Döviz Piyasası ve Kur Sistemleri

62 soru

Uluslararası finans piyasalarında döviz kurlarındaki değişimlere karşı aktörlerin sergilediği davranışlar incelendiğinde; spekülatörler ile hedging (riskten korunma) amacıyla işlem yapanlar arasındaki temel fark aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Spekülatörlerin piyasada yeni bir açık pozisyon yaratarak risk üstlenmesi, hedging yapanların ise mevcut bir açık pozisyonu kapatarak riskten kaçınması

Spekülasyonun risksiz kâr elde etme amacı taşıması, hedging işleminin ise gelecekteki kur belirsizliğini bir maliyet unsuru olmaktan çıkarması

Spekülatörlerin döviz kurlarının yalnızca yükseleceği beklentisiyle hareket etmesi, hedging yapanların ise yalnızca kur düşüşlerine karşı pozisyon alması

Spekülatörlerin spot ve vadeli piyasalar arasındaki mekânsal fiyat farklarından yararlanması, hedging yapanların ise sadece spot piyasada işlem yapması

Spekülatörlerin kur riskini diğer aktörlere devretmesi, hedging yapanların ise bu riski bizzat üstlenerek kâr marjını maksimize etmeyi hedeflemesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Spekülatörlerin piyasada yeni bir açık pozisyon yaratarak risk üstlenmesi, hedging yapanların ise mevcut bir açık pozisyonu kapatarak riskten kaçınması

Cevap

Spekülatörlerin piyasada yeni bir açık pozisyon yaratarak risk üstlenmesi, hedging yapanların ise mevcut bir açık pozisyonu kapatarak riskten kaçınması

Döviz piyasasında spekülatörler, kur beklentilerine dayanarak kâr elde etmek amacıyla piyasaya girer ve daha önce var olmayan bir risk (açık pozisyon) üstlenirler. Buna karşılık hedging yapanlar, halihazırdaki ticari faaliyetlerinden (ithalat, ihracat vb.) kaynaklanan bir kur riskine sahiptirler ve piyasada işlem yaparak bu riski (açık pozisyonu) kapatmayı amaçlarlar. Dolayısıyla temel fark, açık pozisyonun yaratılması veya kapatılması noktasındadır.

Adım Adım Çözüm

Spekülasyon kavramının analiz edilmesi

Spekülatör, gelecekteki kur değişimlerini tahmin ederek kâr elde etmek amacıyla bilinçli olarak risk alan kişidir.

Spekülatörün işlem öncesinde bir yükümlülüğü yoktur; işlem yaparak piyasada yeni bir 'açık pozisyon' yaratır.

Hedging (Riskten Korunma) kavramının analiz edilmesi

Hedging yapan aktör, ticari veya finansal işlemleri nedeniyle zaten maruz kaldığı kur riskini minimize etmeye veya tamamen ortadan kaldırmaya çalışır.

Hedger'ın işlem öncesinde mevcut bir 'açık pozisyonu' (örneğin döviz borcu) vardır ve bu pozisyonu türev araçlarla kapatmayı hedefler.

Karşılaştırma ve temel farkın belirlenmesi

Spekülasyon risk 'yaratırken', hedging mevcut riski 'yok eder' veya 'başka birine devreder'.

Pozisyon durumu üzerinden yapılan bu ayrım, döviz piyasasındaki en temel motivasyon farkıdır.

Anahtar Kavram

Açık Pozisyon ve Risk Üstlenme Ayrımı

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 42Soru →

Bir finansal yatırımcı, eş anlı olarak iki farklı döviz piyasasında Euro (€) ve ABD Doları ($) paritesine ilişkin aşağıdaki kurların geçerli olduğunu tespit etmiştir:

Finansal Merkez	Döviz Kuru ( $1 € = ...$ )
Frankfurt	$1,08$
Tokyo	$1,11$

İşlem maliyetlerinin ihmal edildiği bu senaryoda, yatırımcının arbitraj kârı elde etmek amacıyla gerçekleştireceği işlemlerin her iki piyasadaki kurlar üzerindeki dengeleyici etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Frankfurt piyasasında Euro talebinin artması, Tokyo piyasasında ise Euro arzının artması sonucunda her iki merkezdeki kurların birbirine yaklaşması

Euro'nun Tokyo piyasasında gelecekte daha fazla değerleneceği beklentisiyle alım yapılması ve kurun yükselmesinin beklenmesi

Frankfurt piyasasında Euro arzının artması, Tokyo piyasasında ise Euro talebinin artması sonucu her iki piyasa arasındaki fiyat farkının kalıcı hale gelmesi

Yatırımcının kur riskinden kaçınmak amacıyla vadeli (forward) döviz piyasasında satış pozisyonu alarak mevcut durumunu sigortalaması

İki ülke arasındaki nominal faiz farklarının döviz kurları üzerindeki etkisiyle sermayenin yüksek faizli merkeze akması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Frankfurt piyasasında Euro talebinin artması, Tokyo piyasasında ise Euro arzının artması sonucunda her iki merkezdeki kurların birbirine yaklaşması

Cevap

Frankfurt piyasasında Euro talebinin artması ve Tokyo piyasasında Euro arzının artması sonucu kurların birbirine yaklaşması

Döviz arbitrajı, bir para biriminin farklı piyasalardaki fiyat farklılıklarını yok eden dengeleyici bir işlemdir. Yatırımcı ucuz olan piyasada (Frankfurt) alım yaparak talebi artırır, bu da fiyatın yükselmesine neden olur. Aynı anda pahalı olan piyasada (Tokyo) satış yaparak arzı artırır, bu da fiyatın düşmesine neden olur. Sonuçta fiyatlar tek bir noktada dengelenir.

Adım Adım Çözüm

Kurların karşılaştırılması ve kârlı merkezin belirlenmesi

Frankfurt'ta

1 € = 1,08

iken Tokyo'da

1 € = 1,11

olduğu için Euro, Frankfurt'ta daha ucuzdur.

Arbitraj kârı elde etmek için varlığın ucuz olduğu piyasadan alınıp pahalı olduğu piyasada satılması gerekir.

Alım ve satım emirlerinin iletilmesi

Yatırımcı Frankfurt'tan Euro satın alır, aynı anda Tokyo'da Euro satar.

Eş anlı işlem sayesinde kur riski üstlenilmeden aradaki

0,03

farktan kâr elde edilir.

Piyasa dengesinin analiz edilmesi

Frankfurt'ta Euro'ya olan talep artar (fiyatı yukarı iter), Tokyo'da ise Euro arzı artar (fiyatı aşağı çeker).

Arz ve talep kanunları gereği, talep artışı fiyatı yükseltirken arz artışı fiyatı düşürür, bu da iki piyasa arasındaki farkı kapatır.

Anahtar Kavram

İki Uçlu Arbitraj ve Tek Fiyat Kanunu

İpuçları

Arbitrajda temel kural: Ucuz piyasadan al, pahalı piyasada sat.

Bir piyasada bir varlığa talep artarsa o varlığın fiyatı yükselir; arz artarsa fiyatı düşer.

Yatırımcının Frankfurt'ta Euro alması oradaki döviz talebini, Tokyo'da satması ise oradaki döviz arzını nasıl etkiler?

Daha Fazla Pratik

Üç uçlu (triangular) arbitraj durumunda çapraz kur hesaplamalarını içeren soruları çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 43Soru →

Bir ekonomide yerleşik kişilerin, portföylerini çeşitlendirmek amacıyla yurt dışındaki finansal piyasalardan yoğun şekilde hisse senedi ve tahvil satın almaya karar vermeleri durumunda, diğer değişkenler sabitken ( $ceteris$ $paribus$ ) döviz piyasasında meydana gelecek değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Döviz talep eğrisinin sağa kayması sonucunda denge döviz kurunun yükselmesi

Döviz arz eğrisinin sağa kayması sonucunda denge döviz kurunun düşmesi

Döviz talep eğrisinin sola kayması sonucunda denge döviz kurunun düşmesi

Döviz arz eğrisinin sola kayması sonucunda denge döviz kurunun yükselmesi

Döviz arz ve talep eğrilerinin aynı anda sola kayması sonucunda piyasa hacminin daralması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döviz talep eğrisinin sağa kayması sonucunda denge döviz kurunun yükselmesi

Cevap

Döviz talep eğrisinin sağa kayması sonucunda denge döviz kurunun yükselmesi

Yurt dışından finansal varlık satın alınması, ödemeler dengesinin finans hesabında bir borç kaydı (döviz çıkışı gerektiren işlem) niteliğindedir. Bu işlemi gerçekleştirmek isteyen yerleşikler piyasadan döviz satın almak zorunda oldukları için döviz talebi artar ve döviz talep eğrisi sağa kayar. Döviz arzı sabitken gerçekleşen bu talep artışı, dövizin piyasa fiyatı olan denge döviz kurunun yükselmesine yol açar.

Adım Adım Çözüm

İşlemin niteliğini belirleme

Yurt dışından finansal varlık (hisse senedi, tahvil) alımı bir sermaye çıkışıdır.

Yurt dışındaki varlıkları satın alabilmek için yerli paranın dövize çevrilmesi gerekir.

Piyasa mekanizmasına etkisini saptama

Döviz piyasasında dövize olan talep artar.

Daha fazla döviz satın alınmak istenmesi döviz talep eğrisini (

D_{fx}

) sağa kaydırır.

Denge fiyatı (kur) üzerindeki etkiyi analiz etme

Döviz arzı sabitken talebin artması denge döviz kurunu yükseltir.

Piyasadaki kıtlık veya talep fazlası, dövizin fiyatı olan döviz kurunun artmasına neden olur.

Anahtar Kavram

Sermaye hareketlerinin döviz talebi ve denge kuru üzerindeki etkisi

Daha Fazla Pratik

Ülkeye doğrudan yabancı sermaye girişi (DYY) olsaydı arz eğrisinin nasıl değişeceğini düşününüz.

Tahmini Süre:45s

Soru 44Soru →

Uluslararası döviz piyasalarındaki kurları takip eden bir yatırımcı, eş anlı olarak New York ve Frankfurt piyasalarında ABD Doları ( $\$$ ) ve Türk Lirası ( $\text{TL}$ ) paritesine ilişkin aşağıdaki kurların geçerli olduğunu tespit etmiştir:

Finansal Merkez	Döviz Kuru
New York	$1\ \$ = 32,50\ \text{TL}$
Frankfurt	$1\ \$ = 32,70\ \text{TL}$

Yatırımcının $10.000\ \$$ sermayesi ile dövizin ucuz olduğu piyasadan alıp pahalı olduğu piyasada satması durumunda elde edeceği toplam arbitraj kârı kaç $\text{TL}$ 'dir?

200

1.000

2.000

5.000

20.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2.000$

Cevap

Toplam arbitraj kârı

2.000\ \text{TL}

'dir.

Döviz arbitrajı, aynı dövizin farklı finansal merkezlerdeki fiyat farklılıklarından yararlanarak risksiz kâr elde etme işlemidir. Bu senaryoda yatırımcı, doların daha ucuz olduğu New York piyasasından

32,50\ \text{TL}

karşılığında dolar alıp, eş anlı olarak Frankfurt piyasasında

32,70\ \text{TL}

'ye satmaktadır. Dolar başına elde edilen

0,20\ \text{TL}

'lik fark,

10.000\ \$

sermaye ile çarpıldığında toplam

2.000\ \text{TL}

kâr elde edilir.

Adım Adım Çözüm

Piyasalar arasındaki birim fiyat farkını hesaplayınız.

32,70 - 32,50 = 0,20\ \text{TL}

Arbitraj kârı, dövizin ucuz olduğu yerden alınıp pahalı olduğu yerde satılmasıyla elde edilen farktır.

Birim kârı toplam sermaye miktarı ile çarpınız.

0,20 \times 10.000 = 2.000\ \text{TL}

Yatırımcının elindeki her bir dolar için elde ettiği

0,20\ \text{TL}

'lik kâr, toplam dolar miktarı ile çarpılarak toplam kâr bulunur.

Anahtar Kavram

Dolaysız (İki Uçlu) Arbitraj

Tahmini Süre:45s

Soru 45Soru →

Döviz piyasalarında eş anlı olarak farklı finansal merkezlerdeki fiyat farklılıklarından yararlanarak gerçekleştirilen "arbitraj" işlemleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Farklı finansal merkezlerde kote edilen döviz kurları arasındaki uyumsuzluklardan yararlanılır.

İşlemler simültane (eş anlı) olarak gerçekleştirildiği için kur değişimi riski üstlenilmez.

Piyasalar arasındaki fiyat farklılıklarının ortadan kalkmasına ve kurların eşitlenmesine katkı sağlar.

Döviz kurunun gelecekteki değerine ilişkin beklentiler üzerinden kâr elde etmeyi hedefler.

Dövizin düşük fiyattan kote edildiği piyasadan alınıp, daha yüksek fiyattan kote edildiği piyasada satılması esasına dayanır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döviz kurunun gelecekteki değerine ilişkin beklentiler üzerinden kâr elde etmeyi hedefler.

Cevap

Arbitraj kârının kur beklentilerine dayalı olduğunu savunan ifade yanlıştır; çünkü arbitraj beklentilere değil, mevcut fiyat farklarına dayanan risksiz ve anlık bir işlemdir.

Döviz arbitrajı, işlemin yapıldığı anda farklı piyasalarda oluşan fiyat uyumsuzluklarını kullanarak risksiz kâr elde etme işlemidir. Bu işlem eş anlı (simültane) olarak gerçekleştirilir. Gelecekteki döviz kurlarına ilişkin beklentilerle hareket etmek ve bu doğrultuda risk üstlenmek ise 'spekülasyon' faaliyetidir. Dolayısıyla kârın beklentilere dayalı olduğunu belirten ifade arbitraj için geçerli değildir.

Adım Adım Çözüm

Arbitraj kavramının temel niteliklerini gözden geçirmek.

Arbitrajın risksiz, anlık (eş zamanlı) ve farklı piyasalardaki fiyat farklarından yararlanan bir işlem olduğu saptanır.

Kavramın sınırlarını belirleyerek diğer piyasa işlemlerinden (spekülasyon, hedging) ayrımını yapmak gerekir.

Arbitraj ile spekülasyon arasındaki farkı analiz etmek.

Spekülasyonun geleceğe yönelik fiyat beklentisi ve risk içerdiği, arbitrajın ise mevcut durumdaki fiyat uyumsuzluğunu kullandığı belirlenir.

KPSS sorularında en sık karıştırılan bu iki kavram arasındaki temel farkı ortaya koymak cevaba ulaştırır.

Seçenekleri bu kriterlere göre değerlendirmek.

Gelecek beklentilerine dayalı kâr elde etme amacının arbitrajın değil, spekülasyonun bir özelliği olduğu sonucuna varılır.

Yanlış olan ifadeyi bulmak için her bir özelliğin arbitraj tanımıyla uyuşup uyuşmadığı kontrol edilir.

Anahtar Kavram

Döviz Arbitrajı ve Spekülasyon Ayrımı

Tahmini Süre:45s

Soru 46Soru →

Esnek döviz kuru rejiminin uygulandığı bir ekonomide, diğer tüm değişkenler sabitken ( $ceteris$ $paribus$ ), yurt dışında yerleşik vatandaşların ülkeye gönderdikleri karşılıksız transferlerin (işçi dövizleri) hacminde meydana gelen önemli bir artışın döviz piyasası dengesi üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Döviz arz eğrisi sağa kayar ve denge döviz kuru düşer.

Döviz talep eğrisi sağa kayar ve denge döviz kuru yükselir.

Döviz arz eğrisi sola kayar ve denge döviz kuru yükselir.

Döviz talep eğrisi sola kayar ve denge döviz kuru düşer.

Döviz arz ve talep eğrileri birlikte sağa kayar, denge döviz kuru değişmez.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döviz arz eğrisi sağa kayar ve denge döviz kuru düşer.

Cevap

Döviz arz eğrisi sağa kayar ve denge döviz kuru düşer.

İşçi dövizleri gibi ülkeye para girişi sağlayan kalemler döviz arzını artırır. Döviz arzının artması, arz eğrisinin sağa doğru kaymasına neden olur. Esnek döviz kuru sisteminde talep sabitken arzın artması, döviz kurunun (yerli paranın döviz cinsinden fiyatının) düşmesine, yani yerli paranın değer kazanmasına yol açar.

Adım Adım Çözüm

İşçi dövizlerinin niteliğini belirlemek.

İşçi dövizleri, ülkeye giren karşılıksız transferler olup bir döviz arzı kaynağıdır.

Dış alemden gelen her türlü para girişi döviz piyasasında arz tarafında yer alır.

Döviz arz eğrisindeki değişimi analiz etmek.

Döviz arzındaki artış, döviz arz eğrisinin (S) bütünüyle sağa kaymasına neden olur.

Döviz kurundan bağımsız olarak arzı artıran her faktör eğriyi sağa kaydırır.

Yeni denge noktasını ve döviz kurundaki değişimi belirlemek.

Arz eğrisinin sağa kayması, talep eğrisiyle daha düşük bir fiyat (kur) seviyesinde kesişmesine yol açar.

Esnek kur sisteminde arz artışı, döviz miktarını artırırken döviz kurunun (fiyatın) düşmesine neden olur.

Anahtar Kavram

Döviz Arzını Kaydıran Faktörler ve Piyasa Dengesi

İpuçları

İşçi dövizleri ülkeye giren bir paradır. Bu durum dövizin bollaşması anlamına mı gelir yoksa kıtlaşması mı?

Dövizin bollaşması döviz arzının arttığını gösterir. Arz eğrisindeki artışlar grafik üzerinde hangi yöne kayma ile gösterilir?

Arz eğrisi sağa kaydığında, sabit bir talep eğrisi altında denge fiyatının (kuru) ne yönde değişeceğini düşünün.

Daha Fazla Pratik

İthalatçıların gelecekte döviz kurunun yükseleceği yönündeki beklentilerinin mevcut denge kuru üzerindeki etkisini inceleyen bir soru çözebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 47Soru →

Döviz kurlarındaki dalgalanmaların yaratabileceği belirsizlikten ve kur riskinden kaçınmak isteyen bir ekonomik aktörün, gelecekteki döviz varlık ve yükümlülüklerini birbirine eşitleyerek döviz pozisyonunu dengelemesi işlemi aşağıdakilerden hangisidir?

Hedging (Riskten Korunma)

Spekülasyon

Arbitraj

Devalüasyon

Revalüasyon

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hedging (Riskten Korunma)

Cevap

Hedging (Riskten Korunma)

Doğru yanıt olan seçenek, döviz kurundaki dalgalanmaların neden olabileceği mali kayıpları önlemek amacıyla, varlıklar (alacaklar) ile yükümlülüklerin (borçlar) dengelenmesini ifade eder. Bu durum literatürde kur riskinden korunma (hedging) olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

Ekonomik aktörün temel amacını belirle.

Aktörün amacı kur riskinden ve belirsizlikten kaçınmaktır.

Soruda 'riskten kaçınmak' ve 'belirsizlikten korunmak' ifadeleri geçmektedir.

Uygulanan yöntemi analiz et.

Döviz varlıkları ile yükümlülükleri eşitlenerek döviz pozisyonu kapatılmaktadır (kapalı pozisyon).

Varlık ve yükümlülüklerin eşitlenmesi, kur değişse bile net servetin değişmemesini sağlar.

İşlemi finansal terminolojideki karşılığı ile eşleştir.

Bu işlem 'Hedging' veya 'Riskten Korunma' olarak adlandırılır.

Finans piyasalarında mevcut bir pozisyondaki riski sıfırlamak veya azaltmak için yapılan tüm işlemler hedging kapsamına girer.

Anahtar Kavram

Hedging (Riskten Korunma)

İpuçları

Soruda vurgulanan temel nokta 'belirsizlikten kaçınmak' ve 'korunmak' motivasyonudur.

Döviz varlıklarının yükümlülüklere eşitlenmesi (Açık = 0) işlemine finansal piyasalarda ne ad verildiğini hatırlayın.

Spekülatör risk satın alırken, bu işlemi yapan kişi elindeki riski başkasına devreder.

Daha Fazla Pratik

Hedging işleminin hangi finansal araçlarla (Forward, Futures, Opsiyon) yapılabileceğini araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Hedging işlemini 'sigorta yaptırmak' gibi düşünebilirsiniz. Bir risk vardır ve siz bu riskin maliyetini sabitleyerek kendinizi korumaya alırsınız.

Tahmini Süre:45s

Soru 48Soru →

Sabit döviz kuru rejimi uygulayan bir ekonomide, bir mali yıl içerisinde yurt içi fiyatlar genel düzeyi $\%15$ oranında artarken, dış alem fiyatlar genel düzeyi $\%5$ oranında artış göstermiştir. Bu gelişmelere göre, ilgili dönem sonunda reel döviz kuru ve ülkenin uluslararası rekabet gücü hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Reel döviz kuru

\%10

oranında azalmış ve ülkenin uluslararası rekabet gücü azalmıştır.

Reel döviz kuru

\%10

oranında artmış ve ülkenin uluslararası rekabet gücü artmıştır.

Reel döviz kuru değişmemiş ve ülkenin uluslararası rekabet gücü etkilenmemiştir.

Reel döviz kuru

\%20

oranında artmış ve ülkenin uluslararası rekabet gücü artmıştır.

Reel döviz kuru

\%10

oranında azalmış ve ülkenin uluslararası rekabet gücü artmıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Reel döviz kuru $\%10$ oranında azalmış ve ülkenin uluslararası rekabet gücü azalmıştır.

Cevap

Reel döviz kuru %10 oranında azalmış ve ülkenin uluslararası rekabet gücü azalmıştır.

Doğru yanıt olan seçenek, reel döviz kurunun

\%10

oranında azaldığını ve rekabet gücünün düştüğünü belirtmektedir. Sabit kur sisteminde nominal değişim sıfır olduğundan, reel kur değişimi doğrudan dış enflasyon ile iç enflasyon farkına eşittir (

5 - 15 = -10

). Negatif sonuç yerli paranın reel olarak değerlendiğini ve ihracat mallarımızın yabancılar için pahalılaştığını, dolayısıyla rekabet gücümüzün azaldığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

Reel döviz kuru değişim formülünü belirle.

\% \Delta R \approx \% \Delta E + \% \Delta P^* - \% \Delta P

Reel döviz kuru, nominal kurun nispi fiyatlarla düzeltilmiş halidir.

Verilen değerleri formülde yerine koy.

\% \Delta R \approx 0 + 5 - 15 = -10

Sabit kur rejimi nedeniyle nominal kur değişimi (

\% \Delta E

) sıfırdır.

Sonucu ekonomik olarak yorumla.

Reel kurun negatif çıkması (%10 azalış) reel değerlenmedir; bu da rekabet gücünü azaltır.

Reel döviz kurunun düşmesi, yerli fiyatların yabancı fiyatlara göre daha hızlı arttığını ve yerli malların dış piyasada pahalılaştığını gösterir.

Anahtar Kavram

Sabit kur rejiminde reel döviz kuru ve rekabet gücü ilişkisi

Soru 49Soru →

Uluslararası yatırımcıların bir ülkeye olan ilgisinin artması ve bu kapsamda ülkeye önemli miktarda doğrudan yabancı sermaye girişi ( $FDI$ ) gerçekleşmesi durumunda, döviz piyasasında beklenen temel değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Döviz arzı artar ve yerli para değer kazanır.

Döviz talebi artar ve yerli para değer kaybeder.

Döviz arzı azalır ve yerli para değer kaybeder.

Döviz talebi azalır ve yerli para değer kazanır.

Döviz arzı artar ve yerli para değer kaybeder.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döviz arzı artar ve yerli para değer kazanır.

Cevap

Döviz arzının artması ve yerli paranın değer kazanması.

Doğrudan yabancı sermaye yatırımları gibi sermaye hesabı işlemleri, ülkeye döviz girişini temsil eder. Bu durum döviz piyasasında arzın artmasına ve döviz arz eğrisinin sağa kaymasına neden olur. Piyasadaki döviz bolluğu sonucunda denge döviz kuru düşer ve bu durum yerli paranın (örneğin Türk Lirası) yabancı paralar karşısında değer kazandığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

Sermaye girişinin piyasa etkisini belirleme

Ülkeye yapılan doğrudan yabancı sermaye yatırımları (

FDI

), piyasaya döviz girişi anlamına gelir.

Yabancı yatırımcılar yerel piyasada harcama yapmak için getirdikleri dövizi yerli paraya çevirirler.

Arz-talep eğrilerindeki değişimi analiz etme

Döviz arz eğrisi (

S

) sağa kayar.

Piyasadaki toplam döviz miktarının artması arzın genişlemesi anlamına gelir.

Denge kurundaki değişimi saptama

Denge döviz kuru (

e

) düşer.

Arz artışı, talep sabitken fiyatın (kurun) düşmesine yol açar.

Yerli paranın değerini yorumlama

Yerli para (

TL

) değer kazanır.

Döviz kurunun düşmesi, bir birim yabancı para almak için daha az yerli para ödeneceği anlamına geldiğinden yerli para değerlenmiş olur.

Anahtar Kavram

Döviz Arzı ve Kur Dengesi

Tahmini Süre:45s

Soru 50Soru →

Enerji ihtiyacının büyük bir kısmını ithalat yoluyla karşılayan ve esnek döviz kuru rejimini uygulayan bir ekonomide, uluslararası enerji fiyatlarında yaşanan belirgin bir düşüşün döviz piyasası üzerindeki etkisi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Döviz talebi azalır, denge döviz kuru düşer ve denge döviz miktarı azalır.

Döviz arzı artar, denge döviz kuru düşer ve denge döviz miktarı artar.

Döviz talebi artar, denge döviz kuru yükselir ve denge döviz miktarı artar.

Döviz arzı azalır, denge döviz kuru yükselir ve denge döviz miktarı azalır.

Döviz talebi azalır, denge döviz kuru yükselir ve denge döviz miktarı artar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döviz talebi azalır, denge döviz kuru düşer ve denge döviz miktarı azalır.

Cevap

Döviz talebi azalır, denge döviz kuru düşer ve denge döviz miktarı azalır.

Enerji fiyatlarının düşmesi, ithalatçı bir ülke için döviz çıkışını azaltan bir unsurdur. Bu durum döviz talep eğrisinin sola kaymasına neden olur. Esnek kur sisteminde döviz talebi azaldığında, döviz arzı sabitken denge döviz kuru düşer (yerli para değer kazanır) ve piyasada işlem gören toplam döviz miktarı azalır.

Adım Adım Çözüm

Olayın döviz piyasası üzerindeki etkisini belirleme

Enerji, temel bir ithal girdidir. Fiyatının düşmesi, aynı miktar enerji ithalatı için daha az döviz ödenmesi anlamına gelir.

İthalat ödemeleri döviz talebinin temel kaynağıdır.

Döviz talep eğrisindeki kaymayı analiz etme

Döviz talep eğrisi (

D

) sola (aşağıya) kayar.

Her kur seviyesinde talep edilen döviz miktarı azalmıştır.

Yeni denge noktasını belirleme

Yeni denge noktasında döviz kuru (

ER

) daha düşük, işlem gören döviz miktarı (

Q

) daha azdır.

Döviz arzı sabitken talebin azalması hem fiyatı hem de miktarı düşürür.

Anahtar Kavram

Döviz Talebi ve İthalat İlişkisi

İpuçları

İthalat için yapılan ödemelerin döviz piyasasında hangi eğriyi (arz mı, talep mi) oluşturduğunu düşünün.

Enerji fiyatları düştüğünde ülkenin toplam ithalat faturası nasıl değişir ve bu durum döviz ihtiyacını nasıl etkiler?

Döviz talep eğrisi sola kaydığında, arz eğrisi ile kesiştiği yeni noktada fiyat (kur) ve miktar nasıl değişir?

Daha Fazla Pratik

Döviz talebini etkileyen diğer unsurlar olan faiz oranları ve gelir düzeyindeki değişimlerin kur üzerindeki etkilerini inceleyebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 51Soru →

Uluslararası döviz piyasalarında işlem yapan bir yatırımcı, farklı finansal merkezlerdeki kurları eş anlı olarak aşağıdaki tabloda verildiği gibi gözlemlemektedir:

Finansal Merkez / Parite	Döviz Kuru
İstanbul ( $1 \text{ USD}$ )	$34 \text{ TL}$
Londra ( $1 \text{ GBP}$ )	$1,20 \text{ USD}$
İstanbul ( $1 \text{ GBP}$ )	$42 \text{ TL}$

Bu verilere göre, başlangıçta $102.000 \text{ TL}$ nakit varlığı bulunan bu yatırımcının, üç uçlu (dolaylı) arbitraj yaparak elde edebileceği maksimum risksiz kâr miktarı kaç TL'dir?

1.200

2.500

3.000

4.200

0

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $3.000$

Cevap

Üç uçlu arbitraj sonucunda elde edilecek maksimum risksiz kâr 3.000 TL'dir.

Doğru yanıt olan seçenek, çapraz kurun (

40,8 \text{ TL}

) piyasa kurundan (

42 \text{ TL}

) düşük olması nedeniyle ortaya çıkan arbitraj fırsatını doğru şekilde hesaplamaktadır. Yatırımcı ucuz olan USD'yi kullanarak GBP elde etmiş ve bu GBP'leri İstanbul piyasasında daha yüksek fiyattan satarak risksiz bir kâr elde etmiştir.

Adım Adım Çözüm

Çapraz kurun hesaplanması

1,20 \text{ USD/GBP} \times 34 \text{ TL/USD} = 40,8 \text{ TL/GBP}

İstanbul piyasasına göre olması gereken teorik GBP/TL kurunu belirlemek için.

Piyasa kuru ile çapraz kurun karşılaştırılması

42 \text{ TL} > 40,8 \text{ TL}

Arbitraj imkânının olup olmadığını ve hangi dövizin ucuz/pahalı olduğunu belirlemek için.

Arbitraj yolunun belirlenmesi

\rightarrow

USD

\rightarrow

GBP

\rightarrow

GBP, İstanbul piyasasında çapraz kura göre daha değerli olduğu için ucuz olan USD üzerinden GBP alıp İstanbul'da satmak kârlıdır.

İşlem sürecinin hesaplanması

102.000 / 34 = 3.000 \text{ USD}

;

3.000 / 1,20 = 2.500 \text{ GBP}

;

2.500 \times 42 = 105.000 \text{ TL}

Başlangıç sermayesinin döviz dönüşümleriyle son aşamadaki TL karşılığını bulmak için.

Kârın hesaplanması

105.000 - 102.000 = 3.000 \text{ TL}

Net kârı belirlemek için son tutardan başlangıç tutarını çıkarmak gerekir.

Anahtar Kavram

Üç uçlu (Dolaylı) Arbitraj

İpuçları

Öncelikle İstanbul piyasasındaki USD ve Londra'daki GBP/USD kurlarını kullanarak teorik bir GBP/TL çapraz kuru hesaplayın.

Hesapladığınız çapraz kur (

40,8 \text{ TL}

), piyasadaki gerçek kurdan (

42 \text{ TL}

) düşükse, GBP piyasada değerinden fazladır. Bu durumda GBP satıp TL alacak bir işlem sırası izlemelisiniz.

İşlem sırası şu şekilde olmalıdır: TL ile USD al, USD ile GBP al, GBP'yi İstanbul'da TL'ye çevir. Sonuç ile başlangıç tutarı arasındaki fark kârınızdır.

Daha Fazla Pratik

İşlem maliyetlerinin (komisyon) varlığı durumunda arbitrajın hangi noktada imkânsız hale geleceğini düşünerek marj analizi yapabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 52Soru →

Dış ticaret ile uğraşan bir firmanın döviz ihtiyaçları için bankasından aldığı güncel kotasyonlar aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Döviz Çifti	Alış (Bid)	Satış (Ask)
USD/TL	$32,00$	$32,20$
EUR/TL	$35,16$	$35,42$

Bu firmanın elindeki ABD Doları (USD) ile Euro (EUR) satın almak istemesi durumunda, bankanın işlemde uygulayacağı EUR/USD çapraz satış kuru (ask) yaklaşık olarak kaçtır?

1,1069

1,0919

1,1000

1,0988

0,9034

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1,1069$

Cevap

Bankanın uygulayacağı yaklaşık EUR/USD çapraz satış kuru 1,1069 seviyesindedir.

Çapraz satış kuru hesaplanırken, baz alınan para biriminin (EUR) satış fiyatı ile karşıt para biriminin (USD) alış fiyatı kullanılır. Banka, müşterisinden USD'yi düşük fiyattan (32,00 TL) alırken, ona EUR'yu yüksek fiyattan (35,42 TL) satmaktadır. Bu durum 1,1069 sonucunu doğurur.

Adım Adım Çözüm

İşlem akışının ve kur taraflarının belirlenmesi

Müşteri USD satar, banka USD alır (

USD/TL_{alış} = 32,00

); müşteri EUR alır, banka EUR satar (

EUR/TL_{satış} = 35,42

Çapraz kur hesaplamalarında banka, yaptığı her iki işlemde de kendi lehine olan (düşük fiyattan alıp yüksek fiyattan satma) fiyatı uygular.

Çapraz satış kuru formülünün uygulanması

\text{EUR/USD (Ask)} = \frac{EUR/TL_{satış}}{USD/TL_{alış}} = \frac{35,42}{32,00}

EUR/USD çapraz satış kuru, 1 birim Euro'nun kaç Dolar ettiğini gösterir. Bankadan Euro almak isteyen biri, bankanın Euro satış fiyatı üzerinden TL öder ve bu TL'yi elde etmek için elindeki Doları bankanın Dolar alış fiyatı üzerinden bankaya satar.

Matematiksel işlemin tamamlanması

35,42 / 32,00 = 1,106875 \approx 1,1069

Kotasyon hassasiyetine uygun olarak sonuç dört basamağa yuvarlanmıştır.

Anahtar Kavram

Alış ve satış fiyatları (bid-ask spread) dikkate alınarak çapraz kur (cross rate) hesaplanması.

İpuçları

Bankanın her zaman müşteriden dövizi düşük fiyattan aldığını ve müşteriye yüksek fiyattan sattığını unutmayın.

İşlemi iki adıma bölün: Önce USD'yi TL'ye çevirin (Banka alış kuru), sonra TL ile EUR alın (Banka satış kuru).

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu 'çapraz alış kuru' (bid) için çözerek aradaki spread farkını analiz edebilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 53Soru →

Döviz kurunun piyasa koşullarında serbestçe belirlendiği bir açık ekonomide, ülkenin sunduğu stratejik avantajlar ve yeni yasal düzenlemeler neticesinde ülkeye yönelik doğrudan yabancı sermaye yatırımlarında (DYY) büyük bir artış meydana gelmiştir. Diğer değişkenler sabitken ( $ceteris$ $paribus$ ), bu sermaye girişinin döviz piyasası dengesi üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Döviz arzı artarak arz eğrisini sağa kaydırır ve yerli paranın yabancı paralar karşısında değer kazanmasına neden olur.

Döviz talebi artarak talep eğrisini sağa kaydırır ve denge döviz kurunun yükselmesine yol açar.

Döviz arzı azalarak arz eğrisini sola kaydırır ve yerli paranın değer kaybetmesine sebebiyet verir.

Döviz talebi azalarak talep eğrisini sola kaydırır ve denge döviz kurunun düşmesini sağlar.

Döviz arzı artarken döviz talebi de aynı oranda artar ve denge döviz kuru başlangıç seviyesinde sabit kalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döviz arzı artarak arz eğrisini sağa kaydırır ve yerli paranın yabancı paralar karşısında değer kazanmasına neden olur.

Cevap

Döviz arzı artarak arz eğrisini sağa kaydırır ve yerli paranın değer kazanmasını sağlar.

Doğrudan yabancı sermaye yatırımları (DYY), ödemeler bilançosunun finans hesabında artı (+) olarak kaydedilen ve ülkeye döviz girişi sağlayan işlemlerdir. Piyasaya giren döviz miktarındaki artış, döviz arz eğrisini sağa kaydırır. Arz eğrisinin sağa kayması, döviz talep eğrisi sabitken denge döviz kurunun (yabancı paranın yerli para cinsinden fiyatı) düşmesine neden olur. Bu durum, yerli paranın değer kazanması olarak tanımlanır.

Adım Adım Çözüm

Doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının (DYY) yönünü belirlemek

DYY girişi, ülkeye döviz kazandırıcı bir işlemdir.

Yabancı yatırımcılar yerli varlıkları satın almak veya fabrika kurmak için piyasaya döviz getirirler.

Döviz arz eğrisindeki değişimi saptamak

Döviz arz eğrisi (

S_{fx}

) sağa (aşağıya) kayar.

Her döviz kuru seviyesinde piyasada daha fazla döviz sunulmaktadır.

Yeni denge kurunu analiz etmek

Denge döviz kuru (

E

) düşer.

Döviz arzındaki artış, dövizin bollaşmasına ve fiyatının (kurun) ucuzlamasına neden olur. Döviz kurunun düşmesi, yerli paranın değer kazanması (appreciation) anlamına gelir.

Anahtar Kavram

Döviz arzını artıran kalemler (ihracat, sermaye girişleri vb.) döviz arz eğrisini sağa kaydırarak yerli paranın değer kazanmasına yol açar.

Daha Fazla Pratik

Faiz oranlarındaki artışın portföy yatırımları üzerinden döviz kuru üzerindeki etkisini inceleyen sorulara göz atabilirsiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 54Soru →

Döviz piyasasında gerçekleştirilen işlemlerin mahiyeti ve ekonomik aktörlerin pozisyonları dikkate alındığında; döviz kurlarında beklenen değişimler doğrultusunda kasıtlı olarak açık pozisyon ( $open$ $position$ ) yaratarak kâr elde etmeyi amaçlayan bir aktör ile mevcut bir döviz yükümlülüğünden kaynaklanan riskini vadeli işlemlerle kapatarak kur belirsizliğini ortadan kaldırmayı hedefleyen bir aktörün gerçekleştirdiği işlemler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Spekülasyon - Hedging (Riskten korunma)

Arbitraj - Spekülasyon

Hedging (Riskten korunma) - Spekülasyon

Spekülasyon - Arbitraj

Arbitraj - Hedging (Riskten korunma)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Spekülasyon - Hedging (Riskten korunma)

Cevap

Spekülasyon ve Hedging (Riskten korunma) kavramları sırasıyla açık pozisyon yaratarak risk üstlenmeyi ve mevcut bir açık pozisyonu kapatarak riskten kaçınmayı ifade eder.

Spekülasyon ve Hedging (Riskten korunma) seçeneği doğrudur çünkü spekülatörler kâr elde etmek amacıyla piyasada açık pozisyon (

open

position

) yaratarak risk alırlar; hedgerlar ise ticari faaliyetlerinden kaynaklanan mevcut açık pozisyonlarını kapatarak (kur sabitleyerek) riski başkalarına devrederler.

Adım Adım Çözüm

Birinci aktörün motivasyonunu analiz etme

Aktörün elinde yükümlülük yokken kasıtlı olarak açık pozisyon yaratması ve kur değişiminden kâr beklememesi 'Spekülasyon' kavramına karşılık gelir.

Spekülasyon, gelecekteki fiyat beklentilerine dayanarak bilinçli bir risk üstlenme eylemidir.

İkinci aktörün motivasyonunu analiz etme

Aktörün mevcut bir döviz riskini (açık pozisyonunu) kapatarak gelecekteki kur belirsizliğinden kurtulma çabası 'Hedging' kavramına karşılık gelir.

Hedging, döviz kurlarındaki dalgalanmaların yaratacağı olası zararlardan korunmak amacıyla pozisyonun kapatılmasıdır.

Anahtar Kavram

Spekülasyon risk üstlenerek kâr elde etmeyi amaçlarken, hedging mevcut kur riskini minimize etmeyi veya ortadan kaldırmayı amaçlar.

Daha Fazla Pratik

Vadeli döviz piyasalarında (forward/futures) 'uzun' ve 'kısa' pozisyonların spekülatörler ve ithalatçılar/ihracatçılar tarafından hangi beklentilerle alındığını inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 55Soru →

Uluslararası bir yatırımcı, farklı finansal merkezlerdeki döviz kurlarını eş anlı olarak şu şekilde gözlemlemektedir:

Finansal Merkez	Döviz Kuru Kotasyonu
New York	$1 \text{ GBP} = 1,30 \text{ USD}$
Londra	$1 \text{ EUR} = 1,10 \text{ USD}$
Frankfurt	$1 \text{ GBP} = 1,20 \text{ EUR}$

Bu verilere dayanarak gerçekleştirilecek bir dolaylı (üç uçlu) arbitraj işlemi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Dolaylı arbitraj imkânı bulunmamaktadır çünkü hesaplanan çapraz kur piyasa kuruna tam olarak eşittir.

Yatırımcı, New York'ta Sterlin satın alıp Frankfurt ve Londra üzerinden Dolar'a dönerek Sterlin başına

0,02 \text{ USD}

risksiz kâr elde edebilir.

Bu işlem, kurların gelecekte Sterlin lehine değişeceği beklentisiyle yapılan riskli bir spekülasyon faaliyetidir.

Arbitraj süreci sonucunda New York piyasasında Sterlin'e olan talebin azalması ve Sterlin'in Dolar cinsinden fiyatının düşmesi beklenir.

Söz konusu işlem, yatırımcının döviz kurlarındaki dalgalanmalardan korunmasını sağlayan bir hedging (riskten korunma) örneğidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yatırımcı, New York'ta Sterlin satın alıp Frankfurt ve Londra üzerinden Dolar'a dönerek Sterlin başına $0,02 \text{ USD}$ risksiz kâr elde edebilir.

Cevap

Yatırımcı, Sterlin'in daha ucuz olduğu New York piyasasından alım yapıp diğer merkezler üzerinden satış yaparak kâr elde edebilir.

Çapraz kur hesaplandığında (

1,20 \times 1,10 = 1,32

USD), Sterlin'in New York piyasasındaki fiyatından (

1,30

USD) daha yüksek olduğu görülür. Bu durum, Sterlin'in New York'ta daha ucuz olduğunu gösterir. Bir yatırımcı New York'tan

1,30

Dolar'a

1

Sterlin alıp, bu Sterlin'i Frankfurt'ta

1,20

Euro'ya çevirip, ardından bu Euro'yu Londra'da

1,32

Dolar'a satarak Sterlin başına

0,02

Dolar risksiz kâr elde eder.

Adım Adım Çözüm

Sterlin'in Dolar cinsinden çapraz kuru hesaplanır.

1 \text{ GBP} = 1,20 \text{ EUR} \times 1,10 \text{ USD/EUR} = 1,32 \text{ USD}

Üç farklı piyasa arasındaki tutarlılığı kontrol etmek için dolaylı kur değeri bulunur.

Çapraz kur ile piyasa kuru karşılaştırılır.

1,32 \text{ USD} (Çapraz) > 1,30 \text{ USD} (Piyasa)

Sterlin'in New York'ta (

1,30

) dolaylı yoldan elde edilebilecek değerinden (

1,32

) daha ucuz olduğu tespit edilir.

Arbitraj kârı hesaplanır.

1,32 - 1,30 = 0,02 \text{ USD}

Her bir Sterlin için yapılan işlem sonucunda elde edilen risksiz kazanç belirlenir.

Anahtar Kavram

Üç Uçlu (Dolaylı) Arbitraj

İpuçları

Önce Frankfurt ve Londra kurlarını kullanarak Sterlin'in Dolar cinsinden çapraz kurunu hesaplayın.

Çapraz kur (

1,32

), New York'taki piyasa kurundan (

1,30

) büyükse Sterlin New York'ta daha ucuz demektir.

Daha Fazla Pratik

İşlem maliyetlerinin (komisyonların) bulunduğu bir senaryoda arbitrajın hâlâ kârlı olup olmadığını test eden bir soru çözülebilir.

Alternatif Yöntem

Arbitrajın yönünü bulmak için bir birim Dolar ile başlayıp döngüyü tamamlayarak (

1

USD

\rightarrow

GBP

\rightarrow

EUR

\rightarrow

USD) sonucun

1

'den büyük olup olmadığına bakılabilir.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 56Soru →

Uluslararası finans piyasalarında işlem yapan bir spekülatör, üç ay sonraki spot döviz kurunun bugünkü vadeli (forward) kurdan daha düşük olacağını öngörmektedir. Bu spekülatörün, söz konusu beklentisi doğrultusunda kâr elde etmek amacıyla vadeli döviz piyasasında gerçekleştirmesi gereken işlem aşağıdakilerden hangisidir?

Vadeli döviz satışı (short position) yaparak açık pozisyon alması

Mevcut bir döviz borcunun maliyetini sabitlemek amacıyla vadeli döviz alımı yapması

Beklentisinin aksine vadeli döviz alımı (long position) yaparak kur artışından kazanç sağlamaya çalışması

Risksiz kâr elde etmek amacıyla farklı piyasalardaki kur farklarından yararlanması

Döviz varlık ve yükümlülüklerini birbirine eşitleyerek kapalı pozisyona geçmesi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vadeli döviz satışı (short position) yaparak açık pozisyon alması

Cevap

Gelecekte kurun düşeceği beklentisiyle vadeli döviz satışı (short position) yaparak açık pozisyon alınması doğru işlemdir.

Spekülatörün temel amacı kur beklentilerine dayanarak risk alıp kâr elde etmektir. Eğer spekülatör gelecekteki spot kurun bugün belirlenen vadeli kurdan daha düşük olacağını bekliyorsa, bugünden yüksek fiyattan satma taahhüdü (vadeli satış/short position) verir. Vade geldiğinde, piyasadan beklediği gibi daha düşük fiyata aldığı dövizi, sözleşme gereği daha yüksek olan vadeli fiyattan satarak aradaki fark kadar kâr elde eder. Bu işlem sırasında herhangi bir reel yükümlülüğü karşılamadığı için 'açık pozisyon' almış olur.

Adım Adım Çözüm

Beklentinin Analiz Edilmesi

Spekülatör, vade sonundaki spot kurun (

S_{t+1}

), bugünkü vadeli kurdan (

F_t

) daha düşük olacağını öngörmektedir (

S_{t+1} < F_t

Spekülatif işlemin yönünü belirlemek için beklenen fiyat ile cari vadeli fiyat arasındaki ilişki saptanmalıdır.

Vadeli Sözleşme Tipinin Belirlenmesi

Spekülatör, vadeli piyasada döviz satış sözleşmesi (kısa pozisyon) yapmalıdır.

Yüksek fiyattan (

F_t

) satma taahhüdüne girip, vade sonunda piyasadan daha düşük fiyata (

S_{t+1}

) döviz alarak teslim etmek kâr sağlar.

Pozisyon Türünün Saptanması

Bu işlem sonucunda spekülatör 'açık pozisyon' almış olur.

Spekülasyonun doğası gereği, kur değişimlerinden kâr elde etmek için risk üstlenilmesi ve pozisyonun eşleşmemiş (açık) bırakılması gerekir.

Anahtar Kavram

Spekülasyonda beklenen spot kur ile vadeli kur arasındaki farka dayalı açık pozisyon yönetimi.

İpuçları

Spekülatörün kâr elde etmek için fiyatın 'yüksek' olduğu dönemde satıp, 'düşük' olduğu dönemde alması gerektiğini düşünün.

Gelecekte kurun düşeceği beklentisi varsa, bugünkü vadeli (forward) kur spekülatör için 'yüksek' bir satış fiyatı temsil eder.

Vadeli piyasada satış yapmak 'kısa pozisyon' (short position) olarak adlandırılır ve fiyat düşüşlerinden kazanç sağlar.

Daha Fazla Pratik

Kurun yükseleceği beklentisi (bullish) durumunda spekülatörün alacağı 'long position' stratejisini inceleyiniz.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 57Soru →

Küçük açık bir ekonomide, baz yılında reel döviz kuru endeksi $100$ olarak hesaplanmıştır. İzleyen dönemde yurt içi fiyatlar genel düzeyi $\%30$ oranında artarken, dış alem fiyatlar genel düzeyindeki artış $\%10$ olarak gerçekleşmiştir. Ekonomi yönetiminin, yerli paranın uluslararası rekabet gücünü baz döneme göre $\%5$ oranında artırmayı (reel döviz kurunu yükseltmeyi) hedeflediği bir senaryoda; nominal döviz kurunun (yerli para / yabancı para) baz döneme göre yaklaşık olarak yüzde kaç oranında değişmesi gerekmektedir?

\%15,00 \text{ artış}

\%24,09 \text{ artış}

\%25,00 \text{ artış}

\%28,57 \text{ azalış}

\%44,44 \text{ artış}

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: \%24,09 \text{ artış}

Cevap

Ekonomi yönetiminin hedeflediği rekabet gücü artışını sağlamak için nominal döviz kurunun %24,09 oranında artması gerekmektedir.

Doğru seçenek olan ifadede belirtilen %24,09 oranı, reel döviz kuru tanımındaki çarpımsal ilişkiyi tam olarak yansıtmaktadır. Formül

105 = (1 + e) \times (110 / 130)

şeklinde kurulduğunda, nominal kurdaki gerekli artışın doğrusal yaklaşımdan daha düşük çıktığı görülmektedir. Bu hassas hesaplama, yüksek enflasyonlu ortamlarda rekabet gücü hedeflerinin doğru belirlenmesi için kritiktir.

Adım Adım Çözüm

Reel döviz kuru formülünü ve hedef değerleri belirleyin.

Formül:

q = E \times \frac{P^*}{P}

. Baz yıl endeksi

q_1 = 100

ise,

\%5

rekabet gücü artışı hedefi

q_2 = 105

olması demektir.

Reel döviz kuru artışı, yerli paranın reel olarak değer kaybetmesi ve dolayısıyla uluslararası rekabet gücünün artması anlamına gelir.

Fiyatlar genel düzeyindeki değişimleri oran olarak ifade edin.

İç fiyat değişimi:

P_2 = P_1 \times 1,30

; Dış fiyat değişimi:

P^*_2 = P^*_1 \times 1,10

Enflasyon oranları, fiyatlar genel düzeyinin bir önceki döneme göre hangi katsayı ile çarpılacağını gösterir.

Değerleri reel kur denkleminin oran formuna yerleştirerek nominal kur değişimini (

e

) hesaplayın.

\frac{q_2}{q_1} = \frac{E_2}{E_1} \times \frac{P^*_2 / P^*_1}{P_2 / P_1} \Rightarrow 1,05 = (1 + e) \times \frac{1,10}{1,30}

Değişim oranları üzerinden işlem yapmak, başlangıç değerlerini bilmeye gerek kalmadan sonuç elde etmeyi sağlar.

Eşitliği

e

değişkeni için çözün.

1,05 = (1 + e) \times 0,84615... \Rightarrow 1 + e = \frac{1,05}{0,84615...} \Rightarrow 1 + e \approx 1,240909

. Buradan

e = 0,2409

yani

\%24,09

Bölme ve çarpma işlemleri sonucunda nominal kurun başlangıç değerinin

1,2409

katına çıkması gerektiği bulunur.

Anahtar Kavram

Tam Değerli Reel Döviz Kuru Hesaplaması ve Rekabet Gücü İlişkisi

İpuçları

Reel döviz kurundaki artışın uluslararası rekabet gücünü artırdığını, azalışın ise azalttığını hatırlayın.

Yüksek oranlı değişimlerde

\Delta q = \Delta E + \Delta P^* - \Delta P

yaklaşımı yerine, değerlerin bire bir oranlandığı ana formülü kullanın.

Eşitliği

1,05 = (1 + e) \times (1,10 / 1,30)

şeklinde kurarak

e

değerini yalnız bırakın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu, döviz kuru sisteminin sabit olduğu bir senaryoda rekabet gücü hedefinin iç fiyatlar üzerindeki etkisini hesaplayarak çözmeyi deneyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Önce nominal kur sabit kalsaydı reel kurun ne kadar değişeceğini (110/130 = 0,846) bulun. Ardından bu değerin 1,05'e çıkması için gerekli nominal düzeltme katsayısını (1,05 / 0,846) hesaplayın.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 58Soru →

Uluslararası döviz piyasalarında işlem yapan bir yatırım bankası, $GBP$ ve $EUR$ para birimleri için $USD$ bazlı indirekt (dolaylı) kotasyonlarını aşağıdaki şekilde ilan etmiştir:

* $GBP/USD: 1,2640 - 1,2650$
* $EUR/USD: 1,0880 - 1,0890$

Buna göre, bankanın kurumsal bir müşterisine $1$ $GBP$ satmak (müşteriden $EUR$ tahsil etmek) için uygulayacağı ** $GBP/EUR$ ask (satış)** kuru yaklaşık olarak aşağıdakilerden hangisidir?

1,1627

1,1616

1,1607

1,1618

0,8615

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1,1627$

Cevap

Bankanın

1

GBP

satışı için uygulayacağı satış kuru, her iki para biriminin dolaylı kotasyonları kullanılarak

1,2650 / 1,0880

işlemi sonucunda

1,1627

olarak hesaplanır.

Doğru yanıt olan

1,1627

değeri, bankanın GBP satış fiyatı olan

1,2650

'ın, EUR alış fiyatı olan

1,0880

'a bölünmesiyle elde edilir. Banka, müşterisine

1

GBP

vermek için piyasadan

1,2650

USD

talep eder; müşterinin verdiği her

1

EUR

için ise piyasada

1,0880

USD

öder. Dolayısıyla müşterinin

1,2650 / 1,0880 = 1,1627

EUR

ödemesi gerekir.

Adım Adım Çözüm

Bankanın GBP satış (ask) fiyatını belirlemek

1,2650

USD

Banka müşteriye GBP satarken, kotasyonun sağ tarafındaki satış fiyatını (ask) esas alır.

Bankanın müşteriden alacağı EUR'lar için uygulayacağı alış (bid) fiyatını belirlemek

1,0880

USD

Müşteri EUR ödeyeceği için banka EUR satın almış olur ve EUR/USD kotasyonunun sol tarafındaki alış fiyatını (bid) kullanır.

Çapraz satış kurunu hesaplamak

GBP/EUR_{Ask} = 1,2650 / 1,0880 = 1,16268...

Her iki kur da USD bazlı dolaylı (indirekt) kotasyon olduğunda, çapraz ask kuru paydaki birimin ask değerinin paydadaki birimin bid değerine bölünmesiyle bulunur.

Sonucu yuvarlamak

1,1627

FX piyasası standartlarına göre sonuç 4 ondalık basamağa yuvarlanır.

Anahtar Kavram

Çapraz Kurda Alış-Satış Marjı ve Dolaylı Kotasyon Mantığı

İpuçları

Bankanın perspektifinden düşünün: Banka hangi para birimini satıyor, hangisini alıyor?

Her iki kotasyon da dolaylı (indirekt) olduğu için çapraz ask kurunu bulmak için paydaki birimin ask değerini, paydadaki birimin bid değerine bölmelisiniz.

Formül şöyledir:

Ask_{GBP/EUR} = Ask_{GBP/USD} / Bid_{EUR/USD}

. Değerleri yerine koyun:

1,2650 / 1,0880

Daha Fazla Pratik

Aynı verilerle bankanın müşteriden GBP almak için uygulayacağı 'bid' kurunu hesaplayarak alış-satış farkını (spread) analiz ediniz.

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 59Soru →

Spot döviz piyasasında işlem yapan bir bankanın kurları aşağıdaki tabloda kote edilmektedir:

Döviz Çifti	Banka Alış ( $Bid$ )	Banka Satış ( $Ask$ )
$USD/TL$	$32,00$	$33,00$
$GBP/USD$	$1,25$	$1,35$

Elinde $1$ İngiliz Sterlini ( $GBP$ ) bulunan bir turistin, bu parayı bankada Türk Lirasına ( $TL$ ) dönüştürmek istemesi durumunda bankadan alacağı $TL$ tutarı aşağıdakilerden hangisidir?

40,00

44,55

25,60

24,44

33,25

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $40,00$

Cevap

40,00

TL

olan seçenek doğrudur.

Doğru cevap olan

40,00

tutarı, müşterinin döviz satışı yaptığı gerçeğinden hareketle bankanın her iki aşamada da uyguladığı alış (

bid

) kurlarının (

1,25 \times 32,00

) çarpılmasıyla hesaplanmıştır.

Adım Adım Çözüm

Müşterinin satmak istediği para birimi için bankanın alış fiyatını belirlemek

GBP/USD

alış kuru

1,25

USD

olarak belirlenir.

Müşteri

GBP

satarken banka

GBP

satın aldığı için 'Banka Alış' fiyatı geçerlidir.

Elde edilen ara para birimini (USD) ulusal paraya çevirmek için uygun kuru seçmek

USD/TL

alış kuru

32,00

TL

olarak belirlenir.

Müşteri elindeki

USD

'yi satıp

TL

alacağı için banka yine alış (

bid

) fiyatını uygular.

Çapraz kur hesaplamasını tamamlamak

1,25 \times 32,00 = 40,00

TL

GBP

'nin

TL

cinsinden değeri, her iki alış kurunun çarpılmasıyla elde edilir.

Anahtar Kavram

Spot piyasada çapraz kur (

cross

rate

) hesaplanırken, bankanın işlem yönüne göre alış (

bid

) veya satış (

ask

) fiyatlarından hangisini uygulayacağının doğru tespit edilmesi gerekir.

Tahmini Süre:45s

Soru 60Soru →

Bir ekonomide yerli para birimi ( $TL$ ) ile yabancı para birimi ( $USD$ ) arasındaki döviz kuru başlangıçta $1 TL = 0,04 USD$ iken, dönem sonunda $1 TL = 0,05 USD$ olarak gerçekleşmiştir. Buna göre, bu süre zarfında yerli paranın ( $TL$ ) yabancı para ( $USD$ ) karşısındaki değer değişimi aşağıdakilerden hangisidir?

\%25

değer kazanmıştır.

\%25

değer kaybetmiştir.

\%20

değer kazanmıştır.

\%20

değer kaybetmiştir.

\%10

değer kazanmıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\%25$ değer kazanmıştır.

Cevap

Yerli para birimi olan

TL

, yabancı para karşısında

\%25

oranında değer kazanmıştır.

Verilen kur dolaylı kotasyondur (

1 TL = ...

). Başlangıçta

1 TL

ile

0,04 USD

alınabilirken, dönem sonunda

0,05 USD

alınabilmektedir. Bu durum yerli paranın güçlendiğini yani değer kazandığını gösterir. Değer artış oranı ise

(0,05 - 0,04) / 0,04 = 0,25

yani

\%25

olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

Kurdaki mutlak değişimi hesaplayın.

0,05 - 0,04 = 0,01 USD

Değişim oranını bulmak için öncelikle kurdaki fark saptanmalıdır.

Değişim oranını başlangıç kuruna oranlayın.

0,01 / 0,04 = 0,25

Bir varlığın değerindeki yüzde değişim, (Son Değer - İlk Değer) / İlk Değer formülüyle bulunur.

Yüzdeye dönüştürün ve yönü tayin edin.

\%25

değer kazanmıştır.

Dolaylı kotasyonda (

1 TL = ...

) birim yerli paranın satın aldığı yabancı para miktarı arttığı için yerli para değer kazanmış olur.

Anahtar Kavram

Dolaylı Kotasyon ve Değer Değişimi Hesaplama

İpuçları

Soruda verilen kurun dolaylı (indirect) mı yoksa doğrudan (direct) mı olduğunu belirleyin.

Dolaylı kotasyonda

1

birim yerli para karşılığında alınan yabancı para miktarının artması, yerli paranın değerlendiğini gösterir.

Değişim oranını hesaplarken

[(Yeni Değer - Eski Değer) / Eski Değer] \times 100

formülünü uygulayın.

Daha Fazla Pratik

Bu işlemin tersi olarak, yabancı paranın değer kaybı oranını hesaplamayı deneyin.

Alternatif Yöntem

Dilerseniz kurları doğrudan kotasyona çevirerek de çözebilirsiniz: Başlangıçta

1 USD = 1/0,04 = 25 TL

iken dönem sonunda

1 USD = 1/0,05 = 20 TL

olmuştur.

USD

'nin

25

'ten

20

'ye düşmesi yerli paranın değer kazandığını teyit eder.

Tahmini Süre:1m 30s

ÖncekiSayfa 3 / 4Sonraki

Döviz Piyasası ve Kur Sistemleri

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Daha Fazla Pratik

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

İpuçları

Daha Fazla Pratik

Alternatif Yöntem