Tüm alıştırma soruları

İslam hukuk tarihinde ameli-fıkhi yorumlar, dinî metinlerden pratik hayata dair hüküm elde ederken (içtihat) kendilerine özgü metotlar ve deliller geliştirmişlerdir.

Buna göre, sol sütunda verilen ameli-fıkhi mezhepleri sağ sütunda verilen metodolojik özellikleri veya kaynak yaklaşımlarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Klasik mantıkta kavramlar arası hiyerarşik ilişkileri belirleyen beş tümel (cins, tür, ayrım, özgülük, ilinti) kavramların göreli konumlarına ve taşıdıkları özelliklerin niteliğine göre şekillenir. Bir felsefe öğretmeni, bu konunun daha iyi kavranması için tahtaya aşağıdaki hiyerarşik sıralamayı yazar:

* Müzik Aleti
* Telli Çalgı
* Yaylı Çalgı
* Keman
* Çello

Öğretmen öğrencilerinden, bu hiyerarşide yer alan kavramları ve "çene altına sıkıştırılarak çalınma", "ahşaptan yapılmış olma" gibi özellikleri beş tümel açısından değerlendirmelerini ister.

Buna göre, öğrencilerin yaptığı aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi klasik mantık kurallarına göre doğrudur?

Kur'an-ı Kerim'de, "Ben cinleri ve insanları, ancak bana kulluk (ibadet) etsinler diye yarattım." (Zâriyât suresi, 56. ayet) buyrulmaktadır.

Buna göre, İslam'da ibadetin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Dinen yükümlü sayılan bir kimsenin (mükellef) yapması, farz kadar kesin olmamakla birlikte yapılması istenen iş ve davranışlara vacip denir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi vacip olan bir ibadete örnektir?

Önermeler mantığında, denetleme işlemlerini gerçekleştirmek amacıyla kullanılan çözümleyici çizelge kurallarında, her bir bileşik önerme türü için izlenmesi gereken belirli bir çözümleme yolu tanımlanmıştır. Bu yollar temel olarak iki işlem grubuna (dal açma ve ardışık yazma) ayrılır.

Aşağıdaki sol sütunda yer alan önerme biçimlerini, sağ sütundaki ilk çözümleme aşamasında uygulanacak doğru kural ve yazım biçimiyle eşleştiriniz.

Tasavvufi düşüncenin tarihi gelişimi, temel kavramları ve varlık anlayışı ile ilgili;

I. Zühd dönemi, İslam'ın ilk asırlarında lüks ve dünyevileşmeye karşı ahlaki bir duruş olarak ortaya çıkmış; kurumsallaşma dönemiyle birlikte tasavvuf adını almıştır.
II. "Hal", sâlikin kendi iradesi ve çalışmasıyla elde ettiği kalıcı manevi aşamalar��; "makam" ise kulun çabası dışında kalbine aniden gelen geçici manevi durumları ifade eder.
III. "Kesret-vahdet" ilişkisi, tasavvufi varlık anlayışını açıklar; buna göre çokluk (kesret) olarak görünen evren, tek olan mutlak varlığın (vahdet) birer tecellisinden ibarettir.
IV. "Fena" kavramı kulun beşeri benliğinden ve kötü sıfatlarından sıyrılarak kendi varlığını yok etmesini; "beka" ise bu yok oluştan sonra ilahi sıfatlarla ebedi varlığa kavuşmasını tanımlar.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Kültür, insanın doğaya eklediği, onun ötesinde yarattığı maddi ve manevi değerlerin tamamıdır. Kültür; bireyler arasında ortak bir dil, inanç ve davranış kalıbı oluşturarak toplumsal birlikteliğin kurulmasında ve bu birlikteliğin kuşaktan kuşağa aktarılmasında temel bir rol oynar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi kültürün temel işlevlerinden biridir?

Din kurumu, toplumsal yapının işleyişinde hem bireysel hem de toplumsal düzeyde çeşitli sosyolojik işlevler üstlenmektedir. Buna göre, sol sütunda verilen dinin sosyolojik işlevleri ile sağ sütunda verilen toplumsal yaşamdaki somut karşılıkları e��leştirildiğinde doğru eşleştirme nasıl olmalıdır?

İslam düşüncesinde iman ile bilgi ilişkisini açıklayan temel kavramlar ve bunlara dair açıklamalar karışık olarak verilmiştir. Bu kavramların ifade ettiği anlamlar göz önünde bulundurulduğunda, kavramlar ile açıklamaların doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?

Hz. Muhammed'in peygamberlik ve beşerî yönleri ile bu yönlerine bağlı olarak yerine getirdiği bazı görevler bulunmaktadır. Aşağıda verilen ayet meallerini, Hz. Muhammed’in ilgili yönü veya göreviyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Siyaset kurumu, toplumsal düzeni sağlamanın yanı sıra bireylerin toplumsal yapı içerisindeki konumlarını da etkiler. Örneğin, demokratik devletlerde eğitim yoluyla liyakatin desteklenmesi, bireylerin kendi yetenekleriyle daha üst statülere geçebilmesini kolaylaştırır. Buna karşın, baskıcı siyasi yapılarda bürokratik kademelere ve ayrıcalıklı statülere ulaşım sadece belirli gruplara açık tutulabilir. Bu durum, devletin yönetim anlayışının bireysel hareketlilik ve toplumsal tabakala��ma üzerindeki belirleyici gücünü gösterir.

Bu parçadan yola çıkılarak siyaset kurumu ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

İslam dünyasında fıkhi ekollerin (ameli mezheplerin) ortaya çıkışında coğrafi şartlar ve sosyo-kültürel çevre önemli rol oynamı��tır. Örneğin; hadisin merkezi konumundaki Hicaz bölgesinde şekillenen bir mezhep, Hz. Peygamber ve sahabenin sünnetinin devamı niteliğindeki 'Medine halkının uygulamalarını' (amel-i ehl-i Medine) temel hukuk kaynağı olarak görmüştür. Buna mukabil; farklı kültürlerin karşılaştığı ve daha karmaşık hukuki sorunların yaşandığı Irak bölgesinde (Kûfe) gelişen bir diğer mezhep ise sorunların çözümünde aklî muhakemeye, kıyas ve istihsan gibi rey yöntemlerine ağırlık vermiştir.

Bu parçada bahsedilen fıkhi mezhepler ve kurucuları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Sanat felsefesinde estetik değer üzerine yapılan bir tartışmada şu iddia ileri sürülmüştür:

'Bir nesnenin güzel bulunması ($p$), ancak ve ancak onun bir fayda sağlamaması ($\sim q$) ve izleyicide estetik haz uyandırması ($r$) durumunda mümkündür.'

Buna göre, verilen bu ifadenin önermeler mantığındaki doğru sembolik karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıdaki sol sütunda sembolik mantıkta iki bileşenli ($p, q$) önermeler ve önerme çiftleri, sağ sütunda ise bu önermelerin doğruluk tablosu ile denetlenmesi sonucu elde edilen mantıksal özellikleri verilmiştir. Sol sütundaki her bir önermeyi veya önerme çiftini, sağ sütundaki doğru mantıksal özellik ile eşleştiriniz.

Klasik mantıkta bir tanımın mantıksal açıdan geçerli kabul edilebilmesi için uyması gereken bazı kurallar vardır. Bu kurallardan biri de tanımın dairesel olmaması, yani tan��mlanan kavramın kendisiyle ya da aynı anlama gelen başka bir kavramla açıklanmaması (kısır döngüye düşülmemesi) kuralıdır.

Buna göre, aşağıdaki tanımlardan hangisinde dairesel tanım (kısır döngü) yapılmıştır?

Aşağıda verilen tevhit inancının boyutlarını, karşılarında yer alan en uygun tanımlarla eşleştiriniz.

Kur'an-ı Kerim'de insanın bilgi edinme yollarına ve bu vasıtaların doğru kullanılması gerektiğine dikkat çeken pek çok ayet bulunmaktadır. Örneğin Nahl suresi 78. ayette şöyle buyrulmaktadır:

"Allah, sizi analarınızın karnından hiçbir şey bilmez bir durumda çıkardı. Şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve kalpler verdi."

Bu ayette geçen "kulaklar ve gözler" ile "kalpler" ifadelerinin İslam epistemolojisindeki bilgi kaynakları açısından karşılıkları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Hz. Muhammed'in (s.a.v.) sünneti; sözleri, uygulamaları ve sahabenin yaptığı davranışları onaylaması yönüyle üç ana kısma ayrılır. Aşağıda sol sütunda verilen örnek olay ve sözleri, sağ sütundaki sünnet ��eşitleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Klasik mantıkta içlem ile kaplam arasında ters orantılı bir ilişki bulunmaktadır. Bir kavramın kaplamı (kapsadığı eleman sayısı) arttıkça içlemi (taşıdığı özellik sayısı) azalır; içlemi arttıkça da kaplamı daralır.

Buna göre; geometrik kavramlar evreninde yer alan aşağıdaki kavramları, kaplamı en fazla olandan en az olana (en genelden en özele) doğru sıralayınız.

Çözümleyici çizelge (semantik tablo) yöntemiyle bir önermenin geçerliliğini denetlemek isteyen bir öğrenci, önermenin de��ili olan $\sim$ işaretini koyarak çizelgeyi oluşturmuş ve çözümleme sonucunda tüm yolların kapandığını (x) görmüştür.

Buna göre, yapılan bu denetleme işlemi ve elde edilen sonuçla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?