşuluyla (P=MCP=MC) çakışması gerekir. MCMC yerine PP yazıldığında s=P−MRs = P - MR sonucuna ulaşılır.

Anahtar Kavram

Monopolün marjinal maliyet fiyatlamasına zorlanması ve sübvansiyon mekanizması

İpuçları

1
Monopolcünün neden tam rekabetten daha az üretim yaptığını ve PP ile MRMR arasındaki ilişkiyi hatırlayın.
2
Sübvansiyon alan bir firma için marjinal hasılatın MR+sMR + s şeklinde değişeceğini göz önüne alın.
3
Etkinlik noktasında (P=MCP=MC) firmanın kendi dengesini kurabilmesi için MR+s=MCMR + s = MC eşitliğinde ss değerini çekin.

Daha Fazla Pratik

Doğal tekel durumunda marjinal maliyet fiyatlamasının (P=MCP=MC) neden sürdürülebilir olmadığını ve ortalama maliyet fiyatlamasının (P=ACP=AC) etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 117Soru →

Edgeworth oligopol modelinde, Bertrand modelinden farklı olarak firmaların sınırlı üretim kapasitesine sahip olduğu varsayılmaktadır. Bu kapasite kısıtı nedeniyle, firmalar fiyatlarını marjinal maliyet seviyesine (P=MCP=MC) kadar indirdiklerinde bile rakip firmanın piyasa talebinin tamamını karşılayamaması aşağıdakilerden hangisine yol açar?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Fiyatların belirli bir aralıkta sürekli dalgalanmasına ve piyasada kararlı bir dengenin oluşmamasına

Cevap

Fiyatların belirli bir aralıkta sürekli dalgalanması ve kararlı bir dengenin oluşmaması
Edgeworth modelinde firmalar sınırlı üretim kapasitesine sahiptir. Fiyatlar rekabet sonucu marjinal maliyet (P=MCP=MC) seviyesine düştüğünde, hiçbir firma rakibinin tüm piyasayı doyuracağından korkmaz. Çünkü rakibinin kapasitesi yetersizdir. Bu durum, firmaların fiyatlarını tekrar yükselterek kâr elde etmelerine imkan tanır. Fiyatlar yükselince tekrar rekabetle aşağı çekilir ve bu döngü (Edgeworth Çevrimleri) sonucunda kararlı bir dengeye ulaşılamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Kapasite kısıtının etkisini analiz etme
Firmalar sınırlı kapasiteye sahip olduğu için, bir firma fiyatı ne kadar düşürürse düşürsün piyasadaki tüm müşterilere hizmet veremez.
Edgeworth modelinin Bertrand'dan temel farkı bu kapasite kısıtıdır.
2
Fiyat artırma güdüsünü değerlendirme
Fiyatlar marjinal maliyete (P=MCP=MC) kadar indiğinde, firmalardan biri fiyatı artırarak kapasitesinin yettiği 'artık talep' (residual demand) üzerinden kâr elde edebileceğini fark eder.
Rakipten mal alamayan tüketiciler, yüksek fiyata rağmen bu firmaya yönelecektir.
3
Denge durumunu sorgulama
Fiyat artışı diğer firmayı da fiyat yükseltmeye veya rakibin fiyatının hemen altına inmeye zorlar; bu da sürekli bir fiyat çevrimine (price cycle) neden olur.
Bu süreçte fiyatlar hiçbir noktada sabitlenemez, bu yüzden kararlı bir denge yoktur.

Anahtar Kavram

Edgeworth Fiyat Çevrimleri ve Kararsız Denge

İpuçları

1
Modeldeki kilit farkın 'sınırlı üretim kapasitesi' olduğunu düşünün.
2
Eğer rakibiniz tüm müşterilere mal satamıyorsa, siz fiyatınızı artırıp geriye kalan müşterilere yüksekten satamaz mısınız?
3
Bu modelde fiyatlar bir tavan ve taban fiyat arasında sürekli gidip gelir; bu duruma 'Edgeworth Çevrimleri' denir.

Daha Fazla Pratik

Edgeworth modelindeki istikrarsızlığın, firmaların kapasitelerinin piyasa talebine göre büyüklüğüyle nasıl değiştiğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 118Soru →

Kârını maksimize etmeyi hedefleyen bir monopolcü firmanın karşılaştığı talep fonksiyonu Q=125−0,25PQ = 125 - 0,25P ve marjinal maliyet fonksiyonu MC=100MC = 100 şeklindedir. Buna göre, denge durumunda firmanın belirleyeceği satış fiyatı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300

Cevap

Denge durumunda firmanın belirleyeceği satış fiyatı 300 TL'dir.
Firmanın karşılaştığı talep fonksiyonundan elde edilen ters talep fonksiyonu P=500−4QP = 500 - 4Q ve buna bağlı marjinal hasılat fonksiyonu MR=500−8QMR = 500 - 8Q şeklindedir. Kâr maksimizasyonu koşulu olan MR=MCMR = MC eşitliği sağlandığında (500−8Q=100500 - 8Q = 100), denge miktarı 5050 birim olarak bulunur. Bu miktar talep denkleminde yerine yazıldığında satış fiyatı 300300 TL olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Talep fonksiyonunu ters talep fonksiyonuna dönüştürün.
Q=125−0,25P⇒0,25P=125−Q⇒P=500−4QQ = 125 - 0,25P \Rightarrow 0,25P = 125 - Q \Rightarrow P = 500 - 4Q
Marjinal hasılatı ve fiyatı miktar cinsinden hesaplayabilmek için ters talep fonksiyonuna ihtiyaç duyulur.
2
Marjinal hasılat (MRMR) fonksiyonunu türetin.
MR=dTRdQ=500−8QMR = \frac{dTR}{dQ} = 500 - 8Q
Doğrusal talep fonksiyonlarında marjinal hasılatın eğimi, talep eğrisinin eğiminin iki katıdır.
3
Denge koşulunu (MR=MCMR = MC) uygulayarak denge üretim miktarını bulun.
500−8Q=100⇒400=8Q⇒Q=50500 - 8Q = 100 \Rightarrow 400 = 8Q \Rightarrow Q = 50
Monopolcü firma kârını marjinal hasılatın marjinal maliyete eşit olduğu noktada maksimize eder.
4
Bulunan denge miktarını ters talep fonksiyonunda yerine koyarak denge fiyatını hesaplayın.
P=500−4(50)=500−200=300P = 500 - 4(50) = 500 - 200 = 300
Monopolcü, denge miktarını tüketicilerin ödemeye razı olduğu en yüksek fiyat olan talep fiyatından satar.

Anahtar Kavram

Monopolde kâr maksimizasyonu, marjinal hasılatın marjinal maliyete eşitlendiği (MR=MCMR = MC) üretim düzeyinde gerçekleşir ve fiyat bu miktarın talep eğrisi üzerindeki karşılığıdır.

İpuçları

1
Önce Q=f(P)Q = f(P) şeklindeki talep fonksiyonunu P=f(Q)P = f(Q) formuna getirin.
2
Denge miktarını bulmak için MR=MCMR = MC eşitliğini kullanın. Unutmayın, MRMR fonksiyonunun eğimi doğrusal talepte PP fonksiyonunun iki katıdır.
3
Bulduğunuz QQ değerini P=500−4QP = 500 - 4Q denkleminde yerine koyarak satış fiyatına ulaşın.

Daha Fazla Pratik

Aynı fonksiyonlar altında firmanın elde edeceği maksimum kâr miktarını ve Lerner endeksini hesaplayarak monopol gücünü analiz ediniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 119Soru →

Bir düopol piyasasında karşılaşılan ters talep fonksiyonu P=140−QP = 140 - Q ve her iki firmanın marjinal maliyetleri MC1=MC2=20MC_1 = MC_2 = 20 birimdir. Bu piyasada faaliyet gösteren her iki firmanın da lider gibi davrandığı ve rakibinin bir takipçi olacağını varsaydığı Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) modeli varsayımları geçerli olduğunda, piyasada üretilen toplam miktar kaç birim olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 120

Cevap

Bowley modelinde her iki firmanın da lider gibi davranması sonucu piyasada üretilen toplam miktar 120 birimdir.
Bowley modelinde, düopol piyasasında yer alan her iki firma da lider gibi hareket eder. Piyasada talep P=140−QP = 140 - Q ve MC=20MC = 20 iken, bir lider firmanın kârını maksimize eden üretim düzeyi 60 birimdir. Her iki firma da diğerinin tepki vereceğini düşünerek 60'ar birim ürettiğinde toplam piyasa arzı 120 birim olur. Bu durumda fiyat marjinal maliyete (P=140−120=20=MCP = 140 - 120 = 20 = MC) eşitlenir ve firmalar normal kâr elde eder veya zarar riskiyle karşılaşır (Stackelberg Savaşı).

Adım Adım Çözüm

1
Talep fonksiyonu ve maliyet verilerinden lider firmanın üretim miktarını hesapla.
qL=(a−MC)/2b=(140−20)/2(1)=60q_L = (a - MC) / 2b = (140 - 20) / 2(1) = 60
Lider firma, takipçinin tepki fonksiyonunu kâr fonksiyonuna dahil ederek kendi üretimini belirler.
2
Bowley modeli varsayımı gereği her iki firmanın da lider miktarında üretim yapacağını saptan.
q1=60q_1 = 60 ve q2=60q_2 = 60
Bowley modelinde (Stackelberg Bağımsızlık) her iki firma da rakibinin takipçi olacağını düşünerek lider gibi hareket eder.
3
Piyasadaki toplam üretim miktarını hesapla.
Q=q1+q2=60+60=120Q = q_1 + q_2 = 60 + 60 = 120
Piyasa toplam üretimi, her iki bağımsız firmanın üretimlerinin toplamıdır.

Anahtar Kavram

Bowley (Stackelberg Bağımsızlık) Modeli ve Çifte Liderlik Durumu

Daha Fazla Pratik

Bu veriler ışığında Bowley modelinde ortaya çıkan piyasa fiyatı ile Cournot fiyatı arasındaki farkı hesaplayarak Stackelberg Savaşı'nın fiyat üzerindeki etkisini inceleyin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 120Soru →

Bir monopolcü firmanın karşı karşıya olduğu ters talep fonksiyonu P=120−QP = 120 - Q ve toplam maliyet fonksiyonu TC=40QTC = 40Q olarak verilmiştir. Hükümet, piyasadaki monopol gücünden kaynaklanan refah kaybını azaltmak amacıyla tavan fiyatı P=60P = 60 olarak belirlemiştir. Bu düzenleme sonucunda piyasada ortaya çıkan dara kaybı (refah kaybı) kaç birimdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200

Cevap

Tavan fiyat uygulaması sonrası piyasada kalan dara kaybı 200 birimdir.
Düzenleme sonucunda fiyat 60'a düşmüş ve üretim miktarı 60'a çıkmıştır. Sosyal açıdan etkin üretim düzeyi ise marjinal maliyetin (40) talebe eşitlendiği nokta olan 80'dir. Üretimin 60'tan 80'e çıkmaması nedeniyle ortaya çıkan refah kaybı, talep eğrisi ile marjinal maliyet arasındaki farkın üretilmeyen miktarla çarpımının yarısı olan 200 birimdir.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal maliyet (MCMC) ve sosyal etkin üretim düzeyini belirleme
MC=40MC = 40; Etkin üretim (P=MCP=MC) ⇒120−Q=40⇒Q∗=80\Rightarrow 120 - Q = 40 \Rightarrow Q^* = 80.
Dara kaybı, mevcut üretim düzeyi ile sosyal açıdan etkin üretim düzeyi (P=MCP=MC) arasındaki farktan kaynaklanır.
2
Tavan fiyat (P=60P=60) altında firmanın üretim kararını bulma
P=60>MC=40P = 60 > MC = 40 olduğu için firma talep edilen miktarı üretir: 60=120−Q⇒Qreg=6060 = 120 - Q \Rightarrow Q_{reg} = 60.
Monopolcü, tavan fiyat marjinal maliyetinden büyük olduğu sürece bu fiyatta talep edilen tüm miktarı üretmeyi tercih eder.
3
Dara kaybını (refah kaybı) hesaplama
Dara Kaybı=(Preg−MC)×(Q∗−Qreg)2=(60−40)×(80−60)2=20×202=200\text{Dara Kaybı} = \frac{(P_{reg} - MC) \times (Q^* - Q_{reg})}{2} = \frac{(60 - 40) \times (80 - 60)}{2} = \frac{20 \times 20}{2} = 200.
Dara kaybı, talep eğrisi ile marjinal maliyet eğrisi arasında kalan ve gerçekleşmeyen üretim miktarını (Q=60Q=60 ile Q=80Q=80 arası) kapsayan üçgenin alanıdır.

Anahtar Kavram

Monopolün tavan fiyatla düzenlenmesi ve dara kaybı analizi

İpuçları

1
Önce marjinal maliyeti bularak piyasanın tam rekabet (sosyal optimum) altında nerede dengeleneceğini hesaplayın.
2
Tavan fiyat durumunda monopolcü için marjinal hasılatın (MRMR) tavan fiyat çizgisine eşit olduğunu ve üretimin talep eğrisi ile tavan fiyatın kesiştiği noktada gerçekleşeceğini unutmayın.

Daha Fazla Pratik

Fiyat tam olarak marjinal maliyete (P=40P=40) eşitlenseydi dara kaybı ne olurdu sorusunu düşünerek etkinlik kavramını pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Grafik üzerinde dara kaybını bir üçgen olarak çizip; tabanını QQ farkı (80−6080-60), yüksekliğini ise o noktadaki fiyat farkı (60−4060-40) olarak alıp alanını hesaplayabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 6 / 10Sonraki