Viroloji

458 soru

Soru 401Soru

24 yaşında HIVHIV pozitif bir erkek hastada; yüz, boyun ve gövde bölgesinde çok sayıda, merkezinde çöküklük (umbilikasyon) bulunan, inci benzeri, 242-4 mm çapında ağrısız sert papüller saptanıyor. Bu lezyonların histopatolojik incelemesinde keratinositler içerisinde "Henderson-Paterson cisimcikleri" olarak adlandırılan büyük eozinofilik sitoplazmik inklüzyonlar görülüyor. Bu klinik tabloya yol açan virüsün biyolojik özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Virion yapısı içerisinde kendisine ait DNADNA bağımlı RNARNA polimeraz enzimi taşır

Cevap

Molluscum contagiosum virüsü (Poxviridae), replikasyonu tamamen sitoplazmada gerçekleşen bir DNA virüsüdür ve bu nedenle virion içerisinde kendi DNA bağımlı RNA polimeraz enzimini taşır.
Vaka takdiminde belirtilen umbilike (merkezi çökük) papüller ve mikroskobik incelemedeki Henderson-Paterson cisimcikleri, Molluscum contagiosum enfeksiyonu için karakteristiktir. Bu virüs bir Poxvirüs olup, DNA virüsleri arasında sitoplazmada replike olan tek gruptur. Sitoplazmada replike olabilmek için konak hücrenin nükleer transkripsiyon mekanizmasından (nükleer RNA polimeraz) bağımsız olmaları gerekir. Bu nedenle virion yapısı içerisinde kendi DNA bağımlı RNA polimeraz enzimini taşırlar.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik bulguları analiz et
Umbilike papüller ve Henderson-Paterson cisimcikleri, Poxviridae ailesinden Molluscum contagiosum virüsünü işaret eder.
Bu bulgular bu virüs için patognomoniktir.
2
Poxvirüslerin genel biyolojik özelliklerini hatırla
DNA virüsleri içinde en büyük olanlardır, kompleks simetriye sahiptirler ve en önemlisi sitoplazmada replike olurlar.
DNA virüslerinin çoğu nükleusta replike olurken, Poxvirüsler bu kuralın en önemli istisnasıdır.
3
Sitoplazmik replikasyonun enzimatik sonucunu değerlendir
Sitoplazmada konak hücrenin nükleer RNA polimerazı bulunmadığı için virüs bu enzimi kendisi sağlamalıdır.
Virüsün mRNA sentezleyebilmesi (transkripsiyon) için DNA bağımlı RNA polimeraza ihtiyacı vardır.

Anahtar Kavram

Poxvirüslerin (Molluscum contagiosum dahil) sitoplazmada replike olması ve bu nedenle virion içerisinde kendi transkripsiyon enzimlerini (DNA bağımlı RNA polimeraz) taşıması.

Daha Fazla Pratik

Poxvirüslerin nükleusta gerçekleşen tek aşaması olan DNA sentezi ile ilgili istisnaları inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 402Soru

Viroloji laboratuvarında incelenen bir virüsün; lipid çözücülere (eter, kloroform vb.) karşı dirençli olduğu, ikozahedral kapsid simetrisi sergilediği ve tek iplikli DNA (ssDNAssDNA) genomuna sahip olduğu saptanmıştır. Ayrıca bu virüsün replikasyonunu gerçekleştirebilmek için konak hücrenin SS fazına girmesine ihtiyaç duyduğu belirlenmiştir.

Bu özelliklere sahip virüs ailesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Parvoviridae

Cevap

Parvoviridae ailesi; zarfsız, ikozahedral simetrili ve tek iplikli DNA (ssDNAssDNA) genomuna sahip olmasıyla diğer DNA virüslerinden ayrılır.
Doğru yanıt olan seçenek, Parvoviridae ailesinin temel ayırt edici özelliklerini (zarfsız olma, ikozahedral simetri, ssDNAssDNA genomu ve SS fazı bağımlılığı) tam olarak karşılamaktadır. Parvovirüsler, genomik kapasitelerinin darlığı nedeniyle kendi replikasyon enzimlerini sentezleyemezler ve bu nedenle hücrenin aktif DNA sentezi yaptığı evreye ihtiyaç duyarlar.

Adım Adım Çözüm

1
Genom yapısını analiz etme
İnsan patojeni olan virüsler arasında sadece Parvoviridae ailesi tek iplikli DNA (ssDNAssDNA) genomuna sahiptir.
Diğer tüm DNA virüs aileleri (Hepadnaviridae kısmen çift iplikli olmak üzere) çift iplikli DNA (dsDNAdsDNA) genomu içerir.
2
Zarf durumunu değerlendirme
Lipid çözücülere direnç, virüsün zarfsız (çıplak) olduğunu gösterir.
Zarf, lipid yapıda olduğu için eter ve kloroform gibi maddelerle parçalanır; zarfsız virüsler bu maddelere dirençlidir.
3
Replikasyon gereksinimini inceleme
Parvovirüsler, kendi DNA polimeraz enzimlerini kodlayamadıkları için replikasyon için konak hücrenin SS fazında ürettiği polimerazlara bağımlıdır.
Bu durum, virüsün replikasyon döngüsünün hücre siklusu ile olan sıkı ilişkisini açıklar.

Anahtar Kavram

Parvoviridae ailesinin yapısal ve replikatif özellikleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 403Soru

Bir sağlık taraması sırasında tetkikleri istenen bir kişiden elde edilen serolojik veriler aşağıda sunulmuştur:

Serolojik BelirteçSonuç
HBsAgHBsAgNegatif
AntiHBsAnti-HBsPozitif
AntiHBcAnti-HBc IgGIgGNegatif

Bu tabloya göre, söz konusu kişi için en olası durum aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hepatit B aşısı ile kazanılmış bağışıklık

Cevap

Hepatit B aşısı ile kazanılmış bağışıklık
Hepatit B aşısı (rekombinant HBsAgHBsAg), vücutta sadece AntiHBsAnti-HBs yanıtı oluşturur. Kişi virüsün kendisiyle enfekte olmadığı için çekirdek (core) bölgesine ait antikorlar (AntiHBcAnti-HBc) üretilmez. Bu nedenle HBsAgHBsAg negatif, AntiHBsAnti-HBs pozitif ve AntiHBcAnti-HBc negatif profili aşılanmış bireyler için karakteristiktir.

Adım Adım Çözüm

1
HBsAgHBsAg sonucunu analiz et.
HBsAgHBsAg negatif olduğu için aktif bir enfeksiyon (akut veya kronik) dışlanmıştır.
Yüzey antijeni aktif enfeksiyonun temel göstergesidir.
2
AntiHBsAnti-HBs sonucunu değerlendir.
AntiHBsAnti-HBs pozitifliği, kişinin bu virüse karşı bağışıklığı (immünitesi) olduğunu gösterir.
Yüzey antikoru koruyuculuğun kanıtıdır.
3
AntiHBcAnti-HBc IgGIgG sonucunu kontrol ederek bağışıklığın kaynağını belirle.
AntiHBcAnti-HBc IgGIgG negatif olması, kişinin virüsün kendisiyle (core antijeni ile) hiç karşılaşmadığını gösterir.
Aşı sadece yüzey antijeni (HBsAgHBsAg) içerdiğinden çekirdek antikor (AntiHBcAnti-HBc) oluşturmaz.

Anahtar Kavram

Hepatit B serolojisinde aşı bağışıklığı ile doğal bağışıklık ayrımı.
Tahmini Süre:45s
Soru 404Soru

Rotavirüs enfeksiyonlarının profilaksisinde kullanılan canlı aşıların üretim teknolojileri ve immünolojik özellikleri dikkate alındığında, beşli reasortan aşı (RV5) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sığır rotavirüs suşu (WC3WC3) omurgası üzerinde, insan rotavirüslerine ait G1,G2,G3,G4G1, G2, G3, G4 ve P[8]P[8] serotiplerini temsil eden gen segmentlerini içeren reasortan virüslerden oluşur.

Cevap

Beşli reasortan rotavirüs aşısı, sığır rotavirüs suşu (WC3WC3) genetik omurgası üzerinde insan rotavirüslerine ait majör yüzey antijenlerini (G1,G2,G3,G4G1, G2, G3, G4 ve P[8]P[8]) taşıyan reasortan suşları içerir.
Beşli rotavirüs aşısı (RV5), sığır rotavirüs suşu olan WC3WC3'ün genetik omurgası üzerine, insan rotavirüslerinin en sık hastalık yapan serotiplerini (G1,G2,G3,G4G1, G2, G3, G4 ve P[8]P[8]) kodlayan gen segmentlerinin laboratuvar ortamında yerleştirilmesiyle elde edilen canlı reasortan virüsleri içerir. Bu yöntem, sığır suşunun insanlardaki düşük patojenitesinden yararlanırken geniş bir serotip koruması sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Aşının tipini ve üretim yöntemini tanımla.
RV5, pentavalent ve reasortan bir canlı aşıdır.
Monovalan (RV1RV1) ve pentavalent (RV5RV5) aşılar arasındaki teknolojik farkı belirlemek için gereklidir.
2
Kullanılan suşların kökenini analiz et.
Ana yapı sığır suşuna (WC3WC3) dayanırken, immünojenik segmentler insan kaynaklıdır.
Reasortman teknolojisinin temelini anlamak, çapraz koruyuculuğun nasıl sağlandığını açıklar.
3
İmmünolojik mekanizmayı ve kontrendikasyonları değerlendir.
Canlı bir aşı olduğu için konak hücrede replike olur; ancak immün yetmezliği olanlarda kontrendikedir.
Aşının güvenliği ve etki mekanizması (humoral + hücresel yanıt) arasındaki ilişkiyi doğrulamak için kritiktir.

Anahtar Kavram

Pentavalent Rotavirüs Aşısı (RV5) Reasortman Teknolojisi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 405Soru

Yedi yaşında erkek çocuk, ani başlayan makroskobik hematüri ve dizüri şikayetleri ile başvuruyor. Yapılan tetkikler sonucunda akut hemorajik sistit tanısı konuluyor ve etkenin bir DNA virüsü olduğu belirleniyor. Bu etken virüsün yapısal özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İkozahedral kapsidinin köşelerinden (penton) dışarı uzanan fiber proteinleri aracılığıyla konak hücreye tutunur.

Cevap

İkozahedral kapsidinin köşelerinden uzanan fiber proteinleri aracılığıyla konak hücreye tutunan Adenovirüs seçeneği doğrudur.
Adenovirüsler, zarfsız ve ikozahedral simetrili virüslerdir. En karakteristik özellikleri, 12 köşede bulunan penton kapsomerlerinden dışarı doğru uzanan 'fiber' (protein VII) yapılarıdır. Bu fiberler, virüsün konak hücre üzerindeki spesifik reseptörlere (örneğin CAR - Coxsackie-Adenovirus Receptor) tutunmasını sağlar. Çocuklarda görülen akut hemorajik sistit vakalarında Adenovirüs Tip11Tip 11 ve Tip21Tip 21 sık izole edilen etkenlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik tabloyu değerlendir
Çocukta makroskobik hematüri ve dizüri ile seyreden akut hemorajik sistit tablosu, viral etken olarak Adenovirüsleri (Tip11Tip 11 ve Tip21Tip 21) düşündürür.
Adenovirüsler hemorajik sistitin en sık viral nedenlerinden biridir.
2
Adenovirüslerin yapısal özelliklerini hatırla
Zarfsız, ikozahedral simetrili, lineer çift iplikli DNA (dsDNAdsDNA) genomu ve kapsid köşelerinde (penton tabanında) fiber proteinleri.
Virüsün sınıflandırılması ve replikasyon stratejisi bu yapısal özelliklere dayanır.
3
Seçenekleri karşılaştır
Fiber proteini içeren ve penton yapısından bahseden seçenek Adenovirüs yapısı ile birebir örtüşmektedir.
Diğer seçenekler Parvovirüs, Poxvirüs veya Papillomavirüs gibi farklı DNA virüs ailelerini tarif etmektedir.

Anahtar Kavram

Adenovirüs yapısal özellikleri ve klinik ilişkisi (Akut Hemorajik Sistit)

Daha Fazla Pratik

Adenovirüslerin hücre içine girişi sırasında penton bazının integrinlerle olan etkileşimini ve fiber proteininin tip tayinindeki önemini gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 406Soru

AIDS tanısıyla izlenen ve sitomegalovirüs (CMVCMV) retiniti nedeniyle gansiklovir tedavisi alırken klinik yanıt alınamayan bir hastada, viral UL97UL97 fosfotransferaz enzimini kodlayan gende mutasyon saptanmıştır. Bu hastanın tedavisinde kullanılabilecek, aktivasyonu için viral kinazlara gereksinim duymayan ve yapısal olarak bir nükleotid (sitidin) analoğu olan antiviral ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sidofovir

Cevap

Yapısal olarak bir nükleotid analoğu olan ve aktivasyonu için viral UL97 enzimine ihtiyaç duymayan ilaç Sidofovir'dir.
Sidofovir, bir nükleotid (fosfonat) analoğu olduğu için viral enzimler tarafından fosforillenmesine gerek yoktur. Bu özelliği sayesinde, viral kinaz (UL97) mutasyonu nedeniyle gelişen gansiklovir direncini aşabilir. Konak hücre kinazları tarafından aktifleşerek viral DNA polimerazı inhibe eder.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik direnç durumunu analiz et.
Gansiklovir direncine neden olan en yaygın mekanizma UL97 mutasyonudur.
UL97 enzimi, gansikloviri monofosfat formuna dönüştüren viral kinazdır.
2
İlaçların aktivasyon mekanizmalarını karşılaştır.
Asiklovir ve Gansiklovir nükleozid analoğudur (viral kinaz gerekir); Sidofovir nükleotid analoğudur (viral kinaz gerekmez); Foskarnet pirofosfat analoğudur (aktivasyon gerekmez).
Nükleotid analogları zaten bir fosfat grubu içerdiği için ilk basamak viral aktivasyonu baypas eder.
3
Soru kökündeki yapısal kısıtlamayı uygula.
Soru hem viral kinaza ihtiyaç duymayan hem de 'nükleotid analoğu' olan ilacı sormaktadır.
Foskarnet de viral kinaza ihtiyaç duymaz ancak nükleotid analoğu değildir.

Anahtar Kavram

Sidofovir, asiklovir ve gansiklovirden farklı olarak bir nükleotid analoğudur ve aktivasyonu için viral kinaz (TK veya UL97) gerektirmez.

Daha Fazla Pratik

Sidofovir'in en önemli yan etkisi olan nefrotoksisiteyi önlemek için hangi ilacın (Probenesid) birlikte kullanıldığını gözden geçirin.
Tahmini Süre:50s
Soru 407Soru

Nörodejeneratif semptomlar sergileyen bir hastada Creutzfeldt-Jakob Hastalığı (CJD) şüphesi üzerine yapılan incelemeler doğrultusunda saptanan patojenik prion proteinleri (PrPScPrP^{Sc}) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Konakçı hücre genomunda kodlanan normal prion proteinlerinin (PrPCPrP^C) post-translasyonel süreçte β\beta-tabakalı konformasyona dönüşmesiyle oluşurlar.

Cevap

Patojenik prion proteinleri (PrPScPrP^{Sc}), konakçı hücresinde doğal olarak bulunan PrPCPrP^C proteinlerinin post-translasyonel bir değişimle β\beta-tabakalı yapıya dönüşmesi sonucu oluşur.
Prion hastalıklarının temel patogenezi, normal hücresel prion proteininin (PrPCPrP^C) ikincil yapısındaki α\alpha-helikslerin yerini β\beta-tabakalı yapıların almasıyla patojenik PrPScPrP^{Sc} formuna dönüşmesidir. Bu süreç post-translasyonel bir değişimdir ve proteinin kimyasal yapısını değil, uzamsal katlanmasını değiştirir.

Adım Adım Çözüm

1
Patojenin genetik kaynağını belirle.
Prion proteinleri (PrPCPrP^C), 20. kromozomdaki PRNP geni tarafından kodlanan normal bir konakçı proteinidir.
Prion hastalıklarının dışarıdan bir nükleik asit girişiyle değil, mevcut proteinlerin değişimiyle başladığını anlamak için temel adımdır.
2
Yapısal değişim mekanizmasını analiz et.
Normal proteinin (α\alpha-heliks baskın) konformasyonu değişerek patojenik forma (β\beta-tabaka baskın) dönüşür.
Bu yapısal değişim, proteinin proteazlara karşı dirençli hale gelmesine ve beyinde agregat oluşturmasına neden olur.
3
Konakçı yanıtını değerlendir.
Yapısal olarak farklı olsa da protein kökeni konakçıya ait olduğu için inflamasyon, interferon üretimi veya antikor yanıtı oluşmaz.
Prion hastalıklarının histopatolojik olarak 'spongiform' (süngerimsi) değişimle sınırlı kalmasının ve inflamasyonsuz nörodejenerasyon yapmasının nedenidir.

Anahtar Kavram

Prion hastalıkları, konakçı proteini olan PrPCPrP^C'nin patojenik PrPScPrP^{Sc} formuna post-translasyonel dönüşümü ile oluşur ve bu süreçte inflamatuar yanıt gelişmez.

Daha Fazla Pratik

Prion hastalıklarında tanıda kullanılan 14-3-3 proteini ve RT-QuIC testi gibi biyobelirteçleri inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 408Soru

HIV1HIV-1 replikasyon döngüsünde, proviral DNADNA’dan transkripsiyonu başlatıldıktan sonra sentezlenen viral mRNAmRNA’ların 55' ucunda yer alan TAR (*trans-activation response*) bölgesine bağlanarak, RNARNA polimerazın transkripsiyonel elongasyon (uzama) yeteneğini yaklaşık bin kat artıran regülatör protein aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tat

Cevap

Tat proteini, HIV-1 replikasyonunda transkripsiyonel elongasyonu artıran temel regülatör proteindir.
Tat proteini (*trans-activator of transcription*), HIV1HIV-1 proviral DNADNA’sından sentezlenen mRNAmRNA’ların 55' ucundaki TAR bölgesine bağlanır. Bu bağlanma, konak hücre proteinleri olan CDK9CDK9 ve SiklinT1Siklin T1’den oluşan PTEFbP-TEFb kompleksini aktive eder. Aktive olan kompleks, RNARNA polimeraz IIII’yi fosforilleyerek transkripsiyonun kesintiye uğramadan devam etmesini (uzamasını) sağlar. Bu mekanizma viral gen ekspresyonunu devasa oranda artırır.

Adım Adım Çözüm

1
Viral regülatör proteinlerin görevlerini tanımla.
Tat, Rev ve Nef gibi proteinlerin replikasyon döngüsünün hangi aşamasında (transkripsiyon, taşıma, kaçış) görev aldığı belirlendi.
Soruda spesifik olarak transkripsiyonun uzama (elongasyon) aşamasına odaklanılmıştır.
2
TAR bölgesi ve Tat etkileşimini analiz et.
Tat proteininin mRNA'nın 5' ucundaki TAR halkasına bağlandığı ve transkripsiyon verimliliğini 1000 kat artırdığı teyit edildi.
Tat, transkripsiyonu başlatan değil, başlamış olan transkripsiyonun yarım kalmasını engelleyip verimini artıran bir faktördür.

Anahtar Kavram

HIV-1 Tat proteini, TAR (trans-activation response) dizisine bağlanarak transkripsiyonel elongasyonu stimüle eder.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 409Soru

HIV1HIV-1 replikasyon döngüsünde, virüsün konak hücre yüzeyindeki reseptör ve koreseptörlere bağlanmasını takiben, viral zarf ile konak hücre membranının füzyonundan (kaynaşmasından) doğrudan sorumlu olan viral protein aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: gp41gp41

Cevap

Membran füzyonunu gerçekleştiren protein gp41gp41'dir.
Doğru yanıt olan protein, HIV1HIV-1 zarfının transmembran kısmını oluşturan ve konak hücre zarıyla kaynaşmayı sağlayan füzyon peptidini içeren gp41gp41'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Bağlanma ve füzyon aşamalarını ayırt edin.
gp120gp120 bağlanmayı, gp41gp41 ise füzyonu gerçekleştirir.
Retrovirüslerde zarf proteinleri öncül bir molekülden (gp160gp160) sentezlenir ve farklı işlevler için özelleşmiş iki parçaya ayrılır.
2
Proteinlerin yapısal konumlarını belirleyin.
gp120gp120 yüzeyde (surface), gp41gp41 ise transmembran konumdadır.
gp41gp41 yapısındaki füzyon peptidi, konak hücre zarına saplanarak viral zarfın hücre zarıyla birleşmesini sağlar.

Anahtar Kavram

HIV1HIV-1 zarf glikoproteinlerinden gp41gp41, transmembran parçadır ve membran füzyonundan sorumludur.
Soru 410Soru

Prionlar, bilinen tüm diğer enfeksiyöz ajanlardan farklı olarak nükleik asit içermeyen, konakçı genomu tarafından kodlanan bir proteinin (PrPCPrP^C) yanlış katlanarak patolojik bir forma (PrPScPrP^{Sc}) dönüşmesi sonucu ortaya çıkan ajanlardır. Bu ajanların moleküler patogenezi, biyokimyasal özellikleri ve güncel tanı yöntemleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tanısal süreçte beyin omurilik sıvısı (BOS) örneğinde uygulanan RT-QuIC (Real-Time Quaking-Induced Conversion) testi, patolojik prion proteininin normal proteinleri kendi formuna dönüştürme yeteneğini kullanarak çok düşük miktardaki ajanı yüksek özgüllükle saptar.

Cevap

RT-QuIC testi ile ilgili olan ifade doğrudur; bu test patolojik prion proteininin dönüştürücü etkisini kullanarak yüksek özgüllükle tanı koyar.
Doğru olan ifade, BOS'ta uygulanan RT-QuIC testinin patolojik prion proteininin (PrPScPrP^{Sc}) dönüştürücü özelliğini kullanarak tanı koyduğudur. Bu yöntem, minimal miktardaki patolojik proteini bile normal proteinleri şablon olarak kullanarak saptanabilir düzeye getirdiği için modern tanıda çok değerlidir.

Adım Adım Çözüm

1
Ajanın moleküler yapısının analizi
Prionlar konakçı proteini olan PrPCPrP^C'nin yanlış katlanmasıyla (PrPScPrP^{Sc}) oluşur; amino asit dizisi aynıdır.
Dönüşümün genetik mutasyon değil, konformasyonel (post-translasyonel) bir süreç olduğunu anlamak için.
2
Genetik risk faktörlerinin değerlendirilmesi
129. kodon homozigotluğu risk faktörüdür; heterozigotluk koruyucudur.
TUS sınavında sıkça sorulan genetik yatkınlık detayını doğrulamak için.
3
Tanı yöntemlerinin karşılaştırılması
14-3-3 proteini non-spesifiktir; RT-QuIC testi ise doğrudan PrPScPrP^{Sc} etkisini ölçer ve yüksek özgüllüğe sahiptir.
Tanı kriterlerindeki en güncel ve spesifik yöntemi belirlemek için.
4
Direnç ve immünite özelliklerinin incelenmesi
UV dirençli, radyasyon dirençli, inflamasyon yok.
Klasik virüslerden ayrılan temel biyolojik farkları ayırt etmek için.

Anahtar Kavram

Prion hastalıklarında tanısal altın standart yaklaşımlar ve moleküler direnç mekanizmaları

Daha Fazla Pratik

Prionların sterilizasyonunda kullanılan özel protokolleri (örneğin 1N NaOH banyosu sonrası 134 derecede otoklavlama) gözden geçirmek konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 411Soru

Böbrek transplantasyonu sonrası gelişen interstisyel pnömoni tablosunda, bronkoalveoler lavaj sitolojisinde 'baykuş gözü' (owl's eye) görünümünde büyük intranükleer inklüzyon cisimcikleri saptanmıştır. Bu morfolojik bulguya neden olan virüsün genom yapısı ve zarf durumu aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çift iplikli DNA genomu, zarflı yapı

Cevap

Baykuş gözü görünümündeki inklüzyon cisimcikleri Sitomegalovirüs (CMV) için karakteristiktir; bu virüs çift iplikli DNA genomuna sahip ve zarflı bir virüstür.
Sitolojik incelemede izlenen 'baykuş gözü' (owl's eye) intranükleer inklüzyonları, Sitomegalovirüs (CMV) enfeksiyonu için patognomonik kabul edilir. CMV, Herpesviridae ailesinin bir üyesidir. Bu ailedeki tüm virüsler çift iplikli DNA (dsDNA) genomuna sahiptir ve konak hücrenin nükleer membranından tomurcuklanarak kazandıkları bir zarf ile kaplıdırlar.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik ve sitolojik bulguyu değerlendir.
Transplant hastasında görülen 'baykuş gözü' inklüzyon cisimcikleri Sitomegalovirüs (CMV) enfeksiyonuna işaret eder.
CMV, bağışıklığı baskılanmış hastalarda en sık interstisyel pnömoni yapan DNA virüsüdür.
2
Etken virüsün sınıflandırmasını belirle.
CMV, Herpesviridae ailesinin Betaherpesvirinae alt ailesine aittir.
Herpes virüslerinin tümü belirli ortak yapısal özelliklere sahiptir.
3
Yapısal özellikleri hatırla.
Herpesviridae üyeleri çift iplikli DNA (dsDNA) genomuna ve nükleer membrandan köken alan bir zarfa sahiptir.
DNA virüsleri arasında zarf durumu ve nükleik asit tipi en temel ayırt edici özelliklerdir.

Anahtar Kavram

Sitomegalovirüs (CMV) yapısal özellikleri ve patognomonik morfolojik bulgusu.
Soru 412Soru

2828 yaşında erkek hasta; iştahsızlık, halsizlik ve idrar renginde koyulaşma şikayetleriyle başvuruyor. Fizik muayenesinde skleralar ikterik ve karaciğer kot kavsinde 22 cmcm hassas olarak palpe ediliyor. Laboratuvar tetkiklerinde ALT:1250ALT: 1250 U/LU/L, AST:1100AST: 1100 U/LU/L, Total Bilirubin: 4.54.5 mg/dLmg/dL saptanıyor. Viral hepatit belirteçlerinden HBsAgHBsAg negatif, AntiHBsAnti-HBs negatif ve AntiHCVAnti-HCV negatif olarak bulunuyor. Bu hastada akut Hepatit B tanısını doğrulamak için bakılması gereken en güvenilir serolojik gösterge aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: AntiHBcAnti-HBc IgMIgM

Cevap

Pencere dönemindeki bir hastada akut Hepatit B tanısını doğrulamak için AntiHBcAnti-HBc IgMIgM bakılmalıdır.
Hepatit B enfeksiyonunda HBsAgHBsAg antijeninin kandan temizlenmesi ile AntiHBsAnti-HBs antikorlarının ortaya çıkması arasındaki süreye 'pencere dönemi' denir. Bu dönemde her iki marker da negatiftir. Akut enfeksiyon tanısını koyduracak tek serolojik kanıt AntiHBcAnti-HBc IgMIgM pozitifliğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik ve laboratuvar bulgularının analizi
Hastada belirgin transaminaz yüksekliği (>1000>1000 U/LU/L) ve ikter ile seyreden akut hepatit tablosu mevcuttur.
Vakadaki semptomlar ve enzim düzeyleri akut viral bir hepatiti desteklemektedir.
2
Mevcut serolojik verilerin yorumlanması
HBsAgHBsAg (-) ve AntiHBsAnti-HBs (-) olması, hastanın 'pencere dönemi' (window period) denilen evrede olabileceğini düşündürür.
HBsAgHBsAg kaybolmuş ancak henüz AntiHBsAnti-HBs antikorları saptanabilir seviyeye ulaşmamıştır.
3
Tanısal markerin belirlenmesi
Pencere döneminde akut enfeksiyonu kanıtlayan tek serolojik marker AntiHBcAnti-HBc IgMIgM antikorudur.
Bu antikor, HBsAgHBsAg negatifleşse bile akut faz boyunca pozitif kalarak tanıyı sağlar.

Anahtar Kavram

Hepatit B Pencere Dönemi Serolojisi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 413Soru

İnfluenza AA ve BB virüslerinin replikasyon döngüsünde, viral mRNAmRNA sentezinin başlatılabilmesi için konak hücreye ait mRNAmRNA moleküllerinin 55' uçlarındaki 'cap' (başlık) yapısının kesilip alınması (cap-snatching) gerekmektedir. Bu işlemden sorumlu olan viral polimeraz kompleksinin polimeraz asidik (PAPA) alt biriminin endonükleaz aktivitesini seçici olarak inhibe eden antiviral ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Baloksavir marboksil

Cevap

Baloksavir marboksil
Baloksavir marboksil, influenza AA ve BB virüslerinin RdRpRdRp kompleksinin bir parçası olan polimeraz asidik (PAPA) proteininin endonükleaz aktivitesini inhibe eder. Bu sayede viral mRNAmRNA sentezi için gerekli olan 'cap-snatching' işlemi engellenir ve viral replikasyon durdurulur.

Adım Adım Çözüm

1
İnfluenza replikasyonundaki viral polimeraz kompleksi (PAPA, PB1PB1, PB2PB2) incelenir.
PAPA alt biriminin endonükleaz aktivitesine sahip olduğu belirlenir.
Viral mRNAmRNA sentezinin başlaması için konak mRNAmRNA'sından 'cap' yapısının çalınması (cap-snatching) zorunludur.
2
Hedeflenen moleküler mekanizma ile antiviral ilaçlar eşleştirilir.
Baloksavir marboksilin bu spesifik endonükleaz bölgesine bağlandığı saptanır.
Diğer influenza ilaçları (Oseltamivir, Rimantadin) farklı replikasyon basamaklarını (salınım, soyulma) hedef alır.

Anahtar Kavram

İnfluenza virüsünde PAPA endonükleaz inhibisyonu ve cap-snatching mekanizması.
Soru 414Soru

HIVHIV enfeksiyonu tedavisinde kullanılan aşağıdaki antiretroviral ilaçlardan hangisinin en karakteristik yan etkisi kemik iliği süpresyonuna bağlı gelişen makrositer anemidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zidovudin (AZTAZT)

Cevap

Kemik iliği süpresyonu ve makrositer anemi ile karakterize yan etki profiline sahip olan antiretroviral ilaç Zidovudin (AZTAZT)'dir.
Zidovudin (AZTAZT), HIVHIV replikasyonunu revers transkriptaz enzimini inhibe ederek durdurur. Ancak, konak hücrelerin mitokondriyal DNADNA polimeraz-gama enzimine olan afinitesi nedeniyle kemik iliği hücrelerinde proliferasyonu baskılar. Bu durum klinik olarak makrositer anemi ve nötropeni şeklinde kendini gösterir. TUS sınavlarında bu yan etki, ilacın en yüksek verimli klinik bilgisi olarak kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
HIVHIV tedavisinde kullanılan ilaç gruplarını ve sık görülen yan etkilerini değerlendir.
Nükleozid revers transkriptaz inhibitörleri (NRTINRTI) grubundaki ilaçların mitokondriyal toksisite potansiyeli olduğu belirlenir.
Bu gruptaki bazı ilaçlar konak hücrelerin DNADNA polimeraz enzimlerini de kısmen inhibe edebilir.
2
Kemik iliği baskılanması ile doğrudan ilişkili olan spesifik ilacı seç.
Zidovudin (AZTAZT), kemik iliği prekürsörleri üzerinde toksik etki göstererek anemi ve nötropeniye neden olan en tipik ilaçtır.
Aneminin makrositer karakterde olması Zidovudin toksisitesi için ayırıcı bir laboratuvar bulgusudur.

Anahtar Kavram

Antiretroviral İlaçların Karakteristik Yan Etkileri

Alternatif Yöntem

Hematolojik yan etki görülen hastalarda Zidovudin yerine Tenofovir veya Abakavir gibi kemik iliği toksisitesi düşük ilaçlara geçiş yapılması klinik bir ipucudur.
Tahmini Süre:45s
Soru 415Soru

HIV1HIV-1 replikasyon döngüsünün sonunda, yeni sentezlenen virionun konak hücreden tomurcuklanarak ayrılmasından sonra gerçekleşen olgunlaşma (matürasyon) sürecinde; büyük prekürsör poliproteinleri (GagGag ve GagPolGag-Pol) spesifik bölgelerinden keserek virüsün enfektif hale gelmesini sağlayan enzim aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Proteaz

Cevap

Retrovirüslerde tomurcuklanma sonrası olgunlaşma sürecinden sorumlu olan enzim proteazdır.
Proteaz enzimi, HIVHIV partikülü konak hücreden ayrıldıktan sonra aktifleşerek büyük poliprotein zincirlerini parçalar. Bu işlem sonucunda virüsün karakteristik konik kapsidi oluşur ve virüs başka hücreleri enfekte edebilecek 'olgun' forma kavuşur. Proteaz inhibitörü ilaçlar bu basamağı bozarak enfektif olmayan virionların oluşmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Replikasyon döngüsünün evrelerini belirle.
HIVHIV replikasyonu; tutunma, giriş, revers transkripsiyon, entegrasyon, transkripsiyon, translasyon, montaj, tomurcuklanma ve olgunlaşma basamaklarından oluşur.
Soruda sorulan enzim fonksiyonunun hangi evreye ait olduğunu anlamak için döngüyü bilmek gerekir.
2
Tomurcuklanma sonrası gerçekleşen 'olgunlaşma' (maturation) basamağını analiz et.
Bu evrede, virüs partikülü içindeki GagGag ve GagPolGag-Pol poliproteinleri spesifik bölgelerden kesilmelidir.
Poliproteinler kesilmeden virüs yapısal proteinleri (kapsid, matriks vb.) ve enzimleri fonksiyonel hale gelemez.
3
Bu proteolitik kesimi yapan spesifik virüs enzimini tanımla.
Bu işlemden sorumlu olan enzim viral proteazdır.
Proteaz enzimi, polpol geni tarafından kodlanan ve virüsün enfektivitesi için zorunlu olan son basamak enzimidir.

Anahtar Kavram

HIV proteaz enziminin olgunlaşma (maturation) evresindeki kritik rolü.
Soru 416Soru

2424 yaşında, 3232 haftalık gebe olan bir hasta; ani başlayan bulantı, kusma, halsizlik ve göz aklarında sararma şikayetleriyle acil servise başvuruyor. Yapılan laboratuvar incelemelerinde ALTALT ve ASTAST değerleri 2000 U/L2000 \text{ U/L}'nin üzerinde saptanıyor. Takiplerinde klinik tablosu hızla bozulan ve fulminan hepatit gelişen bu hastada, etken olarak öncelikle aşağıdakilerden hangisi düşünülmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hepatit E virüsü

Cevap

Hepatit E virüsü
Hepatit E virüsü (HEV), Hepeviridae ailesinden, zarfsız bir RNA virüsüdür. Fekal-oral yolla bulaşır. HEV enfeksiyonu genel popülasyonda genellikle kendini sınırlayan bir tablo oluştursa da, gebelerde (özellikle üçüncü trimesterde) fulminan hepatit riski çok yüksektir ve mortalite oranı %15-25 civarına çıkabilmektedir. Bu özellik, TUS sınavında HEV için en karakteristik ve sık sorulan klinik ilişkidir.

Adım Adım Çözüm

1
Klinik ve laboratuvar bulgularının değerlendirilmesi
Gebelikte ortaya çıkan şiddetli sarılık ve yüksek transaminaz değerleri akut hepatit tablosunu gösterir.
Fulminan gidişatın tespiti için hayati önem taşır.
2
Risk faktörlerinin ve hasta grubunun analizi
Hastanın gebe olması, hepatit etkenleri arasında spesifik bir risk grubu oluşturur.
Bazı hepatit virüsleri gebelerde daha ağır seyreder.
3
Etken ile gebelik arasındaki ilişkinin kurulması
Hepatit E virüsü (HEV) enfeksiyonu, özellikle gebelerde fulminan hepatite ve yüksek mortaliteye yol açan bir etkendir.
Literatürde gebelerde HEV ilişkili fulminan hepatit sıklığı ve mortalitesi yüksektir.

Anahtar Kavram

Hepatit E virüsünün gebelerde fulminan hepatit ve yüksek mortalite riski taşıması.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 417Soru

Virüslerin morfogenez (olgunlaşma) ve tomurcuklanma süreçleri, viral genomun replike olduğu bölgeye ve yapısal proteinlerin birikim yerine göre farklı hücre içi membran sistemlerinde gerçekleşebilir. Hayvan virüslerinin büyük bir kısmı plazma membranından tomurcuklanırken, sınırlı sayıda virüs ailesi zarfını hücre çekirdeğinin iç zarından kazanır. Buna göre, elektron mikroskobunda çekirdek iç zarından (iç nükleer membran) tomurcuklanarak zarf kazandığı gözlenen virüs aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Herpes Simpleks Virüsü

Cevap

Herpes Simpleks Virüsü, zarfını çekirdek iç zarından tomurcuklanarak kazanan tipik bir virüstür.
Herpesviridae ailesi (HSV, VZV, CMV, EBV vb.), nükleokapsid sentezini çekirdek içinde tamamlar. Olgunlaşan nükleokapsidler çekirdek iç zarından (inner nuclear membrane) dışarı doğru tomurcuklanarak birincil zarflarını kazanırlar. Bu, virolojide spesifik ve ayırt edici bir replikasyon özelliğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Virüsün nükleik asit tipi ve replikasyon bölgesini belirle.
Herpesviridae, DNA genomuna sahiptir ve replikasyonu çekirdek içerisinde gerçekleşir.
Zarfın nükleer membrandan kazanılması için nükleokapsid oluşumunun çekirdekte tamamlanması gerekir.
2
Zarf kazanım bölgesini (tomurcuklanma yeri) analiz et.
Çoğu DNA virüsü (Poxviridae hariç) çekirdekte replike olsa da, sadece Herpesviridae ailesi nükleer membranı zarf kaynağı olarak kullanır.
Virüslerin zarf kaynakları (plazma membranı, ER, Golgi veya nükleer membran) taksonomik bir ayırt edici özelliktir.

Anahtar Kavram

Virüslerde tomurcuklanma ve zarf kaynağı çeşitliliği
Tahmini Süre:45s
Soru 418Soru

Elektron mikroskobunda mermi (bullet-shaped) benzeri karakteristik bir morfolojiye sahip olan, helikal nükleokapsid yapılı ve negatif polariteli tek iplikli RNA genomu içeren virüs aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kuduz virüsü

Cevap

Kuduz virüsü
Kuduz virüsü, Rhabdoviridae ailesinin bir üyesidir. Bu ailenin virüsleri karakteristik olarak mermi (bullet-shaped) şeklinde morfoloji sergilerler. Ayrıca genomları negatif polariteli tek iplikli RNA'dan oluşur, zarflıdırlar ve helikal nükleokapsid simetrisine sahiptirler.

Adım Adım Çözüm

1
Morfolojik özelliklerin değerlendirilmesi
Mermi (bullet-shaped) şekli Rhabdoviridae ailesine özgüdür.
Virolojide morfoloji, virüs ailelerini ayırt etmek için temel bir kriterdir.
2
Genom yapısının kontrol edilmesi
Rhabdovirüsler negatif polariteli, tek iplikli RNA genomu içerir.
Negatif polariteli RNA virüsleri replikasyon için virion içinde RNA bağımlı RNA polimeraz taşımak zorundadır.
3
Doğru eşleştirmenin yapılması
Mermi şekli + Negatif RNA + Zarf = Kuduz virüsü.
Bu üç özelliğin birleşimi spesifik olarak Kuduz virüsünü (Lyssavirus) tanımlar.

Anahtar Kavram

Rhabdoviridae ailesinin (Kuduz virüsü) mermi şeklindeki morfolojisi ve genom özellikleri.
Tahmini Süre:45s
Soru 419Soru

Virüslerin genel yapısal özellikleri, kapsid simetri prensipleri ve replikasyon stratejileri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İkozahedral simetriye sahip virüslerin tamamı zarfsız olduklarından; deterjanlara, etere ve mide asidine karşı dirençlidir.

Cevap

İkozahedral simetriye sahip virüslerin tamamının zarfsız ve dirençli olduğu ifadesi yanlıştır; çünkü Herpesviridae ve Hepadnaviridae gibi ikozahedral simetrili birçok aile zarflı ve hassas yapıdadır.
İkozahedral simetri hem zarfsız (çıplak) hem de zarflı virüslerde bulunabilir. Bir virüsün deterjanlara, etere veya mide asidine karşı dirençli olup olmadığını belirleyen kritik yapı kapsidinin şekli (simetrisi) değil, lipid içeren bir zarfının olup olmamasıdır. Zarflı virüsler, lipid tabakası çözüldüğünde enfektivitelerini kaybettikleri için dış ortama oldukça hassastır.

Adım Adım Çözüm

1
Kapsid simetrisi ve zarf ilişkisini değerlendir.
İnsan virüslerinde helikal simetrililer her zaman zarflıdır, ancak ikozahedral simetrililer hem zarflı hem zarfsız olabilir.
Genel viroloji sınıflandırma kurallarını test etmek.
2
Fizikokimyasal direnci belirleyen temel yapıyı hatırla.
Direnç/hassasiyet lipid zarfın varlığına bağlıdır; zarf varsa virüs deterjan, eter ve aside hassastır.
Zarfın biyokimyasal özelliklerinin enfeksiyon zincirindeki önemini anlamak.
3
İstisna veya yanlış genellemeyi tespit et.
İkozahedral simetrili olup zarflı olan (ve dolayısıyla hassas olan) virüslerin varlığı (örn. Herpes, Togavirüsler) genellemeyi bozar.
Çelişkili bilgiyi eleyerek doğru sonuca ulaşmak.

Anahtar Kavram

Virüslerin dış ortama dayanıklılığını belirleyen asıl faktör kapsid simetrisi değil, lipid yapısındaki zarfın varlığıdır.

Daha Fazla Pratik

Zarflı ve zarfsız virüslerin dezenfektanlara duyarlılık farklarını ve bu farkın bulaş yolları (fekal-oral vs damlacık) üzerindeki etkisini inceleyin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 420Soru

İnfluenza (grip) virüsünün enfekte ettiği konak hücreden yeni virionların salınımını (release), nöraminidaz enzimini inhibe ederek engelleyen antiviral ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Oseltamivir

Cevap

İnfluenza virüsünün salınımını (release) nöraminidaz enzimini inhibe ederek engelleyen ilaç oseltamivirdir.
Oseltamivir, influenza virüsünün yüzeyinde bulunan nöraminidaz enzimini inhibe eder. Bu enzim, virionların hücre yüzeyindeki sialik asit kalıntılarına tutunmasını sağlayan bağları parçalayarak virüsün serbest kalmasını sağlar. İlacın etkisiyle virüs hücreden ayrılamaz ve enfeksiyonun yayılımı kısıtlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Viral replikasyon döngüsündeki hedef basamağı belirle.
İstenen hedef 'viral salınım' (release) aşamasıdır.
Soruda virüsün hücreden çıkışını engelleyen enzim inhibisyonu sorulmaktadır.
2
İnfluenza virüsündeki nöraminidaz enziminin görevini hatırla.
Nöraminidaz, virüsün konak hücre yüzeyindeki sialik asit reseptörlerine tutunmasını sağlayan bağı kopararak virüsün salınımını sağlar.
Bu enzim bloke edilirse virüs hücre yüzeyinde asılı kalır ve diğer hücrelere bulaşamaz.
3
Bu enzimi inhibe eden ilaçları sınıflandır.
Oseltamivir ve zanamivir nöraminidaz inhibitörleridir.
Bu ilaçlar influenza A ve B'ye karşı klinik olarak salınım inhibitörü olarak kullanılır.

Anahtar Kavram

İnfluenza virüsünün nöraminidaz enzimi, viral salınım (release) aşamasında kritik rol oynar ve oseltamivir bu enzimin inhibitörüdür.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 21 / 23Sonraki
Viroloji — TUS - Tıpta Uzmanlık Sınavı — Sayfa 21 | Examkin