Tüm alıştırma soruları

Bir bilimsel araştırma metodolojisi tartışmasında şu görüş dile getirilmiştir:

'Bir bilimsel kuramın öngörülerde bulunabilmesi ($p$), onun sınanabilir olmasının ($q$) gerek ve yeter koşuludur; ve bu kuram olgularla desteklenmiyorsa ($\sim r$) geçerli kabul edilemez ($\sim s$).'

Buna göre, verilen ifadenin önermeler mantığındaki doğru sembolik gösterimi ve bu gösterimin ana eklemi aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Kelam ve felsefe geleneğinde bilgi teorisi (epistemoloji) üzerine yapılan tartışmalarda, bilginin kaynaklarının kendi aralarındaki ilişki ve sınırları sıklıkla ele alınmıştır. Bir İslam düş��nürü eserinde şu değerlendirmeyi yapmaktadır:

'Salim duyular, bize dış dünyadaki tikel nesnelerin ve olayların ham verilerini sunar. Ancak bu verilerin tek başına bilgiye dönüşmesi veya genel yasalara varılması mümkün değildir. Benzer şekilde, sadık haber de duyu organlarımızın sınırlarını aşan gaybî hakikatleri ve tarihî olayları bize bildirir. Fakat gerek duyuların sunduğu değişken verileri gerekse haberin getirdiği nakli anlamlandıracak, aralarındaki çelişkileri giderecek ve bunları mantıksal bir bütünlüğe kavuşturacak yegane güç akıldır. Akıl olmaksızın diğer iki kaynak işlevsiz kalmaya mahkumdur.'

Bu parçadaki düşünürün görüşlerinden hareketle, İslam epistemolojisindeki bilgi kaynaklarının ilişkisine dair aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Klasik mantıkta zihindeki bir tasarıma karşılık gelen kavramın, dış dünyada somut bir karşılığının bulunup bulunmamasına göre nelik ve gerçeklik özellikleri belirlenir. Dış dünyada gerçekliği olan bir kavramın belirli bir nesnede somutlaşması ise ona kimlik kazandırır. Doğruluk ise kavramlara değil, önermelere ait bir özelliktir.

Buna göre; 'gezegen', 'Mars' ve 'Kripton (hayali gezegen)' terimleri dikkate alındığında, bu kavramların nelik, gerçeklik, kimlik ve doğruluk durumları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İslam ahlakının çevre sorunlarına yaklaşımı göz önünde bulundurulduğunda, aşağıda verilen cümlenin doğru (Doğru) veya yanlış (Yanlış) olduğunu belirleyiniz:

'İslam dininde çevrenin korunması ve doğal dengenin gözetilmesi, sadece yasal bir kural olup dinî ve ahlaki bir sorumluluk boyutuna sahip değildir.'

İslam dinine göre rüya, keşif ve ilham gibi öznel yaşantılar, dinî konularda herkes için geçerli ve bağlayıcı bir bilgi kaynağı olarak kabul edilmez. Buna göre, bu öznel yolların İslam epistemolojisinde genel ve bağlayıcı bilgi kaynakları dışında tutulduğu yargısı doğru mudur?

İslam fıkhının gelişim sürecinde oluşan mezhepler, hüküm elde etme yöntemlerinde (usul) farklı prensipler benimsemişlerdir. Sol sütundaki fıkhi ekolleri, sağ sütundaki kendilerine özgü metodolojik yaklaşımlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Hukuk felsefesinde toplumsal düzenin inşası üzerine şu iddia öne sürülmektedir:

'Bir toplumsal düzenin istikrarl�� olması ($p$), ancak ve ancak bireysel hakların anayasal güvence altına alınması ($q$) ile mümkündür. Ancak toplumsal uzlaşı sağlanamazsa ($\sim r$), toplumsal düzenin istikrarlı olması mümkün değildir ($\sim p$).'

Buna göre, bu önermenin önermeler mantığındaki doğru sembolik ifadesi aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik mantıkta kavramlar arasında hiyerarşik bir ilişki bulunur. Bu hiyerarşide yukarıdan aşağıya doğru inildikçe kavramların kaplamı (kapsadığı eleman sayısı) azalırken, içlemi (ortak nitelikleri) artar.

Buna göre, aşağıda verilen kavramları kaplamı en geniş olandan en dar olana (en genelden en özele) doğru sıralayınız.

Bir toplumda başkalarının davranışlarını yönlendirme ve kendi isteklerini yaptırma gücüne genel olarak 'iktidar' adı verilir. Ancak bu gücün toplum tarafından kabul edilmesi, yasalara ve toplumsal rızaya dayanarak meşru bir nitelik kazanması durumunda iktidar başka bir kavramla ifade edilir.

Buna göre, toplumsal kabul görerek meşruluk kazanmış bu yönetme gücü aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda verilen ekonomi ve toplumsal hayatla ilgili sosyolojik kavramları, bu kavramların toplumsal yapı üzerindeki temel açıklamaları veya sonuçlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Klasik bir İslam ��ehrinde yer alan mimari unsurları ve yaşam alanlarını, şehrin merkezinden (camiden) dışa doğru (çevreye) mekânsal konumlarına göre sıralayınız.

İslam bilgi felsefesine göre, insanın duyu organlarıyla elde ettiği deneysel ve fiziksel veriler (salim duyular), vahyin (sadık haber) doğrudan onayından geçmedikçe epistemolojik açıdan hiçbir doğruluk ve güvenilirlik değerine sahip değildir.

Klasik mantıkta bir kavramın içine aldığı, kapsadığı birey ya da nesnelerin tümü o kavramın 'kaplamı' olarak adlandırılır. Buna göre, aşağıda karışık olarak verilen kavramları kaplamı en geniş (en genel) olandan kaplamı en dar (en özel) olana doğru sıralayınız.

İslam medeniyetinde tevhid inancının ve estetik anlayışın yansıması olarak gelişen geleneksel sanat dalları ile bu sanatların tanımlarını içeren ifadelerin doğru eşleştirmesini yapınız.

Aşağıda verilen ekonomik kavramları, toplumsal hayattaki yapısal karşılıkları ve sosyolojik açıklamaları ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda toplumsal ahlak ve kul hakkı kapsamında değerlendirilen bazı kavramlar ile bu kavramların ihlal edildiği günlük hayat senaryoları verilmiştir. Bu kavramları ilgili oldukları senaryolarla do��ru şekilde eşleştiriniz.

İslam düşünce tarihinde ortaya çıkan yorum biçimleri, ele aldıkları konulara göre ameli-fıkhi ve itikadi-siyasi ekoller olmak üzere farklılaşmıştır. Aşağıda verilen İslam alimlerini, temsil ettikleri alanlar ve metodolojik özellikleri ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Klasik mantıkta kavramlar arasında kaplam (bir kavramın içine aldığı bireylerin tümü) ve içlem (bir kavramın ta��ıdığı niteliklerin tümü) ilişkisi ters orantılıdır. Buna göre, aşağıdaki kavramları kaplamı en geniş olandan içlemi en geniş (kaplamı en dar) olana doğru sıralayınız.

Rasyonalist ve empirist bilgi anlayışlarının tartışıldığı bir derste öğretmen şu ifadeyi tahtaya yazar:

'Doğru bilgiye ulaşmak mümkündür ancak bu bilgi deneyimden elde edilmez.'

Bu ifadedeki 'Doğru bilgiye ulaşmak mümkündür.' önermesi $p$, 'Bu bilgi deneyimden elde edilir.' önermesi $q$ harfiyle sembolleştirildiğinde, tahtadaki ifadenin önermeler mantığındaki doğru sembolik karşılığı aşağıdakilerden hangidir?

İslam epistemolojisinde, salim duyular ve mütevatir haber (sadık haber) yoluyla doğrudan elde edilen verilerin yakînî (kesin) bilgi değeri kazanabilmesi, bu verilerin her durumda selim aklın önsel (a priori) ilkeleri tarafından mantıksal analizle doğrulanıp onaylanmasına bağlıdır.