Examkin

Basit Mevduat Çarpanı

10 soru

Soru 1Soru →

Basit mevduat çarpanı mekanizmasının geçerli olduğu (nakit sızıntısı ve atıl rezervlerin bulunmadığı) bir ekonomide, Merkez Bankası bankacılık sisteminden 80.00080.000 TL tutarında hazine bonosu satın almıştır. Zorunlu karşılık oranının %25\%25 olduğu bu ortamda, Merkez Bankası zorunlu karşılık oranını %10\%10 seviyesine düşürmeye karar verirse, bankacılık sisteminin yaratabileceği toplam kredi hacmi ilk duruma göre kaç TL artar?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 480.000480.000

Cevap

Bankacılık sisteminin yaratabileceği toplam kredi hacmi 480.000480.000 TL artar.
Merkez Bankası'nın 80.00080.000 TL'lik alımı sisteme yeni rezerv girişi sağlar. Zorunlu karşılık oranı %25\%25 iken sistem 240.000240.000 TL (80.000×380.000 \times 3) kredi yaratabilir. Oran %10\%10'a düştüğünde çarpan büyür ve kredi kapasitesi 720.000720.000 TL (80.000×980.000 \times 9) olur. Bu iki kapasite arasındaki fark olan 480.000480.000 TL, kredi hacmindeki artışı gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk durumdaki (r1=0,25r_1 = 0,25) toplam kredi hacmini hesapla.
ΔL1=ΔR×1−r1r1=80.000×0,750,25=80.000×3=240.000ΔL_1 = ΔR \times \frac{1-r_1}{r_1} = 80.000 \times \frac{0,75}{0,25} = 80.000 \times 3 = 240.000 TL.
Basit mevduat çarpanı modelinde toplam kredi hacmi, rezerv enjeksiyonunun kredi çarpanı ile çarpımıyla bulunur.
2
İkinci durumdaki (r2=0,10r_2 = 0,10) toplam kredi hacmini hesapla.
ΔL2=ΔR×1−r2r2=80.000×0,900,10=80.000×9=720.000ΔL_2 = ΔR \times \frac{1-r_2}{r_2} = 80.000 \times \frac{0,90}{0,10} = 80.000 \times 9 = 720.000 TL.
Zorunlu karşılık oranının düşmesi, kredi çarpanını büyüterek toplam kredi yaratma kapasitesini artırır.
3
İki durum arasındaki farkı bul.
720.000−240.000=480.000720.000 - 240.000 = 480.000 TL.
Soru, kredi hacmindeki 'artış' miktarını sormaktadır.

Anahtar Kavram

Basit mevduat çarpanı varsayımları altında zorunlu karşılık oranı ile kaydi para (ve kredi) yaratma kapasitesi arasındaki ters yönlü ilişki.

İpuçları

1
Önce her iki zorunlu karşılık oranı için basit mevduat çarpanlarını (1/r1/r) hesaplayın.
2
Toplam kredi hacminin, toplam mevduat hacminden başlangıçtaki rezerv artışının çıkarılmasıyla bulunduğunu unutmayın.
3
r=0,25r=0,25 için kredi çarpanı 33, r=0,10r=0,10 için kredi çarpanı 99 olur. Aradaki farkı bu çarpanlar üzerinden hesaplayabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Eğer ekonomide nakit sızıntısı (c) ve atıl rezerv (e) oranları da verilseydi, sonuç nasıl değişirdi?

Alternatif Yöntem

Artış miktarını doğrudan çarpanlar arasındaki farktan bulabilirsiniz: ΔL=ΔR×(1−r2r2−1−r1r1)=80.000×(9−3)=80.000×6=480.000ΔL = ΔR \times (\frac{1-r_2}{r_2} - \frac{1-r_1}{r_1}) = 80.000 \times (9 - 3) = 80.000 \times 6 = 480.000 TL.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 2Soru →

Bir ekonomide ticari bankaların sadece zorunlu karşılık ayırdığı, nakit sızıntısının ve atıl rezervlerin söz konusu olmadığı varsayılmaktadır. Zorunlu karşılık oranının %12,5\%12,5 olarak uygulandığı bu ekonomik sistemde, bankacılık sistemine yatırılan yeni bir mevduatın yaratabileceği toplam kaydi para miktarını belirleyen basit mevduat çarpanının değeri aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 88

Cevap

Verilen verilere göre basit mevduat çarpanının değeri 8'dir.
Basit mevduat çarpanı, bankacılık sistemine giren yeni bir rezervin toplam mevduat miktarında yaratacağı maksimum artışı gösteren katsayıdır. Hiçbir sızıntı (nakit tercihi veya atıl rezerv) olmadığı varsayıldığında, bu çarpan zorunlu karşılık oranının (rr) tersi olan 1/r1/r formülü ile hesaplanır. Soruda verilen %12,5\%12,5 oranı 0,1250,125 (veya 1/81/8) değerine karşılık geldiği için, çarpan 1/0,125=81 / 0,125 = 8 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Zorunlu karşılık oranını ondalık sayıya dönüştürün.
r=%12,5=0,125r = \%12,5 = 0,125 veya r=12,5100=18r = \frac{12,5}{100} = \frac{1}{8}
Hesaplama yapabilmek için yüzdelik ifadenin sayısal karşılığı gereklidir.
2
Basit mevduat çarpanı formülünü uygulayın.
md=1rm_d = \frac{1}{r}
Sızıntıların olmadığı bir ortamda çarpan, zorunlu karşılık oranının tersidir.
3
Sayısal değerleri yerine koyarak sonucu bulun.
md=10,125=8m_d = \frac{1}{0,125} = 8 veya md=11/8=8m_d = \frac{1}{1/8} = 8
İşlem sonucunda mevduat genişlemesinin katsayısına ulaşılır.

Anahtar Kavram

Basit Mevduat Çarpanı

İpuçları

1
Basit mevduat çarpanı formülünün 1/r1/r olduğunu hatırlayın.
2
12,512,5 sayısını bir kesir olarak (1/81/8) düşünmek bölme işlemini kolaylaştırabilir.
3
1/(1/8)1 / (1/8) işlemini yaparak sonuca ulaşabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Eğer ekonomide halkın nakit tutma eğilimi olsaydı, çarpanın değeri nasıl değişirdi?
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 3Soru →

Ticari bankaların sadece zorunlu karşılık ayırdığı, sistemde nakit sızıntısının ve atıl rezervlerin bulunmadığı varsayılmaktadır. Merkez Bankası'nın bankacılık sisteminden 50.00050.000 TL tutarında devlet iç borçlanma senedi satın aldığı (açık piyasa alımı) ve zorunlu karşılık oranının %10\%10 olduğu bir durumda, basit mevduat çarpanı mekanizması aracılığıyla bankacılık sisteminde yaratılacak toplam vadesiz mevduat (kaydi para) miktarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 500.000500.000

Cevap

Bankacılık sisteminde yaratılacak toplam vadesiz mevduat miktarı 500.000500.000 TL'dir.
Basit mevduat çarpanı mekanizmasında toplam vadesiz mevduat artışı, başlangıçtaki rezerv artışının (%50.000\%50.000 TL) zorunlu karşılık oranının tersi (1/0,10=101/0,10 = 10) ile çarpılması sonucu bulunur. Bu işlem sonucunda toplam miktar 500.000500.000 TL olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Basit mevduat çarpanının hesaplanması
md=1r=10,10=10m_d = \frac{1}{r} = \frac{1}{0,10} = 10
Sistemde nakit sızıntısı ve atıl rezerv olmadığı varsayıldığı için genişleme katsayısını bulmak gerekir.
2
Toplam mevduat değişiminin hesaplanması
ΔD=md×ΔR=10×50.000=500.000\Delta D = m_d \times \Delta R = 10 \times 50.000 = 500.000
Başlangıçtaki rezerv enjeksiyonunun çarpan etkisiyle ne kadar mevduat yaratacağını bulmak için çarpma işlemi yapılır.

Anahtar Kavram

Basit Mevduat Çarpanı

İpuçları

1
Basit mevduat çarpanı, zorunlu karşılık oranının çarpmaya göre tersidir.
2
Formül: ΔD=1r×ΔR\Delta D = \frac{1}{r} \times \Delta R. Burada rr zorunlu karşılık oranını, ΔR\Delta R ise rezerv değişimini temsil eder.
3
Zorunlu karşılık oranı %10\%10 ise çarpan 1/0,1=101/0,1 = 10 olur. Bu çarpanı başlangıçtaki 50.00050.000 TL ile çarpın.

Daha Fazla Pratik

Nakit sızıntısı ve atıl rezervlerin sürece dahil edildiği 'Para Çarpanı' formülünü ve etkileyen faktörleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru →

Basit mevduat çarpanı mekanizmasının işlediği (nakit sızıntısı ve atıl rezervlerin bulunmadığı) bir ekonomide, zorunlu karşılık oranı %12,5\%12,5 olarak uygulanmaktadır. Merkez Bankası'nın açık piyasa işlemleri yoluyla bankacılık sisteminden 40.00040.000 TL tutarında devlet tahvili satın aldığı bir durumda; sistemin yaratacağı toplam mevduat artışı ile bu sürecin sonunda sistemde tutulması gereken toplam zorunlu karşılık tutarı arasındaki fark kaç TL olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 280.000280.000

Cevap

Ekonomideki toplam mevduat artışı ile toplam zorunlu karşılıklar arasındaki fark 280.000280.000 TL'dir.
Basit mevduat çarpanı varsayımları altında, sisteme giren 40.00040.000 TL tutarındaki yeni rezerv (APİ alımı), %12,5\%12,5 zorunlu karşılık oranı ile 88 katlık bir genişleme yaratır (320.000320.000 TL). Süreç tamamlandığında, bankaların elindeki tüm fazla rezervler zorunlu karşılığa dönüşeceği için toplam zorunlu karşılık tutarı ilk rezerv girişi olan 40.00040.000 TL'ye eşit olur. Toplam mevduat artışı (320.000320.000) ile toplam zorunlu karşılıklar (40.00040.000) arasındaki fark olan 280.000280.000 TL, bankacılık sisteminin sıfırdan var ettiği kredi (kaydi para) miktarını gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Basit mevduat çarpanını (mdm_d) hesaplayınız.
md=1r=10,125=8m_d = \frac{1}{r} = \frac{1}{0,125} = 8
Basit mevduat çarpanı, zorunlu karşılık oranının tersine eşittir.
2
Merkez Bankası'nın APİ alımı ile sisteme enjekte ettiği rezerv miktarını belirleyiniz ve toplam mevduat artışını hesaplayınız.
API˙=ΔR=40.000APİ = \Delta R = 40.000 TL; ΔD=ΔR×md=40.000×8=320.000\Delta D = \Delta R \times m_d = 40.000 \times 8 = 320.000 TL
Merkez Bankası tahvil aldığında bankaların rezervleri artar ve bu miktar çarpan etkisiyle mevduat genişlemesine yol açar.
3
Süreç sonunda tutulan toplam zorunlu karşılık miktarını bulunuz.
Toplam Zorunlu Kars\cılık=ΔD×r=320.000×0,125=40.000Toplam\ Zorunlu\ Karşılık = \Delta D \times r = 320.000 \times 0,125 = 40.000 TL
Basit modelde, sisteme giren ilk rezerv miktarının tamamı genişleme süreci bittiğinde zorunlu karşılık olarak tutulur.
4
Toplam mevduat artışı ile toplam zorunlu karşılıklar arasındaki farkı hesaplayınız.
320.000−40.000=280.000320.000 - 40.000 = 280.000 TL
Bu fark, bankacılık sisteminin yarattığı net kaydi para (kredi) miktarını temsil eder.

Anahtar Kavram

Basit Mevduat Çarpanı ve Kaydi Para Yaratımı

İpuçları

1
Zorunlu karşılık oranı %12,5\%12,5 ise, bankacılık sisteminin mevduatı kaç katına çıkaracağını (çarpanı) bulunuz.
2
Merkez Bankası tahvil satın aldığında bankaların kasasına taze rezerv girer. Bu miktar mevduat genişlemesinin başlangıç noktasıdır.
3
Toplam Mevduat Artışı - Toplam Zorunlu Karşılıklar = Yaratılan Kredi (Kaydi Para). Basit modelde toplam zorunlu karşılıkların ilk rezerv artışına eşit olacağını hatırlayınız.

Daha Fazla Pratik

Eğer ekonomide halkın nakit tutma eğilimi olsaydı, mevduat genişlemesi bu miktardan daha mı az yoksa daha mı fazla olurdu?

Alternatif Yöntem

Doğrudan 'kredi çarpanı' üzerinden gidilebilir. Kredi çarpanı k=(1−r)/rk = (1-r)/r formülü ile hesaplanır. Burada r=0,125r = 0,125 ise k=(0,875)/0,125=7k = (0,875) / 0,125 = 7 bulunur. Yaratılan net kredi = İlk Rezerv ×k=40.000×7=280.000\times k = 40.000 \times 7 = 280.000 TL olur.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru →

Bir ticari bankanın bilançosunda yer alan bazı kalemler aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Aktif KalemlerTutar (TL)Pasif KalemlerTutar (TL)
Rezervler16.00016.000Mevduatlar100.000100.000
Krediler84.00084.000Öz Kaynaklar00

Merkez Bankası'nın zorunlu karşılık oranını %10\%10'a düşürdüğü ve bankaların sadece zorunlu karşılık ayırdığı bir ekonomide, bankacılık sisteminde nakit sızıntısı ve atıl rezervlerin bulunmadığı varsayımıyla, sistemin yaratabileceği toplam ek (ilave) kredi miktarı kaç TL olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 60.00060.000

Cevap

60.00060.000 TL
Merkez Bankası zorunlu karşılık oranını %16\%16'dan %10\%10'a düşürdüğünde, bankanın 100.000100.000 TL'lik mevcut mevduat yükümlülüğü için ayırması gereken tutar 16.00016.000 TL'den 10.00010.000 TL'ye düşer. Bu durum bankanın elinde 6.0006.000 TL tutarında bir atıl rezerv oluşmasına neden olur. Basit mevduat çarpanı mekanizmasında, sistemdeki toplam kredi genişlemesi ΔL=ΔER×(1/r)\Delta L = \Delta ER \times (1/r) formülüyle hesaplanır. Burada ΔER\Delta ER serbest kalan rezervi (6.0006.000 TL), rr ise yeni oranı (%10\%10) temsil eder. Sonuç olarak 6.000×10=60.0006.000 \times 10 = 60.000 TL tutarında bir ek kredi yaratımı gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Mevcut zorunlu karşılık oranının ve yeni durumdaki zorunlu karşılık gereksiniminin belirlenmesi.
Başlangıçta 100.000100.000 TL mevduat için 16.00016.000 TL karşılık ayrıldığına göre oran %16\%16'dır. Yeni oran %10\%10 olduğunda gereken karşılık: 100.000×0,10=10.000100.000 \times 0,10 = 10.000 TL olur.
Zorunlu karşılık oranındaki değişikliğin bankanın rezerv pozisyonunu nasıl etkilediğini bulmak gerekir.
2
Serbest kalan (atıl) rezerv miktarının hesaplanması.
Atıl Rezerv = Mevcut Rezerv - Yeni Gereken Rezerv = 16.000−10.000=6.00016.000 - 10.000 = 6.000 TL.
Kredi genişlemesine temel teşkil edecek olan miktar, bankanın elinde fazladan kalan rezervdir.
3
Yeni basit mevduat çarpanının bulunması.
Çarpan (mdm_d) = 1/r=1/0,10=101 / r = 1 / 0,10 = 10.
Nakit sızıntısı ve atıl rezerv olmadığı varsayıldığı için genişleme basit çarpan üzerinden gerçekleşir.
4
Toplam ek kredi yaratma kapasitesinin hesaplanması.
Ek Kredi = Atıl Rezerv \times Çarpan = 6.000×10=60.0006.000 \times 10 = 60.000 TL.
Sisteme giren her bir birim atıl rezerv, çarpan katsayısı kadar toplam kredi ve mevduat artışı yaratır.

Anahtar Kavram

Basit Mevduat Çarpanı ve Rezerv Politikası

İpuçları

1
Zorunlu karşılık oranı düştüğünde, bankanın daha önce 'kilitli' olan rezervlerinin bir kısmı 'atıl' hale gelir.
2
Önce mevcut mevduat üzerinden ne kadar rezervin serbest kaldığını bulun, ardından bu miktarı yeni çarpan (1/r1/r) ile çarpın.

Daha Fazla Pratik

Eğer ekonomide %10\%10 oranında bir nakit sızıntısı olsaydı, bu ek kredi miktarı nasıl değişirdi? (Para çarpanı formülünü kullanınız).

Alternatif Yöntem

Toplam mevduat kapasitesi üzerinden de gidilebilir: Başlangıçta 16.00016.000 TL rezervle %16\%16 oranında 100.000100.000 TL mevduat destekleniyordu. Yeni %10\%10 oranında 16.00016.000 TL rezerv toplam 160.000160.000 TL mevduat destekleyebilir. Mevcut mevduat 100.000100.000 TL olduğu için artış 160.000−100.000=60.000160.000 - 100.000 = 60.000 TL olur. Basit modelde mevduat artışı kredi artışına eşittir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru →

Basit mevduat çarpanı mekanizmasının işlediği (nakit sızıntısı ve atıl rezervlerin bulunmadığı) bir ekonomide, bankacılık sistemine 60.00060.000 TL tutarında yeni bir mevduat girişi gerçekleşmiştir. Zorunlu karşılık oranının %20\%20 olduğu bu ortamda, sistem potansiyel genişlemesinin tam %75\%75’ine ulaştığı bir aşamada; Merkez Bankası zorunlu karşılık oranını %15\%15’e düşürmüştür.

Buna göre, yeni zorunlu karşılık oranıyla birlikte bankacılık sisteminin bu noktadan itibaren yaratabileceği ilave (ek) kaydi para miktarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 175.000175.000

Cevap

Bankacılık sisteminin yeni oranla yaratabileceği ilave kaydi para miktarı 175.000175.000 TL'dir.
Doğru cevap olan 175.000175.000 TL, yeni toplam mevduat potansiyeli olan 400.000400.000 TL ile sistemin halihazırda ulaşmış olduğu 225.000225.000 TL'lik hacim arasındaki farktır. Basit mevduat çarpanı modelinde, zorunlu karşılık oranı düştüğünde çarpan büyür ve aynı rezerv miktarı daha büyük bir mevduat hacmini destekleyebilir. Bu durumda sistem, mevcut mevduat seviyesinden yeni kapasite sınırına kadar ilave kaydi para yaratabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıçtaki toplam mevduat potansiyelini hesapla.
D1=60.0000,20=300.000D_1 = \frac{60.000}{0,20} = 300.000 TL
Basit mevduat çarpanı formülü (D=ΔRrD = \frac{\Delta R}{r}) kullanılarak ilk sınıra ulaşılır.
2
Oran değişmeden hemen önceki (mevcut) toplam mevduat hacmini bul.
300.000×0,75=225.000300.000 \times 0,75 = 225.000 TL
Sistemin potansiyel genişlemesinin %75\%75’ine ulaştığı bilgisi kullanılarak güncel durum saptanır.
3
Yeni zorunlu karşılık oranı ile ulaşılacak nihai toplam mevduat potansiyelini hesapla.
D2=60.0000,15=400.000D_2 = \frac{60.000}{0,15} = 400.000 TL
Merkez Bankası'nın oranı %15\%15’e düşürmesiyle sistemin kapasitesi artmıştır.
4
Bu noktadan itibaren yaratılabilecek ilave miktarı belirle.
400.000−225.000=175.000400.000 - 225.000 = 175.000 TL
Yeni tavan seviyesi ile mevcut seviye arasındaki fark, sistemin yaratabileceği ek kredi/mevduat (kaydi para) kapasitesini verir.

Anahtar Kavram

Basit Mevduat Çarpanı ve Kaydi Para Yaratma Potansiyeli

İpuçları

1
Önce sistemin ilk durumdaki (%20\%20) tavanını bulup, bu tavanın %75\%75’ine denk gelen mevcut mevduat miktarını hesaplamalısın.

Daha Fazla Pratik

Eğer bankalar atıl rezerv tutsaydı veya piyasada nakit sızıntısı olsaydı, yaratılacak ilave miktar nasıl değişirdi? Bunu para çarpanı formülü üzerinden düşününüz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 7Soru →

Basit mevduat çarpanı mekanizmasının geçerli olduğu, yani ekonomide nakit sızıntısının ve atıl rezervlerin bulunmadığı varsayılmaktadır. Zorunlu karşılık oranının %5\%5 olduğu bir ortamda, Merkez Bankası piyasadaki toplam kaydi para miktarını 400.000400.000 TL artırmayı hedeflemektedir.

Buna göre, Merkez Bankası'nın bu hedefine ulaşması için yapması gereken açık piyasa alımı (APİ) tutarı kaç TL olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20.00020.000

Cevap

Merkez Bankası'nın yapması gereken açık piyasa alımı tutarı 20.00020.000 TL olmalıdır.
Doğru cevap olan seçenekteki tutar, basit mevduat çarpanı formülü kullanılarak hesaplanmıştır. %5\%5 zorunlu karşılık oranında çarpan 2020 olarak bulunur (1/0,051 / 0,05). Toplamda 400.000400.000 TL'lik bir kaydi para artışı hedeflendiğine göre, bu miktarın çarpana bölünmesiyle (400.000/20400.000 / 20) sisteme girmesi gereken rezerv miktarının 20.00020.000 TL olduğu sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Basit mevduat çarpanı katsayısının hesaplanması
md=1rd=10,05=20m_d = \frac{1}{r_d} = \frac{1}{0,05} = 20
Kaydi para yaratma kapasitesini belirlemek için çarpan katsayısına ihtiyaç duyulur.
2
Toplam kaydi para artış formülünün düzenlenmesi
ΔD=ΔR×md\Delta D = \Delta R \times m_d
Rezervlerdeki değişimin toplam mevduat (para arzı) üzerindeki etkisini veren temel ilişkidir.
3
Gerekli rezerv artışının (APİ alımının) hesaplanması
400.000=ΔR×20⇒ΔR=400.00020=20.000400.000 = \Delta R \times 20 \Rightarrow \Delta R = \frac{400.000}{20} = 20.000 TL
Hedeflenen artışa ulaşmak için sisteme enjekte edilmesi gereken likidite miktarını bulmak için işlem tamamlanır.

Anahtar Kavram

Basit mevduat çarpanı, zorunlu karşılık oranının çarpmaya dayalı bir tersi olup, rezervlerdeki bir birimlik değişimin toplam mevduat miktarını ne kadar artıracağını gösterir.

İpuçları

1
Basit mevduat çarpanı formülünü (md=1/rdm_d = 1 / r_d) hatırlayın.
2
Zorunlu karşılık oranı %5\%5 ise, her 11 TL'lik yeni rezervin ekonomide kaç TL'lik mevduat yaratacağını hesaplayın.

Daha Fazla Pratik

Nakit sızıntısı ve atıl rezerv oranları işin içine girdiğinde çarpanın nasıl küçüldüğünü inceleyen 'Para Çarpanı' konusuna göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8Soru →

Nakit sızıntısının ve atıl rezervlerin bulunmadığı bir ekonomik yapıda, Merkez Bankası ticari bankalardan 25.00025.000 TL tutarında devlet iç borçlanma senedi satın almıştır. Bu açık piyasa işlemi sonucunda bankacılık sisteminde yaratılan toplam kaydi para (mevduat) miktarının 500.000500.000 TL olduğu belirlenmiştir. Buna göre, basit mevduat çarpanı varsayımı altında, söz konusu ekonomide uygulanan zorunlu karşılık oranı yüzde kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5

Cevap

Zorunlu karşılık oranı %5'tir.
Basit mevduat çarpanı modelinde toplam mevduat artışı (ΔDΔD), başlangıçtaki rezerv artışı (ΔRΔR) ile zorunlu karşılık oranının tersinin (1/r1/r) çarpılmasıyla hesaplanır. Soru verilerine göre 500.000=25.000×(1/r)500.000 = 25.000 \times (1/r) eşitliğinden çarpan katsayısı 2020 olarak bulunur. 1/r=201/r = 20 ise r=1/20=0,05r = 1/20 = 0,05 yani %5\%5 sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Merkez Bankası'nın yaptığı işlem sonucunda sisteme giren başlangıç rezerv miktarını belirlemek.
ΔR=25.000ΔR = 25.000 TL (Açık Piyasa Alımı)
Açık piyasa alımı, bankacılık sisteminin rezervlerini doğrudan artırır.
2
Toplam mevduat genişlemesini formülize etmek.
ΔD=ΔR×1rΔD = ΔR \times \frac{1}{r}
Basit mevduat çarpanı mekanizmasında toplam mevduat artışı, başlangıç rezerv artışı ile çarpanın (1/r1/r) çarpımına eşittir.
3
Verilen değerleri formülde yerine koyarak zorunlu karşılık oranını (rr) çözmek.
500.000=25.000×1r⇒1r=20⇒r=0,05500.000 = 25.000 \times \frac{1}{r} \Rightarrow \frac{1}{r} = 20 \Rightarrow r = 0,05
Sistemdeki çarpan katsayısının 20 olduğu, dolayısıyla zorunlu karşılık oranının 1/20 olduğu bulunur.
4
Bulunan oranı yüzdeye çevirmek.
0,05×100=%50,05 \times 100 = \%5
Ekonomik göstergeler genellikle yüzde cinsinden ifade edilir.

Anahtar Kavram

Basit Mevduat Çarpanı Formülü

İpuçları

1
Toplam mevduat artışını, Merkez Bankası'nın sisteme enjekte ettiği rezerv miktarına bölerek çarpanı bulun.
2
Çarpan katsayısı (k) ile zorunlu karşılık oranı (r) arasında k=1/rk = 1/r ilişkisi vardır.

Daha Fazla Pratik

Zorunlu karşılık oranı düştüğünde basit mevduat çarpanının ve para arzının nasıl etkileneceğini düşününüz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru →

Basit mevduat çarpanı mekanizmasının geçerli olduğu (nakit sızıntısı ve atıl rezervlerin bulunmadığı) bir ekonomide; başlangıçta %20\%20 olan zorunlu karşılık oranı Merkez Bankası tarafından %16\%16’ya düşürülmüştür. Bu politika değişikliği sonucunda, bankacılık sistemine yatırılan 200.000200.000 TL tutarındaki yeni bir mevduatın yaratabileceği toplam mevduat hacminde ilk duruma göre meydana gelen artış kaç TL olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 250.000

Cevap

Politika değişikliği sonrası toplam mevduat hacmindeki artış 250.000 TL'dir.
Zorunlu karşılık oranı %20\%20 olduğunda basit mevduat çarpanı 55 olurken, oran %16\%16'ya indirildiğinde çarpan 6,256,25 değerine yükselir. 200.000200.000 TL'lik ilk mevduatın yaratacağı toplam hacim ilk durumda 1.000.0001.000.000 TL, ikinci durumda ise 1.250.0001.250.000 TL'dir. Bu iki değer arasındaki fark olan 250.000250.000 TL toplam mevduat hacmindeki net artışı ifade eder.

Adım Adım Çözüm

1
İlk durumdaki basit mevduat çarpanını (k1k_1) hesaplayınız.
k1=10,20=5k_1 = \frac{1}{0,20} = 5
Basit mevduat çarpanı formülü k=1rk = \frac{1}{r} şeklindedir.
2
İkinci durumdaki basit mevduat çarpanını (k2k_2) hesaplayınız.
k2=10,16=6,25k_2 = \frac{1}{0,16} = 6,25
Zorunlu karşılık oranı %16'ya düştüğünde çarpanın değeri artar.
3
Her iki durum için toplam mevduat yaratımını hesaplayarak aradaki farkı bulunuz.
Artış = (200.000×6,25)−(200.000×5)=1.250.000−1.000.000=250.000(200.000 \times 6,25) - (200.000 \times 5) = 1.250.000 - 1.000.000 = 250.000 TL
Toplam mevduat hacmindeki değişim, yeni çarpan ile eski çarpan arasındaki farkın ilk mevduat tutarıyla çarpılmasına eşittir.

Anahtar Kavram

Basit mevduat çarpanı ile zorunlu karşılık oranı arasındaki ters yönlü ilişki ve kaydi para yaratım süreci.

Alternatif Yöntem

Artış miktarını çarpan farkı üzerinden doğrudan hesaplayabilirsiniz: (k2−k1)×I˙lk Mevduat=(6,25−5)×200.000=1,25×200.000=250.000(k_2 - k_1) \times \text{İlk Mevduat} = (6,25 - 5) \times 200.000 = 1,25 \times 200.000 = 250.000 TL.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

Basit mevduat çarpanı mekanizmasının geçerli olduğu (nakit sızıntısının ve atıl rezervlerin bulunmadığı) bir ekonomide, ticari bankalar için zorunlu karşılık oranı %8\%8 olarak belirlenmiştir. Bu ekonomide bankacılık sistemine yapılan 50.00050.000 TL tutarındaki bir ilk mevduat artışının sonucunda yaratılan "toplam kaydi para" (türev mevduat) miktarı kaç TL'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 575.000

Cevap

Bankacılık sisteminde yaratılan toplam kaydi para tutarı 575.000575.000 TL'dir.
Toplam kaydi para miktarını bulmak için önce basit mevduat çarpanı (1/r1/r) hesaplanır (1/0,08=12,51 / 0,08 = 12,5). Ardından bu çarpan sisteme giren ilk mevduatla çarpılarak toplam mevduat hacmi (50.000×12,5=625.00050.000 \times 12,5 = 625.000 TL) bulunur. Kaydi para miktarı ise bu toplam hacimden ilk mevduatın çıkarılmasıyla (625.000−50.000=575.000625.000 - 50.000 = 575.000 TL) elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Zorunlu karşılık oranını (rr) ondalık sayı formuna getirin.
r=%8=0,08r = \%8 = 0,08
Hesaplamalarda yüzde oranlarının matematiksel karşılığı kullanılır.
2
Basit mevduat çarpanını (m=1/rm = 1/r) hesaplayın.
m=1/0,08=12,5m = 1 / 0,08 = 12,5
Basit mevduat çarpanı, zorunlu karşılık oranının tersine eşittir.
3
Sisteme giren ilk mevduat (ΔR\Delta R) ile çarpanı çarparak toplam mevduat genişlemesini (ΔD\Delta D) bulun.
ΔD=50.000×12,5=625.000\Delta D = 50.000 \times 12,5 = 625.000 TL
Toplam mevduat hacmi, çarpan etkisiyle sisteme giren ilk rezervin katları kadar artar.
4
Toplam mevduat artışından ilk mevduat tutarını çıkararak yaratılan kaydi para miktarını (ΔK\Delta K) hesaplayın.
ΔK=625.000−50.000=575.000\Delta K = 625.000 - 50.000 = 575.000 TL
Kaydi para (türev mevduat), toplam mevduat hacminden bankaya fiziken yatırılan ilk paranın çıkarılmasıyla bulunan net yaratımdır.

Anahtar Kavram

Basit Mevduat Çarpanı ve Kaydi Para Formülasyonu
Tahmini Süre:1m 30s
Basit Mevduat Çarpanı Alıştırma Soruları — KPSS İktisat | Examkin