Tüm alıştırma soruları

Bir esnaf, dükkanının önündeki kaldırımı yayaların geçişini zorlaştıracak şekilde mallarıyla kapatmış ve "Burası benim dükkanımın önü, kimseye doğrudan bir zarar vermiyorum." diyerek kendisini savunmuştur. Çevresindekiler ise kamuya açık yolların kullanım hakkının herkese ait olduğunu ve bu durumun kul hakkı ihlali oluşturduğunu belirtmişlerdir.

Bu durum, İslam ahlakındaki kul hakkı ve toplumsal sorumluluk ilkeleri çerçevesinde değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İslam, toplumsal huzurun sağlanması amacıyla bireylerin birbirlerine karşı olan hak ve sorumluluklarına büyük önem vermiştir. Bir kimsenin malına, canına, namusuna veya kişisel haklarına yönelik yapılan her türlü haksız müdahale ve tecavüz bu kapsamda değerlendirilir. Bu hakların ihlal edilmesi durumunda, ihlali yapan kişinin ibadetleri bulunsa dahi, hak sahibiyle helalleşmedikçe bu günahın doğrudan Allah tarafından affedilmeyeceği bildirilmiştir.

Bu parçada bahsedilen ve toplumsal ahlakın temelini oluşturan hak ihlalleri aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilir?

Modern öncesi toplumlarda üretim ve tüketim eylemleri büyük oranda hayatta kalma ve temel biyolojik ihtiyaçların karşılanması ekseninde şekillenirken; modern ve özellikle modern sonrası (post-endüstriyel) toplumlarda tüketim, nesnelerin kullanım değerinden ziyade onlara yüklenen simgesel anlamlar ve prestij arayışı üzerinden gerçekleşmektedir. Jean Baudrillard'ın ifadesiyle birey artık nesneyi değil, nesnenin temsil ettiği statüyü, kimliği ve farklılığı tüketmektedir. Bu durum, ekonomik sistemin sadece mal ve hizmet alışverişini düzenleyen bir yapı olmaktan çıkıp toplumsal ilişkileri, statü hiyerarşilerini ve bireysel kimlikleri inşa eden temel bir mekanizmaya dönüşmesine yol açmıştır.

Bu parçadan hareketle modern tüketim toplumuna ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Ekonomi kurumu, toplumsal hayatın devamlılığı için mal ve hizmetlerin üretilmesi, dağıtılması ve tüketilmesini organize eden temel bir kurumdur. Aşağıdaki ekonomik süreçleri karşılarında verilen doğru tanımlarla eşleştiriniz.

İslam medeniyetinde bilimsel ��alışmaların altın çağını yaşadığı dönemde, tıp alanında yaptığı çalışmalarla dünya çapında ün kazanan; eczacılık, anatomi ve farmakoloji gibi alanlarda öncü olan ve tıp alanındaki başyapıtı "El-Kanun fi't-Tıb" (Tıbbın Kanunu) yüzyıllar boyunca Avrupa üniversitelerinde temel ders kitabı olarak okutulan Müslüman bilim insanı aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik mantıkta bazı kavramlar bireyler grubuna işaret eder. Bu kavramlardan grup adını gösterip grupta gerçekleşenler ile grubun üyesi olan tek tek bireylerde gerçekleşenler mantıksal yapıları bakımından birbirinden ayrılır.

Öğretmen mantık dersinde tahtaya şu iki kavram grubunu yazar:

I. Grup: Üniversite, Takım, Aile
II. Grup: Akademisyen, Sporcu, Anne

Buna göre, tahtadaki kavram grupları ve bu grupları oluşturan kavramların mantıksal özellikleri ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Mantık dersinde öğretmen tahtaya aşağıdaki tabloyu çizmiş ve öğrencilerinden bu kavramları nelik, gerçeklik, kimlik ve doğruluk özellikleri bakımından analiz etmelerini istemiştir:

Buna göre, tablodaki kavramlar ve yapılan analizler dikkate alındığında, hangi satırdaki değerlendirme mantıksal açıdan hatalıdır?

Bilim felsefesinde bilimsel bilginin gelişimi ve doğrulanması üzerine yapılan tartışmalarda şu görüş ileri sürülmüştür:

'Bir kuramın ampirik başarı elde etmesi ($p$), onun gözlemlenebilir öngörülerde bulunabilmesine ($q$) bağlıdır; ancak gözlemlenebilir öngörülerde bulunsa bile ($q$) deneysel verilerle desteklenmedikçe ($\sim r$) bu kuram ampirik başarı elde etmiş sayılmaz ($\sim p$).'

Buna göre, yukarıda verilen ifadenin önermeler mantığındaki doğru sembolleştirilmiş biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Kur'an-ı Kerim'de yer alan, "İnsanlara, kendilerine indirileni açıklaman için ve düşünüp anlasınlar diye sana da bu Kur'an'ı indirdik." (Nahl suresi, 44. ayet) ayeti, Hz. Muhammed'in peygamberlik görevlerinden hangisini doğrudan ifade etmektedir?

İslam dini, toplumsal refahın korunması ve ekonomik adaletin sağlanması amacıyla serbest piyasa ahlakını zedeleyecek sömürü mekanizmalarını yasaklamıştır. Bu bağlamda, özellikle darlık dönemlerinde insanların temel ihtiyaç maddelerini piyasadan toplayıp stoklayarak fiyatların suni bir şekilde yükselmesine yol açan ve bu yolla fahiş kazanç elde etmeyi amaçlayan karaborsacılık faaliyeti kesin olarak yasaklanmıştır.

Bu parçada söz edilen ve İslam iktisat ahlakında haksız kazanç yollarından biri olarak kabul edilen kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir gözlemcinin doğadaki ekolojik dengeleri ve gök cisimlerinin hareketlerini duyu organlarıyla algılayıp kaydetmesi; ardından bu gözlemlerden hareketle evrenin bilinçli bir yaratıcı tarafından var edildiği sonucuna mantıksal analizlerle ulaşması; nihayetinde ise bu yaratıcının sıfatlarını ve insanlardan beklentilerini vahiyle gelen bildirimler aracılığıyla öğrenmesi söz konusudur.

Bu süreçte gözlemcinin bilgiye ulaşırken sırasıyla kullandığı İslam epistemolojisindeki bilgi kaynakları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Klasik mantıkta kavramların nelik (zihindeki tasarım), gerçeklik (dış dünyadaki somut karşılık) ve kimlik (gerçekliği olan bir kavramın tek bir nesnede somutlaşması) gibi özellikleri bulunurken; doğruluk değeri (doğru veya yanlış olma) yalnızca yargı bildiren ��nermelere özgüdür.

Buna göre, 'bulut' kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Geleneksel tarım toplumlarında insanlar benzer ekonomik faaliyetleri yürütürken ve kendi ihtiyaçlarını büyük oranda kendileri karşılarken, modern sanayi toplumlarında üretim süreci küçük parçalara bölünmüş ve her birey belirli bir alanda uzmanlaşmıştır. Bu durum, bireylerin kendi ihtiyaçlarını karşılamak için başkalarının ürettiği mal ve hizmetlere ihtiyaç duymasına, yani toplumsal düzeyde karşılıklı bir bağımlılığın ortaya çıkmasına neden olmuştur. Buna göre, modern toplumlarda uzmanlaşmaya ba��lı olarak ortaya çıkan ve bireyleri birbirine bağımlı kılan bu ekonomik olgu aşağıdakilerden hangisidir?

Önermeler mantığında, günlük dilde verilen bileşik önermeler sembolleştirilirken önermeleri birbirine bağlayan mantık eklemleri ile önermelerin ana yapısı dikkate alınır.

Buna göre, "Hava güneşli ($p$) ve sıcak ($q$) ise pikniğe gideriz ($r$)" ifadesisinin önermeler mantığındaki doğru sembolleştirilmiş biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Kant'ın ödev ahlakında bir eylemin değeri, onun arkasındaki niyete göre belirlenir. Bu doğrultuda kurulan şu iddiayı ele alalım:

'Bir eylem ödev duygusundan kaynaklanıyorsa ve bencilce bir dürtüye dayanmıyorsa ahlaki bir eylemdir.'

Bu ifadedeki basit önermeler şu şekilde belirlenmiştir:
$p$: Eylem ödev duygusundan kaynaklanır.
$q$: Eylem bencilce bir dürtüye dayanir.
$r$: Eylem ahlaki bir eylemdir.

Buna göre, verilen bileşik önermenin önermeler mantığındaki doğru sembolleştirilmiş biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik mantıkta zihnin dış dünyadaki nesneleri kavramlaştırma süreci nelik, gerçeklik ve kimlik boyutlarıyla ele alınır. Zihindeki tasarım olan nelik, her kavram için zorunludur. Dış dünyada bu tasarımın somut bir karşılığın��n bulunması gerçeklik, bu somut karşılığın hangi nesne olduğunu gösteren tekilleşmiş hali ise kimliktir. Örneğin, 'dağ' kavramının neliği ve gerçekliği varken; 'Ağrı Dağı' dendiğinde bu kavram bir kimlik kazanır.

Bu açıklamalardan hareketle nelik, gerçeklik ve kimlik ilişkisine dair aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

İslam medeniyetinde doğa bilimleri alanındaki çalışmalar gözlem, deney ve matematiksel hesaplamalara dayanarak y��rütülmüştür. Bilim insanları hem evreni anlamaya çalışmış hem de pratik ihtiyaçlara çözümler üretmişlerdir.

Bu doğrultuda doğa ve sağlık bilimleri alanında çalışma yapmış bazı İslam bilginleri ve çalışmaları şu şekildedir:

I. Eczacılık ve farmakoloji alanında öncü olmuş, ilaçların yan etkileri üzerine araştırmalar yapmış ve çiçek ile kızamık hastalıkları arasındaki farkları ilk kez bilimsel olarak ortaya koymuştur.
II. *Kitabü'l-Menazır* adlı eseriyle optik alanında devrim yapmış, karanlık oda deneyleriyle modern fotoğrafçılığın ve kameranın temelini atmıştır.
III. Jeodezi (yer ölçüm bilimi) alanında öncü olup, boylam derecelerini hesaplamış ve Dünya'nın yarıçapını oldukça hassas bir şekilde öl��müştür.

Buna göre, özellikleri ve çalışmaları belirtilen İslam bilginleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir sosyal medya platformunda, kamu kurumunda çalışan bir memurun mesai saatleri içerisinde kendi kişisel sosyal medya hesabı için içerik ürettiğini gösteren ve rızası dışında gizlice çekilmiş bir videosu yayımlanmıştır. Bu paylaşımın altına bir kullanıcı, 'Devletin parasını çalan bu hırsızın tüm mal varlığı yasa dışı yollardan elde edilmiştir.' şeklinde asılsız bir suçlamada bulunmuş ve bu gönderi binlerce kişi tarafından paylaşılarak yayılmıştır.

Bu olayda adı geçen kişilerin tutumları ve karşılaşılan durumlar hakkında yapılan;
I. Memurun mesai saatinde kişisel işleriyle uğraşması, toplumsal kul hakkı (kamu hakkı) ihlali kapsamındadır.
II. Memurun gizlice videosunun çekilip paylaşılması, İslam ahlakındaki 'tecessüs' yasağının ihlalidir.
III. Paylaşımın altındaki asılsız suçlama, kul hakkına giren bir 'gıybet' örneği olup iftira olarak nitelendirilemez.

değerlendirmelerinden hangileri doğrudur?

Aşağıdaki mezhepleri kurucuları ve temel özellikleri ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir düşünür, "İnsan zihninin ve bilgi araçlarının sınırlılığı nedeniyle, duyular dışı bir alan olan Tanrı'nın var olup olmadığını kesin olarak bilmemiz mümkün değildir. Bu sebeple Tanrı'nın varlığı veya yokluğu hakkında kesin bir yargıda bulunmaktan kaçınmalı ve bu konudaki belirsizliği kabul etmeliyiz." şeklinde görüş belirtmektedir.

Bu düşünürün savunduğu bu yaklaşım, inançla ilgili aşağıdaki felsefi akımlardan hangisiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?