Finansal Planlama ve Kontrol Alıştırma Soruları — KPSS İşletme

Soru 1Soru →

Gıda sektöründe faaliyet gösteren Toros Tarım Ürünleri A.Ş.'nin 2025 yılı net satışları $4.000.000 \text{ TL}$ olarak gerçekleşmiştir. İşletmenin 2025 yılı bilançosuna göre toplam varlıkları $3.200.000 \text{ TL}$ olup, bunun $2.000.000 \text{ TL}$ 'si satışlarla orantılı olarak artış gösteren dönen varlıklardan, $1.200.000 \text{ TL}$ 'si ise duran varlıklardan oluşmaktadır. İşletme mevcut durumda %80 kapasite ile çalışmaktadır.

İşletmenin kısa vadeli yabancı kaynakları toplamı $800.000 \text{ TL}$ 'dir. Bu tutarın $400.000 \text{ TL}$ 'lik kısmı satıcı kredileri ve ödenecek giderlerden oluşurken, kalan kısmı kısa vadeli banka kredileridir. İşletmenin net kâr marjı %8 ve kâr dağıtım oranı %30'dur.

İşletme yönetimi, 2026 yılında satışların $5.000.000 \text{ TL}$ 'ye ulaşacağını öngörmektedir.

Kâr marjı ve kâr dağıtım politikasının değişmeyeceği varsayımıyla, Satışların Yüzdesi Yöntemi'ne göre işletmenin 2026 yılı Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ) kaç TL'dir?

20.000

120.000

176.000

280.000

420.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $120.000$

Cevap

İşletmenin 2026 yılı için Dış Kaynak İhtiyacı

120.000 \text{ TL}

'dir.

Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ) hesaplanırken öncelikle işletmenin kapasite durumu dikkate alınır. İşletme %80 kapasite ile çalıştığından tam kapasite satış hacmi

4.000.000 / 0,80 = 5.000.000 \text{ TL}

'dir. Gelecek yıl öngörülen satışlar da tam bu seviyede olduğundan duran varlıklarda bir artış gerekmez, sadece dönen varlıklar kendiliğinden artar (

2.000.000 / 4.000.000 = 0,50

). Benzer şekilde pasif kalemlerden sadece satıcı kredileri ve ödenecek giderler satışlarla kendiliğinden artar (

400.000 / 4.000.000 = 0,10

). Banka kredileri otonom (bağımsız) bir karardır. Satış artışı olan

1.000.000 \text{ TL}

üzerinden brüt fon ihtiyacı

500.000 \text{ TL}

, kendiliğinden oluşan fon

100.000 \text{ TL}

'dir. Elde edilecek net kâr

5.000.000 \times 0,08 = 400.000 \text{ TL}

olup, kâr dağıtım oranı %30 olduğundan şirkette bırakılan tutar (otofinansman)

400.000 \times 0,70 = 280.000 \text{ TL}

olur. DKİ =

500.000 - 100.000 - 280.000 = 120.000 \text{ TL}

olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1

Duran varlıkların kapasite kullanımını analiz etme

Tam kapasite satış hacmi =

4.000.000 / 0,80 = 5.000.000 \text{ TL}

Hedeflenen satış hacminin mevcut duran varlık kapasitesini aşıp aşmadığını belirlemek için.

2

Kendiliğinden değişen aktif (

A^*

) ve pasif (

L^*

) oranlarını hesaplama

A^* / S_0 = 2.000.000 / 4.000.000 = 0,50

ve

L^* / S_0 = 400.000 / 4.000.000 = 0,10

Kapasite aşılmadığı için duran varlıklar sabit kalır. Pasif tarafında ise banka kredileri hariç tutularak sadece ticari borçlar/giderler orana dahil edilir.

3

Fon ihtiyacını ve kendiliğinden sağlanan fonları belirleme

Gereken Ek Varlık =

0,50 \times 1.000.000 = 500.000 \text{ TL}

; Ek Pasif =

0,10 \times 1.000.000 = 100.000 \text{ TL}

Satışlardaki

\Delta S = 1.000.000 \text{ TL}

'lik artışın bilançoda yaratacağı varlık ve kaynak değişimlerini bulmak için.

4

İçsel finansman (otofinansman) tutarını hesaplama

Otofinansman =

5.000.000 \times 0,08 \times (1 - 0,30) = 280.000 \text{ TL}

Yeni yılda elde edilecek kârın şirket içinde bırakılan kısmını bulmak için.

5

Dış Kaynak İhtiyacını (DKİ) hesaplama

DKİ =

500.000 - 100.000 - 280.000 = 120.000 \text{ TL}

Gereken toplam fondan, kendiliğinden sağlanan fonları ve iç kaynakları çıkararak dışarıdan bulunması gereken net tutarı belirlemek için.

Anahtar Kavram

Satışların Yüzdesi Yönteminde Kapasite Kullanımı ve Fon İhtiyacının Hesaplanması

Soru 2Soru →

Vadi Polimer Sanayi A.Ş., $2026$ yılı üçüncü çeyreğine ilişkin nakit bütçesi hazırlıklarını yürütmektedir. İşletmenin satış tahminleri ve bütçe verileri aşağıda verilmiştir:

- Temmuz ayı gerçekleşen satışlar: $800.000 \text{ TL}$
- Ağustos ayı gerçekleşen satışlar: $1.000.000 \text{ TL}$
- Eylül ayı beklenen satışlar: $1.200.000 \text{ TL}$

İşletmenin tahsilat politikasına göre; satışların $\%20$ 'si satışın yapıldığı ay peşin olarak, $\%50$ 'si bir ay sonra, kalan $\%30$ 'u ise iki ay sonra tahsil edilmektedir.

Eylül ayına ilişkin planlanan nakit çıkışları ve diğer veriler şu şekildedir:
- Hammadde alımları ve nakit faaliyet giderleri ödemeleri: $850.000 \text{ TL}$
- Amortisman gideri: $120.000 \text{ TL}$
- Kurumlar vergisi ödemesi: $150.000 \text{ TL}$
- Eylül ayı başı nakit mevcudu: $80.000 \text{ TL}$
- İşletme politikası gereği korunması gereken minimum nakit bakiyesi: $150.000 \text{ TL}$

Buna göre, işletmenin Eylül ayı sonu itibarıyla nakit durumu (finansman ihtiyacı veya atıl nakit fazlası) aşağıdakilerden hangisidir?

90.000 \text{ TL}

finansman ihtiyacı vardır.

210.000 \text{ TL}

finansman ihtiyacı vardır.

170.000 \text{ TL}

finansman ihtiyacı vardır.

130.000 \text{ TL}

atıl nakit fazlası vardır.

60.000 \text{ TL}

atıl nakit fazlası vardır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $90.000 \text{ TL}$ finansman ihtiyacı vardır.

Cevap

İşletmenin Eylül ayında hedeflenen nakit bakiyesini sağlayabilmesi için

90.000 \text{ TL}

finansman ihtiyacı vardır.

İşletmenin Eylül ayındaki nakit girişleri geçmiş ayların vadeli satış tahsilatlarıyla birlikte toplam

980.000 \text{ TL}

'dir. Amortisman hariç tutulduğunda nakit çıkışları

1.000.000 \text{ TL}

olur. Dönem başındaki

80.000 \text{ TL}

ile birlikte işletmenin finansman öncesi nakdi

60.000 \text{ TL}

kalmaktadır. Hedeflenen

150.000 \text{ TL}

bakiyeye ulaşmak için işletmenin

90.000 \text{ TL}

finansman ihtiyacı doğar.

Adım Adım Çözüm

1

Eylül ayındaki nakit girişlerini (tahsilatları) hesapla.

Eylül Tahsilatları = (Eylül satışlarının %20'si) + (Ağustos satışlarının %50'si) + (Temmuz satışlarının %30'u) =

(1.200.000 \times 0,20) + (1.000.000 \times 0,50) + (800.000 \times 0,30) = 240.000 + 500.000 + 240.000 = 980.000 \text{ TL}

Nakit bütçesinde tahakkuk eden satışlar değil, satışların tahsilat politikasına göre fiili nakde dönüşme zamanları ve tutarları dikkate alınır.

2

Eylül ayındaki nakit çıkışlarını belirle.

Nakit Çıkışları = Hammadde/Faaliyet Giderleri (

850.000

) + Kurumlar Vergisi (

150.000

) =

1.000.000 \text{ TL}

Amortismanlar nakit çıkışı gerektirmeyen (gayrinakdi) giderler olduğundan nakit bütçesine dahil edilmez.

3

Eylül sonu finansman öncesi nakit bakiyesini hesapla.

Dönem Sonu Nakit (Finansman Öncesi) = Dönem Başı Nakit + Nakit Girişleri - Nakit Çıkışları =

80.000 + 980.000 - 1.000.000 = 60.000 \text{ TL}

Bir dönemin nakit fazlası veya açığını bulmak için önceki aydan devreden bakiye net nakit akışına eklenmelidir.

4

Minimum nakit bakiyesi şartını uygulayarak finansman ihtiyacını/fazlasını bul.

Finansman İhtiyacı = Hedeflenen Minimum Nakit - Finansman Öncesi Dönem Sonu Nakit =

150.000 - 60.000 = 90.000 \text{ TL}

İşletme kasasında en az

150.000 \text{ TL}

bulundurmak zorundadır, eldeki

60.000 \text{ TL}

bu hedefin altında kaldığı için aradaki fark kadar kısa vadeli dış finansman sağlanmalıdır.

Anahtar Kavram

Nakit Bütçesi ve Finansman İhtiyacının Hesaplanması

Soru 3Soru →

Bir imalat işletmesinin tek tip ürün üretimiyle ilgili maliyet, fiyatlama ve hedef verileri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Veri Kalemi	Tutar (TL)
Birim Satış Fiyatı	$3.000$
Birim Değişken Maliyet	$1.800$
Toplam Sabit Maliyetler	$3.600.000$
Hedeflenen Net Kâr	$2.400.000$

Buna göre, işletmenin hedeflenen bu kâr düzeyine ulaşabilmesi için gerçekleştirmesi gereken satış tutarı kaç TL olmalıdır?

5.000.000

6.000.000

15.000.000

9.000.000

10.000.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $15.000.000$

Cevap

İşletmenin hedeflenen kâra ulaşması için gereken satış tutarı

15.000.000

TL olmalıdır.

Hedeflenen kâr seviyesindeki satış tutarı, (Toplam Sabit Maliyetler + Hedeflenen Kâr) / Katkı Payı Oranı formülüyle bulunur. Birim katkı payı

3.000 - 1.800 = 1.200

TL'dir. Katkı payı oranı ise

1.200 / 3.000 = 0,40

olarak hesaplanır. Toplam ulaşılması gereken katkı payı (

3.600.000 + 2.400.000 = 6.000.000

TL) bu orana bölündüğünde (

6.000.000 / 0,40

) gereken satış tutarı

15.000.000

TL olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Birim katkı payının hesaplanması

3.000 - 1.800 = 1.200

TL

Her bir birim satışın sabit maliyetleri ve kârı karşılamaya yapacağı katkıyı belirlemek.

2

Katkı payı oranının hesaplanması

1.200 / 3.000 = 0,40

Satışların yüzde kaçının doğrudan katkı payına (sabit maliyetleri ve kârı karşılamaya) dönüştüğünü bulmak.

3

Hedef kâr için gerekli satış tutarının bulunması

(3.600.000 + 2.400.000) / 0,40 = 6.000.000 / 0,40 = 15.000.000

TL

Ulaşılması gereken toplam katkı payı tutarını (Sabit Maliyetler + Hedef Kâr), katkı payı oranına bölerek toplam gerekli ciroya ulaşmak.

Anahtar Kavram

Hedeflenen Kâr Düzeyinde Satış Tutarı Hesaplaması

Soru 4Soru →

Hızlı kargo hizmeti sunan bir lojistik işletmesinin tek tip standart paket teslimatı için belirlediği birim hizmet bedeli $150$ TL'dir. İşletmenin bir paket teslimatı için katlandığı değişken maliyet $90$ TL olup, aylık toplam sabit maliyetleri $420.000$ TL olarak öngörülmektedir.

İşletme yönetiminin aylık $180.000$ TL faaliyet kârı elde etme hedefi bulunmaktadır.

Buna göre, işletmenin bu kâr hedefine ulaşabilmesi için gerçekleştirmesi gereken aylık minimum satış tutarı (ciro) kaç TL olmalıdır?

450.000

900.000

1.000.000

1.500.000

1.050.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1.500.000$

Cevap

Doğru cevap

1.500.000

TL olmalıdır.

İşletmenin hedeflediği kâra ulaşabilmesi için, hedeflenen kâr tutarı ile toplam sabit maliyetlerin toplamının birim katkı payı oranına bölünmesi (veya hedeflenen satış miktarının bulunup birim fiyat ile çarpılması) gerekir. Toplam katkı payı ihtiyacı

420.000 + 180.000 = 600.000

TL'dir. Birim katkı payı

150 - 90 = 60

TL ve katkı payı oranı

\%40

'tır. Satış Tutarı =

600.000 / 0,40 = 1.500.000

TL sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Birim katkı payının ve katkı payı oranının hesaplanması.

Birim Katkı Payı =

150 - 90 = 60

TL. Katkı Payı Oranı =

60 / 150 = 0,40

.

Başabaş ve hedef kâr hesaplamalarında satışların ne kadarının sabit maliyetleri ve kârı karşıladığını bulmak için katkı payı oranına ihtiyaç vardır.

2

Hedeflenen kâra ulaşmak için gerekli toplam katkı payı ihtiyacının bulunması.

Toplam İhtiyaç = Sabit Maliyetler + Hedef Kâr =

420.000 + 180.000 = 600.000

TL.

İşletmenin hem tüm sabit maliyetlerini çıkarması hem de istenen kârı elde etmesi için yaratması gereken toplam marj budur.

3

Hedeflenen cironun (satış tutarının) hesaplanması.

Satış Tutarı = Toplam İhtiyaç / Katkı Payı Oranı =

600.000 / 0,40 = 1.500.000

TL.

İstenilen finansal büyüklüğe ulaşılması için gerekli olan toplam ciro formülü uygulanmıştır. (Alternatif olarak

600.000 / 60 = 10.000

adet miktar bulunup

150

TL ile çarpılabilir).

Anahtar Kavram

Hedef Kâr Analizi ve Satış Tutarı Hesaplaması

Soru 5Soru →

Bir işletmenin geçmiş verileri kullanılarak yapılan basit doğrusal regresyon analizi sonucunda, satış hacmi ( $X$ ) ile stok seviyesi ( $Y$ ) arasındaki ilişkiyi gösteren denklem aşağıdaki gibi elde edilmiştir:

Y = 150.000 + 0,20X

İşletmenin mevcut yıldaki net satışları 2.000.000 TL'dir. İşletme yönetimi, gelecek yıl için net satışlarda %25 oranında bir artış hedeflemektedir.

Buna göre, regresyon yöntemi kullanıldığında işletmenin gelecek yıl için proforma (tahmini) stok seviyesi kaç TL olarak hesaplanır?

350.000

500.000

550.000

650.000

687.500

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 650.000

Cevap

İşletmenin gelecek yıl için tahmin edilen stok seviyesi 650.000 TL olmalıdır.

Proforma stok seviyesinin doğrusal regresyon yöntemi ile tahmini iki temel aşamadan oluşur. İlk olarak gelecek yılın bağımsız değişkeni olan satış tutarı (2.000.000 x %25 artış = 2.500.000 TL) hesaplanır. İkinci aşamada elde edilen bu satış hacmi değeri tahmin denkleminde yerine konulur: Y = 150.000 + (0,20 x 2.500.000). İşlem sonucunda satışlara bağlı değişken tutar olan 500.000 TL ile sabit tutar olan 150.000 TL toplanarak 650.000 TL sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1

Gelecek yıl için hedeflenen net satış hacminin (

X

) hesaplanması.

2.000.000 + (2.000.000 x 0,25) = 2.500.000 TL

Regresyon denkleminde kullanılacak bağımsız değişkenin (X) gelecek yılki tahmini değerine ihtiyaç vardır.

2

Bulunan tahmini satış tutarının, verilen doğrusal regresyon denkleminde (

Y = a + bX

) yerine konması.

Y = 150.000 + (0,20 x 2.500.000)

Geçmiş verilere dayalı modelin öngördüğü toplam stok seviyesini bulmak için matematiksel eşitlik kullanılır.

3

Satışlara bağlı değişken stok miktarının hesaplanması.

0,20 x 2.500.000 = 500.000 TL

Stokların satış hacmiyle orantılı olarak artan kısmının büyüklüğünü belirlemek gerekir.

4

Sabit stok tutarı ile değişken stok tutarının toplanarak proforma stok seviyesinin bulunması.

150.000 + 500.000 = 650.000 TL

İşletmenin satışlardan bağımsız bulundurması gereken asgari stok seviyesi ile satışlara bağlı stok seviyesi toplamı toplam ihtiyacı verir.

Anahtar Kavram

Diğer Proforma Tablo Yöntemleri (Regresyon)

Soru 6Soru →

Bir işletme proforma bilançosunu hazırlarken, dönen varlık kalemlerinden stoklar ile net satışlar arasındaki ilişkiyi basit doğrusal regresyon analizi ile $Y = 150.000 + 0,15X$ ( $Y$ : Stoklar, $X$ : Net Satışlar) şeklinde modellemiştir. İşletmenin gelecek yıl için öngördüğü net satış tutarı $4.000.000$ TL'dir.

İşletmenin finansal analisti, proforma stok tutarını tahmin etmek için regresyon modeli yerine geleneksel satışların yüzdesi yöntemini kullansaydı ve stokların satışlara oranını %15 olarak kabul etseydi, iki yöntemin ürettiği sonuçlar farklılık gösterecekti.

Buna göre, satışların yüzdesi yöntemine göre hesaplanacak proforma stok tutarı ile regresyon modeline göre hesaplanan stok tutarı arasındaki fark için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Satışların yüzdesi yöntemine göre hesaplanan tutar, regresyon modeline göre 150.000 TL daha düşük olur

İki yöntem arasında fark oluşmaz, her ikisinde de proforma stok tutarı 600.000 TL olarak hesaplanır

Satışların yüzdesi yöntemine göre hesaplanan tutar, regresyon modeline göre 150.000 TL daha yüksek olur

Satışların yüzdesi yöntemine göre hesaplanan tutar, regresyon modeline göre 600.000 TL daha düşük olur

Satışların yüzdesi yöntemine göre hesaplanan tutar, regresyon modeline göre 750.000 TL daha yüksek olur

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Satışların yüzdesi yöntemine göre hesaplanan tutar, regresyon modeline göre 150.000 TL daha düşük olur

Cevap

Satışların yüzdesi yöntemine göre hesaplanan tutar, regresyon modeline göre 150.000 TL daha düşük olur

Doğru seçenekte belirtildiği gibi, regresyon yöntemi

Y = a + bX

formülüyle işletmenin satışlardan bağımsız olarak elinde tuttuğu asgari (sabit) stok miktarını (

a

) da hesaba katar. Satışların yüzdesi yöntemi ise doğrudan

Y = bX

mantığıyla çalıştığından

a

(150.000 TL) tutarındaki sabit stoğu dikkate almaz ve doğal olarak bu tutar kadar eksik sonuç verir.

Adım Adım Çözüm

1

Regresyon modeline göre proforma stok tutarını hesapla.

Y = 150.000 + 0,15 \times 4.000.000 = 750.000

TL

Regresyon denkleminde

X

yerine beklenen net satış tutarı konularak stokların sabit (150.000) ve değişken (600.000) bileşenleri toplamı bulunur.

2

Satışların yüzdesi yöntemine göre proforma stok tutarını hesapla.

4.000.000 \times 0,15 = 600.000

TL

Satışların yüzdesi yönteminde stokların satışlarla tamamen orantılı değiştiği (sabit bir baz stok olmadığı) varsayılır.

3

İki yöntem arasındaki farkı belirle.

600.000 - 750.000 = -150.000

TL

Satışların yüzdesi yöntemi, regresyon denklemindeki 150.000 TL'lik sabit stok kısmını formüle dahil etmediği için bu tutar kadar eksik sonuç üretir.

Anahtar Kavram

Regresyon analizi ile satışların yüzdesi yöntemi arasındaki temel fark

Soru 7Soru →

Delta Kimya A.Ş., ürettiği özel bir endüstriyel çözücü için finansal planlama yapmaktadır. İşletmenin söz konusu ürününe ilişkin öngörülen maliyet ve gelir verileri aşağıda verilmiştir:

- Birim satış fiyatı: $120$ TL
- Birim değişken maliyet: $70$ TL
- Toplam sabit maliyetler: $2.400.000$ TL

İşletmenin katlandığı toplam sabit maliyetler içerisinde $600.000$ TL tutarında nakit çıkışı gerektirmeyen amortisman gideri bulunmaktadır.

Buna göre, Delta Kimya A.Ş.'nin nakit başabaş noktası üretim ve satış miktarı kaç birimdir?

15.000

20.000

36.000

48.000

60.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 36.000

Cevap

İşletmenin nakit başabaş noktası 36.000 birimdir.

Nakit başabaş noktası, işletmenin nakit çıkışı gerektiren faaliyet giderlerini tam olarak karşıladığı üretim ve satış düzeyidir. Bu noktayı bulmak için standart başabaş formülündeki toplam sabit maliyetlerden amortisman gibi nakit çıkışı gerektirmeyen giderler düşülür. İşletmenin nakit sabit maliyeti

2.400.000 - 600.000 = 1.800.000

TL'dir. Birim katkı payı ise birim satış fiyatından birim değişken maliyetin çıkarılmasıyla (

120 - 70 = 50

TL) bulunur. Nakit sabit maliyetler birim katkı payına bölündüğünde (

1.800.000 / 50

) sonuç 36.000 birim olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1

Nakit çıkışı gerektiren sabit maliyetleri hesaplayın.

2.400.000 - 600.000 = 1.800.000

TL

Nakit başabaş noktasında, amortisman gibi kasadan nakit çıkışı yaratmayan giderler toplam sabit maliyetlerden düşülmelidir.

2

Birim katkı payını hesaplayın.

120 - 70 = 50

TL

Her bir birim satışın sabit maliyetleri karşılamaya ne kadar katkı sağladığını bulmak için birim satış fiyatından birim değişken maliyet çıkarılır.

3

Nakit başabaş noktasını (miktar olarak) bulun.

1.800.000 / 50 = 36.000

birim

Nakit çıkışı gerektiren toplam sabit maliyetler, birim katkı payına bölünerek hedeflenen nakit başabaş noktası elde edilir.

Anahtar Kavram

Nakit Başabaş Noktası Analizi

Soru 8Soru →

Kurumsal eğitim ve danışmanlık hizmetleri sunan bir işletmenin maliyet ve gelir yapısına ilişkin verileri aşağıdadır:

* Birim eğitim günü satış fiyatı: $5.000$ TL
* Birim eğitim günü değişken maliyeti: $3.000$ TL
* Yıllık toplam sabit maliyetler: $1.000.000$ TL

İşletme, gelecek faaliyet dönemi için vergi öncesi $600.000$ TL kâr elde etmeyi hedeflemektedir.

Buna göre, işletmenin hedeflenen kâra ulaşması için gerçekleştirmesi gereken eğitim günü sayısı ve başabaş (kâr geçiş) noktasındaki satış tutarı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

500

gün ve

2.500.000

TL

500

gün ve

4.000.000

TL

800

gün ve

2.500.000

TL

320

gün ve

1.000.000

TL

800

gün ve

4.000.000

TL

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $800$ gün ve $2.500.000$ TL

Cevap

İşletmenin hedeflenen kâra ulaşması için gereken miktar 800 gün, başabaş noktasındaki satış tutarı ise 2.500.000 TL'dir.

Sorunun çözümünde ilk olarak birim katkı payı (

5.000 - 3.000 = 2.000

TL) bulunur. Birinci kısımda istenen hedef kâr miktarı, toplam sabit maliyetlere hedef kârın eklenip birim katkı payına bölünmesiyle elde edilir:

\frac{1.000.000 + 600.000}{2.000} = 800

gün. İkinci kısımda ise başabaş noktasındaki satış tutarı istenmektedir. Başabaş noktası miktarı

\frac{1.000.000}{2.000} = 500

gün olarak bulunur ve bu miktar satış fiyatı ile çarpılarak başabaş tutarına ulaşılır:

500 \times 5.000 = 2.500.000

TL. Sonuç olarak sırasıyla

800

gün ve

2.500.000

TL değerleri doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1

Birim katkı payı hesaplanır.

Birim Katkı Payı =

5.000 - 3.000 = 2.000

TL

Başabaş ve hedef kâr formüllerinde paydada kullanılacak net getiriyi bulmak için.

2

Hedeflenen kâra ulaşmak için gereken satış miktarı hesaplanır.

Hedeflenen Miktar =

\frac{1.000.000 + 600.000}{2.000} = 800

gün

Hedeflenen kâr tutarının sabit maliyetlere eklenerek birim katkı payına bölünmesi gerekir.

3

Başabaş (kâr geçiş) noktasındaki satış tutarı hesaplanır.

Başabaş Tutarı =

\frac{1.000.000}{2.000} \times 5.000 = 500 \times 5.000 = 2.500.000

TL

Sadece sabit maliyetlerin karşılandığı (kârın sıfır olduğu) miktarın birim satış fiyatı ile çarpılması gerekir.

Anahtar Kavram

Başabaş noktası ve hedef kâr analizinde katkı payı yaklaşımı

Soru 9Soru →

Bir üretim işletmesinin belirli bir faaliyet dönemine ait verileri aşağıda verilmiştir:

- Fiili Satış Tutarı: $1.000.000 \text{ TL}$
- Toplam Değişken Maliyetler: $600.000 \text{ TL}$
- Toplam Sabit Maliyetler: $300.000 \text{ TL}$

Buna göre, işletmenin güvenlik oranı (güvenlik marjı oranı) yüzde kaçtır?

%25

%33,33

%40

%50

%75

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %25

Cevap

İşletmenin güvenlik oranı %25'tir.

İşletmenin başabaş noktası, toplam sabit maliyetlerin (300.000 TL) katkı payı oranına (%40) bölünmesiyle 750.000 TL olarak bulunur. Güvenlik marjı, fiili satışların (1.000.000 TL) başabaş satışlarından (750.000 TL) ne kadar fazla olduğunu gösterir (250.000 TL). Güvenlik oranı ise, bu marjın fiili satışlara oranıdır (250.000 / 1.000.000) ve %25 sonucunu verir.

Adım Adım Çözüm

1

Katkı payı ve katkı payı oranını hesaplamak.

\text{Katkı Payı} = 1.000.000 - 600.000 = 400.000 \text{ TL}

\text{Katkı Payı Oranı} = \frac{400.000}{1.000.000} = 0,40 \text{ (\%40)}

Başabaş noktasını bulabilmek için işletmenin yaratacağı katkı payı oranına ihtiyaç vardır.

2

Başabaş noktası (kâra geçiş) satış tutarını hesaplamak.

\text{BBN (Tutar)} = \frac{\text{Toplam Sabit Maliyetler}}{\text{Katkı Payı Oranı}} = \frac{300.000}{0,40} = 750.000 \text{ TL}

Güvenlik marjını hesaplayabilmek için işletmenin zarar etmemesi için gereken minimum satış tutarının (BBN) bilinmesi zorunludur.

3

Güvenlik marjını ve güvenlik oranını hesaplamak.

\text{Güvenlik Marjı} = \text{Fiili Satışlar} - \text{BBN Satışları} = 1.000.000 - 750.000 = 250.000 \text{ TL}

\text{Güvenlik Oranı} = \frac{\text{Güvenlik Marjı}}{\text{Fiili Satışlar}} = \frac{250.000}{1.000.000} = 0,25 \text{ (\%25)}

Güvenlik oranı, satışlarda yüzde kaçlık bir düşüş yaşanırsa işletmenin başabaş noktasına gerileyeceğini (zarara girmeyeceğini) gösterir.

Anahtar Kavram

Güvenlik Marjı ve Güvenlik Oranı Hesaplamaları

Soru 10Soru →

Gama Teknoloji A.Ş.'nin 2025 yılı finansal tablolarından alınan bazı veriler aşağıda verilmiştir:

Finansal Kalem	Tutar (TL)
Net Satışlar	$2.500.000$
Değişken Maliyetler	$1.500.000$
Sabit Faaliyet Giderleri	$500.000$
Faiz Giderleri	$200.000$

Şirket yönetimi makroekonomik beklentiler doğrultusunda, 2026 yılında satış gelirlerinde $\%20$ oranında bir büyüme hedeflemektedir.

Buna göre, işletmenin faaliyet kaldıracı derecesi (DOL) ve hedeflenen satış büyümesinin Faiz ve Vergi Öncesi Kâr (FVÖK) kaleminde meydana getireceği artış oranı sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

2,00

;

\%40

1,67

;

\%33,3

3,33

;

\%66,7

4,00

;

\%80

5,00

;

\%100

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2,00$ ; $\%40$

Cevap

İşletmenin faaliyet kaldıracı derecesi (DOL)

2,00

ve beklenen satış artışının FVÖK üzerindeki yüzdesel etkisi

\%40

'tır.

Faaliyet kaldıracı derecesi (DOL), Katkı Payı'nın FVÖK'e oranlanmasıyla hesaplanır. İşletmenin Katkı Payı (

2.500.000 - 1.500.000

)

1.000.000

TL'dir. FVÖK ise (

1.000.000 - 500.000

)

500.000

TL olarak bulunur. Bu değerler oranlandığında DOL

= 1.000.000 / 500.000 = 2,00

çıkar. DOL katsayısının yorumu, satışlardaki değişimin FVÖK üzerindeki çarpan etkisidir. Satışlarda öngörülen

\%20

'lik artış, FVÖK üzerinde

2,00 \times \%20 = \%40

'lık bir artış yaratacaktır.

Adım Adım Çözüm

1

Katkı Payının (Contribution Margin) hesaplanması

2.500.000 - 1.500.000 = 1.000.000

TL

Faaliyet kaldıracını bulmak için öncelikle net satışlardan değişken maliyetlerin çıkarılarak katkı payının elde edilmesi gerekir.

2

Faiz ve Vergi Öncesi Kârın (FVÖK) hesaplanması

1.000.000 - 500.000 = 500.000

TL

Katkı payından sabit faaliyet giderleri çıkarılarak işletmenin asıl faaliyetlerinden elde ettiği kâr (FVÖK) bulunur.

3

Faaliyet Kaldıracı Derecesinin (DOL) hesaplanması

1.000.000 / 500.000 = 2,00

Faaliyet kaldıracı, katkı payının FVÖK'e bölünmesiyle elde edilir ve şirketin sabit maliyet yükünü gösterir.

4

FVÖK üzerindeki yüzdesel değişimin bulunması

2,00 \times \%20 = \%40

DOL, satışlardaki

\%1

'lik değişimin FVÖK'te ne kadarlık değişime yol açacağını ifade eder. Satışlar

\%20

artarsa, FVÖK

2,00 \times \%20

oranında artar.

Anahtar Kavram

Faaliyet Kaldıracı (DOL) ve FVÖK Hassasiyeti

Soru 11Soru →

Bir şirketin finansal planlama uzmanı, gelecek faaliyet dönemi için hazırlanacak proforma bilançoda "nakit ve nakit benzerleri" kalemini tahmin etmek istemektedir. Geçmiş dönem verileri üzerinden yapılan basit doğrusal regresyon analizi sonucunda, şirketin nakit gereksinimi ( $Y$ ) ile net satış gelirleri ( $X$ ) arasında aşağıdaki matematiksel model elde edilmiştir:

Y = 25.000 + 0,05X

Şirketin içinde bulunulan yıldaki net satış gelirleri $1.000.000$ TL olarak gerçekleşmiş ve dönem sonu nakit mevcudu modelle tam uyumlu şekilde $75.000$ TL olmuştur. Yönetim, gelecek yıl net satışların $1.500.000$ TL seviyesine ulaşmasını hedeflemektedir.

Buna göre planlama uzmanı, regresyon modeli kullanmak yerine cari yıldaki nakit/satış oranını temel alan "satışların yüzdesi yöntemini" uygularsa, öngörülen nakit düzeyi regresyon modelinin sonucuna kıyasla nasıl bir sapma gösterir?

Regresyon sonucuna göre

12.500

TL daha yüksek bir tahmin elde edilir.

Regresyon sonucuna göre

12.500

TL daha düşük bir tahmin elde edilir.

Her iki yöntem de aynı tahmini (

100.000

TL) üreteceğinden sapma yaşanmaz.

Regresyon sonucuna göre

25.000

TL daha yüksek bir tahmin elde edilir.

Regresyon sonucuna göre

25.000

TL daha düşük bir tahmin elde edilir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Regresyon sonucuna göre $12.500$ TL daha yüksek bir tahmin elde edilir.

Cevap

Satışların yüzdesi yöntemi ile elde edilen tahmin, regresyon modelinin sonucundan 12.500 TL daha yüksek olacaktır.

Satışların yüzdesi yöntemi, tüm maliyet ve bilanço kalemlerini tamamen değişken kabul eder. Bu soruda regresyon yöntemine göre 100.000 TL nakit ihtiyacı öngörülürken, cari yıla ait %7,5 oranı ile yapılan satışların yüzdesi hesaplamasında 112.500 TL nakit öngörülmektedir. Aradaki sapma tam olarak 12.500 TL'lik bir fazlalıktır.

Adım Adım Çözüm

1

Regresyon modeline göre gelecek yılın nakit tahminini hesapla.

Y = 25.000 + 0,05 \times 1.500.000 = 100.000

TL.

Model, işletmenin satışlardan bağımsız 25.000 TL nakit tutması gerektiğini ve satışlardaki her 1 TL'lik artışın 0,05 TL ek nakit gerektirdiğini gösterir.

2

Satışların yüzdesi yöntemi için cari yıla ait temel orantı katsayısını bul.

Nakit / Satışlar =

75.000 / 1.000.000 = 0,075

(yani

\%7,5

).

Satışların yüzdesi yöntemi, cari yıldaki ilişkinin gelecekte de aynı doğrusal oranda (orijinden geçecek şekilde) devam edeceğini varsayar.

3

Satışların yüzdesi yöntemi ile gelecek yılın nakit ihtiyacını tahmin et.

Y = 0,075 \times 1.500.000 = 112.500

TL.

Bulunan

\%7,5

'lik oran hedeflenen satış hacmiyle çarpılarak proforma değere ulaşılır.

4

İki tahmin yönteminin ürettiği sonuçlar arasındaki farkı belirle.

112.500 - 100.000 = +12.500

TL.

Satışların yüzdesi yöntemi, nakit ihtiyacının içindeki 25.000 TL'lik sabit kısmı da değişkenmiş gibi satışlarla orantılı artırdığı için tahmini 12.500 TL daha yüksek bulmuştur.

Anahtar Kavram

Regresyon ile Satışların Yüzdesi Yöntemlerinin Karşılaştırmalı Analizi

Soru 12Soru →

Merih Endüstriyel Ürünler A.Ş.'nin bir faaliyet dönemine ilişkin temel finansal verileri şöyledir:

- Net Satışlar: $3.000.000$ TL
- Değişken Maliyetler: $1.800.000$ TL
- Sabit Faaliyet Giderleri: $800.000$ TL
- Faiz Giderleri: $300.000$ TL

İşletme yönetimi, bir sonraki faaliyet döneminde pazar koşullarındaki iyileşmeye bağlı olarak satış hacminde $\%15$ 'lik bir artış öngörmektedir.

Buna göre, işletmenin Faaliyet Kaldıraç Derecesi (DOL) ve söz konusu satış artışının Faiz ve Vergi Öncesi Kâr (FVÖK) üzerinde yaratacağı beklenen oransal artış sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

DOL =

3,00

; FVÖK Artışı =

\%45

DOL =

4,00

; FVÖK Artışı =

\%60

DOL =

12,00

; FVÖK Artışı =

\%180

DOL =

5,50

; FVÖK Artışı =

\%82,5

DOL =

3,00

; FVÖK Artışı =

\%5

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: DOL = $3,00$ ; FVÖK Artışı = $\%45$

Cevap

İşletmenin faaliyet kaldıraç derecesi 3,00 ve FVÖK'teki beklenen artış %45 olmalıdır.

Faaliyet Kaldıraç Derecesi (DOL), işletmenin satışlarındaki değişimin faaliyet kârı (FVÖK) üzerindeki etkisini gösterir ve 'Katkı Payı / FVÖK' formülüyle hesaplanır. Katkı payı

1.200.000

TL ve FVÖK

400.000

TL olarak bulunduğunda DOL

3,00

çıkar. Bu değer, satışlardaki

\%15

'lik artışın FVÖK'ü

\%45

(

3,00 \times \%15

) oranında artıracağı anlamına gelmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Katkı Payı (Contribution Margin) tutarının hesaplanması

Katkı Payı = Net Satışlar - Değişken Maliyetler =

3.000.000 - 1.800.000 = 1.200.000

TL

Faaliyet kaldıracını bulmak için, işletmenin değişken maliyetleri karşıladıktan sonra kalan kâr marjı tutarına ihtiyaç vardır.

2

Faiz ve Vergi Öncesi Kâr (FVÖK) tutarının hesaplanması

FVÖK = Katkı Payı - Sabit Faaliyet Giderleri =

1.200.000 - 800.000 = 400.000

TL

Faaliyet kaldıracı oranının paydasında kullanılacak olan operasyonel kârı (FVÖK) elde etmek için.

3

Faaliyet Kaldıraç Derecesinin (DOL) hesaplanması

DOL = Katkı Payı / FVÖK =

1.200.000 / 400.000 = 3,00

Satışlardaki belirli bir değişimin operasyonel kâr (FVÖK) üzerindeki çarpan etkisini (kaldıraç) ölçmek için standart formül uygulanır.

4

FVÖK'teki beklenen oransal artışın bulunması

FVÖK'teki Artış = DOL x Satışlardaki Oransal Artış =

3,00 \times \%15 = \%45

Faaliyet kaldıracı derecesi, satışlardaki

\%1

'lik bir değişimin FVÖK'te kaç yüzdelik bir değişime yol açacağını ifade eder.

Anahtar Kavram

Faaliyet Kaldıracı (DOL)

Soru 13Soru →

Kuzey İletişim A.Ş.'nin belirli bir faaliyet dönemine ilişkin temel finansal ve operasyonel verileri aşağıda verilmiştir:

- Satış Miktarı: $10.000$ birim
- Birim Satış Fiyatı: $50$ TL
- Birim Değişken Maliyet: $20$ TL
- Toplam Sabit İşletme Maliyetleri: $150.000$ TL
- Faiz Giderleri: $50.000$ TL

Bu verilere göre, Kuzey İletişim A.Ş.'nin mevcut satış seviyesindeki Faaliyet Kaldıraç Derecesi (DOL) aşağıdakilerden hangisidir?

1,50

2,00

2,33

3,00

0,50

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2,00

Cevap

İşletmenin faaliyet kaldıraç derecesi 2,00'dir.

Faaliyet Kaldıraç Derecesi (DOL), bir işletmenin sabit işletme maliyetlerini kullanma derecesini gösterir ve temel olarak Toplam Katkı Payı tutarının Faiz ve Vergi Öncesi Kâr (FVÖK) tutarına bölünmesiyle hesaplanır. Sorudaki verilere göre Katkı Payı

500.000 - 200.000 = 300.000

TL ve FVÖK tutarı

300.000 - 150.000 = 150.000

TL'dir. Bu iki değer birbirine oranlandığında (

300.000 / 150.000

) sonuç 2,00 olarak bulunur. Faiz giderleri faaliyet dışı finansal bir maliyet olduğundan DOL hesaplamasında dikkate alınmamalıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Toplam Satış Hasılatını ve Toplam Değişken Maliyetleri hesaplamak

Satışlar =

10.000 \times 50 = 500.000

TL. Değişken Maliyetler =

10.000 \times 20 = 200.000

TL.

Katkı payına ulaşabilmek için toplam gelir ve toplam değişken giderin bilinmesi gerekir.

2

Katkı Payını (Toplam) bulmak

Katkı Payı = Satışlar - Toplam Değişken Maliyetler =

500.000 - 200.000 = 300.000

TL.

Faaliyet kaldıracı formülünün pay (üst) kısmı toplam katkı payından oluşur.

3

Faiz ve Vergi Öncesi Kâr (FVÖK) tutarını hesaplamak

FVÖK = Katkı Payı - Sabit İşletme Maliyetleri =

300.000 - 150.000 = 150.000

TL.

Faaliyet kaldıracı formülünün payda (alt) kısmı faaliyet kârı olan FVÖK değeridir. Faiz giderleri finansmanla ilgili olduğundan bu aşamada dikkate alınmaz.

4

Faaliyet Kaldıraç Derecesi (DOL) formülünü uygulamak

DOL = Katkı Payı / FVÖK =

300.000 / 150.000 = 2,00

.

Mevcut satış seviyesinde satışlardaki %1'lik değişimin faaliyet kârında yaratacağı oransal değişimi ölçmek için bu oran kullanılır.

Anahtar Kavram

Faaliyet Kaldıraç Derecesi (Degree of Operating Leverage - DOL)

Soru 14Soru →

Kuzey A.Ş.'nin mevcut yıldaki ( $S_0$ ) net satışları $20.000.000 \text{ TL}$ 'dir. Şirketin bilançosunda satışlara tam duyarlı olan (kapasite kullanım oranı %100) dönen ve duran varlıkların toplamı $16.000.000 \text{ TL}$ , satışlarla birlikte kendiliğinden oluşan kısa vadeli yabancı kaynaklar ise $4.000.000 \text{ TL}$ 'dir.

Gelecek yıl için net satışların %25 artarak $25.000.000 \text{ TL}$ 'ye ( $S_1$ ) ulaşması öngörülmektedir. İşletmenin net kâr marjı %10 olup, elde edilecek kârın %40'ının nakit temettü olarak dağıtılmasına karar verilmiştir.

Buna göre, satışların yüzdesi yöntemi kullanılarak Kuzey A.Ş.'nin planlanan yıl için Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ) kaç TL olarak hesaplanır?

500.000

1.500.000

1.800.000

2.000.000

2.500.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1.500.000$

Cevap

Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ)

1.500.000 \text{ TL}

olarak hesaplanır.

Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ) temel olarak üç bileşenden oluşur. Birincisi, artan satışları desteklemek için gereken ek varlık yatırımıdır (

16.000.000 \times 0,25 = 4.000.000 \text{ TL}

). İkincisi, satışlar arttığında ticari borçlar gibi kalemlerde kendiliğinden oluşan artıştır (

4.000.000 \times 0,25 = 1.000.000 \text{ TL}

). Üçüncüsü ise faaliyetler sonucunda elde edilecek kârın işletmede bırakılan kısmıdır. Gelecek yıl

25.000.000 \text{ TL}

satış üzerinden %10 marjla

2.500.000 \text{ TL}

kâr elde edilecek ve bunun %60'ı (

1.500.000 \text{ TL}

) içeride bırakılacaktır. Gereksinim duyulan fon (

4.000.000

), içeriden ve kendiliğinden sağlanan fonlarla (

1.000.000 + 1.500.000

) karşılandığında geriye

1.500.000 \text{ TL}

dış kaynak ihtiyacı kalır.

Adım Adım Çözüm

1

Varlıklardaki artış ihtiyacını hesapla.

16.000.000 \times \%25 = 4.000.000 \text{ TL}

Satışlar %25 artacağından, tam kapasiteyle çalışan işletmenin varlıkları da aynı oranda artmalıdır.

2

Kendiliğinden oluşan kaynaklardaki artışı bul.

4.000.000 \times \%25 = 1.000.000 \text{ TL}

Satışlara duyarlı kısa vadeli yabancı kaynaklar da satış artış oranı (%25) kadar kendiliğinden genişleyecektir.

3

Gelecek yıl elde edilecek net kârı ve işletmede bırakılacak (otofinansman) tutarı belirle.

Net Kâr =

25.000.000 \times \%10 = 2.500.000 \text{ TL}

. İşletmede bırakılacak oran =

(1 - 0,40) = \%60

. Dağıtılmayan Kâr =

2.500.000 \times 0,60 = 1.500.000 \text{ TL}

.

DKİ formülünde, gelecek yıl yaratılacak net kârın temettü dağıtımı sonrasında şirket bünyesinde kalan kısmı kullanılır.

4

Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ) formülünü uygula.

DKİ = 4.000.000 - 1.000.000 - 1.500.000 = 1.500.000 \text{ TL}

Gereken toplam varlık artışından, kendiliğinden sağlanan fonlar ve otofinansman çıkarılarak dışarıdan bulunması gereken net tutar elde edilir.

Anahtar Kavram

Satışların Yüzdesi Yöntemi ve Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ) Hesaplaması

Soru 15Soru →

Bir teknoloji firmasının geliştirdiği yeni yazılım ürününe ilişkin yıllık finansal projeksiyonları aşağıda verilmiştir:

- Yıllık hedeflenen satış hasılatı: $100.000.000 \text{ TL}$
- Satış hasılatı üzerinden hesaplanan değişken maliyet oranı: $\%25$
- Yıllık toplam sabit işletme maliyetleri: $60.000.000 \text{ TL}$

Bu verilere göre, firmanın hedeflenen satış düzeyindeki güvenlik marjı tutarı ve güvenlik oranı sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

20.000.000 \text{ TL}

ve

\%20

20.000.000 \text{ TL}

ve

\%25

80.000.000 \text{ TL}

ve

\%80

40.000.000 \text{ TL}

ve

\%40

15.000.000 \text{ TL}

ve

\%15

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $20.000.000 \text{ TL}$ ve $\%20$

Cevap

İşletmenin güvenlik marjı tutarı

20.000.000 \text{ TL}

, güvenlik oranı ise

\%20

'dir.

İşletmenin güvenlik marjını bulmak için öncelikle başabaş satış tutarının hesaplanması gerekir. Değişken maliyet oranı %25 olduğundan, katkı payı oranı %75'tir. Sabit maliyetlerin (60.000.000 TL) katkı payı oranına (0,75) bölünmesiyle başabaş satış tutarı 80.000.000 TL olarak bulunur. Hedeflenen satışlar olan 100.000.000 TL'den başabaş noktası çıkarıldığında 20.000.000 TL güvenlik marjı tutarı elde edilir. Güvenlik oranı ise bu marjın hedeflenen satışlara bölünmesiyle (20.000.000 / 100.000.000) %20 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1

Katkı payı oranını hesaplamak.

\text{Katkı Payı Oranı} = 1 - 0,25 = 0,75 \ (\%75)

Başabaş satış tutarını bulabilmek için satışların ne kadarının sabit maliyetleri karşılamaya katkı sağladığını belirlemek gerekir.

2

Başabaş satış tutarını bulmak.

\text{Başabaş Satış Tutarı} = \frac{60.000.000}{0,75} = 80.000.000 \text{ TL}

İşletmenin ne kâr ne de zarar ettiği sıfır kâr noktasındaki satış seviyesini tespit etmek için sabit maliyetler katkı payı oranına bölünür.

3

Güvenlik marjı tutarını hesaplamak.

\text{Güvenlik Marjı Tutarı} = 100.000.000 - 80.000.000 = 20.000.000 \text{ TL}

Mevcut/hedeflenen satışlar ile başabaş noktası arasındaki fark, satışların kâra geçtikten sonraki risksiz alanını ifade eder.

4

Güvenlik oranını bulmak.

\text{Güvenlik Oranı} = \frac{20.000.000}{100.000.000} = 0,20 \ (\%20)

Güvenlik marjının toplam hedeflenen satışlar içindeki payını göstererek, satışlardaki yüzde kaçlık bir düşüşün işletmeyi zarara sokmayacağını belirler.

Anahtar Kavram

Güvenlik Marjı ve Güvenlik Oranı Hesaplamaları

Soru 16Soru →

Güneş Endüstri A.Ş.'nin 2025 yılı net satış tutarı $40.000.000 \text{ TL}$ 'dir. Şirket yönetiminin 2026 yılı için öngördüğü net satış tutarı ise $48.000.000 \text{ TL}$ 'dir.

Şirketin bilançosunda yer alan ve satışlarla orantılı olarak kendiliğinden (spontane) değişen varlıklarının (aktifler) toplamı $50.000.000 \text{ TL}$ 'dir. Yine satışlardaki değişime bağlı olarak kendiliğinden oluşan kısa vadeli yabancı kaynaklarının (ticari borçlar vb. pasif kalemler) toplamı ise $10.000.000 \text{ TL}$ 'dir.

Şirketin net kâr marjı $\%10$ olup, elde edilen kârın $\%40$ 'ını ortaklara temettü olarak dağıtma politikası benimsenmiştir.

Buna göre, satışların yüzdesi yöntemini kullanan bu işletmenin 2026 yılı için planlanan Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ) aşağıdakilerden hangisidir?

5.120.000 \text{ TL}

6.080.000 \text{ TL}

5.600.000 \text{ TL}

7.120.000 \text{ TL}

8.000.000 \text{ TL}

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $5.120.000 \text{ TL}$

Cevap

İşletmenin 2026 yılı için planlanan Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ)

5.120.000 \text{ TL}

olarak hesaplanır.

Satışların yüzdesi yöntemi ile Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ) şu formülle hesaplanır:

\text{DKİ} = (A/S_0)\Delta S - (L/S_0)\Delta S - (S_1 \times p \times b)

.
1) Varlıkların satışlara oranı:

50.000.000 / 40.000.000 = 1,25

.
2) Pasiflerin satışlara oranı:

10.000.000 / 40.000.000 = 0,25

.
3) Satışlardaki değişim (

\Delta S

):

48.000.000 - 40.000.000 = 8.000.000 \text{ TL}

.
4) Dağıtılmayan Kâr Oranı (

b

):

1 - 0,40 = 0,60

.
Değerleri formüle yerleştirdiğimizde:

\text{DKİ} = (1,25 \times 8.000.000) - (0,25 \times 8.000.000) - (48.000.000 \times 0,10 \times 0,60)

.

\text{DKİ} = 10.000.000 - 2.000.000 - 2.880.000 = 5.120.000 \text{ TL}

bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Satışlardaki artış tutarını (

\Delta S

) hesaplayın.

\Delta S = 48.000.000 - 40.000.000 = 8.000.000 \text{ TL}

Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ) modelinde varlık ve borçlardaki değişimler, satışlardaki mutlak değişim tutarı üzerinden bulunur.

2

Satışlardaki artışın gerektirdiği fon (varlık) ihtiyacını hesaplayın.

Gerekli Varlık Artışı =

(50.000.000 / 40.000.000) \times 8.000.000 = 1,25 \times 8.000.000 = 10.000.000 \text{ TL}

Satışlar arttığında, faaliyetlerin sürdürülebilmesi için bilançonun aktif tarafının da aynı oranda büyümesi gerekir.

3

Kendiliğinden oluşan kaynak (pasif) artışını hesaplayın.

Kendiliğinden Kaynak Artışı =

(10.000.000 / 40.000.000) \times 8.000.000 = 0,25 \times 8.000.000 = 2.000.000 \text{ TL}

Satışlardaki artış, ticari borçlar gibi kalemleri de otomatik olarak artırır ve bu durum işletmeye kendiliğinden bir finansman sağlar.

4

Elde edilecek kârın işletmede bırakılan kısmını (oto-finansman) hesaplayın.

Dağıtılmayan kâr oranı (

b

) =

1 - 0,40 = 0,60

. Oto-finansman =

48.000.000 \times 0,10 \times 0,60 = 2.880.000 \text{ TL}

Gelecek yılın satışları üzerinden elde edilecek net kârın, temettü olarak dağıtılmayıp şirket bünyesinde tutulan kısmı dış finansman ihtiyacını azaltır.

5

Dış Kaynak İhtiyacını (DKİ) bulun.

\text{DKİ} = 10.000.000 - 2.000.000 - 2.880.000 = 5.120.000 \text{ TL}

Toplam varlık ihtiyacından, kendiliğinden sağlanan fonlar ile işletme içinde yaratılan fonlar (oto-finansman) çıkarılarak net dış kaynak gereksinimi bulunur.

Anahtar Kavram

Dış Kaynak İhtiyacı (DKİ) Hesaplaması

Soru 17Soru →

Aşağıdaki tabloda Zeta A.Ş.'nin ilgili faaliyet dönemine ait bazı temel finansal verileri yer almaktadır:

Finansal Kalem / Veri	Tutar / Oran
Satış Gelirleri	$4.000.000$ TL
Değişken Maliyetler	$2.000.000$ TL
Sabit Faaliyet Giderleri	$1.000.000$ TL
Yabancı Kaynak Toplamı	$2.000.000$ TL
Yabancı Kaynak Faiz Maliyeti	$\%10$

Buna göre, işletmenin Finansal Kaldıraç Derecesi (DFL) ve FVÖK (Faiz ve Vergi Öncesi Kâr) bazında finansal başabaş noktası aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

1,25

ve

200.000

TL

2,00

ve

1.000.000

TL

2,50

ve

200.000

TL

1,25

ve

1.200.000

TL

5,00

ve

800.000

TL

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1,25$ ve $200.000$ TL

Cevap

İşletmenin Finansal Kaldıraç Derecesi (DFL) 1,25 ve finansal başabaş noktası 200.000 TL'dir.

İşletmenin faiz gideri

200.000

TL olduğundan, bu tutarı karşılayacak olan finansal başabaş noktası tam olarak

200.000

TL'dir. İşletmenin FVÖK tutarı (

4.000.000 - 2.000.000 - 1.000.000

)

1.000.000

TL ve VÖK tutarı (

1.000.000 - 200.000

)

800.000

TL olarak bulunur. Finansal kaldıraç derecesi (DFL) FVÖK'ün VÖK'e bölünmesiyle (

\frac{1.000.000}{800.000}

)

1,25

olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1

Yıllık faiz giderinin hesaplanması.

Faiz Gideri =

2.000.000 \times 0,10 = 200.000

TL

Finansal başabaş noktasını belirlemek ve kârlılık formüllerini uygulamak için mutlak faiz giderinin bulunması gerekir.

2

Finansal başabaş noktasının belirlenmesi.

Finansal Başabaş Noktası = Faiz Gideri =

200.000

TL

Finansal başabaş noktası, işletmenin hisse başına kârını sıfır yapan ve sadece sabit finansman giderlerini (faiz) tam olarak karşılayan FVÖK seviyesidir.

3

FVÖK (Faiz ve Vergi Öncesi Kâr) hesaplanması.

FVÖK =

4.000.000 - 2.000.000 - 1.000.000 = 1.000.000

TL

İşletmenin faaliyet performansını tespit etmek ve DFL formülünün pay kısmını oluşturmak için.

4

VÖK (Vergi Öncesi Kâr) hesaplanması.

VÖK = FVÖK - Faiz Gideri =

1.000.000 - 200.000 = 800.000

TL

DFL formülünün payda kısmını oluşturmak için.

5

Finansal Kaldıraç Derecesinin (DFL) hesaplanması.

DFL =

\frac{\text{FVÖK}}{\text{VÖK}} = \frac{1.000.000}{800.000} = 1,25

Faaliyet kârındaki değişimin vergi öncesi kâra (ve dolayısıyla net kâra) olan duyarlılığını ölçmek için.

Anahtar Kavram

Finansal Kaldıraç Derecesi (DFL) ve Finansal Başabaş Noktası

Soru 18Soru →

Balkan Kimya A.Ş.'nin belirli bir faaliyet dönemine ait maliyet ve satış verileri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Veri Türü	Tutar / Miktar
Birim Satış Fiyatı	$120$ TL
Birim Değişken Maliyet	$80$ TL
Toplam Sabit Faaliyet Giderleri	$400.000$ TL
Sabit Finansman Giderleri (Faiz)	$100.000$ TL
Mevcut Satış Miktarı	$20.000$ Adet

Buna göre, işletmenin mevcut satış seviyesindeki Faaliyet Kaldıracı Derecesi (DOL) ve satış miktarında yaşanacak $\%20$ 'lik olası bir artışın Faiz ve Vergi Öncesi Kâra (FVÖK) etkisi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

DOL =

2,00

; FVÖK

\%40

artar

DOL =

1,33

; FVÖK

\%26,6

artar

DOL =

2,67

; FVÖK

\%53,4

artar

DOL =

3,00

; FVÖK

\%60

artar

DOL =

1,00

; FVÖK

\%20

artar

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: DOL = $2,00$ ; FVÖK $\%40$ artar

Cevap

İşletmenin Faaliyet Kaldıracı Derecesi (DOL) 2,00'dir ve satışlardaki %20'lik artış FVÖK'te %40'lık bir artış yaratacaktır.

Faaliyet Kaldıracı Derecesi (DOL), toplam katkı payının faaliyet kârına (FVÖK) bölünmesiyle bulunur. İşletmenin toplam katkı payı 800.000 TL, FVÖK tutarı ise 400.000 TL'dir. Bu iki değer birbirine bölündüğünde DOL 2,00 olarak hesaplanır. Faaliyet kaldıracının 2,00 olması, satışlarda meydana gelecek yüzde 1'lik bir değişimin FVÖK üzerinde yüzde 2'lik bir değişime neden olacağını gösterir. Dolayısıyla, satışlardaki %20'lik artış FVÖK'ü %40 oranında artıracaktır.

Adım Adım Çözüm

1

Birim katkı payı ve toplam katkı payını hesaplayın.

Birim Katkı Payı =

120 - 80 = 40

TL. Toplam Katkı Payı =

20.000 \times 40 = 800.000

TL.

Faaliyet kaldıracı hesaplamasının pay kısmında yer alan toplam katkı payını bulmak için gereklidir.

2

Faiz ve Vergi Öncesi Kârı (FVÖK) hesaplayın.

FVÖK = Toplam Katkı Payı - Sabit Faaliyet Giderleri =

800.000 - 400.000 = 400.000

TL.

Faaliyet kaldıracı hesaplamasının payda kısmını oluşturmak ve kârlılık temelini belirlemek için gereklidir.

3

Faaliyet Kaldıracı Derecesini (DOL) formülü ile hesaplayın.

DOL = \frac{\text{Toplam Katkı Payı}}{\text{FVÖK}} = \frac{800.000}{400.000} = 2,00

.

Satışlardaki yüzde değişimin FVÖK üzerindeki çarpan etkisini (kaldıraç oranını) ölçmek için gereklidir.

4

Satışlardaki yüzde artışın FVÖK üzerindeki etkisini hesaplayın.

FVÖK Artış Oranı = Satışlardaki Değişim

(\%20) \times DOL (2,00) = \%40

.

Bulunan kaldıraç derecesinin beklenen satış artışı senaryosunda kâra nasıl yansıyacağını yorumlamak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Faaliyet Kaldıracı (DOL)

Soru 19Soru →

Bir endüstriyel ambalaj üreticisinin 2026 yılı proforma gelir tablosu analiz edildiğinde, işletmenin beklenen Faiz ve Vergi Öncesi Kârının (FVÖK) $4.500.000$ TL olacağı tahmin edilmektedir. İşletme, yatırımlarını finanse etmek amacıyla ihraç ettiği tahviller ve kullandığı uzun vadeli banka kredileri için yıllık toplam $1.500.000$ TL sabit faiz ödemesi gerçekleştirmektedir. İşletmenin sermaye yapısında imtiyazlı hisse senedi bulunmamaktadır.

Buna göre, işletmenin Finansal Kaldıraç Derecesi (DFL) kaçtır ve bu oranın finansal analizi açısından anlamı aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

1,50; FVÖK tutarındaki %1'lik bir değişim, Hisse Başına Kâr'da (HBK) %1,50 oranında bir değişime neden olur.

1,50; Satış miktarındaki %1'lik bir değişim, FVÖK tutarında %1,50 oranında bir değişime neden olur.

1,50; Satış miktarındaki %1'lik bir değişim, Hisse Başına Kâr'da (HBK) %1,50 oranında bir değişime neden olur.

3,00; FVÖK tutarındaki %1'lik bir değişim, Hisse Başına Kâr'da (HBK) %3,00 oranında bir değişime neden olur.

0,67; Hisse Başına Kâr'daki (HBK) %1'lik bir değişim, FVÖK tutarında %0,67 oranında bir değişime neden olur.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1,50; FVÖK tutarındaki %1'lik bir değişim, Hisse Başına Kâr'da (HBK) %1,50 oranında bir değişime neden olur.

Cevap

İşletmenin Finansal Kaldıraç Derecesi (DFL) 1,50'dir ve bu değer, FVÖK tutarındaki %1'lik bir değişimin, Hisse Başına Kâr'da (HBK) %1,50 oranında bir değişime neden olacağını ifade eder.

Finansal Kaldıraç Derecesi (DFL), FVÖK'teki değişimin Hisse Başına Kâr (HBK) üzerindeki hassasiyetini ölçer. İmtiyazlı hisse senedi olmayan bir işletmede formül

DFL = \frac{FVÖK}{FVÖK - Faiz}

şeklindedir. Verilen rakamlar formüle yerleştirildiğinde

\frac{4.500.000}{3.000.000} = 1,50

sonucu elde edilir. Bu katsayının anlamı, FVÖK'te yaşanacak %1'lik bir değişimin, net kârı ve dolayısıyla Hisse Başına Kâr'ı (HBK) %1,50 oranında değiştireceğidir.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen bilgileri Finansal Kaldıraç Derecesi (DFL) formülüne yerleştirme

DFL = \frac{FVÖK}{FVÖK - Faiz}

formülü kullanılır.

İmtiyazlı hisse senedi bulunmadığı için vergi oranı dikkate alınmadan standart DFL formülü uygulanır.

2

Değerleri formülde hesaplama

DFL = \frac{4.500.000}{4.500.000 - 1.500.000} = \frac{4.500.000}{3.000.000} = 1,50

Vergi Öncesi Kâr tutarı 3.000.000 TL olarak bulunmuş ve orantılanmıştır.

3

Bulunan değeri yorumlama

DFL = 1,50 değeri; FVÖK'teki (bağımsız değişken) her %1'lik değişimin, HBK (bağımlı değişken) üzerinde %1,50 oranında aynı yönde etki yaratacağını gösterir.

Finansal kaldıraç, işletmenin sabit finansman giderlerinin hisse başına kâr (HBK) üzerindeki büyütücü etkisini (kaldıraç etkisini) ölçer.

Anahtar Kavram

Finansal Kaldıraç (DFL)

Soru 20Soru →

Bir kamu iktisadi teşebbüsü (KİT) bünyesinde faaliyet gösteren bir ambalaj fabrikasının tek tip ürün üretimine ilişkin aylık verileri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Veri Kalemi	Tutar
Toplam Sabit Maliyetler	$180.000$ TL
Birim Satış Fiyatı	$40$ TL
Birim Değişken Maliyet	$16$ TL

İşletme yönetiminin aylık $60.000$ TL kâr elde etmeyi hedeflediği bilinmektedir.

Buna göre, işletmenin başabaş noktası üretim miktarı ve hedeflenen kâra ulaşmak için gerçekleştirmesi gereken satış tutarı sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

11.250

adet

-

600.000

TL

7.500

adet

-

240.000

TL

7.500

adet

-

400.000

TL

10.000

adet

-

300.000

TL

4.500

adet

-

240.000

TL

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $7.500$ adet $-$ $400.000$ TL

Cevap

Başabaş noktası üretim miktarı

7.500

adet, hedeflenen kâra ulaşmak için gereken satış tutarı ise

400.000

TL'dir.

Doğru seçenekte başabaş noktası üretim miktarı

180.000 / 24 = 7.500

adet olarak doğru bulunmuş, hedeflenen kârlı satış tutarı ise

(180.000 + 60.000) / 0,60

formülüyle

400.000

TL olarak doğru hesaplanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Birim katkı payı ve katkı oranının hesaplanması.

Birim Katkı Payı =

40 - 16 = 24

TL. Katkı Oranı =

24 / 40 = 0,60

(

\%,60

).

Başabaş ve hedef kâr analizlerinde formüllerin temel bileşenleri katkı payı ve katkı oranıdır.

2

Başabaş noktası üretim miktarının bulunması.

Başabaş Miktarı =

180.000 / 24 = 7.500

adet.

Sabit maliyetlerin tamamının karşılandığı kâra geçiş üretim düzeyini bulmak için toplam sabit maliyet, birim katkı payına bölünür.

3

Hedef kârlı satış tutarının hesaplanması.

Gerekli Satış Tutarı =

(180.000 + 60.000) / 0,60 = 240.000 / 0,60 = 400.000

TL.

Hedeflenen kâra ulaşmak için sabit maliyetler ile hedef kâr toplanıp, sonuç tutar cinsinden istendiği için katkı oranına bölünür.

Anahtar Kavram

Başabaş Miktarı ve Hedef Kâr Analizi

Finansal Planlama ve Kontrol

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram