Examkin

Küme Örneklemesi Kavramı ve Özellikleri

10 soru

Soru 1Soru →

Bir araştırmacı, belirli bir bölgedeki hanelerin sosyo-ekonomik durumunu incelemek istemektedir. Bölgedeki tüm hanelerin güncel bir listesine (çerçeveye) ulaşılamamasına rağmen, mahalle listelerinin tam olduğu bilinmektedir. Bu doğrultuda, mahalleler arasından tesadüfi seçim yapılması ve seçilen mahallelerdeki tüm hanelerin araştırmaya dahil edilmesi planlanmaktadır.

Bu araştırma tasarımı ve uygulanan küme örneklemesi yöntemi dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Örnekleme birimi rastgele seçilen mahalleler iken; hakkında veri derlenen ve analiz edilen haneler gözlem birimlerini oluşturmaktadır.

Cevap

Küme örneklemesinde örnekleme birimi kümelerdir, gözlem birimi ise küme içindeki alt birimlerdir.
Küme örneklemesinde rastgele seçilen ve 'küme' olarak adlandırılan gruplar (bu soruda mahalleler) örnekleme birimini oluşturur. Ancak araştırmanın odağında olan ve ölçüm yapılan alt birimler (haneler) gözlem birimi olarak tanımlanır. Bu ayrım, küme örneklemesinin temel tanımlayıcı özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Örnekleme ve gözlem birimlerini tanımlayın.
Örnekleme Birimi: Mahalleler (Seçim bu seviyede yapılır). Gözlem Birimi: Haneler (Veri bu birimden alınır).
Yöntemin temel tanımı, kitleyi oluşturan elemanların değil, bu elemanların oluşturduğu grupların seçilmesine dayanır.
2
Yöntemin etkinliğini (varyansı) etkileyen yapısal özellikleri inceleyin.
İdeal küme örneklemesinde, her küme kitlenin bir minyatürü gibi davranmalıdır (Küme içi heterojen, kümeler arası homojen).
Küme içi benzerlik (pozitif ρ\rho) arttıkça, seçilen her birim kitleden yeni bir bilgi getirmek yerine mevcut bilgiyi tekrar eder, bu da hatayı artırır.

Anahtar Kavram

Örnekleme ve Gözlem Birimi Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Küme içi korelasyon katsayısının (ρ\rho) formülasyonunu ve varyans üzerindeki etkisini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 2Soru →

Küme örneklemesi, kitledeki birimlerin doğal olarak gruplandığı (okullar, mahalleler, fabrikalar gibi) ve tüm gözlem birimlerini içeren bir çerçevenin bulunmadığı durumlarda sıklıkla tercih edilen bir yöntemdir.

Bu yöntemle ilgili örnekleme birimi, gözlem birimi ve kümelerin içsel yapısı dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Örnekleme birimi kümelerdir; yöntemin istatistiksel etkinliğinin yüksek olması için kümelerin kendi içinde heterojen, kümeler arasında ise homojen olması istenir.

Cevap

Örnekleme biriminin kümeler olduğu ve kümelerin kendi içinde heterojen, kümeler arasında homojen olması gerektiği ifade edilen seçenek doğrudur.
Küme örneklemesinde, örnekleme birimi kitlenin bölündüğü birincil gruplardır (kümeler). Bu yöntemin istatistiksel olarak en etkin (varyansı en düşük) olduğu durum, her kümenin kitlenin minyatür bir kopyası gibi her türlü çeşitliliği barındırdığı (küme içi heterojenlik) ve kümelerin birbirine çok benzediği (kümeler arası homojenlik) durumdur. Bu sayede seçilen birkaç küme tüm kitleyi başarıyla temsil edebilir.

Adım Adım Çözüm

1
Örnekleme ve gözlem birimi ayrımını analiz et.
Küme örneklemesinde kitleyi oluşturan elemanlar değil, bu elemanların oluşturduğu gruplar (kümeler) örnekleme birimi olarak tanımlanır.
Yöntemin temel tanımı, kitleyi önceden var olan doğal gruplara ayırıp bu gruplardan seçim yapmaktır.
2
Kümelerin ideal içsel yapısını belirle.
Küme içindeki birimler kitleyi temsil edebilmeli (heterojen), kümeler ise birbirine benzemelidir (homojen).
Eğer kümeler kendi içinde homojen olursa, seçilen her yeni birim bize yeni bilgi sağlamaz ve varyans artar (etkinlik düşer).
3
Seçenekleri bu iki kriter (birim ve yapı) üzerinden değerlendir.
İfadenin doğru olduğu belirlendi.
Tabakalı örnekleme ile karıştırılan homojenlik/heterojenlik kavramlarının yerli yerine oturtulması gerekir.

Anahtar Kavram

Küme Örneklemesinde İdeal Yapı ve Birim Ayrımı
Soru 3Soru →

Bir araştırmacı, geniş bir coğrafi alana yayılmış olan bir kitleden veri toplamak istemektedir. Araştırmacı, kitledeki her bir gözlem biriminin (örneğin hanelerin) güncel bir çerçevesine sahip değildir; ancak bu birimlerin içinde bulunduğu doğal grupların (örneğin mahallelerin) listesine ulaşabilmektedir. Bu araştırmada 'küme örneklemesi' yönteminin uygulanması ve yapısal özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Örnekleme birimi kümelerdir ve yöntemin etkinliği için küme içi birimlerin kitleyi yansıtacak şekilde heterojen olması istenir.

Cevap

Küme örneklemesinde örnekleme birimi kümelerdir ve her bir kümenin kitleyi temsil edebilmesi için küme içindeki birimlerin birbirine benzememesi (heterojenlik) istenir.
Küme örneklemesi, birim bazlı bir çerçevenin bulunmadığı veya birimlere ulaşmanın maliyetli olduğu durumlarda 'kümelerin' (mahalle, okul, blok vb.) örnekleme birimi olarak seçilmesi esasına dayanır. Yöntemin istatistiksel olarak etkin olabilmesi için seçilen her kümenin kitleyi iyi temsil etmesi, yani kendi içinde heterojen bir yapıya sahip olması gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Örnekleme ve gözlem birimi ayrımını yapın.
Küme örneklemesinde seçim yapılan birim (örnekleme birimi) 'küme' iken, verinin toplandığı birim (gözlem birimi) küme içindeki 'eleman'dır.
Yöntemin tanımı gereği önce kümeler seçilir, sonra seçilen kümelerdeki tüm birimler veya alt birimler incelenir.
2
Küme içi ve kümeler arası varyans özelliklerini analiz edin.
İdeal bir küme örneklemesinde kümeler birbirine çok benzemeli (kümeler arası homojenlik), ancak her bir küme kendi içinde kitlenin tüm çeşitliliğini barındırmalıdır (küme içi heterojenlik).
Eğer kümeler kendi içinde homojen olsaydı, her küme kitlenin sadece bir kısmını temsil ederdi ve bu durum tahmin varyansını artırırdı.
3
Yöntemi tabakalı örnekleme ile karşılaştırın.
Tabakalı örneklemede tabaka içi homojenlik istenirken, küme örneklemesinde küme içi heterojenlik istenir. İki yöntem bu açıdan birbirinin zıttıdır.
Tabakalı örnekleme hassasiyeti artırmak için, küme örneklemesi ise genellikle maliyeti düşürmek ve çerçeve sorununu aşmak için kullanılır.

Anahtar Kavram

Küme Örneklemesinde Birim Ayrımı ve İdeal Küme Yapısı

Daha Fazla Pratik

Küme içi korelasyon katsayısının (ICC) tasarım etkisi (Design Effect) üzerindeki etkisini inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 4Soru →

Bir araştırmacı, geniş bir coğrafi alana yayılmış olan bir kitleden veri toplamak istemektedir. Gözlem birimlerine (elemanlara) ait güncel ve tam bir liste (çerçeve) bulunmamasına rağmen, bu birimlerin içinde yer aldığı doğal grupların (kümelerin) tam listesi mevcuttur.

Küme örneklemesi yönteminin temel kavramları ve uygulama özellikleri dikkate alındığında, bu durum ve yöntemle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Örnekleme birimi seçilen kümelerdir; gözlem birimi ise bu kümeler içerisinden verinin derlendiği alt birimlerdir.

Cevap

Küme örneklemesinde örnekleme birimi seçilen kümelerdir; gözlem birimi ise bu kümeler içerisinden verinin derlendiği alt birimlerdir.
Küme örneklemesinde, kitleyi oluşturan elemanların (gözlem birimleri) listesi mevcut değilse, bu elemanların içinde bulunduğu gruplar (kümeler) örnekleme birimi olarak seçilir. Seçilen kümelerin içindeki tüm elemanlar veya bir kısmı incelendiğinde, verinin derlendiği bu elemanlar gözlem birimi olur. Bu nedenle örnekleme birimi kümeler, gözlem birimi elemanlardır.

Adım Adım Çözüm

1
Örnekleme ve gözlem birimi arasındaki farkı belirleme
Örnekleme birimi seçimin yapıldığı birimdir (Kümeler/Gruplar), gözlem birimi ise ölçümün yapıldığı birimdir (Bireyler/İşletmeler).
Yöntemin tanımı gereği, tam liste bulunmayan durumlarda gruplar üzerinden seçim yapılır.
2
Küme ve tabaka oluşturma ilkelerini karşılaştırma
Kümeler kitleyi temsil etmeli (içi heterojen), tabakalar ise benzer birimlerden oluşmalıdır (içi homojen).
Yöntemin istatistiksel etkinliği küme içi çeşitliliğe bağlıdır.
3
Küme içi korelasyonun (ρ\rho) etkisini analiz etme
ρ\rho değeri 1'e yaklaştıkça hata artar, 0'a yaklaştıkça yöntem etkinleşir.
Birimler birbirine ne kadar çok benzerse, aynı kümeden daha fazla birim seçmek o kadar az yeni bilgi sağlar.

Anahtar Kavram

Küme Örneklemesinde Birim Ayrımı ve Yapısal Özellikler

Daha Fazla Pratik

Küme örneklemesi ile tabakalı örnekleme arasındaki yapısal farkları (içsel homojenlik/heterojenlik) karşılaştıran bir tabloyu inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Örnekleme çerçevesinin (liste) kitledeki her bir eleman için tam olarak oluşturulamadığı, ancak elemanların doğal olarak bir araya geldiği grupların listelenebildiği durumlarda, bu gruplar arasından seçim yapılarak gerçekleştirilen yöntem küme örneklemesidir. Buna göre, küme örneklemesi yönteminde rastgele seçimin doğrudan yapıldığı 'örnekleme birimi' aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Küme

Cevap

Küme örneklemesinde örnekleme birimi 'küme' olarak adlandırılan gruplardır.
Küme örneklemesi yönteminde kitle, küme adı verilen ve her biri gözlem birimlerini (elemanları) içeren doğal alt gruplara ayrılır. Bu yöntemde örnekleme çerçevesi elemanlardan değil, kümelerden oluştuğu için rastgele seçim işlemi kümeler üzerinden gerçekleştirilir. Bu nedenle, seçimin doğrudan yapıldığı birincil birim (örnekleme birimi) kümelerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Örnekleme birimi ve gözlem birimi arasındaki farkı belirleme.
Örnekleme birimi seçimin yapıldığı birim, gözlem birimi ise ölçümün yapıldığı birimdir.
Yöntemi tanımlayan temel yapı bu ayrım üzerine kuruludur.
2
Küme örneklemesinin seçim mekanizmasını analiz etme.
Bu yöntemde kitledeki her bir eleman tek tek seçilmez; bunun yerine elemanların içinde bulunduğu kümeler arasından rastgele seçim yapılır.
Küme örneklemesini basit rastgele örneklemeden ayıran temel fark budur.
3
Seçilen birimin adını belirleme.
Kitlede NN adet küme varsa ve biz bunlardan nn tanesini seçiyorsak, seçim birimi kümedir.
Soru kökünde istenen 'doğrudan seçimin yapıldığı birim' ifadesinin karşılığı budur.

Anahtar Kavram

Örnekleme Birimi (Sampling Unit)

Daha Fazla Pratik

Küme örneklemesinin hangi durumlarda tabakalı örneklemeden daha avantajlı (maliyet, çerçeve yokluğu vb.) olduğunu inceleyen bir soru çözülebilir.
Tahmini Süre:45s
Soru 6Soru →

Küme örneklemesi (cluster sampling) yönteminde, yöntemden beklenen istatistiksel etkinliğin yüksek olması için kümelerin içsel yapısı ve kümeler arası farklılıklar hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kümelerin kendi içinde heterojen (kitleyi yansıtacak çeşitlilikte), kümeler arasında ise homojen (birbirine benzer) olması istenir.

Cevap

Küme örneklemesinde etkinliğin artması için kümelerin kendi içinde heterojen, kümeler arasında ise homojen olması gerekir.
Küme örneklemesinde her bir küme kitlenin küçük bir kopyası (mini kitle) gibi düşünülür. Bu nedenle kümelerin kendi içinde kitledeki tüm çeşitliliği barındırması (heterojenlik) ve seçilen farklı kümelerin birbirine benzer sonuçlar vermesi (kümeler arası homojenlik) yöntemin istatistiksel hassasiyetini artırır.

Adım Adım Çözüm

1
Küme ve tabaka kavramları arasındaki yapısal farkı belirlemek
Tabakalı örneklemede tabaka içi homojenlik istenirken, küme örneklemesinde tam tersi şekilde küme içi heterojenlik (çeşitlilik) istenir.
Eğer her küme kitleyi tam olarak yansıtabilirse (içsel heterojenlik), az sayıda küme seçerek kitle hakkında doğru bilgi edinilebilir.
2
Kümeler arası farklılığı değerlendirmek
Kümelerin birbirine benzer (homojen) olması, hangi küme seçilirse seçilsin benzer sonuçlar alınmasını sağlar.
Kümeler arası farklılık arttıkça, seçilmeyen kümelerdeki farklılıklar tahmin hatasını (varyansı) büyütür.

Anahtar Kavram

Küme içi heterojenlik ve kümeler arası homojenlik ilkesi

Daha Fazla Pratik

Küme içi korelasyon katsayısının (ICC) örnekleme hatası ve tasarım etkisi (design effect) üzerindeki etkisini inceleyiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 7Soru →

Bir tarım ekonomisti, ülke genelinde örtü altı tarım (sera) yapan işletmelerde verimliliği etkileyen faktörleri incelemek üzere geniş çaplı bir saha araştırması planlamaktadır. Araştırmacı, ülkedeki tüm seraların güncel ve tam bir listesine (örnekleme çerçevesine) sahip değildir. Ancak mülki idare sınırlarına göre oluşturulmuş güncel köy listeleri mevcuttur. Maliyeti minimize etmek ve çerçeve eksikliği problemini aşmak amacıyla araştırmacı; önce bu listeden rastgele belirli sayıda köy seçmiş, ardından seçilen bu köylerin sınırları içinde yer alan tüm seraları eksiksiz olarak araştırmaya dahil etme kararı almıştır.

Bu örnekleme tasarımı ve özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi istatistiksel açıdan kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bu tasarımda örnekleme birimi köyler, gözlem birimi ise seralardır; yöntemin istatistiksel etkinliğinin yüksek olması için seçilen köylerin içyapılarının verimlilik özellikleri bakımından kitleyi yansıtacak ölçüde farklılaşmış (heterojen) olması gerekir.

Cevap

Doğru seçenek, tasarımda köylerin örnekleme birimi, seraların gözlem birimi olduğunu ve yüksek etkinlik için kümelerin kendi içlerinde heterojen bir yapı sergilemesi gerektiğini ifade eden seçenektir.
Verilen senaryo uygulamalı bir tek aşamalı küme örneklemesidir. Bu yöntemde çerçeve üzerinden doğrudan rastgele seçilen doğal veya yapay gruplar (köyler) örnekleme birimini; analiz için ölçüm yapılan temel elemanlar (seralar) ise gözlem birimini oluşturur. Küme örneklemesinin düşük standart hatayla (etkin) çalışabilmesi için, her bir kümenin kitledeki genel çeşitliliği barındırması gerekir. Diğer bir ifadeyle, bir küme ne kadar heterojen (farklılaşmış) elemanlardan oluşursa, küme içi korelasyon o kadar düşer ve örnekleme tasarımının istatistiksel etkinliği o derece yüksek olur.

Adım Adım Çözüm

1
Araştırma senaryosundaki örnekleme tasarımını ve birimlerini tanımlama.
Senaryoda listesi bulunan doğal gruplardan (köylerden) rastgele seçim yapılmış ve seçilen kümelerdeki tüm elemanlar (seralar) incelenmiştir. Bu durum tek aşamalı küme örneklemesidir. Çerçeveden seçilen köyler örnekleme birimi, verinin derlendiği seralar gözlem birimidir.
Örnekleme teorisinde hangi birimin seçime tabi tutulduğunu ve hangi birimden ölçüm alındığını netleştirmek, varyansın kaynağını anlamak için zorunludur.
2
Küme örneklemesinde etkinliği artıran teorik grup yapılarını (homojenlik/heterojenlik) değerlendirme.
Küme örneklemesinin istatistiksel açıdan etkin (düşük varyanslı) olabilmesi için kümelerin kitleyi iyi yansıtması, yani içyapılarının heterojen, kümeler arası farklılıkların ise homojen olması gerektiği kuralı hatırlanır.
Tabakalı örneklemedeki 'içi homojen, arası heterojen' ilkesinin, küme örneklemesinde tam tersi şekilde işlemesi kavramsal düzeyde en çok test edilen bilgidir.
3
Seçenekleri analiz ederek örnekleme hataları ve tasarım prensipleri açısından uygunluğunu kontrol etme.
Sadece tasarım birimlerini ve heterojenlik kuralını doğru tanımlayan ifade saptanır, diğer seçeneklerdeki tabaka mantığı karmaşası ve hata türü yanılgıları elenir.
Her bir kavram yanılgısı analiz edilerek (tabaka/küme karmaşası, örnekleme/örnekleme dışı hata karmaşası) doğru ve kesin yargıya ulaşılır.

Anahtar Kavram

Küme Örneklemesinde Tasarım Birimleri ve Etkinlik Koşulları
Soru 8Soru →

Büyük bir araştırma şirketi, ülke genelindeki organize sanayi bölgelerinde (OSB) faaliyet gösteren KOBİ'lerin dijitalleşme endeksini tahmin etmek istemektedir. Ülke genelindeki tüm KOBİ'leri kapsayan güncel ve eksiksiz bir listeye (örnekleme çerçevesi) ulaşılamamaktadır. Ancak, ülkedeki tüm OSB'lerin tam listesi mevcuttur. Araştırmacılar, saha maliyetlerini ve zamanı optimize etmek amacıyla, OSB listesinden rastgele 20 OSB seçmiş ve seçilen bu OSB'lerde yer alan tüm KOBİ'lerle yüz yüze görüşerek verileri eksiksiz olarak derlemiştir. (Tek aşamalı küme örneklemesi).

Bu örnekleme tasarımı ve temel kavramları bağlamında, aşağıdaki ifadelerden hangisi istatistiksel olarak doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Örnekleme biriminin OSB, gözlem biriminin KOBİ olduğu bu yapıda eleman düzeyinde çerçeve bulunmaması sorunu çözülmüş olup; tasarımın etkinliği, kümelerin (OSB'lerin) kendi içindeki heterojenliği ölçüsünde artış gösterir.

Cevap

Örnekleme biriminin OSB, gözlem biriminin KOBİ olduğu bu yapıda eleman düzeyinde çerçeve bulunmaması sorunu çözülmüş olup; tasarımın etkinliği, kümelerin (OSB'lerin) kendi içindeki heterojenliği ölçüsünde artış gösterir.
Tek aşamalı küme örneklemesinde çerçevenin eleman (KOBİ) yerine kümeler (OSB) düzeyinde olması liste oluşturma zorluğunu ve yüksek maliyetini çözer. Çerçeveden doğrudan seçilen OSB örnekleme birimini, nihai verisi alınan KOBİ ise gözlem birimini ifade eder. Teorik olarak küme örneklemesinde etkinliğin en üst seviyeye çıkması, her bir kümenin (OSB'nin) adeta araştırma evreninin küçük bir modeli gibi kendi içinde heterojen (çeşitlilik barındıran) bir yapıda olmasına bağlıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Araştırmanın örnekleme birimini ve gözlem birimini belirlemek.
Rastgele seçilen birimler Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) olduğu için örnekleme birimi OSB'dir. Verinin bilfiil toplandığı birimler KOBİ'ler olduğu için gözlem birimi KOBİ'dir.
Kavramsal olarak çerçevede listelenen ve olasılıklı seçime tabi tutulan yapı örnekleme birimini, anketin uygulandığı yapı ise gözlem birimini tanımlar.
2
Tasarımın uygulanma gerekçesini değerlendirmek.
Araştırmacıların bireysel KOBİ çerçevesine sahip olmaması, OSB'lerin doğal kümeler olarak kullanılmasıyla aşılmış, maliyet ve zaman tasarrufu sağlanmıştır.
Küme örneklemesinin en büyük pratik avantajı, eleman düzeyinde çerçevenin bulunmadığı durumlarda çerçeve ve ulaşım maliyetlerini minimize etmesidir.
3
Küme örneklemesinde etkinliği maksimize eden içsel yapıyı (heterojenlik/homojenlik) analiz etmek.
Yüksek etkinlik için OSB'lerin kendi içlerinde farklı nitelikte KOBİ'leri barındırması (heterojen olması) ve OSB'ler arası ortalamaların birbirine benzer (homojen) olması gerektiği sonucuna ulaşılır.
Her bir kümenin kitlenin adeta bir minyatürü olması, kitleyi daha iyi yansıtmasını sağlar ve örneklemden elde edilen tahminin varyansını düşürür.

Anahtar Kavram

Küme Örneklemesinde Birimler, Çerçeve Kullanımı ve İçsel Yapı Özellikleri
Soru 9Soru →

Sağlık Bakanlığı, büyük bir metropolde bulunan devlet hastanelerinde görev yapan hemşirelerin mesleki tükenmişlik düzeylerini incelemek üzere bir saha araştırması planlamaktadır. Araştırmacı, bölgedeki tüm hemşirelerin güncel bir isim listesine (çerçeveye) sahip değildir; ancak metropoldeki tüm devlet hastanelerinin güncel listesi mevcuttur. Bütçe ve zaman kısıtları nedeniyle araştırmacı, rastgele seçilen belirli sayıdaki hastaneye giderek, yalnızca bu seçilmiş hastanelerde çalışan tüm hemşirelere anket uygulama kararı almıştır.

Bu araştırmanın örnekleme tasarımı (küme örneklemesi) dikkate alındığında, birimlerin tanımlanması ve bu yöntemin istatistiksel olarak yüksek etkinlik sağlaması için grupların (hastanelerin) sahip olması gereken yapısal özellik hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Örnekleme birimi hastane, gözlem birimi hemşiredir; yöntemin etkinliği için hastanelerin kendi içinde heterojen, hastaneler arasında ise olabildiğince homojen olması gerekir.

Cevap

Örnekleme birimi hastane, gözlem birimi hemşiredir; yöntemin etkinliği için hastanelerin kendi içinde heterojen, hastaneler arasında ise olabildiğince homojen olması gerekir.
Küme örneklemesinde, elemanların listesine ulaşılamadığı durumlarda elemanların doğal olarak bir araya geldiği grupların (kümelerin) listesi kullanılarak seçim yapılır. Bu nedenle çerçevede yer alan ve seçimi yapılan 'hastaneler' örnekleme birimidir. Nihai ölçümün yapıldığı 'hemşireler' ise gözlem birimidir. Yöntemin varyansının düşük (etkinliğinin yüksek) olması için seçilen herhangi bir hastanenin (kümenin) tüm kitleyi temsil edebilmesi, yani hastane içindeki hemşirelerin her türden tükenmişlik profilini barındırması (içi heterojen) ve hastanelerin birbirinden çok farklı olmaması (arası homojen) gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Araştırmanın çekiliş (seçim) aşamasında hangi listelerin kullanıldığını belirle.
Araştırmacının elinde hemşire listesi yok, sadece hastane listesi var. Çekiliş hastaneler arasından yapılmıştır.
Örnekleme çerçevesini ve dolayısıyla örnekleme birimini tespit etmek.
2
Verilerin (ölçümlerin) fiilen kimden veya nereden derlendiğini tespit et.
Tükenmişlik düzeyi anketi doğrudan hemşirelere uygulanmıştır.
Gözlem birimini (elemanı) belirlemek.
3
Birinci ve ikinci adımı birleştirerek örnekleme tasarımı kavramlarını eşleştir.
Örnekleme birimi: Hastane (Küme). Gözlem birimi: Hemşire (Eleman).
Birim karmaşasını önlemek.
4
Küme örneklemesinin yüksek etkinlik (düşük varyans) sağlaması için gereken küme içi ve kümeler arası varyans yapısını analiz et.
Seçilen az sayıdaki kümenin tüm kitleyi temsil edebilmesi için her bir küme kitlenin bir minyatürü olmalıdır. Bu nedenle kümeler kendi içinde heterojen (farklı özelliklerdeki elemanları barındıran), kümeler arası ise homojen (birbirine benzeyen) olmalıdır.
Tabakalı örnekleme ile küme örneklemesinin temel yapısal farklılığını ayırt etmek.

Anahtar Kavram

Küme Örneklemesinde Birim Tanımları ve Küme Yapısı (İçi Heterojen, Arası Homojen)
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), ülke genelindeki hanehalklarının aylık gıda tüketim harcamalarını incelemek amacıyla kapsamlı bir araştırma planlamaktadır. Kitledeki tüm hanehalklarını içeren güncel ve eksiksiz bir çerçevenin bulunmaması ve geniş coğrafi alana yayılımın saha maliyetlerini çok yükseltmesi nedeniyle; coğrafi olarak birbirine yakın sokaklardan oluşan "bloklar" temel örnekleme birimi olarak belirlenmiş ve bu bloklar arasından rastgele bir örneklem çekilmiştir. Daha sonra, seçilen bu blokların içinde yer alan tüm hanelerle eksiksiz olarak görüşülmüştür.

Bu araştırmanın tasarımı ve uygulanan örnekleme yöntemiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uygulanan bu yöntemde örnekleme birimi bloklar, gözlem birimi ise hanehalkıdır; yöntemin istatistiksel açıdan etkin olabilmesi için blok içi harcama yapısının olabildiğince heterojen olması beklenir.

Cevap

Doğru cevap, örnekleme biriminin bloklar ve gözlem biriminin hanehalkı olduğunu; küme örneklemesinin etkin olması için blok içi yapının heterojen olması gerektiğini belirten seçenektir.
Verilen senaryoda çerçeve yokluğu ve maliyet kısıtı nedeniyle doğrudan haneler seçilememiş; haneleri barındıran üst birimler olan 'bloklar' örneklemeye tabi tutulmuştur. Bu durum, blokların 'örnekleme birimi', bizzat ölçümün alındığı hanelerin ise 'gözlem birimi' olduğunu kanıtlar. Küme örneklemesinde asıl amaç, seçilen az sayıdaki kümenin bile popülasyonun geneline dair sağlam bilgi vermesidir. Bu nedenle, rastgele seçilen herhangi bir bloğun kitledeki genel çeşitliliği tek başına yansıtabilmesi, yani kendi içinde olabildiğince farklı (heterojen) harcama düzeylerine sahip haneleri barındırması istenir. İçi heterojen olan kümelerin birbirlerine (kümeler arası) benzemesi de istatistiksel varyansı düşürür ve etkinliği maksimize eder.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki temel araştırma birimlerinin rollerinin analiz edilmesi.
TÜİK listeleme (çerçeve) zorluğu nedeniyle önce 'blokları' seçmiş, ardından ölçümü 'hanelerde' yapmıştır. Dolayısıyla seçim yapılan (örnekleme) birimi blok, ölçüm yapılan (gözlem) birimi hanehalkıdır.
Kavramsal ayrımın netleşmesi, seçeneklerdeki birim hatalarını elemeyi sağlar.
2
Senaryoda kullanılan örnekleme yönteminin istatistiksel ilkelerinin belirlenmesi.
Yöntem tek aşamalı küme örneklemesidir. Küme örneklemesinde, her bir kümenin kitleyi minyatür biçimde yansıtması istendiğinden; küme içi varyansın (çeşitliliğin/heterojenliğin) yüksek, kümeler arası varyansın düşük olması arzulanır.
Küme içi korelasyonun (ICC) sıfıra yaklaşması ve negatif olması varyansı düşürerek yöntemin etkinliğini artırır.
3
Seçeneklerin örnekleme/gözlem birimi ve heterojenlik/homojenlik prensipleri üzerinden değerlendirilmesi.
Birim ayrımını doğru yapan ve blokların kendi içinde farklı harcama gruplarını (heterojen) barındırması gerektiğini ifade eden tek seçenek doğru olarak tespit edilir.
Diğer seçenekler tabakalı örnekleme özellikleri ile hata türleri kavramlarını hatalı şekilde küme örneklemesine uyarlamıştır.

Anahtar Kavram

Küme Örneklemesinde Birim Ayrımı ve İstatistiksel Etkinlik (İçi Heterojen, Arası Homojen Olma İlkesi)
Küme Örneklemesi Kavramı ve Özellikleri Alıştırma Soruları — KPSS İstatistik | Examkin