Tüm alıştırma soruları

Soru 1561Soru →

Divan şiiri, beslendiği kaynakların çeşitliliği ve zenginliğiyle bilinen klasik bir edebi gelenektir. Aşağıda verilen divan edebiyatı kaynaklarını, bu kaynakların şiirdeki yansımalarını gösteren açıklamalarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dinî ve tasavvufi kaynaklar vahdet-i vücut anlayışı ve peygamber kıssalarıyla; mitolojik unsurlar Dahhak ve Rüstem gibi figürlerle; klasik ilimler gezegen ve bur�� adlarıyla; toplumsal ve mahallî unsurlar ise İstanbul mesire yerleri ve giyim kuşam adetleriyle eşleşmelidir.

Doğru eşleştirmede; tasavvufi düşünceler ve peygamber kıssaları dinî-tasavvufi kaynaklarla, Dahhak ve Rüstem gibi Şehname kahramanları mitolojik kaynaklarla, gök cisimleri ve burçlar klasik ilimlerle, İstanbul'un Kâğıthane semti ve sosyal yaşam unsurları ise toplumsal ve mahallî unsurlarla ilişkilendirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1

Dinî ve tasavvufi kavramların tespiti

Dinî ve tasavvufi kaynaklar grubuna vahdet-i vücut anlayışı ile Hızır ve İlyas kıssaları dâhil edilir.

Bu kavramlar doğrudan İslam medeniyeti ve tasavvuf kültürüyle ilgilidir.

2

Mitolojik ve efsanevi şahsiyetlerin tespiti

Mitolojik unsurlar grubuna Şehname kaynaklı Dahhak ve Rüstem gibi figürler dâhil edilir.

Divan edebiyatında mitolojik birikim büyük oranda Fars mitolojisinden ve destanlarından alınmıştır.

3

Klasik ilimlere dair ögelerin tespiti

Klasik ilimler grubuna Zühre, Müşteri gibi gezegen adları ve astroloji (nücum) bilgisi dâhil edilir.

Orta Çağ İslam dünyasındaki bilimsel birikim ve gökbilim divan şiirinin entelektüel arka planını oluşturur.

4

Toplumsal ve mahallî ögelerin tespiti

Toplumsal hayat ve mahallî unsurlar grubuna İstanbul'un Kâğıthane semti, mesire yerleri ve giyim kuşam özellikleri dâhil edilir.

Bu ögeler, divan şiirinin soyut dünyasının yanında somut sosyal gerçeklikten ve yerelleşme (mahallîleşme) eğiliminden de beslendiğini kanıtlar.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatının Kaynakları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 1562Soru →

Aşağıda Servet-i Fünun Dönemi bağımsız sanatçılarına ait bazı eserler verilmiştir. Bu eserleri, tür ve içerik özelliklerine göre karşılarında yer alan tanımlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şık eseri Hüseyin Rahmi Gürpınar'ın alafrangalık konusunu işleyen ilk romanı ile; Eşkâl-i Zaman eseri Ahmet Rasim'in İstanbul'un gündelik hayatını anlattığı fıkra türündeki eseri ile; Falaka eseri ise Ahmet Rasim'in mahalle mektebi anılarını içeren anı kitabı ile eşleşmelidir.

Servet-i Fünun Dönemi bağımsız sanatçılarından Hüseyin Rahmi Gürpınar roman türünde eser verirken, Ahmet Rasim anı, fıkra ve sohbet türlerinde öne çıkmıştır. Şık, Hüseyin Rahmi'nin ilk romanıdır ve natüralist özellikler taşır. Eşkâl-i Zaman, Ahmet Rasim'in sokak hayatını anlattığı fıkra yazılarından oluşur. Falaka ise Ahmet Rasim'in çocukluk anılarını aktardığı anı kitabıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Eserlerin yazarlarını ve ait oldukları dönem özelliklerini belirleyin.

Şık romanının Hüseyin Rahmi Gürpınar'a; Eşkâl-i Zaman ve Falaka eserlerinin ise Ahmet Rasim'e ait olduğunu belirleriz.

Yazar ve dönem eşleştirmesini doğru yapmak, doğru tanımları bulmak için ilk adımdır.

2

Eserlerin edebi türlerini tespit edin.

Şık'ın roman, Eşkâl-i Zaman'ın fıkra (köşe yazısı), Falaka'nın ise anı türünde olduğunu belirleriz.

Sanatçıların türsel çeşitliliğini ayırt etmek doğru eşleştirmeyi sağlar.

3

Eserlerin içerik özelliklerini tanımlarla karşılaştırın.

Şık'ı alafrangalık özentisi Şöhret Bey karakterini içeren roman tanımıyla, Eşkâl-i Zaman'ı İstanbul sokak hayatını anlatan fıkra tanımıyla, Falaka'yı ise çocukluk okul yıllarını anlatan anı tanımıyla eşleştiririz.

İçerik ipuçları doğru eşleştirmeyi kesinleştirir.

Anahtar Kavram

Servet-i Fünun Dönemi Bağımsız Sanatçılarının Eserleri ve Türleri

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 1563Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen 13. ve 14. yüzyıl Divan edebiyatı şairleri ile sağ sütunda verilen belirgin edebi yönlerini ve eserlerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sultan Veled - İbtidânâme ve Rebâbnâme; Gülşehrî - Felek-nâme ve Mantıku't-Tayr; Ahmedî - İskender-nâme ve Cemşîd ü Hurşîd; Kadı Burhaneddin - Sivas merkezli hükümdarlık ve tuyuğlar.

Sultan Veled, Mevlevilik öğretilerini yaymak için yazdığı İbtidânâme ve Rebâbnâme ile; Gülşehrî, tasavvufi içeriğe sahip Felek-nâme ve Mantıku't-Tayr ile; Ahmedî, ünlü mesnevileri İskender-nâme, Cemşîd ü Hurşîd ve Tervîhü'l-Ervâh ile; Kadı Burhaneddin ise Sivas merkezli hükümdarlığı, mahlas kullanmaması ve tuyuğlarıyla eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1

Sol sütundaki birinci sanatçı olan Sultan Veled'in edebi yönünü ve eserlerini incelemek.

Sultan Veled'in Mevleviliği sistemleştirmek için yazdığı İbtidânâme ve Rebâbnâme eserleri sağ sütundaki dördüncü açıklama ile eşleşir.

Sanatçının en önemli mesnevilerini tespit etmek.

2

Sol sütundaki ikinci sanatçı olan Gülşehrî'nin eserlerini incelemek.

Gülşehrî'nin Felek-nâme ve Türkçe yazılmış Mantıku't-Tayr eserleri sağ sütundaki ikinci açıklama ile eşleşir.

Gülşehrî'nin tasavvufi ve sembolik eserlerini eşleştirmek.

3

Sol sütundaki üçüncü sanatçı olan Ahmedî'nin edebi özelliklerini incelemek.

Ahmedî'nin İskender-nâme, Cemşîd ü Hurşîd ve Tervîhü'l-Ervâh eserleri sağ sütundaki birinci açıklama ile eşleşir.

14. yüzyılın en üretken mesnevi yazarını doğru tespit etmek.

4

Sol sütundaki dördüncü sanatçı olan Kadı Burhaneddin'in edebi ve kişisel kimliğini incelemek.

Sivas'ta hükümdarlık yapması, tuyuğ yazması ve mahlas kullanmaması özellikleri sağ sütundaki üçüncü açıklama ile eşleşir.

Kadı Burhaneddin'in devlet adamlığı ve mahlas kullanmama özelliğini belirlemek.

Anahtar Kavram

13. ve 14. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri ve Eserleri

Soru 1564Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen Divan nesri eserlerini, sağ sütunda verilen edebî tür veya içerik özellikleri ile doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Nihalistan - ilk mensur hamse; Keşfü'z-Zunun - bibliyografya sözlüğü; Koçi Bey Risalesi - padişaha sunulan rapor; Babürname - anı türünün ilk örneği

Verilen Divan nesri eserleri, edebî türleri ve ayırt edici içerik özellikleriyle doğru bir şekilde eşleştirilmiştir. Nihalistan süslü nesrin ve mensur hamsenin, Keşfü'z-Zunun bibliyografyanın, Koçi Bey Risalesi sade nesrin ve siyasetname/rapor türünün, Babürname ise anı türünün temsilcisidir.

Adım Adım Çözüm

1

Eserlerin yazarlarını ve temel türlerini belirleyin.

Nihalistan'ın Nergisi'ye ait bir mensur hamse, Keşfü'z-Zunun'un Kâtip Çelebi'ye ait bir bibliyografya, Koçi Bey Risalesi'nin Koçi Bey'e ait bir rapor/siyasetname ve Babürname'nin Babür Şah'a ait bir anı kitabı olduğu tespit edilir.

Eşleştirme yapabilmek için her eserin edebiyat tarihindeki yerini ve genel niteliğini bilmek gerekir.

2

Eser açıklamalarıyla tanımları eşleştirin.

Nihalistan ilk açıklamayla, Keşfü'z-Zunun ikinci açıklamayla, Koçi Bey Risalesi üçüncü açıklamayla, Babürname ise dördüncü açıklamayla eşleştirilir.

Açıklamalarda geçen 'mensur hamse', 'bibliyografya sözlüğü', 'padişaha sunulan rapor' ve 'anı türünün ilk örneği' ifadeleri eserlerin ayırt edici özellikleridir.

Anahtar Kavram

Divan nesri temsilcileri ve eserlerinin içerik/tür özellikleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 1565Soru →

Aşağıdaki numaralanmış dörtlükleri, hece ölçüsü, üslup ve tema özelliklerini dikkate alarak sağda verilen uygun nazım biçimi ve türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci dörtlük Koşma-Koçaklama, ikinci dörtlük Semai-Güzelleme, üçüncü dörtlük Koşma-Taşlama, dördüncü dörtlük ise Varsağı ile eşleşmektedir.

Dörtlüklerin hece sayıları ve temaları incelendiğinde; kükremiş aslanlar ve kılıçlardan bahseden 11'li dörtlük Koşma-Koçaklama ile; suna boylu sevgiliye seslenen 8'li dörtlük Semai-Güzelleme ile; dünyadaki yalanları ve hırsı eleştiren 11'li dörtlük Koşma-Taşlama ile; 'Bre' ünlemiyle başlayıp hayattan şikayet eden 8'li dörtlük ise Varsağı ile eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Dörtlüklerin hece ölçülerini belirlemek için ünlü harfleri sayın.

Birinci ve üçüncü dörtlüklerin 11'li hece ölçüsü; ikinci ve dördüncü dörtlüklerin ise 8'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülür.

Âşık edebiyatında hece sayısı, koşma (11'li) ile semai ve varsağı (8'li) ayrımını yapmak için ilk temel yapısal ölçüttür.

2

Dörtlüklerin temalarını (konularını) analiz edin.

Birinci dörtlükte savaş ve yiğitlik (koçaklama), ikinci dörtlükte sevgiliye özlem (güzelleme), üçüncü dörtlükte ise toplumsal yozlaşma ve eleştiri (taşlama) temaları tespit edilir.

Nazım türlerinin belirlenmesi, doğrudan şiirin işlediği konunun sınıflandırılmasına dayanır.

3

Üslup özelliklerini ve özel ünlemleri kontrol edin.

Dördüncü dörtlükte yer alan 'Bre' ünlemi ve 8'li hece yapısı bu şiirin varsağı olduğunu kesinleştirir.

Varsağı nazım biçimini semaiden ayıran en önemli yapısal fark, girişinde barındırdığı yiğitçe ünlemlerdir.

Anahtar Kavram

Âşık edebiyatı nazım biçimleri hece ölçülerine (11'li koşma, 8'li semai/varsağı) ve üslup özelliklerine (varsağıdaki bre, hey ünlemleri) göre ayrılırken; nazım türleri ise işlenen temaya (güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt) göre belirlenir.

Soru 1566Soru →

Doğru düşünme ve mantık biliminin temel konuları ile ilgili aşağıda verilen kavramları, bu kavramları en doğru şekilde açıklayan tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mantıksal Doğruluk ile akıl yürütmenin biçimsel kurallara uygunluğu; Bilgi Doğruluğu ile önermelerin dış dünyayla uyuşması; Akıl Yürütme ile öncüllerden sonuç çıkarma süreci; Gerçeklik ile zihinden bağımsız varoluş alanı eşleşmelidir.

Mantıksal Doğruluk biçimsel kurallarla (akıl yürütmenin formuyla), Bilgi Doğruluğu olgusal dünya ile uyuşmayla (önermelerin içeriğiyle), Akıl Yürütme öncüllerden sonuç çıkarma işlemiyle ve Gerçeklik ise zihinden bağımsız somut varlık alanıyla eşleştiğinde tüm kavramlar doğru tanımlanmış olur.

Adım Adım Çözüm

1

Kavramların tanımlarını belirleyin.

Mantıksal doğruluğun biçimsel tutarlılık, bilgi doğruluğunun olgusal uygunluk, akıl yürütmenin zihinsel çıkarım ve gerçekliğin ise zihinden bağımsız varlık alanı olduğu belirlenir.

Her bir kavramın mantık ve bilgi felsefesindeki yerini saptamak doğru eşleştirme için gereklidir.

2

Örnek veya tanımları sol sütundaki kavramlarla karşılaştırarak eşleştirin.

Mantıksal Doğruluk biçimsel kurallarla (left_1 -> right_3), Bilgi Doğruluğu olgusal uyuşmayla (left_2 -> right_1), Akıl Yürütme çıkarım süreciyle (left_3 -> right_2), Gerçeklik ise somut varoluşla (left_4 -> right_4) eşleştirilir.

Kavramsal tanımların sınırlarını netleştirerek yanlış eşleştirmeleri önlemek amaçlanır.

Anahtar Kavram

Mantıksal doğruluk, bilgi doğruluğu, akıl yürütme ve gerçeklik arasındaki farklar

Soru 1567Soru →

Tanzimat Dönemi'nde hikâye ve roman türlerinin gelişimine katkıda bulunan aşağıdaki eserleri, edebiyat tarihindeki önemleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Müsameretname çerçeve anlatı yapısıyla kış gecelerinde anlatılan hikâyeleri içerir; Letaif-i Rivayat ilk yerli hikâye serisidir; Küçük Şeyler modern/realist kısa hikâyenin ilk örneğidir; Muhadarat ise ilk Türk kadın romancının kadın haklarını ve evlilik sorunlarını ele aldığı ilk romanıdır.

Müsameretname çerçeve hikâye yapısına sahip ilk denemelerdendir; Letaif-i Rivayat ilk yerli hikâye serisidir; Küçük Şeyler Batılı anlamda ilk realist kısa hikâyedir; Muhadarat ise ilk Türk kadın romancının kadın meselelerini işleyen ilk romanıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Müsameretname eserinin edebi niteliğini belirleme

Emin Nihat Bey'in yazdığı Müsameretname'nin, kış geceleri sohbetlerinde anlatılan hikâyelerden oluşan çerçeve anlatı tekniğine sahip olduğu belirlenir.

Müsameretname'nin edebiyat tarihindeki yeri Boccaccio'nun Decameron tarzı anlatımıyla ilişkilidir.

2

Letaif-i Rivayat eserinin edebi niteliğini belirleme

Ahmet Mithat Efendi'nin yazdığı Letaif-i Rivayat serisinin ilk yerli hikâye örnekleri olduğu belirlenir.

Eser geleneksel anlatı ile modern tarzı birleştiren ilk yerli hikâye serisidir.

3

Küçük Şeyler eserinin edebi niteliğini belirleme

Samipaşazade Sezai'nin yazdığı Küçük Şeyler'in modern ve realist anlamda ilk kısa hikâye örneği olduğu belirlenir.

Eser Batılı tarzda realist hikâyenin kurucu metnidir.

4

Muhadarat eserinin edebi niteliğini belirleme

Fatma Aliye Hanım'ın yazdığı Muhadarat'ın, ilk Türk kadın romancısının kadın haklarını ve evlilik kurumunu ele alan ilk romanı olduğu belirlenir.

Fatma Aliye Hanım'ın edebiyatımızdaki ilk kadın romancı rolü bu eserle eşleşir.

Anahtar Kavram

Tanzimat Dönemi roman ve hikâye türlerinin ilkleri, önemli temsilcileri ve eserlerin edebi nitelikleri.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 1568Soru →

Divânu Lugâti't-Türk, Türk kültür tarihinin en önemli kaynaklarından biridir. Eser, yalnızca bir sözlük olmanın ötesinde çok yönlü bir yapıya sahiptir.

Sol sütunda Divânu Lugâti't-Türk'ün bazı bilimsel ve edebî özellikleri, sağ sütunda ise bu özelliklerin eserdeki yansımaları verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki özellikleri sağ sütunda verilen doğru yansımalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda; 'Ansiklopedik Nitelik' eserde Türklerin inançları, boy damgaları ve toplumsal yapılarına dair bilgilerin bulunmasıyla; 'Şahit Gösterme' sözcüklerin anlamlarını açıklamak için sav, sagu ve koşukların kullanılmasıyla; 'Karşılaştırmalı Dil Bilimi' farklı Türk lehçelerinin karşılaştırılıp kuralların konulmasıyla; 'Coğrafi Kayıt' ise esere eklenen dünya haritasıyla eşleşir.

Ansiklopedik Nitelik kültürel ve toplumsal bilgilerin sunulmasıyla; Şahit Gösterme kelimelerin sav, sagu ve koşuk dizeleriyle örneklendirilmesiyle; Karşılaştırmalı Dil Bilimi Türk lehçelerinin mukayese edilerek kurallar konulmasıyla; Coğrafi Kayıt ise eserdeki renkli dünya haritasıyla doğru şekilde eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Sol sütundaki 'Ansiklopedik Nitelik' kavramını incelemek ve sağ sütundaki karşılığını aramak.

'Ansiklopedik Nitelik' kavramı, Türklerin yaşam tarzı, inançları ve toplumsal yapıları hakkındaki ansiklopedik bilgiler sunulmasıyla eşleşir.

Ansiklopedik eserler dil bilgisinin yanı sıra tarih, coğrafya ve kültüre dair çok yönlü bilgiler içerir.

2

Sol sütundaki 'Şahit Gösterme (Tanıkleme)' kavramını incelemek ve sağ sütundaki karşılığını aramak.

'Şahit Gösterme (Tanıkleme)' kavramı, sözcüklerin anlamlarını örneklendirmek için koşuk, sagu ve savlardan derlenen dizelerin kullanılmasıyla eşleşir.

Sözlükçülükte şahit gösterme, tanımlanan kelimenin edebî metinlerdeki canlı kullanım örnekleriyle kanıtlanması işlemidir.

3

Sol sütundaki 'Karşılaştırmalı Dil Bilimi' kavramını incelemek ve sağ sütundaki karşılığını aramak.

'Karşılaştırmalı Dil Bilimi' kavramı, Türkçenin farklı boylarca konuşulan lehçelerinin karşılaştırılmasıyla eşleşir.

Farklı boyların (Oğuz, Kıpçak vb.) ağız özelliklerinin karşılaştırılması dil bilimsel analizin temelidir.

4

Sol sütundaki 'Coğrafi Kayıt' kavramını incelemek ve sağ sütundaki karşılığını aramak.

'Coğrafi Kayıt' kavramı, kitapta renkli bir dünya haritasına yer verilmesiyle eşleşir.

Haritalar, mekân ve coğrafya bilgilerinin görsel olarak kayıt altına alındığı temel coğrafi belgelerdir.

Anahtar Kavram

Divânu Lugâti't-Türk'ün nitelikleri, yapısı ve içeriği

Soru 1569Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen Servet-i Fünun ve Tanzimat Dönemi romanlarına ait özellikleri, sağ sütunda yer alan uygun eser isimleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki birinci tanım Mai ve Siyah eseriyle, ikinci tanım Eylül eseriyle, üçüncü tanım Aşk-ı Memnu eseriyle ve dördüncü tanım Felatun Bey ile Râkım Efendi eseriyle eşleşmektedir.

Servet-i Fünun döneminin öne çıkan realist romanları olan Mai ve Siyah ile Aşk-ı Memnu Halit Ziya Uşaklıgil'e; ilk psikolojik roman olan Eylül ise Mehmet Rauf'a aittir. Tanzimat Dönemi'ne ait olan Felatun Bey ile Râkım Efendi ise dönem farkını ayırt etmek üzere doğru bir şekilde eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1

Eser kahramanlarını ve dönem özelliklerini incelemek.

Ahmet Cemil karakterinin Mai ve Siyah romanına ait olduğu belirlenir.

Ahmet Cemil, Servet-i Fünun neslinin temsilcisi olan başkarakterdir.

2

Necip ve Suat karakterlerinin geçtiği psikolojik romanı saptamak.

Eylül romanı ile eşleştirilir.

Mehmet Rauf'un yazmış olduğu Eylül romanı edebiyatımızın ilk psikolojik romanıdır.

3

Bihter ve Behlül'ün yer aldığı yasak aşk temalı realizm örneğini bulmak.

Aşk-ı Memnu romanı ile eşleştirilir.

Halit Ziya Uşaklıgil'in teknik açıdan en kusursuz realist eserlerinden biridir.

4

Tanzimat Dönemi'ne ait romantik Doğu-Batı çatışmasını içeren eseri tespit etmek.

Felatun Bey ile Râkım Efendi romanı ile eşleştirilir.

Ahmet Mithat Efendi'nin Tanzimat Dönemi'nde alafrangalık ve alaturkalık konusunu işlediği şematik eseridir.

Anahtar Kavram

Servet-i Fünun Romanlarının Karakter, Tema ve Yazar Özelliklerine Göre Ayırt Edilmesi

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 1570Soru →

İslam ahlakında toplumsal dinamizmi ve ahlaki duyarlılığ�� canlı tutan en önemli ilkelerden biri de iyiliği yaygınlaştırmak ve kötülükle mücadele etmektir. Aşağıda verilen durumlar ile bu durumların ilişkili olduğu temel dinî ve ahlaki kavramları doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Toplumda yardımlaşmayı teşvik etmek emr-i bi'l-ma'rûf ile; rüşvet ve hileyi engellemek nehy-i ani'l-münker ile; gösteriş amaçlı davranışlar riyâ ile; dine sonradan eklenen uygulamalar ise bid'at kavramı ile eşleşmektedir.

Doğru eşleştirmede yardımlaşmayı ve dürüstlüğü yaygınlaştırma eylemi emr-i bi'l-ma'rûf ile; rüşvet ve hile gibi toplumsal zararları engelleme eylemi nehy-i ani'l-münker ile; gösteriş amaçlı ibadet etme davranışı riyâ ile ve dinde aslı olmayan uygulamaları savunma eylemi bid'at ile eşleşmektedir. Bu eşleştirme, kavramların terim anlamlarına ve toplumsal yansımalarına tam olarak uygundur.

Adım Adım Çözüm

1

İlk durumdaki iyiliği ve dürüstlüğü yaygınlaştırma faaliyetlerini analiz etmek.

Bu durum, aklın ve dinin iyi gördüğü şeyleri yaygınlaştırmayı hedefleyen emr-i bi'l-ma'rûf kavramıyla eşleşir.

Çünkü ma'ruf, topluma yarar sağlayan her türlü meşru ve güzel davranışı kapsar.

2

İkinci durumdaki adaleti zedeleyen gayrimeşru davranışları engelleme çabasını değerlendirmek.

Bu durum, kötülük ve çirkinlik anlamına gelen münker olanı önleme sorumluluğu olan nehy-i ani'l-münker kavramıyla eşleşir.

Çünkü toplumun huzurunu bozan zararlı davranışları engellemek bu ilkenin temel amacıdır.

3

Üçüncü ve dördüncü durumlardaki olumsuz sapmaları analiz etmek.

Gösteriş amaçlı ibadet etmek riyâ kavramıyla; dine sonradan eklenen uydurma unsurlar ise bid'at kavramıyla eşleşir.

Bu iki kavram, ma'ruf ve münker bilincinin sağlıklı şekilde yürütülmesini baltalayan ahlaki ve dinî sapmaları temsil eder.

Anahtar Kavram

Ma'ruf ve münker kavramlarının tanımı, kapsamı ve ilişkili olduğu temel ahlaki terimler

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 1571Soru →

Divan edebiyatının gelişiminde 15. ve 16. yüzyıl şairlerinin gerek dil hassasiyetleri gerekse kaleme aldıkları eserler büyük bir öneme sahiptir. Buna göre, sol sütundaki şairler ile sağ sütundaki edebi özelliklerin doğru eşleştirmesi nasıl yapılmalıdır?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ahmet Paşa - Kerem ve Güneş kasideleri ile affedilen şair; Necâtî Bey - Deyim ve atasözlerini kullanarak döne döne redifli gazeli yazan şair; Rûhî-i Bağdâdî - Toplumsal eleştirileri ve terkibibendiyle tanınan şair; Zâtî - Remilcilik dükkanıyla genç şairlere hocalık yapan ve Şem ü Pervâne mesnevisini yazan şair.

Şairlerin biyografik özellikleri, üslup eğilimleri (mahalleleşme, hiciv) ve kendileriyle özdeşleşen meşhur eser/redifler (Kerem Kasidesi, döne döne gazeli, Terkibibent, Şem ü Pervâne) doğru bir şekilde eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1

Kerem Kasidesi ifadesinden hareketle şair belirlenmelidir.

Kerem ve Güneş kasideleriyle zindandan kurtulan şairin 15. yüzyıl şairi Ahmet Paşa olduğu tespit edilir.

Ahmet Paşa'nın hayatındaki en önemli olaylardan biri Fatih Sultan Mehmet tarafından zindana atılması ve bu kasidelerle bağışlanmasıdır.

2

Atasözleri, deyimler ve 'döne döne' gazeli ipuçları değerlendirilmelidir.

Bu özelliklerin yerlileşme eğiliminin 15. yüzyıldaki en önemli temsilcisi olan Necâtî Bey'e ait olduğu belirlenir.

Necâtî Bey, halk söyleyişlerini ve meşhur döne döne gazelini edebiyata kazandıran kurucu bir isimdir.

3

Toplumsal hiciv ve ünlü terkibibent sahibi şair aranmalıdır.

Tanzimat sanatçısı Ziya Paşa'nın da nazire yazdığı ünlü terkibibendin sahibinin 16. yüzyıl şairi Rûhî-i Bağdâdî olduğu anlaşılır.

Rûhî-i Bağdâdî, toplumsal riyakarlıkları felsefi rindlikle eleştiren en önemli terkibibent şairidir.

4

Remilcilik dükkanı ve Şem ü Pervâne mesnevisi ipuçları eşleştirilmelidir.

Geçimini remilcilikle sağlayan, dükkânı okul görevi gören ve Şem ü Pervâne yazarı olan 16. yüzyıl şairinin Zâtî olduğu sonucuna ulaşılır.

Zâtî, 16. yüzyılın en verimli şairlerinden olup genç Bâkî'yi keşfeden ve dükkânında edebiyat meclisi kuran isimdir.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri ve Eser-Üslup Özellikleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 1572Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen Divan edebiyatı edebî akım ve eğilimlerini, sağ sütunda yer alan ve bu akımların belirgin özelliklerini barındıran örnek beyit açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sebk-i Hindî akımı soyut hayaller ve ağır dille yazılan üçüncü beyitle; Mahallîleşme akımı günlük yaşamı ve Sa'd-âbâd'ı anlatan ikinci beyitle; Hikemî Tarz düşünce ve öğüt içeren birinci beyitle; Türk-i Basit akımı ise tamamen Türkçe kelimelerden oluşan dördüncü beyitle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Edebî akım ve eğilimlerin temel felsefelerinin belirlenmesi

Sebk-i Hindî imgeci/kapalı; Mahallîleşme günlük/somut; Hikemî düşünsel/öğretici; Türk-i Basit ise yalın Türkçe odaklıdır.

Soruda verilen edebî akımların ayırt edici üslup ve içerik özelliklerini kavrayarak beyitlerle doğru bağ kurabilmek amaçlanmıştır.

2

Sağ sütundaki beyitlerin dil ve tema yönünden incelenmesi

İlk beyitte deneyim ve hayat felsefesi; ikinci beyitte yerel mekân (Sa'd-âbâd); üçüncü beyitte soyut tamlama (şîve-i hayret-eser); dördüncü beyitte ise yalın Türkçe kelimeler tespit edilmiştir.

Beyitlerin dil özellikleri ve işledikleri konular, hangi akımın ilkelerine göre yazıldıklarını ele veren en önemli ipuçlarıdır.

3

Eşleştirmenin doğrulanması

Kavramlar ve beyit tanımları birebir mantıksal örtüşme sağlayacak şekilde eşleştirilerek doğru çiftler belirlenmiştir.

Kazanımlara dayalı nihai analizle akım-beyit bağlantısının kurulması sağlanmıştır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatındaki edebî akımların (Sebk-i Hindî, Mahallîleşme, Hikemî Tarz, Türk-i Basit) üslup, dil ve içerik özelliklerinin ayırt edilmesi.

Soru 1573Soru →

İslam düşünce tarihinde ortaya çıkan yorum farklılıklarının gerisinde pek çok temel faktör bulunmaktadır. Sol sütunda bu yorum farklılıklarının ortaya çıkışında rol oynayan bazı etkenler, sağ sütunda ise bu etkenlere dair tarihsel yansımalar ve örnek durumlar listelenmiştir. Buna göre, sol sütundaki sebepler ile sağ sütundaki örnek durumların doğru eşleştirmesini yapınız.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Siyasi gelişmeler ve hilafet meseleleri ile yönetim mücadeleleri ve Hakem Olayı örneği; metinlerin dilsel yapısı ve müteşabih ayetler ile Kur'an'daki müteşabih ifadelerin lafzi/mecazi yorumları örneği; coğrafi çevre ve yaşam koşulları ile kurak/sulak bölgelerdeki pratik fıkhi çözümler örneği; kültürel etkileşim ve eski inançlar ile yeni Müslüman olan toplulukların geçmiş birikimlerini yorumlama eğilimi örneği eşleşmektedir.

Doğru eşleştirme, yorum farklılıklarına yol açan temel sebeplerin tarihsel pratiklerle doğru bağdaştırılmasıyla kurulur. Siyasi faktörler hilafet ve yönetim kavgalarını; metinsel faktörler müteşabih kavramların yorumlanma biçimini; coğrafi faktörler iklim ve çevreye bağlı fıkhi düzenlemeleri; kültürel faktörler ise yeni Müslüman olan toplulukların eski inanç birikimlerini koruma veya aktarma çabalarını temsil etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Siyasi gelişmeler ve hilafet meseleleri etkenini analiz etme

Bu etken, hilafet tartışmaları, iktidar mücadeleleri ve Hakem Olayı gibi idari gerilimlerin sonrasında ortaya çıkan fırkaları anlatan örnekle doğrudan ilişkilendirilir.

Yönetim kavgaları ve hilafet meseleleri, dinî yorum farklılıklarının en temel siyasi sebebidir.

2

Metinlerin dilsel yapısı ve müteşabih ayetler etkenini analiz etme

Kur'an'da geçen mecazi veya müteşabih kelimelerin (örneğin Allah'ın eli veya arşa istiva) tevil edilip edilmeyeceği tartışmasıyla ilişkilendirilir.

Kutsal metinlerdeki dil özellikleri ve müteşabih ifadeler metinsel/dilsel yorum farklılıklarının temel kaynağıdır.

3

Coğrafi çevre ve yaşam koşulları etkenini analiz etme

İklim, su kaynakları ve yerleşim biçimlerinin (çöl ile su havzaları) temizlik ve ibadet gibi pratik fıkhi çözümlerde yol açtığı çeşitlilik örneğiyle eşleştirilir.

Coğrafi farklılıklar, fıkhi hükümlerin pratik hayattaki uygulamalarında esneklik ve çeşitlilik doğurur.

4

Kültürel etkileşim ve eski inançlar etkenini analiz etme

İslam dairesine giren farklı milletlerin (Türkler, İranlılar vb.) eski felsefi ve dini birikimlerini yeni inanç çerçevesinde yorumlama çabalarıyla eşleştirilir.

Toplumların sahip olduğu eski kültürel miras ve gelenekler İslam'ı anlama ve yorumlama biçimlerini kültürel açıdan etkiler.

Anahtar Kavram

İslam düşünce tarihinde ortaya çıkan dinî yorum farklılıklarının siyasi, coğrafi, metinsel ve kültürel etkenlerle şekillenmesi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 1574Soru →

Divan edebiyatı, gelişim süreci boyunca hem doğu kültür havzasının ortak değerlerinden hem de toplumun sosyal ve kültürel yapısından beslenmiştir. Aşağıda sol sütunda verilen divan edebiyatı kaynakları ile sağ sütunda verilen ve bu kaynakların şiirdeki yansımalarını açıklayan ifadeleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dinî ve Tasavvufi Kaynaklar ile Kur'an ayetleri, hadis-i şerifler, peygamber kıssaları ve tasavvufi düşüncenin mazmunlarla şiire aktarılması; Mitolojik ve Efsanevi Kaynaklar ile Şehname kahramanları ile klasik Doğu mitolojisine ait unsurların telmih yoluyla şiirde yer alması; Tarihî ve Sosyal Kaynaklar ile Padişahların tahta çıkışı, savaşlar, sünnet ve düğün törenleri gibi dönemin güncel ve toplumsal olaylarının şiire yansıması; Edebî ve Estetik Kaynaklar ile Arap ve Fars edebiyatından alınan aruz ölçüsü, kaside ve gazel gibi nazım biçimleri ile ortak estetik anlayışın benimsenmesi eşleşmelidir.

Divan edebiyatının kaynakları temelde dinî-tasavvufi, mitolojik-efsanevi, tarihî-sosyal ve edebî-estetik olmak üzere sınıflandırılır. Dinî-tasavvufi kaynaklar Kur'an, hadis ve tasavvufi düşünceyi; mitolojik kaynaklar Şehname kahramanlarını; tarihî-sosyal kaynaklar toplumsal hayatı ve cülus/sur gibi törenleri; edebî-estetik kaynaklar ise aruz ölçüsü ile Arap ve Fars edebiyatından alınan nazım şekillerini kapsar. Doğru eşleştirme bu temel özelliklerin bire bir karşılıklarını yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Dinî ve tasavvufi temaların divan şiirindeki yansımaları araştırılır.

Dinî ve Tasavvufi Kaynaklar ifadesinin, içinde Kur'an, hadis ve tasavvuf (vahdet-i vücud) geçen açıklama ile eşleştiği belirlenir.

Dinî ve tasavvufi terimler doğrudan inanç ve tasavvuf dünyasına aittir.

2

Klasik Doğu mitolojisi ve efsane unsurları aranır.

Mitolojik ve Efsanevi Kaynaklar ifadesinin, Şehname kahramanlarını ve telmih unsurlarını içeren açıklama ile eşleştiği belirlenir.

Rüstem, Cemşid gibi figürler İran mitolojisi ve Şehname kökenlidir.

3

Tarihsel olayların ve günlük yaşam unsurlarının şiire yansıması incelenir.

Tarihî ve Sosyal Kaynaklar ifadesinin; cülus, savaş ve sur gibi toplumsal/tarihsel olayları barındıran açıklama ile eşleştiği tespit edilir.

Cülus ve düğünler tarihsel ve sosyal hayatın doğrudan parçasıdır.

4

Şiirin biçimsel ve sanatsal temelleri değerlendirilir.

Edebî ve Estetik Kaynaklar ifadesinin, aruz ölçüsü ve Arap/Fars nazım şekilleri gibi biçimsel unsurları içeren açıklama ile eşleştiği görülür.

Aruz ve nazım biçimleri şiirin teknik ve estetik yapısını oluşturur.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatının Genel Özellikleri ve Kaynakları

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 1575Soru →

Tanzimat I. Dönem Türk edebiyatında gazete; edebi türlerin halka ulaştırılmasında, yeni edebi anlayışın yayılmasında ve toplumsal aydınlanmanın sağlanmasında en önemli araç olmuştur. Sanatçılar hem gazete çıkarma girişimlerinde bulunmuş hem de bu yayınlarda önemli edebi ve fikri eserlerini yayımlamışlardır.

Aşağıda sol sütunda verilen gazete açıklamalarını, sağ s��tundaki doğru Tanzimat I. Dönem gazeteleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şinasi ve Agâh Efendi'nin çıkardığı ilk özel gazete Tercüman-ı Ahval ile; Namık Kemal ve Ziya Paşa'nın Londra'da çıkardığı ilk muhalif gazete Hürriyet ile; Şinasi'nin tek başına çıkardığı fikir gazetesi Tasvir-i Efkâr ile; Ahmet Mithat Efendi'nin halkı eğitmeyi amaçlayan uzun ömürlü gazetesi ise Tercüman-ı Hakikat ile eşleşmelidir.

Tanzimat I. Dönem gazetelerinin kurucuları ve temel özellikleri doğru şekilde eşleştirilmiştir. Tercüman-ı Ahval ilk özel gazete olarak edebiyatın başlangıcıdır; Hürriyet Londra'da çıkarılan ilk muhalif gazetedir; Tasvir-i Efkâr Şinasi'nin tek başına çıkardığı fikir gazetesidir; Tercüman-ı Hakikat ise Ahmet Mithat Efendi'nin en uzun ömürlü halkı eğitici gazetesidir.

Adım Adım Çözüm

1

Tercüman-ı Ahval gazetesinin özelliklerini inceleme

Tercüman-ı Ahval, 1860'ta Şinasi ve Agâh Efendi tarafından çıkarılan ilk özel Türkçe gazetedir. Bu bilgiyle birinci açıklama bu gazeteye yönlendirilir.

Tanzimat edebiyatının başlangıç miladını tespit etmek.

2

Hürriyet gazetesinin özelliklerini inceleme

Londra'da Namık Kemal ve Ziya Paşa tarafından çıkarılan ilk muhalif yurt dışı yayın Hürriyet gazetesidir. İkinci açıklama bu yayınla eşleşir.

Yurt dışındaki ilk muhalif yayın organını belirlemek.

3

Tasvir-i Efkâr gazetesinin özelliklerini inceleme

Şinasi'nin tek başına çıkardığı ve Şair Evlenmesi'nin tefrika edildiği gazete Tasvir-i Efkâr'dır. Üçüncü açıklama bu gazeteyle eşleşir.

Şinasi'nin bireysel yayıncılık faaliyetlerini ve ilk tiyatronun yayımlandığı mecrayı saptamak.

4

Tercüman-ı Hakikat gazetesinin özelliklerini inceleme

Ahmet Mithat Efendi'nin halkı eğitmek amacıyla çıkardığı uzun soluklu gazete Tercüman-ı Hakikat'tir. Dördüncü açıklama bu yayınla eşleşir.

Ahmet Mithat Efendi'nin en önemli yayın organını ve halk kütüphanesi işlevini üstlenen gazeteyi belirlemek.

Anahtar Kavram

Tanzimat I. Dönem Gazeteciliği ve Gazetelerin Edebi Hayattaki İşlevi

Soru 1576Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen a��ıklama ve özelliklerin hangi nazım şekline ait olduğunu belirleyerek doğru nazım şekliyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci tanım tuyuğ ile, ikinci tanım rubai ile, üçüncü tanım şarkı ile, dördüncü tanım ise terkib-i bent ile eşleşmelidir.

Doğru eşleştirmede: Türklerin divan edebiyatına kazandırdığı ve tek bir aruz kalıbıyla yazılan tek dörtlük tuyuğ ile; kendine has 24 kalıbı olan ve Azmizâde Hâletî ile özdeşleşen tek dörtlük rubai ile; meyan ve nakarata sahip bestelenen bentler şarkı ile; vasıta beytinin her bendin sonunda değişmesi ve Bağdatlı Rûhî/Ziya Paşa özellikleri ise terkib-i bent ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci tanımdaki 'Türklerin divan şiirine kazandırdığı', 'yalnızca fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbıyla yazılan' ve 'mahlassız tek dörtlük' ifadeleri incelenir.

Bu özelliklerin doğrudan tuyuğ nazım şeklini tanımladığı belirlenir.

Tuyuğ, Türklerin kazandırdığı ve tek bir aruz kalıbıyla yazılan tek dörtlükten oluşan bir nazım biçimidir.

2

İkinci tanımdaki 'kendine özgü 24 değişik aruz kalıbı', 'derin felsefi konular' ve 'Azmizâde Hâletî' ipuçları değerlendirilir.

Bu özelliklerin rubai nazım şekline ait olduğu tespit edilir.

Rubai, 24 özel aruz kalıbıyla yazılan ve Türk edebiyatında Azmizâde Hâletî ile zirveye ulaşan tek dörtlükten oluşan nazım şeklidir.

3

Üçüncü tanımdaki 'bestelenmek üzere kaleme alınma', 'meyan' ve 'nakarat' terimleri ile 'Nedim' ismi incelenir.

Bu terimlerin şarkı nazım şeklini işaret ettiği görülür.

Şarkı, bestelenmek üzere yazılan, meyan ve nakarat bölümleri bulunan ve Nedim'in en önemli temsilcisi olduğu bentlerle kurulan nazım şeklidir.

4

Dördüncü tanımdaki 'vasıta beytinin her bendin sonunda değişmesi' ve 'Bağdatlı Rûhî ile Ziya Paşa' isimleri analiz edilir.

Bu özelliklerin terkib-i bent nazım şeklini nitelediği anlaşılır.

Terkib-i bentte vasıta beyti her bendin sonunda değişir; eğer değişmeseydi terci-i bent olurdu. Bağdatlı Rûhî ve Ziya Paşa bu türün en önemli ustalarıdır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında dörtlük ve bentlerle kurulan nazım şekillerinin ayırt edici özellikleri ve temsilcileri.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 1577Soru →

Klasik İslam ahlak düşüncesinde insan ruhundaki kuvvelerin dengelenmesiyle ortaya çıkan dört temel erdem sol sütunda, bu erdemlerin tanımları ise sağ sütunda karışık olarak verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki erdemleri sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Hikmet ile akıl gücünün dengelenmesi tanımı, şecaat ile öfke gücünün kontrolü tanımı, iffet ile arzu ve isteklerin kontrolü tanımı, adalet ile de tüm güçlerin uyumlu çalışması tanımı eşleşmelidir.

İslam ahlak felsefesinde ahlaki yetkinlik, insan ruhundaki üç temel gücün dengelenmesine dayanır. Bu bağlamda, akıl gücünün dengelenmesi hikmeti, öfke gücünün dengelenmesi şecaati, arzu gücünün dengelenmesi iffeti, bu üçünün uyumlu bir bütün oluşturarak işlev görmesi ise adaleti meydana getirir.

Adım Adım Çözüm

1

Hikmet erdeminin tanımını belirlemek

Hikmet, akıl gücünün itidaliyle ortaya çıkar ve doğru ile yanlışı ayırt etmeyi sağlar.

Hikmet kavramının akıl gücünü içeren tanım olan üçüncü seçenekle eşleştiği saptanır.

2

Şecaat erdeminin tanımını belirlemek

Şecaat, öfke gücünün itidaliyle ortaya çıkan yiğitlik, cesaret ve zulme karşı durma erdemidir.

Şecaat kavramının öfke gücünü içeren birinci seçenekle eşleştiği saptanır.

3

İffet erdeminin tanımını belirlemek

İffet, arzu gücünün itidaliyle ortaya çıkan ölçülülük ve haramlardan uzak durma erdemidir.

İffet kavramının arzu ve istekleri kontrol altında tutmayı içeren dördüncü seçenekle eşleştiği saptanır.

4

Adalet erdeminin tanımını belirlemek

Adalet, ruhun tüm güçlerinin dengelenmesiyle ortaya çıkan en kapsamlı erdemdir.

Adalet kavramının ruhun tüm güçlerinin uyumlu çalışmasını içeren ikinci seçenekle eşleştiği saptanır.

Anahtar Kavram

Klasik İslam ahlakındaki dört temel erdemin tanımları ve insan ruhundaki kuvvelerle ilişkisi.

Soru 1578Soru →

Aşağıdaki dizelerde öne çıkan edebî sanatları, yanlarında verilen kavramlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: 1. beyit (Âb-gûndur günbed-i devvâr...) -> Tecâhül-i Ârif; 2. beyit (Ateşten kızardı...) -> Hüsn-i Tâlîl; 3. beyit (Şu karşıma g��ğüs geren...) -> Kinaye; 4. beyit (Avazeyi bu âleme...) -> Tevriye.

Dizeler ve sanatsal özellikleri incelendiğinde; gökyüzünün renginin kendi gözyaşlarından olup olmadığını sorgulayarak bilmezlikten gelen dizeler Tecâhül-i Ârif; lâlenin kızarmasını sabah rüzgârının gülü öpmesi nedenine bağlayan dizeler Hüsn-i Tâlîl; 'taş bağırlı' ifadesiyle hem gerçek (taştan oluşan) hem mecaz (merhametsiz) anlamı yansıtan dizeler Kinaye; 'Bâkî' kelimesinin iki gerçek anlamını birden çağrıştıran dizeler ise Tevriye sanatıyla tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

İlk beyitte geçen 'bilmezem' (bilmiyorum) ifadesinden hareketle şairin gökyüzünün renginin kendi gözyaşlarından mı yoksa doğal renginden mi olduğunu sorgulamasını analiz etmek.

Şairin bilinen bir gerçeği bilmezlikten geldiği tespit edilir.

Bu tutum 'tecâhül-i ârif' (bilip de bilmezlikten gelme) sanatına işaret eder.

2

İkinci beyitte lâlenin kızarma nedeninin sabah rüzgârının gülü öpmesi şeklinde açıklanmasını değerlendirmek.

Doğal bir durumun edebî ve hayalî bir gerekçeye dayandırıldığı belirlenir.

Bu durum 'hüsn-i tâlil' (güzel nedene bağlama) sanatını oluşturur.

3

Üçüncü dizelerdeki 'taş bağırlı dağlar' söz grubunun gerçek ve mecazi boyutlarını incelemek.

İfadenin hem dağların taştan yapılmış olması (gerçek) hem de merhametsizlik (mecaz) anlamlarını barındırdığı görülür.

Gerçek ve mecaz anlamların bir arada bulunup asıl mecazi anlamın kastedilmesi 'kinaye' sanatıdır.

4

Dördüncü beyitteki 'Bâkî' sözcüğünün beyit bağlamındaki anlamlarını analiz etmek.

Sözcüğün hem yakın anlamı (şair Bâkî) hem de uzak anlamı (kalıcı, sonsuz) düşündürdüğü anlaşılır.

İki gerçek anlamı olan bir kelimenin uzak anlamını kastetme durumu 'tevriye' sanatıdır.

Anahtar Kavram

Divan ve Halk edebiyatı şiirlerindeki söz sanatlarının tespiti ve anlamlandırılması.

Soru 1579Soru →

Aşağıda sol sütunda 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatına yön veren şairler, sağ sütunda ise bu şairlerin edebî yönelimleri ile eserlerine dair belirleyici özellikler verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki şairler ile sağ sütundaki özelliklerin doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şeyhî alegorik toplumsal yergi ve hekimlikle (Harname); Necâtî Bey deyimler ve atasözleri kullanarak Türkçenin şiir dili olmasına yaptığı katkıyla; Fuzûlî tasavvufi aşk acısı ve Azeri Türkçesiyle; Bâkî ise rindane üslup, beşerî aşk ve Şairler Sultanı unvanıyla eşleşmelidir.

Doğru eşleştirmede: Şeyhî, Harname yazarı ve göz hekimi olması nedeniyle alegorik yergi ve hekim kimliğiyle; Necâtî Bey, Türk atasözü ve deyimlerini şiire katarak yerlileşme öncüsü olmasıyla; Fuzûlî, aşk ızdırabı ve Azeri Türkçesiyle; Bâkî ise rindane gazelleri, beşerî aşkı ve 'Şairler Sultanı' unvanıyla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Sol sütundaki Şeyhî ismi ile sağ sütundaki özellikler karşılaştırılır.

Şeyhî'nin göz hekimi olması ve Harname (fabl/alegorik yergi) eseri göz önünde bulundurularak mesnevisinde alegorik anlatım, toplumsal yergi ve hekim kimliği ifadesiyle eşleştirilir.

Şeyhî'nin Divan edebiyatındaki en belirgin yönü Harname mesnevisi ve hekimlik mesleğidir.

2

Necâtî Bey'in edebî yönelimi sağ sütundan aranır.

Necâtî Bey'in Türk atasözleri ve deyimlerini Divan şiirine sokarak yerlileşme akımının temellerini atması özelliğiyle eşleştirilir.

Necâtî Bey, Türkçe deyim ve atasözlerini şiirde kullanma ustalığıyla bilinir.

3

Fuzûlî ve Bâkî şairlerinin üslupları ve dil özellikleri incelenir.

Fuzûlî, tasavvufi aşk ızdırabı ve Azeri Türkçesi kullanımıyla eşleşirken; Bâkî ise rindane üslup, din dışı konular ve 'Şairler Sultanı' unvanıyla eşleşir.

Fuzûlî aşk acısından beslenen tasavvufi bir şairken, Bâkî hayatın zevklerini işleyen beşerî ve dünyevi (rindane) yönü ağır basan bir şairdir.

Anahtar Kavram

15. ve 16. yüzyıl Divan şairlerinin edebî şahsiyetleri, üslup özellikleri ve eserleri

Soru 1580Soru →

Sol sütunda verilen âşık edebiyatı dörtlüklerini, hece ��lçüsü, üslup ve konu özelliklerini dikkate alarak sağ sütundaki doğru nazım biçimi ve türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci dörtlük koşma (koçaklama) ile, ikinci dörtlük koşma (güzelleme) ile, üçüncü dörtlük semai (güzelleme) ile, dördüncü dörtlük ise varsağı nazım biçimi ile eşleşmektedir.

Doğru eşleştirmede her dörtlüğün hece ölçüsü ve barındırdığı üslup/konu özellikleri dikkate alınmıştır. 11'li hece ölçüsüne sahip epik nitelikli ilk dörtlük koçaklama-koşma ile; 11'li hece ölçüsüne sahip lirik nitelikli ikinci dörtlük güzelleme-koşma ile; 8'li hece ölçüsüne sahip lirik nitelikli üçüncü dörtlük semai ile; 'Bre' ve 'Behey' ünlemleriyle başlayan 8'li hece ölçüsündeki son dörtlük ise varsağı ile doğru biçimde eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Dörtlüklerin hece sayılarını belirleyerek nazım biçimleri arasında genel bir sınıflandırma yapın.

Birinci ve ikinci dörtlükler 11'li hece ölçüsüyle yazıldığı için koşma; üçüncü ve dördüncü dörtlükler ise 8'li hece ölçüsüyle yazıldığı için semai veya varsağıdır.

Âşık edebiyatında hece sayısı, koşma (11'li) ile semai/varsağı (8'li) ayrımında temel yapısal ölçüttür.

2

11'li hece ölçüsüyle yazılan dörtlüklerin temalarını inceleyerek nazım türlerini belirleyin.

Birinci dörtlük yiğitlik, savaş temalı olduğu için koçaklama; ikinci dörtlük ise aşk ve doğa temalı lirik bir şiir olduğu için güzellemedir.

Koşmalar işledikleri konulara göre güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıt gibi nazım türlerine ayrılır.

3

8'li hece ölçüsüyle yazılan dörtlüklerin üslup ve nida (ünlem) özelliklerini analiz edin.

Üçüncü dörtlük aşk ve gurbet temalı lirik bir semai iken; dördüncü dörtlük 'Bre' ve 'Behey' gibi yiğitçe nidalar barındırdığı için varsağıdır.

Varsağıları semailerden ayıran en belirgin yapısal özellik, barındırdıkları yiğitçe eda ve 'bre, hey, behey' gibi ünlemlerdir.

Anahtar Kavram

Âşık edebiyatı nazım biçimleri ve türlerinin hece ölçüsü, üslup ve konu özelliklerine göre ayırt edilmesi.

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram