Tüm alıştırma soruları

842 soru

Soru 421Soru

Türkiye'de ulusal egemenliğin pekiştirilmesi, devlet teşkilatının kurumsallaşması ve çok partili yaşama geçiş sürecinin sağlıklı yürütülmesi amacıyla siyasi alanda birçok inkılap gerçekleştirilmiştir.

Buna göre, yukarıda verilen siyasi gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru doğru sıralanı��ı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru kronolojik sıralama; Ankara'nın başkent ilan edilmesi (13 Ekim 1923), Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim 1923), Şer'iyye ve Evkaf Vekâleti'nin kaldırılması (3 Mart 1924), 1924 Anayasası'nın kabulü (20 Nisan 1924) ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurulması (17 Kasım 1924) şeklindedir.
Siyasi inkılapların kronolojik sırası incelendiğinde; Ankara'nın başkent yapılması 13 Ekim 1923'te, Cumhuriyet'in ilanı 29 Ekim 1923'te, Şer'iyye ve Evkaf Vekâleti'nin lağvedilmesi 3 Mart 1924'te, 1924 Anayasası'nın yürürlüğe girmesi 20 Nisan 1924'te ve son olarak Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kuruluşu 17 Kasım 1924'te gerçekleşmiştir. Bu doğrultuda yapılan sıralama tarihsel akışa tam olarak uygundur.

Adım Adım Çözüm

1
Ankara'nın başkent ilan edilme tarihinin saptanması
13 Ekim 1923
Lozan Antlaşması'nın ardından hükümet merkezinin hukuken belirlenmesi gerekmiştir.
2
Cumhuriyet'in ilan edilme tarihinin saptanması
29 Ekim 1923
Ekim Bunalımı adıyla anılan hükümet krizini çözmek ve devlet başkanlığı sorununu netleştirmek hedeflenmiştir.
3
Şer'iyye ve Evkaf Vekâleti'nin kaldırılma tarihinin saptanması
3 Mart 1924
Laiklik yolundaki reformların hukuki altyapısını oluşturmak amacıyla din ve devlet işleri ayrılmıştır.
4
1924 Anayasası'nın kabul edilme tarihinin saptanması
20 Nisan 1924
Gerçekleştirilen rejim değişikliği ve kurumsal inkılapları kapsayacak yeni bir anayasal düzenin yürürlüğe konması gerekmiştir.
5
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kuruluş tarihinin saptanması
17 Kasım 1924
Cumhuriyet rejiminin ilk çok partili hayata geçiş denemesi bu partinin kurulmasıyla başlamıştır.

Anahtar Kavram

Cumhuriyet Dönemi Siyasi İnkılaplarının Kronolojik Gelişimi ve Neden-Sonuç İlişkileri
Soru 422Soru

Yumuşama (Detente) Dönemi'nde Doğu ve Batı blokları arasındaki diplomatik temasları, nükleer silahsızlanma adımlarını ve bölgesel çatışmaları çözümleme çabalarını yansıtan aşağıdaki olayları kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Olayların geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralaması: Kırmızı Telefon hattının kurulması (1963), Taşkent Deklarasyonu'nun imzalanması (1966), SALT-I Antlaşması'nın imzalanması (1972), Helsinki Nihai Senedi'nin imzalanması (1975) ve SSCB'nin Afganistan'ı işgal etmesi üzerine SALT-II'nin askıya alınması (1979) şeklindedir.
Küba Bunalımı'nın çözümüyle açılan Kırmızı Telefon hattı (1963), Keşmir Sorunu'na yönelik Taşkent Deklarasyonu (1966), nükleer sınırlandırmayı başlatan SALT-I Antlaşması (1972), çok taraflı güvenlik ve barış belgesi Helsinki Nihai Senedi (1975) ve yumuşamayı sonlandıran Afganistan'ın işgali ile SALT-II'nin askıya alınması (1979) sırasıyla gerçekleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Küba Bunalımı sonrasındaki ilk yumuşama adımını saptamak.
1962 Küba Bunalımı sonrasında iki süper güç nükleer savaş tehlikesini doğrudan hissetmiş ve kriz yönetimini kolaylaştırmak adına 1963 yılında Kırmızı Telefon hattını faaliyete geçirmiştir.
Kronolojik olarak en erken gerçekleşen kurumsal diplomasi mekanizmasını belirlemek.
2
Bölgesel çatışmalara yönelik ara buluculuk girişimlerini incelemek.
Keşmir bölgesindeki çatışmaları sonlandırmak üzere Hindistan ve Pakistan arasında SSCB ara buluculuğuyla 10 Ocak 1966'da Taşkent Deklarasyonu imzalanmıştır.
Yumuşama Dönemi'ndeki önemli bir Asya krizinin çözüm sürecini konumlandırmak.
3
Silahların sınırlandırılmasına dair ilk antlaşmanın tarihini bulmak.
Nükleer dengeyi sabitlemeyi amaçlayan Stratejik Silahları Sınırlandırma Görüşmeleri'nin ilk ayağı olan SALT-I Antlaşması 1972 yılında imzalanmıştır.
Silahsızlanma diplomasisinin ilk somut meyvesini sıralamaya eklemek.
4
Çok taraflı Avrupa güvenliği belgesini tarihlendirmek.
Doğu ve Batı bloklarından toplam 35 ülkenin katılımıyla sınır bütünlüğü, iş birliği ve insan hakları ilkelerini güvenceye alan Helsinki Nihai Senedi 1975 yılında kabul edilmiştir.
Bloklar arası iş birliğinin en geniş kapsamlı belgesini doğru sıraya yerleştirmek.
5
Yumuşama Dönemi'ni sonlandıran gelişmeyi tespit etmek.
SSCB'nin Aralık 1979'da Afganistan'ı işgal etmesi üzerine ABD, imzalanmış olan SALT-II Antlaşması'nı senatoda onaylamaktan vazgeçmiş ve böylece Yumuşama Dönemi sona ermiştir.
Sıralamanın son halkasını oluşturan kopuş olayını saptamak.

Anahtar Kavram

Yumuşama Dönemi'nin gelişim seyri, silahların sınırlandırılması antlaşmaları, bölgesel çatışmaların çözümü ve sürecin çöküş kronolojisi
Soru 423Soru

Çin'in yakın tarihinde uyguladığı nüfus politikalarında yaşanan aşağıdaki gelişmelerin, geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralanışı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Çin'in nüfus politikalarının kronolojik olarak doğru sıralaması şu şekildedir: İlk olarak cumhuriyetin kuruluş yıllarında savunma ve kalkınma için nüfus artışını teşvik eden pronatalist politikalar uygulanmış; ardından 1970'lerde zorunlu yasaklardan önce 'Geç, Seyrek, Az' kampanyası başlatılmış; nüfus kontrol altına alınamayınca 1979/1980'de katı 'Tek Çocuk Politikası' yürürlüğe konmuş; demografik yaşlanma tehlikesi üzerine 2015 yılında 'İki Çocuk Politikası'na geçilmiş ve son olarak 2021 yılında çocuk sınırı üçe çıkarılmıştır.
Doğru sıralama, Çin'in kuruluşundaki nüfus artırıcı politikalardan başlayıp sırasıyla 1970'lerdeki 'Geç, Seyrek, Az' kampanyası, 1979'daki 'Tek Çocuk Politikası', 2015'teki 'İki Çocuk Politikası' ve en son 2021'deki 'Üç Çocuk Politikası' şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Çin'in kuruluş yıllarındaki demografik yaklaşımının belirlenmesi.
1949 devrimi sonrasında uygulanan savunma ve iş gücü odaklı nüfus artışını teşvik edici (pronatalist) politikaların ilk aşama olduğu tespit edilir.
Çin, gücünü nüfus büyüklüğünde görerek ilk dönemlerinde nüfusu artırma politikası izlemiştir.
2
İlk aile planlaması girişiminin belirlenmesi.
Zorunlu ve katı yasaklardan önce, 1970'lerin başında uygulanan 'Geç, Seyrek, Az' kampanyası ikinci aşama olarak belirlenir.
Katı cezalara geçilmeden önce gönüllülük esasına dayanan evlilik yaşını geciktirme ve çocuk sayısını azaltma teşvikleri yapılmıştır.
3
Zorunlu aile planlamasının ve en katı sınırlandırmaların yürürlüğe girişinin belirlenmesi.
1979/1980 yıllarında yasalaşan ve ihlal edenlere ağır yaptırımlar getiren 'Tek Çocuk Politikası' üçüncü aşama olarak belirlenir.
Gönüllü politikaların yetersiz kalması üzerine nüfus artışını hızla durdurmak amacıyla radikal bir sınırlandırma getirilmiştir.
4
Demografik dengelerin bozulması üzerine yapılan ilk esnemenin belirlenmesi.
Nüfusun hızla yaşlanması ve iş gücünün azalması nedeniyle 2015 yılında hayata geçirilen 'İki Çocuk Politikası' dördüncü aşama olarak belirlenir.
Tek çocuk politikasının yarattığı demografik yaşlanma riski Çin hükümetini sınırlamaları esnetmeye mecbur kılmıştır.
5
Son güncel esneme kararının belirlenmesi.
Doğum oranlarındaki düşüşün devam etmesi sebebiyle 2021 yılında yürürlüğe giren 'Üç Çocuk Politikası' son aşama olarak belirlenir.
İki çocuk esnekliğinin de demografik sorunları çözmemesi nedeniyle çocuk sınırı üçe çıkarılmıştır.

Anahtar Kavram

Tarihsel süreçte gelişmişlik seviyesi, demografik riskler ve devlet politikaları doğrultusunda ülkelerin uyguladıkları nüfus politikalarının değişmesi ve bu değişimlerin kronolojik analizi.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 424Soru

II. Mahmud Dönemi'nde gerçekleştirilen aşağıdaki reform ve gelişmeleri kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Gelişmelerin doğru kronolojik sıralaması: Sened-i İttifak'ın imzalanması (1808), Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması (1826), ilk genel nüfus sayımının yapılması (1831), Sadrazamlığın Başvekalete dönüştürülmesi (1836) ve Balta Limanı Ticaret Antlaşması'nın imzalanması (1838) şeklindedir.
Verilen gelişmelerin doğru kronolojik dizilimi: Sened-i İttifak'ın imzalanması (1808) -> Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması (1826) -> İlk nüfus sayımının yapılması (1831) -> Sadrazamlığın Başvekalete dönüştürülmesi (1836) -> Balta Limanı Ticaret Antlaşması'nın imzalanması (1838) şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sened-i İttifak'ın tarihi belirlenir.
1808 yılı olarak tespit edilir.
II. Mahmud'un tahta çıkış sürecinde Alemdar Mustafa Paşa'nın girişimiyle ayanlarla imzalanan ilk belgedir.
2
Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasının tarihi belirlenir.
1826 yılı olarak tespit edilir.
Vaka-i Hayriye olarak adlandırılan bu olay, devletin merkezi yapısını güçlendirmiştir.
3
İlk genel nüfus sayımının tarihi belirlenir.
1831 yılı olarak tespit edilir.
Yeni kurulan Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusuna asker devşirmek ve vergi yükümlülerini belirlemek amacıyla yapılmıştır.
4
Sadrazamlık yerine Başvekalet kurulmasının tarihi belirlenir.
1836 yılı olarak tespit edilir.
Devlet işleyişinin nezaretler (bakanlıklar) aracılığıyla kabine tarzı bir yürütmeye kavuşturulması amacıyla yapılmıştır.
5
Balta Limanı Ticaret Antlaşması'nın tarihi belirlenir.
1838 yılı olarak tespit edilir.
Mısır Sorunu'nda İngiliz desteğini almak amacıyla imzalanan ve Osmanlı'yı yarı sömürge haline getiren antlaşmadır.

Anahtar Kavram

II. Mahmud Dönemi Gelişmeleri ve Reformları
Soru 425Soru

Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyıldaki modernleşme adımları, dış diplomatik gelişmeler ve bu reform süreçlerine karşı iç politikada meydana gelen tepkiler düşünüldüğünde; aşağıda verilen olayların kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Balta Limanı Ticaret Antlaşması (1838) -> Tanzimat Fermanı (Gülhane Hatt-ı Hümayunu) (1839) -> Islahat Fermanı (1856) -> Kuleli Vakası (1859)
Sıralama, Osmanlı Devleti'nin denge politikası güttüğü dönemdeki dış baskı, diplomatik kazanım çabası ve bunlara bağlı iç reform ile iç tepki döngüsünü kronolojik olarak yansıtmaktadır. İlk olarak 1838'de Balta Limanı Antlaşması imzalanmış, ardından 1839'da Tanzimat Fermanı okunmuş, 1856'da Islahat Fermanı ilan edilmiş ve en nihayetinde bu süreçlere tepki olarak 1859'da Kuleli Vakası yaşanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Balta Limanı Ticaret Antlaşması'nın tarihsel sürecini analiz etme
Bu antlaşma 1838 yılında Mısır Sorunu sürerken İngiltere'nin desteğini almak amacıyla imzalanmıştır.
Ekonomik imtiyazların verilmesi, siyasi reform hareketlerinden hemen önce gerçekleşen dış politik bir zorunluluktur.
2
Tanzimat Fermanı'nın ilan edilme zamanını belirleme
Gülhane Hatt-ı Hümayunu adıyla da bilinen Tanzimat Fermanı, 3 Kasım 1839 tarihinde okunmuştur.
Balta Limanı Ticaret Antlaşması'nın hemen ardından, Mısır Sorunu'nun uluslararası platformda nihai çözümü öncesinde Osmanlı tebaasının birliğini sağlamak amacıyla ilan edilmiştir.
3
Islahat Fermanı'nın ilan edilme amacını ve dönemini saptama
Ferman, Kırım Savaşı (1853-1856) sonundaki Paris Konferansı kararlarını etkilemek amacıyla 1856 yılında yayımlanmıştır.
Tanzimat Fermanı'nın yetersiz kaldığı alanlarda, özellikle gayrimüslim tebaanın haklarını Avrupalı devletlerin baskısıyla genişletmek amacıyla ilan edilmiştir.
4
Kuleli Vakası'nın neden-sonuç bağlamını ve tarihini belirleme
Kuleli Vakası, Sultan Abdülmecid'e ve Tanzimat/Islahat dönemi politikalarına tepki olarak 1859 yılında gerçekleşmiştir.
Yeniliklerin uygulanma sürecine ve gayrimüslimlere verilen haklara duyulan tepki, doğası gereği bu fermanların ilan edilmesinden sonraki bir tarihte vuku bulmuştur.

Anahtar Kavram

XIX. Yüzyıl Osmanlı Modernleşme ve Reform Hareketlerinin Neden-Sonuç İlişkileri ve Kronolojisi
Soru 426Soru

Milli Mücadele Dönemi'nde Birinci TBMM'nin açılış süreci, meclisin otoritesini tesis etme çabaları ve bu süreçte karşılaşılan iç ayaklanmalarla ilgili aşağıda verilen gelişmeleri kronolojik olarak ilkten sona doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru kronolojik sıralama: İstanbul Hükümeti'nin desteğiyle Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi'nin fetvasının yayımlanması (11 Nisan 1920) -> Ankara'da B��yük Millet Meclisinin fiilen toplanması (23 Nisan 1920) -> Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun kabul edilmesi (29 Nisan 1920) -> İstiklal Mahkemelerinin kurulması kararının alınması (11 Eylül 1920) -> Kuva-yı Milliye liderlerinden Çerkez Ethem'in TBMM iradesine karşı ayaklanması (Aralık 1920).
Doğru kronolojik sıralama, direnişi baltalama girişimi olan Şeyhülislam Dürrizade fetvasının yayımlanması (11 Nisan 1920), Büyük Millet Meclisinin Ankara'da açılması (23 Nisan 1920), meclisin yasama yetkisini kullanarak çıkardığı Hıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920), yargı gücünü hızlandırmak amacıyla kurulan İstiklal Mahkemeleri (11 Eylül 1920) ve son olarak düzenli orduya geçiş aşamasında yaşanan Çerkez Ethem İsyanı (Aralık 1920) şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Milli Mücadele karşıtı propagandan��n ve sabote girişimlerinin meclis açılmadan önceki tarihini tespit etmek.
İstanbul Hükümeti destekli Şeyhülislam Dürrizade fetvasının 11 Nisan 1920'de yayımlandığı belirlenir.
Meclisin açılmasını ve halkın Ankara hükümetine desteğini önlemek amacıyla ilk olarak bu yıpratma ve meşruiyetsizleştirme adımı atılmıştır.
2
Büyük Millet Meclisinin açılış tarihini belirlemek.
Büyük Millet Meclisinin 23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldığı belirlenir.
İstanbul Hükümeti'nin engelleme çabalarına rağmen temsilciler Ankara'da toplanarak milli iradeye dayalı yönetimi fiilen başlatmıştır.
3
Meclisin açılmasından hemen sonra ortaya çıkan iç isyanlara karşı aldığı ilk hukuki tedbiri incelemek.
Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun 29 Nisan 1920'de çıkarıldığı belirlenir.
Yeni kurulan meclisin otoritesini korumak ve ayaklanmacıları cezalandırmak için acil bir yasal düzenleme gerekmiştir.
4
Yasal düzenlemelerin sahada hızlıca uygulanması amacıyla yargı organının kurulma sürecini incelemek.
İstiklal Mahkemelerinin kurulmasına dair kanunun 11 Eylül 1920'de kabul edildiği belirlenir.
Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun uygulanmasında yaşanan aksaklıkları gidermek ve firarileri yargılamak için meclis kendi içinden üyelerle mahkemeler oluşturmuştur.
5
Düzenli ordunun kurulma çabaları sonrasında yaşanan iç tepkileri ve ayaklanmaları kronolojik olarak yerleştirmek.
Çerkez Ethem İsyanı'nın Aralık 1920'de patlak verdiği tespit edilir.
Kuva-yı Milliye liderlerinin meclisin otoritesi altına girmeyi ve düzenli orduya katılmayı reddetmesi bu isyana yol açmıştır.

Anahtar Kavram

Birinci TBMM'nin açılması, meşruiyetini ve otoritesini korumak için aldığı tedbirler ile iç isyanların kronolojik seyri.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 427Soru

İstanbul'un fethine giden süreçte Osmanlı Devleti'nin yaptığı hazırlıklar ile Bizans İmparatorluğu'nun bu hazırlıklara karşı aldığı önlemler ve yaşanan gelişmeler dikkate alındığında, aşağıdakilerin kronolojik olarak eskiden yeniye doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kronolojik sıralama; Venedik ve Macar Krallığı ile antlaşmaların yenilenmesi (1451), Boğazkesen (Rumeli) Hisarı'nın inşas�� (1452), Ayasofya'da Kiliselerin Birleşmesi ayini (Aralık 1452) ve Osmanlı donanmasının Marmara Denizi'nde konuşlanması (Mart 1453) şeklinde olmalıdır.
İstanbul'un fethine hazırlık sürecinde öncelikle II. Mehmed'in Batı sınır güvenliğini diplomatik yollarla garanti altına alması (1451), ardından Boğaz geçişlerini kontrol etmek için Boğazkesen (Rumeli) Hisarı'nı inşa ettirmesi (1452), buna karşılık Bizans'ın Batı desteğini almak için kilise birliğini ilan etmesi (Aralık 1452) ve nihayetinde kuşatmanın hemen öncesinde donanmanın sevk edilmesi (Mart 1453) gerçekleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Kuşatma öncesi ilk diplomatik adımı belirlemek.
Venedik ve Macar Krallığı ile yapılan antlaşmaların yenilenmesi (1451) ilk sıraya yerleştirilir.
II. Mehmed, tahta geçtikten hemen sonra Bizans'a yönelebilmek için Batı'dan gelebilecek olası bir haçlı ittifakını engellemek amacıyla barış antlaşmalarını tazelemiştir.
2
Boğaz güvenliğini ve lojistiği kontrol altına almaya yönelik stratejik askeri inşayı tespit etmek.
Boğazkesen (Rumeli) Hisarı'nın inşası (Ağustos 1452) ikinci sıraya yerleştirilir.
Kuşatmanın lojistik altyapısını kurmak amacıyla Karadeniz ticaret ve askeri yolunu kapatmak için bu hisar inşa edilmiştir.
3
Kuşatma tehdidi karşısında Bizans'ın attığı en büyük diplomatik-dini adımı belirlemek.
Ayasofya'da kiliselerin birleştiğini ilan eden ayinin düzenlenmesi (Aralık 1452) üçüncü sıraya yerleştirilir.
Osmanlı hazırlıklarının ciddiyetini gören Bizans İmparatoru, halkın karşı çıkmasına rağmen Katolik dünyasının desteğini çekebilmek için kilise birliğini ilan etmiştir.
4
Kuşatmanın başlamasından hemen önceki son askeri yığınağı belirlemek.
Gelibolu donanmasının Marmara'da konuşlanması (Mart 1453) son sıraya yerleştirilir.
Şahi toplarının İstanbul önlerine getirilmesi ve kuşatmanın başlamasından hemen önce, deniz yoluyla gelebilecek Bizans yardımlarını önlemek adına donanma konuşlandırılmıştır.

Anahtar Kavram

İstanbul'un Fethi öncesinde Osmanlı Devleti ve Bizans İmparatorluğu'nun diplomatik, askeri ve dini stratejilerinin kronolojik gelişimi
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 428Soru

Fransız İhtilali'nin yaydığı fikir akımları ile Sanayi İnkılabı'nın getirdiği ekonomik değişimlerin Osmanlı Devleti üzerindeki etkilerini yansıtan aşağıdaki gelişmeleri, en erken tarihliden en geç tarihliye doğru kronolojik olarak sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru kronolojik sıralama sırasıyla; Sırp İsyanı'nın başlaması (1804), Yunanistan'ın bağımsızlığını kazanması (1829), Baltalimanı Ticaret Antlaşması'nın imzalanması (1838), Tanzimat Fermanı'nın ilan edilmesi (1839) ve Düyûn-ı Umûmiye İdaresi'nin kurulması (1881) şeklindedir.
Gelişmelerin kronolojik akışı Sırp İsyanı (1804) -> Yunanistan'ın bağımsızlığı (1829) -> Baltalimanı Ticaret Antlaşması (1838) -> Tanzimat Fermanı (1839) -> Düyûn-ı Umûmiye İdaresi (1881) şeklindedir. Bu sıralama, Fransız İhtilali'nin getirdiği milliyetçi isyanlar ve buna karşı alınan siyasi önlemler ile Sanayi İnkılabı'nın yarattığı hammadde-pazar arayışı sonucunda yaşanan ekonomik çöküşün tarihsel gelişimini doğru bir biçimde ortaya koymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik fikrinin etkisiyle Osmanlı topraklarında başlayan ilk azınlık isyanını belirleme
Sırp İsyanı (1804)
Milliyetçilik akımının Osmanlı Devleti'ndeki ilk somut siyasi yansımasıdır.
2
İsyanların devamında bağımsızlığını kazanan ilk Balkan devletinin kuruluş tarihini saptama
Yunanistan'ın Bağımsızlığı (1829)
Edirne Antlaşması ile milliyetçilik akımı ilk kez başarıya ulaşmış ve imparatorluktan ilk kopuş gerçekleşmiştir.
3
Sanayi İnkılabı'nın hammadde ve pazar ihtiyacının Osmanlı ekonomisi üzerindeki yıkıcı etkisini gösteren antlaşmayı bulma
Baltalimanı Ticaret Antlaşması (1838)
Osmanlı Devleti gümrük duvarlarını kaldırarak Avrupa sanayisi karşısında açık pazar haline gelmiştir.
4
Milliyetçilik akımının getirdiği ayrılıkçı fikirleri ve dağılmayı engellemek amacıyla yayımlanan ilk anayasal belgeyi saptama
Tanzimat Fermanı (1839)
Tüm tebaayı kanun önünde eşit kabul eden Osmanlıcılık fikri doğrultusunda ilan edilmiştir.
5
Sanayi sermayesinden alınan dış borçların vadesinde ödenememesi üzerine kurulan mali denetim kurumunu belirleme
Düyûn-ı Umûmiye İdaresi (1881)
Osmanlı Devleti'nin ekonomik bağımsızlığını fiilen kaybettiği ve maliyesinin iflas ettiği dönüm noktasıdır.

Anahtar Kavram

Fransız İhtilali ve Sanayi İnkılabı'nın Osmanlı Devleti'ne Siyasi ve Ekonomik Etkileri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 429Soru

İki savaş arası dönemde (1919-1939) dünya genelinde totaliter rejimlerin kurulması ve yayılmacı politikaların hız kazanması, küresel güvenlik mimarisini temelden sarsmıştır.

Aşağıda verilen iki savaş arası dönem gelişmelerini kronolojik olarak en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Roma Yürüyüşü (1922), Büyük Buhran'ın patlak vermesi (1929), Japonya'nın Mançurya'yı işgal etmesi (1931), Adolf Hitler'in şansölye olması (1933) ve İspanya İç Savaşı'nın başlaması (1936) şeklinde sıralanmalıdır.
Olayların doğru kronolojik sıralaması sırasıyla Roma Yürüyüşü (1922), Dünya Ekonomik Buhranı (1929), Mançurya'nın İşgali (1931), Adolf Hitler'in şansölye tayin edilmesi (1933) ve İspanya İç Savaşı'nın başlaması (1936) şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
İki savaş arası dönemin başlangıcında İtalya'daki gelişmeler incelenir.
1922 yılındaki Roma Yürüyüşü ile Mussolini iktidarı ele geçirmiştir. Bu olay sıralamadaki ilk gelişmedir.
Faşizmin İtalya'da iktidara gelmesi, diğer totaliter rejimlerin yükselişinden ve krizlerden öncedir.
2
1929 yılında ABD'de başlayan krizin küresel etkileri değerlendirilir.
Büyük Buhran (Dünya Ekonomik Krizi) küresel siyasi dengeleri sarsmış ve totaliter rejimlerin yayılmasını hızlandırmıştır. Bu gelişme kronolojide ikinci sırada yer alır.
1929 ekonomik buhranı, Almanya ve Japonya'daki militarist/totaliter hareketlerin kitlesel destek bulmasında itici güç olmuştur.
3
Uzak Doğu'da militarizmin yayılmacı politikalarının başlangıcı tespit edilir.
Krizin etkisi altındaki Japonya'nın yayılmacı emellerle 1931'de Mançurya'yı işgal etmesi ve Milletler Cemiyeti'nden çekilme sürecini başlatması üçüncü sıradadır.
Japonya'nın bu saldırgan adımı, Hitler'in iktidara gelmesinden ve Avrupa'daki revizyonist hareketlerin hız kazanmasından hemen öncedir.
4
Weimar Almanya'sının çöküşü ve Nazi iktidarının başlangıcı saptanır.
Büyük Buhran'ın en ağır darbe vurduğu Weimar Almanya'sında Hitler, 1933 yılında şansölye tayin edilerek iktidara gelmiştir. Bu durum dördüncü gelişmedir.
Almanya'da totaliter Nazi diktatörlüğünün kurulması, İspanya İç Savaşı'ndan önceki döneme denk gelir.
5
Avrupa'daki bloklaşmanın sıcak çatışmaya dönüştüğü ilk büyük gelişme belirlenir.
Totaliter ve demokratik blokların güç mücadelesinin İspanya zemininde savaşa dönüştüğü İspanya İç Savaşı 1936 yılında başlamıştır. Bu olay kronolojideki son gelişmedir.
İspanya İç Savaşı, İkinci Dünya Savaşı öncesinde faşist ve Nazi rejimlerinin askeri güçlerini ve stratejilerini test ettiği son büyük interaktif krizdir.

Anahtar Kavram

İki Savaş Arası Dönem Siyasi ve Askeri Kronolojisi, Totaliter Rejimlerin Yükselişi
Soru 430Soru

Batı kültür bölgesi, tarihsel süreç boyunca farklı coğrafi alanlara yayılarak günümüzdeki sınırlarına ulaşmıştır. Kültür bölgelerinin oluşumu ve dağılışı dikkate alındığında, Batı kültürünün küresel ölçekteki yayılma aşamalarının geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralaması nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama sırasıyla; Akdeniz havzasındaki çekirdek oluşum, Avrupa içlerine yayılım, Coğrafi Keşifler ile Amerika kıtasına geçiş ve en son Sanayi Devrimi sonrası Okyanusya'da hakimiyet kurulması şeklindedir.
Batı kültür bölgesinin yayılım süreci tarihsel coğrafya açısından incelendiğinde; ilk olarak kültürün çekirdek alanı olan Ege ve Akdeniz havzasındaki Antik Yunan ve Roma medeniyetleri temel oluşturmuştur. İkinci aşamada bu kültür, Hristiyanlığın da etkisiyle Avrupa kıtasının iç ve kuzey kesimlerine yayılmıştır. Üçüncü aşamada 15. ve 16. yüzyıl Coğrafi Keşifleri ile Amerika kıtalarına taşınmıştır. Dördüncü ve son aşamada ise 18. yüzyıldan itibaren Okyanusya (Avustralya ve Yeni Zelanda) bölgesine ulaşarak küresel ölçekte en geniş sınırlarına kavuşmuştur. Bu nedenle kronolojik sıralama bu gelişim sırasını takip etmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Kültür bölgesinin çekirdek alanını (doğuş yerini) belirlemek.
Batı kültürünün temellerinin Ege ve Akdeniz havzasında (Antik Yunan ve Roma) atıldığı tespit edilir.
Bir kültürün yayılma aşamalarını sıralamak için öncelikle doğduğu kaynak alanın (kültür ocağının) belirlenmesi gerekir.
2
Kültürün kaynak alandan kendi kıtası içindeki ilk yayılışını analiz etmek.
Hristiyanlığın kabulü ve yayılmasıyla kültürün Avrupa'nın iç ve kuzey kesimlerine yayıldığı belirlenir.
Coğrafi keşiflerden önce kültürün kendi coğrafyasında olgunlaşması ve kıta içinde yayılması kronolojik olarak önceliklidir.
3
Deniz aşırı ilk büyük yayılma dalgasını tespit etmek.
15. ve 16. yüzyıllardaki Coğrafi Keşifler ile kültürün Amerika kıtasına taşındığı belirlenir.
Amerika kıtası, Avrupalıların keşifler çağında sömürgeleştirdiği ve kültürel olarak dönüştürdüğü ilk dış coğrafyadır.
4
En son gerçekleşen küresel göç ve kolonileşme alanını belirlemek.
Sanayi Devrimi sonrasında Avustralya ve Yeni Zelanda (Okyanusya) gibi uzak bölgelerde baskın kültürün kurulduğu belirlenir.
Okyanusya, Avrupalı göçmenlerin kitlesel olarak en geç yerleştiği ve kültürel egemenlik kurduğu en son bölgedir.

Anahtar Kavram

Kültür bölgelerinin tarihsel süreçteki mekansal yayılımı ve coğrafi faktörleri

Alternatif Yöntem

Batı kültürünün coğrafi olarak Avrupa dışına taşınma süreçlerinde kullanılan ulaşım ve keşif teknolojilerinin tarihsel gelişimi takip edilerek de doğru sıralamaya ulaşılabilir. Deniz aşırı ilk büyük yelkenli keşifleri (Amerika) buharlı gemi ve sanayi çağı göçlerinden (Okyanusya) daha öncedir.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 431Soru

Türkiye, zengin petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip Hazar Havzası, Orta Doğu ve Rusya ile bu kaynakların en büyük tüketicisi konumundaki Avrupa arasında jeopolitik ve jeostratejik bir köprü görevi görmektedir. Bu kapsamda inşa edilen uluslararası boru hatları, Türkiye'nin 'enerji koridoru' rolünü ve küresel jeopolitik önemini pekiştirmiştir.

Buna göre, Türkiye sınırlarına giriş yaptıkları ya da kara sularına/kıt sahanlığına ulaştıkları coğrafi mevkiler dikkate alındığında, aşağ��da verilen boru hatlarının coğrafi boylam derecelerine göre en doğudan en batıya doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Boru hatlarının Türkiye sınırlarına giriş mevkilerinin boylam derecelerine göre en doğudan en batıya doğru sıralaması sırasıyla; İran-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı, Bakü-Tiflis-Erzurum (BTE) Doğal Gaz Boru Hattı, Mavi Akım Doğal Gaz Boru Hattı ve TürkAkım Doğal Gaz Boru Hattı şeklindedir.
Boru hatlarının Türkiye sınırlarına giriş noktalarının coğrafi boylam dereceleri doğudan batıya doğru şu şekildedir: İran-Türkiye hattı en doğuda Ağrı-Gürbulak sınır kapısından (4444^\circ D), Bakü-Tiflis-Erzurum hattı Ardahan-Türkgözü sınır kapısından (4242^\circ D), Mavi Akım Samsun kıyılarından (3636^\circ D) ve en batıda TürkAkım Kırklareli-Kıyıköy kıyılarından (2828^\circ D) giriş yapar. Bu durum, Türkiye'nin coğrafi olarak doğu-batı eksenindeki enerji taşımacılığında üstlendiği merkezi jeopolitik köprü rolünü yansıtır.

Adım Adım Çözüm

1
Projelerin Türkiye topraklarına ilk dahil oldukları coğrafi giriş noktalarını ve illerini belirlemek.
İran-Türkiye hattı Gürbulak (Ağrı), Bakü-Tiflis-Erzurum hattı Türkgözü (Ardahan), Mavi Akım Samsun kıyıları, TürkAkım ise Kıyıköy (Kırklareli) üzerinden giriş yapar.
Boylam sıralaması yapabilmek için sınır geçiş noktalarının yerel coğrafyalarını bilmek gerekir.
2
Giriş noktalarının boylam derecelerini doğudan batıya (büyük boylamdan küçük boylama) doğru kıyaslamak.
Gürbulak yaklaşık 4444^\circ D, Türkgözü yaklaşık 4242^\circ D, Samsun yaklaşık 3636^\circ D, Kırklareli ise yaklaşık 2828^\circ D boylamlarındadır.
Türkiye'de doğuya gidildikçe boylam dereceleri büyür. En doğudaki yer en büyük boylam derecesine sahiptir.
3
Elde edilen coğrafi sıralamayı boru hatlarıyla eşleştirerek son sırayı oluşturmak.
Sıralama İran-Türkiye, Bakü-Tiflis-Erzurum, Mavi Akım ve TürkAkım şeklinde gerçekleşir.
Coğrafi boylam değerlerinin azalan sırası, hatların doğudan batıya doğru sıralanışını verir.

Anahtar Kavram

Türkiye'nin Jeopolitik Konumu ve Enerji Koridoru Rolü
Soru 432Soru

I. TBMM Dönemi'nde meclisin otoritesini korumak, meşruiyetini artırmak ve çıkan iç isyanları önlemek amacıyla gerçekleştirilen aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak eskiden yeniye (geçmişten günümüze) doğru sıralanışını bulunuz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Gelişmelerin kronolojik sıralaması Ankara Fetvası'nın yayımlanması, B��yük Millet Meclisi'nin açılması, Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun kabul edilmesi ve İstiklal Mahkemeleri'nin kurulması şeklindedir.
Kronolojik sıralama incelendiğinde, meclisin meşruiyetini sağlamaya dönük dinî hazırlık (Ankara Fetvası) meclisin açılmasından öncedir. Meclisin açılmasıyla yasama süreci başlamış ve isyanlara karşı ilk kanun (Hıyanet-i Vataniye) çıkarılmıştır. Bu kanunun uygulanması için ise daha sonra İstiklal Mahkemeleri kurularak yargı faaliyeti hayata geçirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Ankara Fetvası'nın ilan edilme tarihini saptama
Ankara Fetvası 16 Nisan 1920'de yayımlanmıştır.
Meclisin açılışı öncesinde halkın dinî tereddütlerini gidermek ve meşruiyet sağlamak amaçlanmıştır.
2
Meclisin açılış tarihini saptama
Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920'de açılmıştır.
Ulusal egemenliği temsil eden meclis resmen faaliyete geçmiştir.
3
Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun kabul tarihini saptama
Hıyanet-i Vataniye Kanunu 29 Nisan 1920'de çıkarılmıştır.
Meclis açıldıktan hemen sonra başlayan iç isyanlara karşı hukuki önlem almak gerekmiştir.
4
İstiklal Mahkemeleri'nin kuruluş tarihini saptama
İstiklal Mahkemeleri 11 Eylül 1920'de kurulmuştur.
Kanunun pratik alanda hızla uygulanmasını sağlayacak yargı mekanizması oluşturulmuştur.

Anahtar Kavram

Büyük Millet Meclisi'ne karşı çıkan ayaklanmalar ve alınan tedbirlerin kronolojik sırası
Soru 433Soru

Asya Hun Devleti'nin siyasi gelişimi, parçalanma süreci ve bu gelişmelerin küresel ölçekteki etkileri dikkate alındığında, aşağıda verilen tarihi olayların kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sıralama; Mete Han'ın askeri birliği sağlaması (MÖ 209), Çiçi ile Hohanyeh arasındaki bağımsızlık mücadelesi (MÖ 54), Hunların batıya göç ederek Kavimler Göçü'nü tetiklemesi (MS 375), Roma İmparatorluğu'nun ikiye b��lünmesi (MS 395) ve Batı Roma İmparatorluğu'nun yıkılması (MS 476) şeklinde olmalıdır.
Kronolojik sıralama geçmişten günümüze sırasıyla: Mete Han'ın askeri reformları (MÖ 209), Çiçi ve Hohanyeh mücadelesi (MÖ 54), Hunlar��n batıya göçüyle Kavimler Göçü'nün başlaması (MS 375), Roma İmparatorluğu'nun ikiye bölünmesi (MS 395) ve Batı Roma İmparatorluğu'nun yıkılmasıdır (MS 476). Her olay bir sonrakinin zeminini hazırlamış ya da tarihsel gelişim çizgisinde daha önce yer almıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Asya Hun Devleti'nin kuruluş ve yükselme dönemini belirlemek
Mete Han'ın tahta geçişi ve onlu sistemi kurarak T��rk birliğini sağlaması MÖ 209 yılına denk gelir ve bu sıralamadaki en erken olaydır.
Devletin teşkilatlanma ve en parlak dönemi, sonraki iç karışıklık ve parçalanma süreçlerinden kronolojik olarak önce yaşanmıştır.
2
Hunların parçalanma ve egemenlik krizleri dönemini incelemek
Hohanyeh ve Çiçi arasındaki bağımsızlık tartışması ve egemenlik mücadelesi MÖ 54 yılında yaşanmıştır.
Bu iç mücadele, Mete Han döneminden sonra devletin zay��flayarak bölünme sürecine girdiği dönemi temsil eder.
3
Kuzey Hunlarının batı hareketini ve göçün başlangıcını tespit etmek
Kuzey Hunlarının Balamir önderliğinde batıya göç ederek Karadeniz'in kuzeyindeki kavimleri hareket ettirmesi MS 375 yılında Kavimler Göçü'nü başlatmıştır.
Hunların Avrupa sınırlarına ulaşması ve önlerindeki barbar kavimleri göç etmeye zorlaması, Roma üzerindeki baskının ilk tetikleyicisidir.
4
Göçün Roma İmparatorluğu üzerindeki ilk büyük yönetsel etkisini belirlemek
Barbar kavimlerin yarattığı kargaşa ve otorite kaybı sonucunda Roma İmparatorluğu MS 395 yılında ikiye bölünmüştür.
Kavimler Göçü'nün baskısı, imparatorluğu tek merkezden yönetilemez hale getirerek bölünmeye zorlamıştır.
5
Avrupa'daki kargaşanın nihai siyasi sonucuna ulaşmak
Süregelen istilalar ve Germen kökenli komutanların darbesiyle Batı Roma İmparatorluğu MS 476 yılında resmen yıkılmıştır.
Batı Roma'nın yıkılışı, Kavimler Göçü ile başlayan istikrarsızlık sürecinin bu coğrafyadaki en son ve nihai siyasi sonucudur.

Anahtar Kavram

Asya Hun Devleti'nin tarihsel gelişimi, parçalanma nedenleri ve Kavimler Göçü'nün Avrupa siyasi haritasını şekillendiren kronolojik sonuçları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 434Soru

William F. Ogburn'ün kültürel gecikme kuramı temel alındığında, geleneksel bir toplumun sanayileşme ve teknolojik gelişme süreçleriyle birlikte geçirdiği toplumsal değişme aşamalarını ilk aşamadan son aşamaya doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Değişim süreci maddi kültürdeki yeniliklerle başlar (maddi kültürün dönüşmesi), ardından manevi kültürün geride kalmasıyla uyumsuzluk (kültürel gecikme) oluşur, bu durum toplumsal kurumlarda çözülmeye ve anomiye yol açar ve nihayetinde yeni normların oluşmasıyla toplumsal dengelenme sağlanır.
Doğru sıralama, toplumsal değişimin öncelikle maddi kültür alanında (teknolojik/ekonomik yenilikler) başlamasını, ardından manevi kültürün (normlar, değerler) bu hıza yetişemeyerek kültürel gecikme yaratmasını, bu gecikmenin kurumsal düzeyde anomi ve çözülmelere yol açmasını ve son olarak yeni normların kurumsallaşmasıyla sistemin yeniden bütünleşerek dengeye kavuşmasını esas alır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplumsal değişmeyi tetikleyen maddi kültür öğesindeki değişimi belirlemek.
Sanayi ve üretim teknolojilerindeki yeniliklerin ekonomik yapıyı değiştirmesi süreci başlatır.
Ogburn'e göre toplumsal değişmenin motoru maddi kültürdeki (teknoloji) gelişmelerdir.
2
Maddi kültür ile manevi kültür arasındaki uyumsuzluğu saptamak.
Manevi kültürün maddi kültüre ayak uyduramamasıyla kültürel gecikme yaşanır.
Altyapı değiştikten sonra üstyapı kurumlarının (hukuk, ahlak) buna hemen uyum sağlayamaması ikinci aşamayı oluşturur.
3
Gecikmenin yarattığı toplumsal anomi ve çözülmeyi analiz etmek.
Normsuzluk (anomi) ve kurumsal çözülmeler baş gösterir.
Kültürel gecikme, eski normların işlevsizleşmesine ama yenilerinin henüz oluşmamasına yol açarak kuralsızlığa neden olur.
4
Dengelenme ve bütünleşme aşamasını tespit etmek.
Yeni norm ve değerlerin kurumsallaşmasıyla yeni bir dengenin kurulması.
Manevi kültürün yeni koşullara uyum sağlamasıyla toplumsal bütünleşme yeniden sağlanır.

Anahtar Kavram

Toplumsal değişme süreci, maddi ve manevi kültür etkileşimi, kültürel gecikme (cultural lag) ve toplumsal bütünleşme.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 435Soru

Klasik mantıkta kavramlar arası hiyerarşiyi gösteren Porphyrios Ağacı'nda yukarıdan aşağıya (tümelden tikele) inildikçe kaplam daralır, içlem genişler. Aşağıdaki kavramları içlemi en dar (kaplamı en geniş) olandan içlemi en geniş (kaplamı en dar) olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama: Cevher (Töz), Cisim, Cisimli (Canlı), Duygulu (Hayvan) ve Akıllı (İnsan) şeklindedir.
Porphyrios Ağacı'ndaki hiyerarşide en genel kavram olan Cevher'den en özel tür olan Akıllı'ya doğru gidildikçe kaplam azalmakta ve içlem artmaktadır. Bu durum klasik mantıktaki tümel-tikel derecelendirmesine tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Porphyrios Ağacı'nın en tepesindeki en genel kavram belirlenir.
Cevher (Töz)
Cevher, var olmak için kendisinden başka bir şeye ihtiyaç duymayan en üst cinstir; dolayısıyla kaplamı en geniş, içlemi en dar olan kavramdır.
2
Cevherin altında yer alan ve maddi varlığı niteleyen kavram belirlenir.
Cisim
Cisim, cevherin alt kümesidir; hacim ve kütle gibi maddi ��zellikler eklendiği için içlemi genişlemiş, kaplamı daralmıştır.
3
Cismin canlılık özelliği kazanmış alt sınıfı tespit edilir.
Cisimli (Canlı)
Cisimli kavramı, cansız cisimleri dışarıda bıraktığından kaplamı daralır, beslenme ve büyüme gibi özelliklerle içlemi genişler.
4
Canlılar arasından duyum yetisine sahip olan grup belirlenir.
Duygulu (Hayvan)
Duygulu kavramı, bitkiler gibi duyusuz canlıları dışarıda bırakarak daha dar bir kaplama ve daha fazla ortak özelliğe (içleme) sahip olur.
5
En alt basamakta yer alan en nitelikli tür belirlenir.
Akıllı (İnsan)
Akıllı kavramı, düşünme yetisiyle en yüksek sayıda niteliği (içlemi) barındırır ve bu beş kavram arasında en dar kaplama sahiptir.

Anahtar Kavram

İçlem ve Kaplam İlişkisi

Alternatif Yöntem

Kavramları zihninizde alt kümeler halinde çizebilirsiniz. En dıştaki en büyük küme en geniş kaplama sahiptir (Cevher). En içteki en küçük küme ise en dar kaplama ancak en yüksek özelliğe (içleme) sahiptir (Akıllı).
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 436Soru

Sürtünmesiz yatay düzlemde basit harmonik hareket yapan bir cisim, t=0t = 0 anında maksimum uzanım (genlik) noktasından harekete geçmektedir.

Cismin periyodu TT olduğuna göre; t1=0t_1 = 0, t2=T12t_2 = \frac{T}{12} ve t3=T4t_3 = \frac{T}{4} anlarındaki hızlarının büyüklükleri olan v1v_1, v2v_2 ve v3v_3 değerlerini en küçükten en büyüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Hız büyüklüklerinin en küçükten en büyüğe doğru sıralaması v1<v2<v3v_1 < v_2 < v_3 şeklindedir.
Cismin hız büyüklüğü t1=0t_1 = 0 anında sıfır, t2=T12t_2 = \frac{T}{12} anında 0,5vmaks0,5 v_{\text{maks}}, t3=T4t_3 = \frac{T}{4} anında ise vmaksv_{\text{maks}} (maksimum) değerini alır. Bu nedenle en küçükten en büyüğe doğru sıralama v1v_1, v2v_2, v3v_3 şeklinde olur.

Adım Adım Çözüm

1
t1=0t_1 = 0 anındaki hız büyüklüğünü belirleme
v1=0v_1 = 0
Cisim t=0t = 0 anında maksimum uzanım (genlik) noktasındadır. Basit harmonik harekette yörüngenin uç noktalarında anlık hız sıfırdır.
2
t2=T12t_2 = \frac{T}{12} anındaki hız büyüklüğünü belirleme
v2=0,5ωAv_2 = 0,5 \omega A
Hızın zamana bağlı fonksiyonu v(t)=ωAsin(ωt)v(t) = -\omega A \sin(\omega t) olup t2=T12t_2 = \frac{T}{12} için hız büyüklüğü v2=ωAsin(2πTT12)=ωAsin(30)=0,5ωAv_2 = \omega A \sin(\frac{2\pi}{T} \cdot \frac{T}{12}) = \omega A \sin(30^\circ) = 0,5 \omega A olur.
3
t3=T4t_3 = \frac{T}{4} anındaki hız büyüklüğünü belirleme
v3=ωAv_3 = \omega A
Cisim periyodun dörtte birinde denge konumuna ulaşır. Denge konumunda hız maksimumdur ve v3=ωAsin(90)=ωAv_3 = \omega A \sin(90^\circ) = \omega A olur.

Anahtar Kavram

Basit harmonik harekette hızın zamana göre değişimi sinüzoidal bir fonksiyon olup, denge konumunda maksimum, genlik noktalarında ise sıfırdır.
Soru 437Soru

Küresel iklim değişiminde rol oynayan sera etkisinin kuvvetlenmesi ve bunun sonucunda ortaya çıkan pozitif geri besleme (olumlu geri bildirim) mekanizmasının aşamaları aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Bu olayların neden-sonuç ilişkisine göre ilkten sona doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama şu şekildedir: Beşerî faaliyetler ve fosil yakıt kullanımı sonucu atmosfere salınan sera gazı yoğunluğunun artması -> Atmosferin yerden yansıyan uzun dalgalı yer radyasyonunu tutma oranının yükselerek troposferin alt katmanlarında sıcaklığın artması -> Yüksek enlemlerde ve dağlık alanlarda yer alan donmuş toprakların erimeye başlaması -> Eriyen toprak katmanlarının altında binlerce yıldır hapsedilmiş durumda bulunan yüksek miktardaki metan gazının atmosfere karışması -> Atmosfere yeni katılan sera gazlarının etkisiyle ısınma sürecinin ivmelenerek kendini besleyen bir döngüye dönüşmesi.
Sıralama, antropojenik emisyonlarla başlayan, atmosferik ısı tutulumu ile devam eden, donmuş toprakların erimesiyle serbest kalan gazların atmosfere katılarak döngüyü hızlandırdığı neden-sonuç zincirini doğru bir biçimde sunmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Tetikleyici beşerî faktörün belirlenmesi
Sanayileşme ve fosil yakıt tüketimiyle atmosfere fazladan sera gazı salınmıştır.
Küresel iklim değişiminin birincil nedeni insan kaynaklı sera gazı emisyonlarıdır.
2
Atmosferik enerji dengesindeki değişimin incelenmesi
Sera gazlarının artmasıyla yerden yansıyan uzun dalgalı radyasyon atmosferde daha fazla tutulmuştur.
Sera etkisinin kuvvetlenmesi küresel sıcaklık artışının doğrudan fiziksel nedenidir.
3
Kriyosfer üzerindeki termal etkinin analiz edilmesi
Artan sıcaklıklar yüksek enlemlerdeki permafrost (donmuş toprak) tabakalarını eritmeye başlamıştır.
Sıcaklık artışının ilk somut jeomorfolojik yansımalarından biri donmuş toprakların çözülmesidir.
4
Toprak altı gaz salınımının gerçekleşmesi
Permafrost eriyince bünyesindeki organik maddelerin ayrışmasıyla metan gazı atmosfere salınmıştır.
Toprağın çözülmesi, binlerce yıldır hapsedilmiş olan sera gazlarının atmosfere geçiş yolunu açar.
5
Geri besleme döngüsünün kurulması
Atmosfere katılan yeni metan gazı sera etkisini katlayarak ısınmayı daha da hızlandırmıştır.
İlk sıcaklık artışının, kendisini daha da artıracak yeni bir süreci tetiklemesi pozitif geri besleme döngüsünü oluşturur.

Anahtar Kavram

Küresel İklim Değişiminde Pozitif Geri Besleme Mekanizmaları
Soru 438Soru

Bir kapalı havzada kontrolsüz yeraltı suyu kullanımına bağlı olarak meydana gelen çevresel bozulma aşamalarını, tetikleyici ilk nedenden en son ortaya çıkan ekolojik sonuca doğru mantıksal bir sırayla diziniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama: Beşerî faaliyetle başlayan aşırı kullanım, hidrostatik basınç kaybı, obruk oluşumu, nem kaybı ve erozyon ve son olarak havza ekosisteminin çöküşü şeklinde olmalıdır.
Süreç, beşerî faktör olan aşırı tarımsal sulama ile başlar. Su çekildikçe yeraltı karstik boşluklarındaki basınç dengesi bozulur ve obruklar oluşur. Ardından toprağın kurumasıyla rüzgâr erozyonu başlar ve nihayetinde göllerin kurumasıyla mikro-klimatik çöküş ve habitat kaybı gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Tetikleyici beşerî faaliyeti tespit etme
Tarımda aşırı su tüketimi ile akiferlerin boşaltılması süreci başlatır.
Çevresel bozulma süreçlerinde insan müdahalesi ve doğal kaynağın aşırı tüketimi her zaman başlangıç noktasıdır.
2
Hidrojeolojik denge değişimini analiz etme
Boşalan karstik boşluklarda hidrostatik basıncın düşmesi ve mekanik dengenin bozulması gerçekleşir.
Yeraltı suyunun çekilmesi, jeolojik tabakaların altındaki suyun sağladığı destek kuvvetini ortadan kaldırır.
3
Jeomorfolojik sonucu belirleme
Tavanların çökmesiyle obruklar meydana gelir.
Yeraltı boşluklarının tavanlarındaki mekanik dengesizlik, ani çökmelere ve obruklara yol açar.
4
Pedolojik ve klimatolojik etkileri izleme
Toprak neminin azalması ve rüzgâr erozyonunun başlaması gerçekleşir.
Taban suyunun çekilmesi doğrudan toprak nemini etkiler, bu da rüzgârın toprağı kolayca taşımasına neden olur.
5
Nihai ekolojik çöküşü belirleme
Mikroklimanın bozulması ve biyoçeşitlilik kaybı yaşanır.
Tüm fiziksel çevre değişimlerinin birikimli sonucu ekosistemin işleyişini bozar ve habitat kaybına yol açar.

Anahtar Kavram

Doğal kaynakların aşırı ve sürdürülemez kullanımının hidrolojik, jeomorfolojik ve ekolojik çevre üzerindeki zincirleme etkileri
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 439Soru

Aşağıda, küresel ve bölgesel çevre sorunlarının önlenmesi amacıyla yürürlüğe konan bazı uluslararası sözleşme ve protokollerin temel hedefleri verilmiştir:

I. Özellikle su kuşlarının yaşama ortamı olarak uluslararası öneme sahip sulak alanların korunmasını ve akılcı kullanımını amaçlayan sözleşme
II. Avrupa'nın yaban hayatını ve doğal yaşama ortamlarını korumayı, özellikle birden fazla devletin iş birliğini gerektiren türlere öncelik vermeyi hedefleyen sözleşme
III. Ozon tabakasını incelten maddelerin üretimini ve tüketimini küresel ölçekte aşamalı olarak azaltarak ortadan kaldırmayı amaçlayan protokol
IV. Sera gazı salınımlarını sınırlandırmayı amaçlayan ve gelişmiş ülkelere yasal olarak bağlayıcı emisyon azaltım hedefleri getiren protokol
V. Küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme kıyasla 2C2^\circ\text{C}'nin oldukça altında tutmayı ve mümkünse 15C1{}5^\circ\text{C} seviyesinde sınırlandırmayı hedefleyen iklim anlaşması

Bu uluslararası belgelerin küresel ölçekte kabul edilme (imzalanma) yıllarına göre geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralaması nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Kronolojik sıralama şu şekilde olmalıdır: Ramsar Sözleşmesi (1971) → Bern Sözleşmesi (1979) → Montreal Protokolü (1987) → Kyoto Protokolü (1997) → Paris Anlaşması (2015)
Verilen uluslararası belgelerin küresel düzeyde kabul edilme yılları sırasıyla; Ramsar Sözleşmesi (1971), Bern Sözleşmesi (1979), Montreal Protokolü (1987), Kyoto Protokolü (1997) ve Paris Anlaşması (2015) şeklindedir. Dolayısıyla kronolojik sıralama geçmişten günümüze doğru I - II - III - IV - V şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Açıklamaları verilen sözleşme ve protokollerin isimlerini tespit etmek.
I. Ramsar Sözleşmesi, II. Bern Sözleşmesi, III. Montreal Protokolü, IV. Kyoto Protokolü, V. Paris Anlaşması.
Metinde hedefleri belirtilen uluslararası belgelerin hangileri olduğunu bilmek sıralamanın ilk aşamasıdır.
2
Tespit edilen bu çevre anlaşmalarının uluslararası düzeyde imzalanma veya kabul edilme yıllarını belirlemek.
Ramsar Sözleşmesi: 1971, Bern Sözleşmesi: 1979, Montreal Protokolü: 1987, Kyoto Protokolü: 1997, Paris Anlaşması: 2015.
Kronolojik sıralamayı doğru yapabilmek için her bir belgenin kabul edildiği tarihsel dönemin bilinmesi gerekir.
3
Tarihleri en eski olandan en yeni olana doğru sıralamak.
1971 (I) < 1979 (II) < 1987 (III) < 1997 (IV) < 2015 (V).
Geçmişten günümüze doğru kronolojik sıralama bu şekilde tamamlanmış olur.

Anahtar Kavram

Uluslararası çevre sözleşmelerinin, protokollerinin ve politikalarının gelişim süreci ve kronolojisi.
Soru 440Soru

Bir akarsu havzasında kurulması planlanan hidroelektrik santralinin (HES) çevresel planlama ve sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda tabi tutulacağı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecinin aşamaları aşağıda karmaş��k bir sırayla verilmiştir:

Buna göre, bu çevresel planlama sürecinin aşamalarının ilk adımdan son adıma doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sürecin doğru kronolojik sıralaması: ÇED Başvuru Dosyası'nın sunulması (ilk adım), yerel halkın katılımı ile kapsamın belirlenmesi (ikinci adım), uzmanlarca arazi çalışması yapılarak taslak raporun hazırlanması (üçüncü adım), komisyonun raporu değerlendirerek karara bağlaması (dördüncü adım) ve tesis işletilmeye başlandıktan sonra sahadaki etkilerin izlenip denetlenmesi (beşinci adım) şeklindedir.
ÇED süreci, projenin başvuru dosyasının sunulmasıyla başlar. Ardından yerel halkın katılımıyla kapsam belirlenir. Bu kapsam çerçevesinde saha çalışmaları yapılarak taslak rapor hazırlanır. İnceleme ve Değerlendirme Komisyonunun incelemesi sonucunda verilen nihai kararın ardından, projenin hayata geçmesiyle birlikte izleme ve denetim çalışmaları yürütülür.

Adım Adım Çözüm

1
Resmi sürecin başlangıç noktasını belirlemek.
Sürecin ÇED Başvuru Dosyası'nın sunulmasıyla başladığı tespit edilir.
Yasal olarak ÇED süreci, projenin planlandığı alana dair temel bilgileri içeren bir başvuru dosyasıyla ilgili bakanlığa başvurulmasıyla resmiyet kazanır.
2
Rapor sınırlarının ve halkın katılımının yerini analiz etmek.
Halkın katılımı toplantısı ve kapsam belirlemenin ikinci adım olduğu belirlenir.
Başvuru sonrasında halkın görüşleri alınır ve etki analizlerinin hangi konu başlıklarında derinleşeceği (kapsamlaştırma) kararlaştırılır.
3
Bilimsel araştırmaların ve rapor yazımının konumunu belirlemek.
Saha araştırmalarının yürütülmesi ve taslak raporun hazırlanmasının üçüncü adım olduğu bulunur.
Kapsam dosyasına uygun olarak sahada detaylı ekolojik, jeolojik, hidrolojik ve sosyoekonomik analizler yapılır ve etki azaltıcı önlemler raporlaştırılır.
4
Bakanlık incelemesi ve onay mekanizmasını yerleştirmek.
Komisyonun raporu inceleyip karara bağlamasının dördüncü adım olduğu netleşir.
Hazırlanan nihai rapor, İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu tarafından değerlendirilerek ÇED Olumlu ya da Olumsuz kararı verilir.
5
Projenin hayata geçirilmesinden sonraki sürdürülebilirlik kontrolünü saptamak.
İşletme aşamasındaki izleme ve denetleme faaliyetinin beşinci ve son adım olduğu tespit edilir.
Karar verildikten ve yatırım hayata geçtikten sonra, planda verilen taahhütlerin sahada uygulanıp uygulanmadığı izleme süreciyle denetlenir.

Anahtar Kavram

Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Aşamaları
ÖncekiSayfa 22 / 43Sonraki
Tüm alıştırma soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin