Examkin

Vergi Politikası

16 soru

Soru 1Soru →

Bir ülkenin ekonomi kurmayları, yaşanan durgunluk (resesyon) sürecini aşmak amacıyla bir dizi maliye politikası paketini analiz etmektedir. Yapılan teknik değerlendirmelerde; ekonominin dışa kapalı olduğu, başlangıçta sistemde sadece maktu (otonom) vergilerin uygulandığı ve hanehalkının ilave gelirinin %10\%10'unu tasarrufa ayırdığı (s=0,10s=0,10) varsayılmıştır.

Kurmayların, vergi ve harcama politikalarının olası makroekonomik yansımalarına dair hazırladığı aşağıdaki rapor maddelerinden hangisi teorik olarak hatalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vergi sistemine oransal bir gelir vergisinin (t>0t>0) dâhil edilmesi, ekonominin otomatik istikrar gücünü artırırken aynı zamanda harcama çarpanının (çoğaltan) değerini de büyütür.

Cevap

Doğru cevap, oransal gelir vergisinin harcama çarpanını büyüteceğini iddia eden seçenektir. Oransal vergiler çarpanı büyütmez, aksine küçülterek ekonomide otomatik istikrar sağlar.
Oransal gelir vergisi (t>0t>0), milli gelir arttığında vergi hasılatının da otomatik olarak artmasını (veya tersi) sağlayarak ekonomide bir otomatik istikrar işlevi görür. Ancak bu sistem devreye girdiğinde, ekonomideki harcama çarpanının katsayısı 11−c\frac{1}{1-c} değerinden 11−c(1−t)\frac{1}{1-c(1-t)} değerine dönüşür. Paydadaki 1−c(1−t)1-c(1-t) değeri 1−c1-c'den daha büyük olduğu için, çarpan katsayısı matematiksel olarak küçülür. Çarpanın küçülmesi, ekonominin dışsal şoklara karşı duyarlılığının (kırılganlığının) azalması anlamına gelir. Dolayısıyla, oransal verginin çarpan değerini büyüteceği iddiası kesinlikle hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen marjinal tasarruf eğilimi (ss) üzerinden marjinal tüketim eğilimini (cc) ve temel çarpan katsayılarını hesaplayın.
s=0,10s = 0,10 ise c=1−0,10=0,90c = 1 - 0,10 = 0,90'dır. Kamu harcamaları çarpanı kG=1/s=1/0,10=10k_G = 1/s = 1/0,10 = 10. Vergi çarpanı kT=−c/s=−0,90/0,10=−9k_T = -c/s = -0,90/0,10 = -9.
Maliye politikası araçlarının (vergi indirimi veya harcama artışı) milli gelir üzerindeki net etkilerini kıyaslayabilmek için çarpan katsayılarının bilinmesi gerekir.
2
Denk bütçe (Haavelmo) çarpanını ve maktu vergi senaryolarını analiz edin.
Vergi ve harcamaların 500500 birim artması milli geliri 500500 birim artırır (kBB=1k_{BB} = 1). 100100 birimlik vergi indirimi ise −100×−9=900-100 \times -9 = 900 birim gelir artışı yaratır.
Politika kurmaylarının değerlendirmelerindeki sayısal iddiaların doğruluğunu kanıtlamak için mekanik hesaplamalar yapılmalıdır.
3
Oransal gelir vergisinin (t>0t>0) sisteme girişinin çarpan formülü üzerindeki yapısal etkisini değerlendirin.
Oransal vergi varken çarpan formülü 11−c(1−t)\frac{1}{1-c(1-t)} şeklini alır. Vergi oranı (tt) sıfırdan büyük olduğunda formülün paydası büyür, dolayısıyla çarpanın katsayısı küçülür.
Otomatik istikrar sağlayıcı mekanizmaların temel mantığını anlamak için kurumsal yapının çarpan üzerindeki matematiksel etkisine bakılmalıdır.

Anahtar Kavram

Maliye Politikası Çarpanları ve Otomatik İstikrar Sağlayıcılar
Soru 2Soru →

Makroekonomik istikrarın sağlanmasında vergi politikası araçlarının (iradi uygulamalar ve otomatik istikrar sağlayıcılar) etkilerini değerlendiren bir maliyeci için aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sadece maktu vergilerin uygulandığı ve marjinal tüketim eğiliminin 0,900,90 olduğu bir ekonomide, otonom vergilerdeki 100100 birimlik bir artış milli geliri 900900 birim daraltır.

Cevap

Sadece maktu vergilerin uygulandığı ve marjinal tüketim eğiliminin 0,900,90 olduğu bir ekonomide, otonom vergilerdeki 100100 birimlik bir artışın milli geliri 900900 birim daraltacağını ifade eden çıkarım doğrudur.
Verilen senaryoda marjinal tüketim eğilimi (cc) 0,900,90'dır. Otonom vergi çarpanı kt=−c1−ck_t = \frac{-c}{1-c} formülünden −9-9 olarak bulunur. Vergiler otonom olarak 100100 birim artırıldığında, milli gelir ΔY=100×(−9)=−900\Delta Y = 100 \times (-9) = -900 birim değişir. Negatif işaret, milli gelirde 900900 birimlik bir daralmayı ifade ettiği için bu seçenek kesinlikle doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Otonom vergi çarpanının (ktk_t) formülünü belirleme ve hesaplama.
kt=−c1−c=−0,900,10=−9k_t = \frac{-c}{1-c} = \frac{-0,90}{0,10} = -9.
Sadece maktu vergilerin olduğu dışa kapalı bir ekonomide vergi artışının gelir üzerindeki daraltıcı etkisini bulmak için otonom vergi çarpanına ihtiyaç vardır.
2
Vergi değişikliğinin milli gelir üzerindeki net etkisini hesaplama.
ΔY=ΔT×kt=100×(−9)=−900\Delta Y = \Delta T \times k_t = 100 \times (-9) = -900.
Vergi artışının milli gelirde yaratacağı daralma miktarını kesin olarak tespit etmek için çarpan ile politika değişikliği çarpılır.
3
Diğer seçeneklerdeki teorik ve kavramsal ifadelerin analiz edilmesi.
Vergi oranlarının kanunla değiştirilmesinin iradi bir politika olduğu, Haavelmo Teoremi'nde denk bütçe çarpanının 11 olduğu ve mali sürüklenmenin iradi değil otomatik bir süreç olduğu teyit edilerek diğer ifadelerin yanlışlığı ispatlanmıştır.
Soru sadece işlemsel bir hesaplama değil, maliye politikası araçlarının kavramsal ayrımlarının da doğru yapılmasını gerektirmektedir.

Anahtar Kavram

Vergi Politikası Araçları ve Çarpan Mekanizması
Soru 3Soru →

Dışa kapalı bir ekonomide marjinal tasarruf eğilimi (ss) 0,20'dir. Hükümet, ekonomideki durgunluğu gidermek ve milli geliri 400 birim artırmak amacıyla üç farklı senaryoyu değerlendirmektedir:

* I. Senaryo: Sadece otonom vergilerin bulunduğu bir durumda, hedeflenen gelir artışını sağlamak için yalnızca iradi vergi indirimine gidilmesi.
* II. Senaryo: Sadece otonom vergilerin bulunduğu bir durumda, aynı gelir artışının kamu harcamaları ve otonom vergilerin eş anlı ve aynı miktarda artırılmasıyla (Haavelmo Teoremi) sağlanması.
* III. Senaryo: Sisteme otomatik istikrar sağlayıcı olarak t=0,25t=0,25 oranında oransal gelir vergisinin dâhil edilmesi.

Buna göre; I. Senaryoda yapılması gereken vergi indirimi miktarı, II. Senaryoda yapılması gereken eş anlı bütçe artışı miktarı ve III. Senaryoda otonom vergi çarpanının alacağı yeni değer aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 100 birim, 400 birim, −2-2

Cevap

I. Senaryoda 100 birim vergi indirimi gerekir, II. Senaryoda 400 birim eş anlı artış gerekir ve III. Senaryoda yeni otonom vergi çarpanı -2 olur.
Verilen değerlerle otonom vergi çarpanı −4-4'tür ve 400 birimlik gelir artışı için 100 birimlik vergi indirimi gerekir. Haavelmo Teoremi gereği denk bütçe çarpanı 11 olduğundan, eş anlı bütçe artışı 400 birim olmalıdır. Sisteme t=0,25t=0,25 oransal vergisi eklendiğinde otonom vergi çarpanı, otomatik istikrar sağlayıcı etkiyle −0,80/(1−0,80(1−0,25))-0,80 / (1 - 0,80(1 - 0,25)) hesaplamasından −2-2 değerini alır. Tüm bu değerleri doğru sunan seçenek doğru cevaptır.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal tüketim eğilimini (cc) ve 1. Senaryo için otonom vergi çarpanını (kTk_T) hesaplamak.
c=1−s=1−0,20=0,80c = 1 - s = 1 - 0,20 = 0,80 olarak bulunur. Sadece otonom vergilerin olduğu durumda vergi çarpanı: kT=−c1−c=−0,800,20=−4k_T = \frac{-c}{1-c} = \frac{-0,80}{0,20} = -4 olur.
Otonom vergi çarpanı, vergilerdeki otonom bir değişikliğin milli geliri ne kadar etkileyeceğini gösterir.
2
1. Senaryo için gereken vergi indirimi miktarını bulmak.
Milli gelir değişim formülü ΔY=kT×ΔT\Delta Y = k_T \times \Delta T kullanılarak; 400=−4×ΔT⇒ΔT=−100400 = -4 \times \Delta T \Rightarrow \Delta T = -100 bulunur. Bu, vergi miktarında 100 birimlik bir indirim yapılması gerektiği anlamına gelir.
Hedeflenen gelir artışını sağlamak için gereken müdahale miktarını tespit etmek amacıyla denklemi çözeriz.
3
2. Senaryo için Haavelmo (denk bütçe) çarpanını uygulayarak gerekli eş anlı bütçe artışını bulmak.
Haavelmo Teoremine göre denk bütçe çarpanı kB=1k_B = 1'dir. Bu nedenle ΔY=ΔG=ΔT=400\Delta Y = \Delta G = \Delta T = 400 birim olmalıdır.
Denk bütçe politikasında kamu harcamaları ve otonom vergiler eşit miktarda artırıldığında, harcamaların genişletici etkisi vergilerin daraltıcı etkisinden daha büyük olduğundan milli gelir artış miktarı kadar artar.
4
3. Senaryo için oransal gelir vergisi (t=0,25t=0,25) eklendiğinde otonom vergi çarpanını yeniden hesaplamak.
Yeni çarpan kT′=−c1−c(1−t)k_T' = \frac{-c}{1-c(1-t)} formülü ile hesaplanır: kT′=−0,801−0,80(1−0,25)=−0,801−0,80(0,75)=−0,801−0,60=−0,800,40=−2k_T' = \frac{-0,80}{1-0,80(1-0,25)} = \frac{-0,80}{1-0,80(0,75)} = \frac{-0,80}{1-0,60} = \frac{-0,80}{0,40} = -2 bulunur.
Oransal vergi bir otomatik istikrar sağlayıcıdır; gelire bağlı sızıntıları artırarak çarpanın paydasını büyütür ve böylece vergi çarpanının mutlak değerini düşürür.

Anahtar Kavram

İradi Vergi Politikası, Haavelmo Teoremi ve Otomatik İstikrar Sağlayıcılar
Soru 4Soru →

Kapalı bir ekonomide marjinal tüketim eğilimi (cc) 0.75 ve oransal gelir vergisi oranı (tt) 0.20'dir. Hükümet, iradi vergi politikası kapsamında otonom vergileri (T0T_0) 100 birim azaltmış, aynı zamanda bütçe üzerindeki başlangıç etkisini dengelemek amacıyla kamu harcamalarını (GG) eş anlı olarak 100 birim düşürmüştür.

Buna göre, uygulanan eş anlı politikanın milli gelir üzerindeki net etkisi ve oransal vergi sisteminin işlevi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milli gelir 62.5 birim azalır; oransal vergi sistemi harcama çarpanını küçülterek otomatik istikrar sağlayıcı bir işlev görmüştür.

Cevap

Uygulanan politika kombinasyonu sonucunda milli gelir net 62.5 birim azalırken, oransal vergi sistemi çarpanı küçültücü etkisiyle otomatik istikrar sağlayıcı işlevi görür.
Kamu harcamaları çarpanı (kGk_G), oransal vergi varken 11−c(1−t)\frac{1}{1 - c(1-t)} formülü ile hesaplanır ve 2.5 değerini alır. Otonom vergi çarpanı (kTk_T) ise −c1−c(1−t)\frac{-c}{1 - c(1-t)} formülü ile hesaplanır ve -1.875'tir. Kamu harcamalarındaki 100 birimlik azalış geliri 250 birim düşürürken, vergilerdeki 100 birimlik azalış geliri 187.5 birim artırır. Net etki 62.5 birimlik bir azalmadır. Oransal vergi oranı sıfır olsaydı harcama çarpanı 4 olacaktı; vergi oranı nedeniyle çarpanın 2.5'e düşmesi, vergi sisteminin dışsal veya iradi şokları hafifleten bir otomatik istikrar sağlayıcı olarak çalıştığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Harcama ve vergi çarpanlarını hesaplama
kG=11−c(1−t)=11−0.75(1−0.20)=11−0.60=2.5k_G = \frac{1}{1 - c(1-t)} = \frac{1}{1 - 0.75(1-0.20)} = \frac{1}{1 - 0.60} = 2.5 kT=−c1−c(1−t)=−0.750.40=−1.875k_T = \frac{-c}{1 - c(1-t)} = \frac{-0.75}{0.40} = -1.875
Oransal vergi içeren kapalı ekonomide, milli gelirdeki değişimi bulmak için öncelikle ilgili iradi araçlara ait çarpan katsayılarının bulunması gerekir.
2
Uygulanan eş anlı politikaların milli gelir üzerindeki net etkisini hesaplama
ΔY=(ΔG×kG)+(ΔT0×kT)\Delta Y = (\Delta G \times k_G) + (\Delta T_0 \times k_T) ΔY=(−100×2.5)+(−100×−1.875)=−250+187.5=−62.5\Delta Y = (-100 \times 2.5) + (-100 \times -1.875) = -250 + 187.5 = -62.5
Harcama ve vergi politikaları eş anlı uygulandığında, toplam etki her bir politikanın kendi çarpanıyla çarpılıp toplanmasıyla elde edilir.
3
Oransal verginin ekonomik sistemdeki rolünü tanımlama
Sistemde oransal vergi olmasaydı çarpan 1/(1−0.75)=41 / (1-0.75) = 4 olacaktı. Vergi oranı (t=0.20t=0.20) çarpanı 2.5'e küçülterek ekonomik şokların etkisini hafifletmiştir (otomatik istikrar sağlayıcı).
Seçeneklerdeki teorik yorumları doğrulayabilmek için vergi oranının (tt) çarpan katsayısı üzerindeki kavramsal işlevi incelenmelidir.

Anahtar Kavram

Oransal Vergili Ekonomilerde Çarpan Mekanizması ve Otomatik İstikrar Sağlayıcılar
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru →

Dışa kapalı bir makroekonomik modelde marjinal tüketim eğilimi (cc) 0,80 ve oransal gelir vergisi oranı (tt) 0,25'tir. Hükümet, durgunlukla mücadele etmek amacıyla iradi maliye politikası kapsamında kamu harcamalarını ve otonom vergileri eş anlı olarak 100 birim artırma kararı almıştır.

Buna göre, bu politika değişikliğinin milli gelir üzerindeki net etkisi ve denk bütçe (Haavelmo) çarpanının durumu hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milli gelir 50 birim artar; sistemde otomatik istikrar sağlayıcı bir unsur olan oransal gelir vergisinin varlığı denk bütçe çarpanını 1'den küçük yapmıştır.

Cevap

Milli gelir 50 birim artar; sistemde otomatik istikrar sağlayıcı bir unsur olan oransal gelir vergisinin varlığı denk bütçe çarpanını 1'den küçük yapmıştır.
Oransal verginin olduğu bir modelde kamu harcamaları çarpanı 1/[1−c(1−t)]1 / [1 - c(1-t)] formülüyle 2,5; otonom vergi çarpanı ise −c/[1−c(1−t)]-c / [1 - c(1-t)] formülüyle -2 olarak bulunur. Hükümet hem harcamaları hem otonom vergileri 100 birim artırdığında, harcamalar geliri 250 birim artırırken, vergiler geliri 200 birim daraltır. Net etki 50 birimlik bir gelir artışıdır. Bu durum, oransal gelir vergisinin denk bütçe çarpanını 1'in altına (burada 0,5'e) çektiğini kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu harcamaları çarpanını (KGK_G) hesapla.
KG=11−c(1−t)=11−0,8(1−0,25)=11−0,8(0,75)=11−0,6=10,4=2,5K_G = \frac{1}{1 - c(1-t)} = \frac{1}{1 - 0,8(1-0,25)} = \frac{1}{1 - 0,8(0,75)} = \frac{1}{1 - 0,6} = \frac{1}{0,4} = 2,5
Milli gelirdeki değişimi bulmak için öncelikle kamu harcamalarındaki artışın etkisini ölçecek katsayı bulunmalıdır.
2
Otonom vergi çarpanını (KTK_T) hesapla.
KT=−c1−c(1−t)=−c×KG=−0,8×2,5=−2K_T = \frac{-c}{1 - c(1-t)} = -c \times K_G = -0,8 \times 2,5 = -2
İradi olarak artırılan otonom vergilerin ekonomiyi ne kadar daraltacağını bulmak için vergi çarpanı hesaplanmalıdır.
3
Milli gelirdeki net değişimi (ΔY\Delta Y) hesapla.
ΔY=(KG×ΔG)+(KT×ΔT)=(2,5×100)+(−2×100)=250−200=+50\Delta Y = (K_G \times \Delta G) + (K_T \times \Delta T) = (2,5 \times 100) + (-2 \times 100) = 250 - 200 = +50 birim.
Eş anlı yapılan harcama ve vergi artışlarının toplam etkisini bulmak için iki etki toplanır.
4
Denk bütçe çarpanının durumunu yorumla.
Denk bütçe çarpanı = KG+KT=2,5+(−2)=0,5K_G + K_T = 2,5 + (-2) = 0,5 olarak bulunmuştur. (0,5 < 1)
Sistemde otomatik istikrar sağlayıcı olan oransal gelir vergisi (t>0t>0) bulunduğunda, denk bütçe çarpanı klasik Haavelmo teoremindeki gibi 1'e eşit olmaz, 1'den küçük değer alır.

Anahtar Kavram

Otonom Vergi Çarpanı ve Haavelmo Teoremi İstisnaları
Soru 6Soru →

Marjinal tüketim eğiliminin (cc) 0,600,60 olduğu dışa kapalı bir ekonomide, hükümet durgunlukla mücadele amacıyla iradi bir karar alarak otonom vergileri 200200 birim azaltmıştır. Bu vergi politikası uygulaması sonucunda milli gelirde meydana gelecek toplam değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300300 birim artar

Cevap

Milli gelir 300300 birim artar.
Vergi çarpanı formülü Kt=−c/(1−c)K_t = -c / (1-c) şeklindedir. Marjinal tüketim eğilimi 0,600,60 olarak verildiğinde çarpan −1,5-1,5 bulunur. Hükümet vergileri 200200 birim azalttığı için (ΔT=−200\Delta T = -200), milli gelirdeki değişim −1,5×−200=300-1,5 \times -200 = 300 birim artış yönünde gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Vergi çarpanının (KtK_t) hesaplanması
Kt=−c1−c=−0,601−0,60=−0,600,40=−1,5K_t = \frac{-c}{1-c} = \frac{-0,60}{1-0,60} = \frac{-0,60}{0,40} = -1,5
Otonom vergilerdeki değişimin milli gelir üzerindeki etkisini bulmak için vergi çarpanı kullanılır.
2
Milli gelirdeki değişimin (ΔY\Delta Y) hesaplanması
ΔY=Kt×ΔT=−1,5×(−200)=+300\Delta Y = K_t \times \Delta T = -1,5 \times (-200) = +300
Vergi indirimi (vergilerin azalması) negatif bir değer (−200-200) olarak çarpanla çarpıldığında pozitif bir gelir artışı sağlar.

Anahtar Kavram

Otonom Vergi Çarpanı ve İradi Vergi Politikası

İpuçları

1
Vergi indirimi milli geliri artırır mı yoksa azaltır mı?
2
Vergi çarpanı formülünün pay kısmında marjinal tüketim eğilimi (cc), payda kısmında ise marjinal tasarruf eğilimi (1−c1-c) yer alır.
3
Kt=−0,60/0,40K_t = -0,60 / 0,40 işlemini yaparak çarpanı bulun ve bu değeri −200-200 ile çarpın.

Daha Fazla Pratik

Aynı verilerle kamu harcamalarının 200200 birim artırıldığı bir durumda milli gelirin nasıl değişeceğini hesaplayarak 'denk bütçe çarpanı' kavramını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Marjinal tasarruf eğilimini (s=1−c=0,40s = 1 - c = 0,40) bulup, vergi çarpanını −c/s-c / s şeklinde de hesaplayabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 7Soru →

Dışa kapalı bir makroekonomik modelde marjinal tüketim eğilimi (cc) 0,750,75'tir ve başlangıçta vergi sistemi yalnızca gelirden bağımsız otonom (maktu) vergilerden (T=T0T = T_0) oluşmaktadır. Ekonominin tam istihdam seviyesine ulaşması için milli gelirin 600600 birim artması gerekmektedir.

Hükümet, bu gelir açığını kapatmak ve aynı zamanda gelecekteki ekonomik dalgalanmalara karşı sistemin dayanıklılığını artırmak amacıyla çeşitli iradi vergi politikalarını ve otomatik istikrar sağlayıcı mekanizmaları değerlendirmektedir.

Bu senaryoda maliye politikası araçlarının (çarpan, denk bütçe ve mali sürüklenme) işleyişi dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sisteme t=0,20t = 0,20 oranında bir gelir vergisinin dahil edilmesi otomatik istikrar sağlayıcı bir etki yaratır; ancak bu yeni durumda tam istihdamı sağlamak için gereken otonom vergi indirimi, başlangıçtaki vergi sistemine kıyasla daha büyük olmalıdır.

Cevap

Sisteme oransal vergi eklendiğinde otomatik istikrar sağlanır (çarpan küçülür), ancak bu durum aynı makroekonomik hedefe ulaşmak için gereken iradi vergi indirimi miktarını büyütür.
Doğru ifade, oransal gelir vergisinin sisteme dahil edilmesinin çarpan katsayısını küçülterek (−3-3'ten −1,875-1,875'e) otomatik istikrar sağladığını, ancak tam da bu nedenle, hedeflenen aynı gelir artışına ulaşmak için hükümetin iradi olarak yapması gereken otonom vergi indiriminin miktarını (−200-200'den −320-320'ye) artırdığını belirten ifadedir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç durumu için otonom vergi çarpanını (kTk_T) ve gereken iradi müdahaleyi hesapla.
kT=−c1−c=−0,750,25=−3k_T = \frac{-c}{1-c} = \frac{-0,75}{0,25} = -3. Gereken vergi değişimi: ΔT=600−3=−200\Delta T = \frac{600}{-3} = -200 (200 birim vergi indirimi).
Sistemde oransal vergi (t=0t=0) olmadığından basit çarpan formülleri geçerlidir.
2
Sisteme t=0,20t=0,20 oranında vergi eklendiğindeki yeni vergi çarpanını (kT′k_T') hesapla.
kT′=−c1−c(1−t)=−0,751−0,75(0,8)=−0,750,40=−1,875k_T' = \frac{-c}{1-c(1-t)} = \frac{-0,75}{1-0,75(0,8)} = \frac{-0,75}{0,40} = -1,875.
Oransal vergi, marjinal tüketim eğiliminin gelire yansıyan kısmını daraltarak çarpanı küçültür (otomatik istikrar sağlar).
3
Yeni çarpan ile gereken iradi vergi müdahalesini hesapla.
Gereken yeni vergi değişimi: ΔT′=600−1,875=−320\Delta T' = \frac{600}{-1,875} = -320 (320 birim vergi indirimi).
Çarpan küçüldüğü için, aynı 600 birimlik gelir artışını yaratmak adına daha şiddetli bir vergi şoku (−320<−200-320 < -200) gereklidir.
4
Diğer politika alternatiflerini (Haavelmo ve Mali Sürüklenme) teorik olarak değerlendir.
Haavelmo teoremine göre denk bütçe çarpanı 11'dir, yani 600 birimlik artış için kamu harcaması ve vergi 600'er birim artırılmalıdır. Otonom vergilerde mali sürüklenme olmaz.
Alternatif seçeneklerin yanlışlığını matematiksel ve kavramsal olarak kanıtlamak.

Anahtar Kavram

İradi Vergi Politikası, Otomatik İstikrar Sağlayıcılar ve Çarpan Mekanizmaları Analizi
Soru 8Soru →

Dışa kapalı bir ekonomide başlangıçta marjinal tüketim eğilimi (cc) 0,800,80'dir ve sistemde yalnızca otonom (maktu) vergiler bulunmaktadır. Hükümet, ekonomide otomatik istikrar sağlayıcıların devrede olmamasından kaynaklı konjonktürel dalgalanmaları hafifletmek amacıyla sisteme t=0,25t = 0,25 oranında bir gelir vergisini entegre etmiştir. Yeni sistemin yürürlüğe girmesinin ardından hükümet, iradi (ihtiyari) bir maliye politikası kararıyla kamu harcamalarını ve otonom vergileri aynı anda 100100 milyar TL artırmıştır (ΔG=ΔT0=100\Delta G = \Delta T_0 = 100).

Buna göre, gelir vergisinin sisteme dahil edilmesinin doğurduğu teorik sonuçlar ve uygulanan iradi denk bütçe politikasının milli gelir üzerindeki etkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sistemin otomatik istikrar gücü artarken otonom vergi çarpanının mutlak değeri küçülmüş ve iradi denk bütçe politikasının milli gelir üzerindeki net genişletici etkisi 5050 milyar TL'ye düşmüştür.

Cevap

Sistemin otomatik istikrar gücü artarken otonom vergi çarpanının mutlak değeri küçülmüş ve iradi denk bütçe politikasının milli gelir üzerindeki net genişletici etkisi 5050 milyar TL'ye düşmüştür.
Sisteme oransal gelir vergisinin (t=0,25t = 0,25) dahil edilmesi, otonom vergi çarpanının paydasını (1−c)(1-c)'den [1−c(1−t)][1-c(1-t)]'ye yükselterek küçültür (mutlak değer olarak ∣−4∣|-4|'ten ∣−2∣|-2|'ye düşürür). Bu durum ekonomideki sızıntıları artırdığı için sistemin otomatik istikrar gücünü yükseltir. Aynı zamanda, harcama çarpanı da 55'ten 2,52,5'a geriler. İradi bir denk bütçe uygulaması (ΔG=ΔT0\Delta G = \Delta T_0) yapıldığında yeni çarpan etkisi (2,5−2=0,5)(2,5 - 2 = 0,5) olur. Sonuç olarak 100100 milyar TL'lik eşanlı artış, milli geliri 100×0,5=50100 \times 0,5 = 50 milyar TL artırır.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç durumundaki (t=0t = 0) çarpan katsayılarını hesaplayın.
Harcama çarpanı kG=11−c=10,20=5k_G = \frac{1}{1-c} = \frac{1}{0,20} = 5. Vergi çarpanı kT=−c1−c=−0,800,20=−4k_T = \frac{-c}{1-c} = \frac{-0,80}{0,20} = -4. Denk bütçe çarpanı =5+(−4)=1= 5 + (-4) = 1.
Sistemde sadece otonom vergi varken Haavelmo teoremi geçerlidir ve denk bütçe çarpanı bire eşittir.
2
Başlangıç durumunda 100100 birimlik eşanlı artışın etkisini bulun.
ΔY=100×1=100\Delta Y = 100 \times 1 = 100 milyar TL artış yaşanırdı.
Eski sistemde politika uygulansaydı yaratacağı etkiyi referans olarak belirlemek gereklidir.
3
Yeni durumdaki (t=0,25t = 0,25) çarpan katsayılarını hesaplayın.
Yeni payda: 1−c(1−t)=1−0,80(1−0,25)=1−0,80(0,75)=1−0,60=0,401 - c(1-t) = 1 - 0,80(1-0,25) = 1 - 0,80(0,75) = 1 - 0,60 = 0,40. Harcama çarpanı kG′=10,40=2,5k_G' = \frac{1}{0,40} = 2,5. Vergi çarpanı kT′=−0,800,40=−2k_T' = \frac{-0,80}{0,40} = -2.
Gelir vergisi eklendiğinde sistemin sızıntıları artar ve çarpanların mutlak değerleri küçülür. Vergi çarpanının mutlak değeri 44'ten 22'ye düşmüştür.
4
Yeni sistemde uygulanan eşanlı politikanın net etkisini hesaplayın.
Yeni denk bütçe çarpanı =2,5+(−2)=0,5= 2,5 + (-2) = 0,5. Milli gelirdeki değişim: ΔY=100×0,5=50\Delta Y = 100 \times 0,5 = 50 milyar TL.
Gelir vergisi devreye girdiğinde Haavelmo'nun 1'e eşit denk bütçe çarpanı kuralı bozulur ve çarpan değeri küçülür.

Anahtar Kavram

İradi Maliye Politikası, Otomatik İstikrar Sağlayıcılar ve Haavelmo Teoremi İlişkisi
Soru 9Soru →

Dışa kapalı bir ekonomide marjinal tüketim eğilimi (cc) 0,800,80 ve oransal gelir vergisi oranı (tt) 0,250,25'tir. Ekonominin tam istihdam seviyesine ulaşabilmesi için milli gelirin 400400 birim daraltılması gerekmektedir.

Hükümet, bu hedefe ulaşmak için sadece otonom vergilerde iradi (ihtiyari) bir değişiklik yapmayı planlamaktadır. Ayrıca, otomatik istikrar sağlayıcıların (oransal vergi) devrede olduğu bu yapıda kamu harcamaları ile otonom vergilerin eşit miktarda artırılmasının (denk bütçe politikası) milli gelir üzerindeki etkisi incelenmektedir.

Buna göre, milli geliri hedef seviyeye getirmek için alınması gereken iradi otonom vergi kararı ve bu modelde geçerli olan denk bütçe çarpanı (Haavelmo) değeri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Otonom vergiler 200200 birim artırılmalıdır; denk bütçe çarpanı 0,50,5'tir

Cevap

Milli geliri daraltmak için otonom vergiler 200 birim artırılmalıdır ve oransal verginin olduğu bu modelde denk bütçe çarpanı 0,5'tir.
Ekonomiyi daraltmak için otonom vergilerin artırılması gerekmektedir. Oransal verginin olduğu modelde otonom vergi çarpanı KT=−c1−c(1−t)K_T = \frac{-c}{1-c(1-t)} formülü ile hesaplanır ve −0,80/0,40=−2-0,80 / 0,40 = -2 değerini alır. Milli geliri 400400 birim azaltmak için vergiler 200200 birim artırılmalıdır (−400/−2=200-400 / -2 = 200). Denk bütçe çarpanı ise kamu harcamaları çarpanı (KG=2,5K_G = 2,5) ile otonom vergi çarpanının (KT=−2K_T = -2) cebirsel toplamına eşittir ve 0,50,5 değerini alır.

Adım Adım Çözüm

1
Otonom vergi çarpanının (KTK_T) hesaplanması.
KT=−0,80/[1−0,80(1−0,25)]=−0,80/0,40=−2K_T = -0,80 / [1 - 0,80(1 - 0,25)] = -0,80 / 0,40 = -2 bulunur.
İradi vergi politikasının milli gelir üzerindeki etkisini ölçmek için oransal vergiyi kapsayan doğru çarpan formülü kullanılmalıdır.
2
Gerekli otonom vergi değişikliğinin (ΔT0\Delta T_0) bulunması.
ΔY=KT×ΔT0\Delta Y = K_T \times \Delta T_0 formülünden −400=−2×ΔT0-400 = -2 \times \Delta T_0 eşitliği kurularak ΔT0=200\Delta T_0 = 200 (artış) olarak hesaplanır.
Milli geliri 400400 birim daraltmak (negatif etki yaratmak) için sızıntıların, yani vergilerin artırılması gereklidir.
3
Kamu harcamaları çarpanının (KGK_G) hesaplanması.
KG=1/[1−0,80(1−0,25)]=1/0,40=2,5K_G = 1 / [1 - 0,80(1 - 0,25)] = 1 / 0,40 = 2,5 bulunur.
Denk bütçe çarpanını bulabilmek için öncelikle kamu harcamalarının ekonomideki genişletici etkisinin hesaplanması gerekir.
4
Denk bütçe çarpanının (Haavelmo etkisinin) hesaplanması.
Denk bütçe çarpanı = KG+KT=2,5+(−2)=0,5K_G + K_T = 2,5 + (-2) = 0,5 olarak elde edilir.
Sistemde otomatik istikrar sağlayıcı bulunduğundan harcama ve vergi çarpanlarının toplamı 1'den küçük olacaktır.

Anahtar Kavram

Oransal vergi içeren modellerde otonom vergi çarpanı ve Haavelmo çarpanının işleyişi
Soru 10Soru →

Dışa kapalı bir makroekonomik modelde marjinal tüketim eğilimi (cc) 0,750,75 ve oransal gelir vergisi haddi (tt) 0,200,20'dir. Hükümet, ekonomideki eksik istihdamı gidermek amacıyla iradi bir kararla kamu harcamalarını ve otonom vergileri eş anlı olarak 100100 birim artırmıştır.

Denk bütçe değişikliği (Haavelmo teoremi) kuralının uygulandığı bu senaryoda, maliye politikası sonucunda milli gelirde meydana gelen fiili artışın, sadece otonom vergilerin geçerli olduğu basit Keynesyen modelde öngörülen artıştan daha düşük olduğu görülmüştür.

Buna göre, bu modeldeki otonom vergi çarpanının değeri ve milli gelir artışının öngörülenden düşük kalmasının temel nedeni aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: −158-\frac{15}{8} ; Oransal gelir vergisinin otomatik istikrar sağlayıcı işlevi görerek çarpan katsayısını küçültmesi

Cevap

Çarpan değerinin -15/8 olarak hesaplandığı ve milli gelir artışının sınırlı kalmasının nedeninin oransal verginin otomatik istikrar sağlayıcı rolüyle açıklandığı seçenektir.
Verilen c=0,75c=0,75 ve t=0,20t=0,20 değerleri için otonom vergi çarpanı −c1−c(1−t)\frac{-c}{1 - c(1 - t)} formülüyle hesaplanır. Değerler yerine konduğunda payda 1−0,75(0,80)=0,401 - 0,75(0,80) = 0,40 bulunur ve çarpan −0,750,40=−158\frac{-0,75}{0,40} = -\frac{15}{8} olur. Basit modelde (t=0t=0) denk bütçe çarpanı 11 iken, bu modelde oransal verginin yarattığı sızıntı nedeniyle denk bütçe çarpanı 11'den küçüktür (0,6250,625). Oransal verginin, sistemdeki herhangi bir harcama şokunun veya iradi politikanın etkisini sızıntıları artırarak yumuşatması, onun bir 'otomatik istikrar sağlayıcı' olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Karmaşık modelde otonom vergi çarpanının formülünü belirlemek
Otonom Vergi Çarpanı = −c1−c(1−t)\frac{-c}{1 - c(1 - t)}
Sistemde oransal gelir vergisi (tt) bulunduğunda harcanabilir gelir Yd=Y−T0−tYY_d = Y - T_0 - tY olarak değiştiği için çarpanın paydasındaki marjinal sızıntı oranı 1−c1 - c yerine 1−c(1−t)1 - c(1 - t) olur.
2
Verilen değerleri formülde yerine koyarak çarpanı hesaplamak
−0,751−0,75(1−0,20)=−0,751−0,75(0,80)=−0,751−0,60=−0,750,40=−7540=−158\frac{-0,75}{1 - 0,75(1 - 0,20)} = \frac{-0,75}{1 - 0,75(0,80)} = \frac{-0,75}{1 - 0,60} = \frac{-0,75}{0,40} = -\frac{75}{40} = -\frac{15}{8}
Otonom vergilerdeki 11 birimlik artışın milli geliri ne kadar daraltacağını bulmak.
3
Denk bütçe çarpanının (Haavelmo) basit ve karmaşık modeldeki durumunu karşılaştırmak
Karmaşık modelde Denk Bütçe Çarpanı = 10,40+(−0,750,40)=0,250,40=0,625\frac{1}{0,40} + (\frac{-0,75}{0,40}) = \frac{0,25}{0,40} = 0,625. Basit modelde (t=0t=0) bu değer 11'dir.
Milli gelirdeki fiili artışın neden öngörülenden (basit modelden) daha düşük kaldığını teorik olarak kanıtlamak.
4
Çarpan katsayısının küçülmesine yol açan ekonomik olguyu isimlendirmek
Oransal gelir vergisi sisteme eklendiğinde gelir arttıkça vergi tahsilatı da otomatik olarak artar ve harcama sızıntıları büyür. Bu durum, çarpanı küçülten ve ekonomik dalgalanmaları yumuşatan 'otomatik istikrar sağlayıcı' bir mekanizmadır.
Matematiksel sonucun iktisadi politika teorisindeki karşılığını tanımlamak.

Anahtar Kavram

Oransal vergi sistemlerinde çarpan mekanizması ve otomatik istikrar sağlayıcılar
Soru 11Soru →

Makroekonomik istikrarı sağlamakla görevli bir ekonomi yönetimi, marjinal tasarruf eğiliminin (ss) 0,200,20 olduğu dışa kapalı bir ekonomide iki farklı vergi sistemi senaryosunu analiz etmektedir:

* Senaryo I: Sistemde sadece otonom (maktu) vergiler bulunmaktadır ve oransal gelir vergisi yoktur (t=0t=0).
* Senaryo II: Sistemde otonom vergilere ek olarak, gelire bağlı alınan %25\%25 oranında (t=0,25t=0,25) bir gelir vergisi mevcuttur.

Bu senaryolar altında iradi (ihtiyari) vergi politikası, otomatik istikrar sağlayıcılar ve Haavelmo teoremi (denk bütçe çarpanı) bağlamında yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Senaryo II'deki oransal gelir vergisi otomatik istikrar sağlayıcı olarak işlev görerek otonom vergi çarpanının mutlak değerini 44'ten 22'ye düşürür; Senaryo I'de ise Haavelmo teoremine dayalı denk bütçe çarpanı tam olarak 11'dir.

Cevap

Senaryo II'deki oransal gelir vergisinin otomatik istikrar sağlayıcı olarak çarpanın mutlak değerini düşürdüğünü ve Senaryo I'de denk bütçe çarpanının 1 olduğunu ifade eden değerlendirme kesinlikle doğrudur.
Verilen iki senaryo incelendiğinde; marjinal tüketim eğilimi c=0,80c=0,80'dir. Oransal verginin olmadığı Senaryo I'de otonom vergi çarpanı −c/(1−c)=−0,80/0,20=−4-c/(1-c) = -0,80/0,20 = -4'tür. Ayrıca bu senaryoda harcama çarpanı 55 olduğundan, denk bütçe çarpanı 5−4=15-4=1 çıkar (Haavelmo Teoremi). Senaryo II'de %25\%25 oransal vergi devreye girdiğinde otonom vergi çarpanı −c/[1−c(1−t)]=−0,80/[1−0,80(0,75)]=−0,80/0,40=−2-c/[1-c(1-t)] = -0,80/[1-0,80(0,75)] = -0,80/0,40 = -2 olur. Böylece oransal verginin, otonom vergi çarpanının mutlak değerini 44'ten 22'ye düşürerek dışsal şokların etkisini kendiliğinden yumuşattığı (otomatik istikrar sağladığı) kanıtlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal tüketim eğilimini (cc) hesaplayın.
c=1−s=1−0,20=0,80c = 1 - s = 1 - 0,20 = 0,80 bulunur.
Çarpan formüllerinde marjinal tasarruf eğilimi yerine marjinal tüketim eğilimi (cc) kullanılır.
2
Senaryo I (t=0t=0) için otonom vergi, harcama ve denk bütçe çarpanlarını hesaplayın.
Harcama Çarpanı: 1/(1−0,80)=51 / (1 - 0,80) = 5. Otonom Vergi Çarpanı: −0,80/0,20=−4-0,80 / 0,20 = -4. Denk Bütçe Çarpanı: 5+(−4)=15 + (-4) = 1.
Oransal verginin olmadığı durumda Haavelmo teoreminin geçerli olup olmadığını ve vergi çarpanının baz değerini görmek için bu hesaplama gereklidir.
3
Senaryo II (t=0,25t=0,25) için otonom vergi ve harcama çarpanlarını hesaplayın.
Harcama Çarpanı: 1/(1−0,80(1−0,25))=1/0,40=2,51 / (1 - 0,80(1 - 0,25)) = 1 / 0,40 = 2,5. Otonom Vergi Çarpanı: −0,80/0,40=−2-0,80 / 0,40 = -2.
Oransal verginin sistemde yarattığı otomatik istikrar sağlayıcı etkiyi sayısal olarak doğrulamak için gereklidir.
4
Bulguları kavramsal bilgilerle sentezleyin.
Oransal vergi, otonom vergi çarpanının mutlak değerini 44'ten 22'ye düşürerek şokların etkisini zayıflatmış (otomatik istikrar sağlamış) ve Haavelmo teoreminin sadece t=0t=0 durumunda (11'e eşit olarak) çalıştığı doğrulanmıştır.
Seçeneklerdeki hem matematiksel hem de teorik ifadelerin doğruluğunu teyit etmek için sayısal sonuçların yorumlanması şarttır.

Anahtar Kavram

İradi Vergi Politikası Çarpanları, Otomatik İstikrar Sağlayıcılar ve Haavelmo Teoremi Sentezi
Soru 12Soru →

Bir ülkenin makroekonomik verileri incelendiğinde, hanehalkının harcanabilir gelirindeki her 100100 birimlik artışın 8080 birimini tüketime ayırdığı (c=0,80c = 0,80) ve devletin elde edilen gelirden %25\%25 oranında (t=0,25t = 0,25) oransal vergi kestiği görülmektedir.

Dışa kapalı bir yapıda olan bu ülkede, mevcut durumda 600600 milyar TL büyüklüğünde bir deflasyonist açık tespit edilmiştir. Karar alıcılar, bu açığı kapatarak tam istihdamı sağlamak amacıyla iki alternatif maliye politikası paketi üzerinde çalışmaktadır:

Paket A: Haavelmo Teoremi (denk bütçe) yaklaşımıyla, kamu harcamaları ile otonom vergilerin aynı anda ve eşit miktarda artırılması.
Paket B: Sistemdeki oransal vergilerin otomatik istikrar sağlayıcı gücü dikkate alınarak, sadece maktu (otonom) vergilerin iradi bir kararla düşürülmesi.

Buna göre, tam istihdamın sağlanması için Paket A kapsamında bütçe büyüklüğünün ne kadar artırılması ve Paket B kapsamında maktu (otonom) vergilerin ne kadar düşürülmesi gerekir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Paket A: 12001200 milyar TL, Paket B: 300300 milyar TL

Cevap

Paket A için bütçe büyüklüğünün 1200 milyar TL artırılması ve Paket B için maktu vergilerin 300 milyar TL düşürülmesi gerekir.
Oransal gelir vergisi olan bir ekonomide Haavelmo Teoremi'nin öngördüğü denk bütçe çarpanı 11'e eşit değildir. c=0,80c = 0,80 ve t=0,25t = 0,25 iken denk bütçe çarpanı 1−c1−c(1−t)\frac{1-c}{1-c(1-t)} formülü ile hesaplandığında 0,50,5 olarak bulunur. 600600 birimlik deflasyonist açığı kapatmak için 600=0,5×ΔB600 = 0,5 \times \Delta B eşitliğinden bütçe büyüklüğünün (hem kamu harcamalarının hem maktu vergilerin) 12001200 birim artırılması gerekir. İkinci senaryoda sadece iradi maktu vergilerle politika yapıldığında, otomatik istikrar sağlayıcı oransal vergi etkisini sürdürür ve vergi çarpanı −c1−c(1−t)\frac{-c}{1-c(1-t)} formülünden −2,0-2,0 olur. Bu durumda 600=−2×ΔT0600 = -2 \times \Delta T_0 eşitliğinden vergilerin 300300 birim düşürülmesi gerektiği bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Ekonomik verilerin matematiksel olarak tanımlanması
c=0,80c = 0,80 ve t=0,25t = 0,25
Her 100 birimlik gelirin 80 biriminin tüketilmesi marjinal tüketim eğilimini, %25 kesinti ise oransal vergi oranını ifade eder.
2
Ekonomideki çarpan katsayılarının hesaplanması
Harcama çarpanı kG=11−c(1−t)=2,5k_G = \frac{1}{1-c(1-t)} = 2,5; Vergi çarpanı kT=−c1−c(1−t)=−2,0k_T = \frac{-c}{1-c(1-t)} = -2,0; Denk bütçe çarpanı kBB=kG+kT=0,5k_{BB} = k_G + k_T = 0,5
Oransal vergi sisteminin varlığı nedeniyle çarpan katsayıları otomatik olarak küçülür ve denk bütçe çarpanı 1'den küçük değer alır.
3
Paket A için gerekli bütçe artışının bulunması
Bütçe artışı (ΔB\Delta B) = 12001200 milyar TL
Denk bütçe çarpanı (0,50,5) ile bütçe artışının çarpımı 600600 milyarlık açığa eşit olmalıdır (ΔY=kBB×ΔB⇒600=0,5×1200\Delta Y = k_{BB} \times \Delta B \Rightarrow 600 = 0,5 \times 1200).
4
Paket B için gerekli vergi indiriminin bulunması
Otonom vergi değişimi (ΔT0\Delta T_0) = −300-300 milyar TL
Vergi çarpanı (−2,0-2,0) ile otonom vergi değişiminin çarpımı 600600 milyarlık açığa eşit olmalıdır (ΔY=kT×ΔT0⇒600=−2×(−300)\Delta Y = k_T \times \Delta T_0 \Rightarrow 600 = -2 \times (-300)).

Anahtar Kavram

Vergi Çarpanı ve Denk Bütçe Çarpanı (Haavelmo Teoremi)
Soru 13Soru →

Bir makroekonomik sistemde marjinal tüketim eğilimi (cc) 0,800,80 olarak tahmin edilmektedir. Ekonomi yönetimi, tam istihdam düzeyine ulaşmak amacıyla Denk Bütçe Çarpanı (Haavelmo Teoremi) yaklaşımına uygun olarak, kamu harcamalarını (ΔG\Delta G) ve otonom vergileri (ΔT0\Delta T_0) eş anlı olarak 200200 milyar TL artıracak iradi (ihtiyari) bir maliye politikası paketi açıklamıştır.

Politikanın etkinliğini değerlendiren uzmanlar, ekonomideki vergi sisteminin sadece otonom vergilerden oluşması durumu ile sisteme 0,250,25 oranında gelirle orantılı verginin (t=0,25t=0,25) dahil edilmesi durumlarını karşılaştırmışlardır.

Bu karşılaştırma ve maliye politikası araçlarının işleyişi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sisteme oransal verginin dahil edilmesi otomatik istikrar sağlayıcı bir etki yaratarak, iradi politikanın milli gelir üzerindeki net genişletici etkisini yarı yarıya düşürür ve artışı 100100 milyar TL ile sınırlar.

Cevap

Sisteme oransal verginin dahil edilmesi otomatik istikrar sağlayıcı bir etki yaratarak, iradi politikanın milli gelir üzerindeki net genişletici etkisini yarı yarıya düşürür ve artışı 100100 milyar TL ile sınırlar.
Sadece otonom vergilerin bulunduğu bir ekonomide kamu harcamaları çarpanı 1/(1−c)=1/0,2=51/(1-c) = 1/0,2 = 5 ve otonom vergi çarpanı −c/(1−c)=−0,8/0,2=−4-c/(1-c) = -0,8/0,2 = -4'tür. Denk bütçe çarpanı (5−4=1)(5-4=1) gereği 200200 milyarlık eş anlı artış geliri 200200 milyar TL artırır. Ancak t=0,25t=0,25 oranında gelirle orantılı vergi sisteme dahil edildiğinde, bu vergi otomatik istikrar sağlayıcı olarak çalışarak çarpanları küçültür. Yeni harcama çarpanı 1/[1−0,8(1−0,25)]=2,51/[1-0,8(1-0,25)] = 2,5 ve yeni otonom vergi çarpanı −0,8/[1−0,8(1−0,25)]=−2-0,8/[1-0,8(1-0,25)] = -2 olur. Bu durumda milli gelirdeki değişim: ΔY=2,5(200)−2(200)=500−400=100\Delta Y = 2,5(200) - 2(200) = 500 - 400 = 100 milyar TL olur. Dolayısıyla oransal vergi, iradi politikanın genişletici etkisini 200200 milyardan 100100 milyara düşürerek yarı yarıya sınırlamış olur.

Adım Adım Çözüm

1
Oransal vergi olmayan (t=0t=0) basit model için çarpanları ve gelir değişimini hesaplamak.
KG=11−0,8=5K_G = \frac{1}{1-0,8} = 5, KT=−0,81−0,8=−4K_T = \frac{-0,8}{1-0,8} = -4. ΔY=5(200)−4(200)=200\Delta Y = 5(200) - 4(200) = 200 milyar TL artış.
Referans senaryodaki (basit Haavelmo modeli) tam genişletici etkiyi görmek için.
2
Oransal vergi olan (t=0,25t=0,25) durum için yeni çarpanları hesaplamak.
Marjinal sızıntı oranı: 1−0,8(1−0,25)=1−0,6=0,41 - 0,8(1-0,25) = 1 - 0,6 = 0,4. Yeni çarpanlar: KG=10,4=2,5K_G = \frac{1}{0,4} = 2,5, KT=−0,80,4=−2K_T = \frac{-0,8}{0,4} = -2.
Otomatik istikrar sağlayıcının çarpan katsayılarını nasıl küçülttüğünü belirlemek için.
3
Yeni çarpanlarla iradi eş anlı politikanın milli gelire net etkisini bulmak.
ΔY=2,5(200)−2(200)=500−400=100\Delta Y = 2,5(200) - 2(200) = 500 - 400 = 100 milyar TL.
İkinci senaryodaki net genişletici etkiyi tespit etmek için.
4
İki durumu karşılaştırıp sonuç çıkarmak.
Milli gelir artışı 200200 milyar TL'den 100100 milyar TL'ye düşmüştür, yani yarı yarıya azalmıştır.
Seçeneklerdeki ifadelerin doğruluğunu matematiksel olarak değerlendirmek için.

Anahtar Kavram

İradi Maliye Politikası ve Otomatik İstikrar Sağlayıcıların Etkileşimi (Vergi Çarpanları)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 14Soru →

Dışa kapalı bir ekonomide faaliyet gösteren maliye otoritesi, eksik istihdam sorununu çözmek amacıyla bir politika paketi tasarlamaktadır. Modelde hanehalkının marjinal tasarruf eğilimi (MPSMPS) 0,400,40 olarak tahmin edilmiştir. Vergi sistemi yalnızca maktu (otonom) vergilerden oluşmakta olup gelire duyarlı oransal bir vergi mekanizması mevcut değildir. Tam istihdam düzeyine ulaşmak için hedeflenen milli gelir artışı 900900 milyar TL'dir.

Buna göre, uygulanacak vergi ve harcama politikalarıyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sistemde oransal gelir vergisi gibi bir otomatik istikrar sağlayıcı bulunmadığından iradi politika uygulanması zorunludur; bütçe dengesi değiştirilmek istenmiyorsa (Haavelmo teoremi), otonom vergiler ve kamu harcamaları eş anlı olarak 900900 milyar TL artırılmalıdır.

Cevap

Sistemde oransal gelir vergisi gibi bir otomatik istikrar sağlayıcı bulunmadığından iradi politika uygulanması zorunludur; bütçe dengesi değiştirilmek istenmiyorsa, otonom vergiler ve kamu harcamaları eş anlı olarak 900 milyar TL artırılmalıdır.
Sorudaki modelde vergiler sadece maktu (otonom) olduğu için milli gelirdeki dalgalanmalara karşı vergi hasılatı otomatik olarak değişmez; yani sistemde otomatik istikrar sağlayıcı bir mekanizma yoktur. Bu sebeple ekonomiyi tam istihdama taşımak için hükümetin iradi kararlar alması zorunludur. Bütçe dengesini bozmadan (Haavelmo teoremi) gelir artırılmak istenirse, Denk Bütçe Çarpanı (kB=1k_B = 1) devreye girer. Bu durumda, hedeflenen 900 milyar TL'lik gelir artışı için kamu harcamaları ve otonom vergiler eşit miktarda, yani 900 milyar TL artırılmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Marjinal Tüketim Eğilimini (c) hesapla.
c=1−MPS=1−0,40=0,60c = 1 - MPS = 1 - 0,40 = 0,60
Çarpan formüllerinde kullanmak üzere tüketime giden payı bulmak için.
2
Kamu Harcamaları (kGk_G) ve Vergi Çarpanını (kTk_T) hesapla.
kG=11−c=10,40=2,5k_G = \frac{1}{1-c} = \frac{1}{0,40} = 2,5 ve kT=−c1−c=−0,600,40=−1,5k_T = \frac{-c}{1-c} = \frac{-0,60}{0,40} = -1,5
İradi harcama ve vergi politikalarının milli gelir üzerindeki nispi etkilerini belirlemek için.
3
Denk Bütçe (Haavelmo) Çarpanını hesapla.
kB=kG+kT=2,5+(−1,5)=1k_B = k_G + k_T = 2,5 + (-1,5) = 1
Bütçe dengesi korunarak (ΔG=ΔT\Delta G = \Delta T) yapılacak bir müdahalenin etkisini ölçmek için.
4
Seçenekleri mekanizmaya göre değerlendir.
Haavelmo denklemine göre ΔY=1×ΔG\Delta Y = 1 \times \Delta G. Dolayısıyla ΔY=900\Delta Y = 900 olması için ΔG=900\Delta G = 900 ve ΔT=900\Delta T = 900 olmalıdır.
Hedeflenen 900 milyar TL'lik genişlemeyi bütçe açığı vermeden sağlamanın matematiksel şartını bulmak için.

Anahtar Kavram

Vergi Çarpanı, Denk Bütçe Çarpanı ve Otomatik İstikrar Sağlayıcılar
Soru 15Soru →

Sadece otonom vergilerin tahsil edildiği ve marjinal tüketim eğiliminin (cc) 0,750,75 olduğu bir ülke ekonomisinde, mevcut deflasyonist açığın kapatılması için milli gelirin 300300 birim artırılması planlanmaktadır. Bu hedefe ulaşmak amacıyla karar alıcılar tarafından yürütülecek ihtiyari (iradi) maliye politikası alternatifleri değerlendirilmektedir.

Buna göre, söz konusu ekonomide uygulanacak vergi politikaları ve çarpan mekanizmalarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hedefe ulaşmak için harcamalar sabit bırakılıp yalnızca vergi politikası kullanıldığında, otonom vergilerin 100100 birim düşürülmesi gerekir.

Cevap

İhtiyari politika aracı olarak kamu harcamaları sabit tutulduğunda, hedeflenen 300 birimlik gelir artışını sağlamak için otonom vergilerin 100 birim düşürülmesi gerektiğini belirten ifadedir.
Marjinal tüketim eğiliminin (cc) 0,750,75 olduğu bir ekonomide otonom vergi çarpanı −c1−c=−3\frac{-c}{1-c} = -3'tür. Milli geliri 300300 birim artırmak için iradi vergi politikası kullanıldığında, ΔY=kt×ΔT0  ⟹  300=−3×ΔT0  ⟹  ΔT0=−100\Delta Y = k_t \times \Delta T_0 \implies 300 = -3 \times \Delta T_0 \implies \Delta T_0 = -100 denklemi gereği otonom vergilerin 100100 birim azaltılması gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Otonom vergi çarpanının (ktk_t) hesaplanması
kt=−c1−c=−0,751−0,75=−0,750,25=−3k_t = \frac{-c}{1-c} = \frac{-0,75}{1-0,75} = \frac{-0,75}{0,25} = -3
Sadece otonom vergilerin uygulandığı basit Keynesyen modelde vergi çarpanı, marjinal tüketim eğiliminin negatifinin marjinal tasarruf eğilimine bölünmesiyle bulunur.
2
Hedeflenen milli gelir artışı için gereken vergi indirim miktarının bulunması
ΔY=kt×ΔT0  ⟹  300=−3×ΔT0  ⟹  ΔT0=−100\Delta Y = k_t \times \Delta T_0 \implies 300 = -3 \times \Delta T_0 \implies \Delta T_0 = -100
Çarpan mekanizması gereği, milli gelirdeki değişim, vergi çarpanı ile otonom vergilerdeki değişimin çarpımına eşitlenerek gerekli vergi politikası adımı belirlenir.

Anahtar Kavram

Vergi Çarpanı ve Haavelmo Teoremi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 16Soru →

Kapalı bir makroekonomik modelde hanehalkının marjinal tüketim eğilimi (cc) 0,800,80 ve sistemde uygulanan oransal gelir vergisi oranı (tt) 0,250,25'tir. Bu ekonomide potansiyel GSYH düzeyinin altında kalınması nedeniyle 400400 birimlik bir deflasyonist açık yaşanmaktadır.

Bu ekonomide tam istihdamın sağlanması için uygulanabilecek maliye politikaları ve çarpan mekanizmaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Haavelmo teoremine göre, denk bütçe uygulaması kapsamında kamu harcamaları ve otonom vergiler eş anlı olarak 400400 birim artırılırsa deflasyonist açık tamamen kapanır.

Cevap

Oransal gelir vergisinin uygulandığı bir ekonomide Haavelmo (denk bütçe) çarpanının 1'e eşit olduğunu iddia eden ifade yanlıştır.
Verilen ekonomide oransal vergi oranı (t=0,25t=0,25) bulunmaktadır. Oransal vergilerin olduğu bir modelde denk bütçe çarpanı 1 değil, 1'den küçüktür (burada 0,5'tir). Dolayısıyla 400 birimlik eş anlı harcama ve vergi artışı, milli geliri sadece 200 birim artırır ve 400 birimlik açık tamamen kapanmaz. Bu nedenle denk bütçe ile açığın kapanacağını belirten seçenek kesinlikle yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu harcamaları çarpanının (kGk_G) hesaplanması
kG=11−c(1−t)=11−0,80(1−0,25)=10,40=2,5k_G = \frac{1}{1 - c(1-t)} = \frac{1}{1 - 0,80(1-0,25)} = \frac{1}{0,40} = 2,5
Harcama politikasının gelir üzerindeki etkisini ölçmek için oransal vergiyi içeren çarpan formülü kullanılır.
2
Otonom vergi çarpanının (kTk_T) hesaplanması
kT=−c1−c(1−t)=−0,800,40=−2k_T = \frac{-c}{1 - c(1-t)} = \frac{-0,80}{0,40} = -2
Vergi politikasının etkisini belirlemek için negatif değerli otonom vergi çarpanı bulunur.
3
Denk bütçe çarpanının (kBk_B) hesaplanması
kB=kG+kT=2,5+(−2)=0,5k_B = k_G + k_T = 2,5 + (-2) = 0,5
Kamu harcamaları ve otonom vergilerin eşit miktarda artırılması durumunda gelirin ne kadar artacağını bulmak için harcama ve vergi çarpanları toplanır.
4
Seçeneklerdeki senaryoların test edilmesi
Denk bütçe ile 400 birimlik artış yapıldığında ΔY=0,5×400=200\Delta Y = 0,5 \times 400 = 200 birim olur.
Açığın tamamı (400 birim) kapanmadığı için denk bütçe ile açığın kapanacağını söyleyen ifade yanlıştır.

Anahtar Kavram

Oransal verginin maliye politikası çarpanlarına ve otomatik istikrara etkisi
Vergi Politikası Alıştırma Soruları — KPSS Maliye | Examkin