Divan Edebiyatı

303 soru

Soru 281Soru

Aşağıdaki sol sütunda 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatına mensup şairler, sağ sütunda ise bu şairlerin edebî kişiliklerine ve eserlerine dair belirleyici özellikler verilmiştir. Sol sütundaki şairleri sağ sütundaki doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ahmet Paşa
Zâtî
Hayâlî
Şeyhî

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ahmet Paşa ile Kerem Kasidesi açıklaması; Zât�� ile Şem ü Pervâne yazarı açıklaması; Hayâlî ile Hayâlî-i Cihân açıklaması; Şeyhî ile Harnâme yazarı açıklaması eşleşir.
Verilen şairlerin dönemleri, edebî tarzları ve eserleri dikkate alındığında; Ahmet Paşa Fatih dönemi ve Kerem Kasidesi ile, Zâtî genç sanatçılara yol gösteren hocalığı ve Şem ü Pervâne mesnevisi ile, Hayâlî dervişane üslubu ve Hayâlî-i Cihân sanıyla, Şeyhî ise hekimliği ve hiciv eseri Harnâme ile eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki şairlerin biyografilerini ve eserlerini gözden geçirin.
Ahmet Paşa (15. yy) Kerem Kasidesi ile; Zâtî (16. yy) Şem ü Pervâne ve hocalığı ile; Hayâlî (16. yy) dervişane tarzı ve Hayâlî-i Cihân mahlasıyla; Şeyhî (15. yy) hekimliği ve Harnâme eseriyle bilinir.
Şairlerin yüzyıllarını ve en belirgin ayırt edici özelliklerini tespit etmek doğru eşleştirmeyi yapmayı sağlar.
2
Sağ sütundaki açıklamaları analiz ederek şairlerle birebir eşleştirin.
Ahmet Paşa Fatih dönemi ve kasideleri içeren ilk maddeyle, Zâtî genç şairleri yetiştiren ikinci maddeyle, Hayâlî dervişane özellikler taşıyan üçüncü maddeyle, Şeyhî ise Harnâme'yi içeren son maddeyle eşleşir.
Eser-şair ve biyografi-şair eşleşmeleri tamamlanarak doğru sonuç elde edilir.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Şairlerinin Hayatları ve Eserleri
Soru 282Soru

Kaside nazım şeklinin yapısal ve içerik özellikleri dikkate alındığında, a��ağıdaki beyitlerden hangisi şairin kendi edebi dehasını ve şairlik gücünü ön plana çıkardığı 'fahriye' bölümünden alınmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tûtî-i mucize-gûyem ne desem lâf değil
Çarh ile söyleşemem ayinesi sâf değil

Cevap

Şairin kendi edebi dehasını ve şairlik gücünü övdüğü fahriye bölümüne ait olan beyit 'Tûtî-i mucize-gûyem ne desem lâf değil / Çarh ile söyleşemem ayinesi sâf değil' şeklindedir.
Kaside nazım şeklinin bölümlerinden olan fahriye, şairin kendi edebi yeteneğini, dil ustalığını ve şiirdeki gücünü övdüğü kısımdır. 'Tûtî-i mucize-gûyem ne desem lâf değil / Çarh ile söyleşemem ayinesi sâf değil' beytinde şair (Nef'î), kendisini olağanüstü sözler söyleyen bir papağana benzeterek şairlik kudretini dile getirdiği için bu beyit doğrudan fahriye bölümünden alınmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Kaside nazım şeklinin bölümlerinin (nesib, girizgâh, medhiye, fahriye, tegazzül, dua) içerik ve yapısal özelliklerini belirlemek.
Kaside bölümlerinin konuları belirlenir. Fahriye bölümünün şairin kendi edebi gücünü, şairliğini ve yeteneğini övdüğü bölüm olduğu saptanır.
Soruda istenen fahriye bölümünün ayırt edici niteliğini tespit etmek.
2
Seçeneklerde verilen beyitlerin anlamlarını ve hangi kaside bölümüne ait olduklarını incelemek.
Beyitlerin konularına göre tasnifi yapılır:
- Bahar mevsiminin canlılığının anlatıldığı beyit 'nesib' (giriş) bölümüne aittir.
- Konu değişikliği yapılarak padişah övgüsüne geçileceğini belirten beyit 'girizgâh' bölümüne aittir.
- Padişahın/sadrazamın adaletinin övüldüğü beyit 'medhiye' bölümüne aittir.
- Şairin kendisini mucizeler söyleyen bir papağan olarak tanımlayıp zamanın feleğine meydan okuduğu beyit 'fahriye' bölümüne aittir.
- Padişahın devleti ve ömrü için iyi dileklerde bulunulan beyit ise 'dua' bölümüne aittir.
Her bir beytin işlediği temayı belirleyerek doğru sınıflandırmayı yapmak.
3
Fahriye bölümünün tanımıyla örtüşen beyti doğru cevap olarak seçmek.
Şairin kendi şairlik yeteneğini övdüğü beyit doğru cevap olarak belirlenir.
Kaside bölümlerinin işlevleri doğrultusunda çözüme ulaşmak.

Anahtar Kavram

Kaside Nazım Şeklinin Bölümleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 283Soru

Aşağıda sol sütunda Divan edebiyatı dörtlük ve bentlerle kurulan nazım şekilleri, sağ sütunda ise bu nazım şekillerinin en önemli şairleri ve bazı belirleyici özellikleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki nazım şekillerini sağ sütundaki doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Şarkı
Tuyuğ
Rubai
Murabba

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şarkı - Nedim'in temsil ettiği bestelenen tür; Tuyuğ - Kadı Burhaneddin'in temsil ettiği tek aruz kalıplı millî tür; Rubai - Azmizade Haleti'nin temsil ettiği 24 aruz kalıplı tür; Murabba - Fuzuli'nin örnekler verdiği çok bentli tür ile eşleşmelidir.
Divan edebiyatı nazım şekillerinden şarkı, Nedim'in temsil ettiği bestelenen tür olarak birinci açıklamayla; tuyuğ, Kadı Burhaneddin'in temsil ettiği tek aruz kalıplı millî tür olarak ikinci açıklamayla; rubai, Azmizade Haleti'nin temsil ettiği 24 aruz kalıplı tür olarak üçüncü açıklamayla; murabba ise Fuzuli'nin örnekler verdiği çok bentli tür olarak dördüncü açıklamayla doğru şekilde eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Şarkı nazım şeklinin özellikleri ve şairini belirleme.
Şarkı nazım şeklinin en önemli temsilcisi Nedim'dir ve bu tür bestelenmek amacıyla yazılıp meyan ile nakarat bölümlerini içerir. Bu nedenle Şarkı ile Nedim'in belirtildiği açıklama eşleşir.
Şarkı türünün yapısal ögeleri (meyan, nakarat) ve en büyük şairi Nedim ile doğrudan eşleştirme yapılmasını sağlar.
2
Tuyuğ naz��m şeklinin ayırt edici özellikleri ve temsilcisini bulma.
Tuyuğ, Türklerin kazandırdığı millî bir nazım şeklidir, tek dörtlükten oluşur, sadece 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılır ve en önemli şairi Kadı Burhaneddin'dir. Bu özellikler ikinci açıklamayla eşleşir.
Tuyuğ'u rubaiden ayıran en önemli yönü aruzun tek bir kalıbıyla yazılması ve kurucusunun Kadı Burhaneddin olmasıdır.
3
Rubai nazım şeklinin özelliklerini ve şairini analiz etme.
Rubai, 24 özel aruz kalıbıyla yazılan, felsefi konuları işleyen tek dörtlükten oluşur ve Türk edebiyatındaki en önemli temsilcisi Azmizade Haleti'dir. Bu da üçüncü açıklamayla eşleşir.
Rubai ve tuyuğ benzer kafiye şemasına sahip olsalar da aruz kalıbı sayısı ve en önemli Türk şairleri (Azmizade Haleti) bakımından farklılık gösterirler.
4
Murabba nazım şeklinin özelliklerini ve şairini tespit etme.
Murabba, dörder dizelik çok sayıda bentten oluşur (3-7 bent) ve kafiye düzeni aaaa / bbba / ccca şeklindedir. Fuzuli bu türün önemli şairlerindendir. Bu özellikler son açıklamayla eşleşir.
Murabba çok bentli bir nazım şekli olması yönüyle tek dörtlükten oluşan tuyuğ ve rubaiden ayrılır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında dörtlük ve bentlerle kurulan nazım şekillerinin (şarkı, tuyuğ, rubai, murabba) biçimsel özellikleri, kafiye düzenleri ve en önemli şair temsilcileri.
Soru 284Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl Divan şairlerini, sağ sütundaki belirleyici edebî özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Şeyhî
Necâtî
Hayâlî
Bağdatlı Rûhî

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şeyhî ile alegorik hiciv mesnevisinin yazarı; Necâtî ile deyim ve atasözlerini aruza uygulayan şair; Hayâlî ile Bâkî öncesi tanınan lirik rindâne şair; Bağdatlı Rûhî ile toplumsal yergiler içeren ünlü terkibibendin yazarı eşleşmektedir.
Şairlerin yaşadıkları yüzyıllar, eserleri (Harnâme, Terkîb-i Bend) ve dil/üslup özellikleri (mahallîleşme, rindlik, hiciv) dikkate alındığında tüm eşleştirmeler doğru ve tutarlı biçimde tamamlanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Şeyhî'nin yüzyılını ve en önemli edebî yönünü belirleme
Şeyhî 15. yüzyıl şairidir ve alegorik hiciv mesnevisi Harnâme'nin yazarıdır.
Şairin yüzyıl ve eser özelliklerini ilk açıklamayla eşleştirmek.
2
Necâtî'nin Türk edebiyatındaki dil ve üslup katkısını değerlendirme
Necâtî, 15. yüzyılda Türkçe deyim ve atasözlerini divan şiirinde yaygınlaştırarak mahallîleşmeye öncülük etmiştir.
Şairin dil özelliklerini ikinci açıklamayla eşleştirmek.
3
Hayâlî'nin mahlası ve çağındaki konumunu inceleme
Hayâlî, 16. yüzyılda 'Hayâlî-i Cihân-ârâ' adıyla tanınan ve Bâkî öncesinde İstanbul Türkçesiyle rindâne şiirler yazan sanatçıdır.
Şairin ünvanı ve dönemini üçüncü açıklamayla eşleştirmek.
4
Bağdatlı Rûhî'nin en belirgin eseri ve edebî tarzını saptama
Bağdatlı Rûhî, 16. yüzyılda yaşamış, toplumsal aksaklıkları eleştiren meşhur Terkîb-i Bend'i yazmıştır.
Şairin toplumsal yergi yönünü dördüncü açıklamayla eşleştirmek.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri ve Edebî Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 285Soru

Er odur kim erlik ile ün kazana
Düşmenün bağrını tırnakla kazana
Bu cihân bir konuklukdur ey gönül
Konuk gerek konuk gibi dolana

Kadı Burhaneddin'e ait olan bu dörtlük ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bestelenmek amacıyla yazılmış olup üçüncü dizesi meyan dize, dördüncü dizesi ise aynen tekrarlanan nakarattır.

Cevap

Şiirin bestelenmek amacıyla yazıldığı, meyan ve nakarat dizeleri içerdiği ifadesi söylenemez.
Verilen dörtlük biçim, içerik ve ölçü özellikleriyle bir tuyuğ örneğidir. Tuyuğlar tek dörtlükten ibarettir; bu nazım şeklinde meyan dize veya aynen tekrarlanan nakarat gibi bölümler yer almaz. Meyan ve nakarat, bestelenmek üzere yazılan şarkı nazım şeklinin karakteristik özellikleridir. Bu nedenle şiirin bestelenmek amacıyla yazıldığı, meyan ve nakarat içerdiği yönündeki ifade söylenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Şiirin biçimsel özelliklerini (nazım birimi, uyak düzeni) ve şairini incelemek.
Şiir tek dörtlükten oluşmaktadır. Uyak düzeni "kazana (a) - kazana (a) - gönül (b) - dolana (a)" şeklindedir (aaba). Kadı Burhaneddin'e ait olan bu şiir bir tuyuğ örneğidir.
Şiirin nazım şeklini doğru belirlemek, seçeneklerdeki bilgileri doğrulamak için ilk adımdır.
2
Tuyuğ nazım şeklinin özelliklerini seçeneklerle karşılaştırmak.
Tuyuğ; Türklerin Divan edebiyatına kazandırdığı, tek dörtlükten oluşan, aruzun yalnızca "fâilâtün fâilâtün fâilün" kalıbıyla yazılan ve halk edebiyatındaki mâniye benzeyen bir nazım şeklidir. Tuyuğlarda şarkıdaki gibi meyan dize veya nakarat bulunmaz.
Tuyuğ özelliklerini bilerek yanlış olan seçeneği tespit etmek amacıyla bu karşılaştırma yapılır.

Anahtar Kavram

Tuyuğ nazım şekli ve özellikleri
Soru 286Soru

Divan edebiyatında dörtlük ve bentlerle kurulan nazım şekillerinin yapısal özellikleri, kökenleri ve biçimsel nitelikleri birbirinden farklılık göstermektedir.

Buna göre, sol sütunda verilen nazım şekillerini sağ sütundaki tanımlarla doğru biçimde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Murabba
Şarkı
Tuyuğ
Rubai

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki Murabba, Şarkı, Tuyuğ ve Rubai kavramları sırasıyla; Tanzimat Dönemi'ndeki toplumsal kullanımı içeren tanım, meyan ve nakarat bileşenlerini içeren tanım, aruzun tek kalıbıyla yazılan milli form tanımı ve 24 özel aruz kalıbını barındıran İran kökenli tek dörtlük tanımı ile eşleşmelidir.
Sol sütundaki nazım şekilleri ile sağ sütundaki tanımlar doğru şekilde eşleştirildiğinde; murabba Tanzimat Dönemi'ndeki kullanımıyla, şarkı meyan ve nakarat kavramlarıyla, tuyuğ aruzun tek kalıbıyla yazılması ve Türklerin kazandırmasıyla, rubai ise kendine has 24 aruz kalıbıyla yazılmasıyla doğru eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Tuyuğ nazım şeklinin belirleyici özelliklerini tespit etme.
Tuyuğ nazım şeklinin Türk şairler tarafından edebiyata kazandırıldığı ve aruzun sadece tek bir kalıbıyla yazıldığı bilgisiyle sağ sütundaki birinci tanım eşleşir.
Tuyuğ, Türklerin halk edebiyatındaki mâni etkisinde Divan edebiyatına kazandırdığı milli bir şekildir ve aruzun yalnızca fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbıyla yazılması onu ayırt eder.
2
Şarkı nazım şeklinin yapısal bileşenlerini analiz etme.
Bentlerinin üçüncü dizesinin meyan, dördüncü dizesinin nakarat olarak adlandırılması ve bestelenmek amacıyla yazılması şarkı nazım şeklinin tanımıyla eşleşir.
Şarkı, bestelenmek üzere yazılan çok bentli bir nazım şeklidir ve meyan ile nakarat bölümleri bu şeklin temel ayırt edici yapısal özellikleridir.
3
Rubai nazım şeklinin köken ve aruz yapısını inceleme.
İran edebiyatı menşeli olması, kendine özgü 24 aruz kalıbı ve yoğun felsefi/rindane temalar barındırması rubai nazım şeklinin tanımıyla eşleşir.
Rubai, tuyuğ ile benzer uyak düzenine sahip olsa da 24 farklı özel aruz kalıbıyla yazılması ve İran kökenli olması bakımından ayrışır.
4
Murabba nazım şeklinin bent yapısını ve tarihsel değişimini değerlendirme.
Dörder dizelik bentlerden oluşması ve Tanzimat Dönemi'nde Namık Kemal gibi şairlerce yeni sosyal temalarla kullanılması murabba nazım şeklinin tanımıyla eşleşir.
Murabba, kelime anlamı olarak 'dörtlü' demektir ve şarkıdan meyan/nakarat bulundurmaması ile ayrılır. Tanzimat şairlerinin sosyal temalı eserlerinde bu şekli kullandığı bilinmektedir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Dörtlük ve Bentlerle Kurulanlar
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 287Soru

Aşağıdaki sol sütunda 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairleri, sağ sütunda ise bu şairlerin öne çıkan edebî özellikleri ve eserleri verilmiştir. Tablodaki şairleri kendilerine ait özelliklerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ahmet Paşa
Necâtî Bey
Zâtî
Taşlıcalı Yahyâ

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ahmet Paşa ile Fatih dönemi ve Kerem Kasidesi; Necâtî Bey ile atasözleri/deyimler ve mahallîleşme öncülüğü; Zâtî ile Remilcilik ve Şem ü Pervâne; Taşlıcalı Yahyâ ise özgün mesneviler ve Şah u Gedâ eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmeler şöyledir: Ahmet Paşa, 'Kerem Kasidesi' ve Fatih dönemi 'sultanü'ş-şuara' unvanıyla; Necâtî Bey, şiirlerinde deyim ve atasözlerini kullanması ve yerlilik arzusuyla; Zâtî, dükkanında genç şairlere hocalık yapması ve 'Şem ü Pervâne' eseriyle; Taşlıcalı Yahyâ ise özgün mesnevileri ve 'Şah u Gedâ' eseriyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Ahmet Paşa'nın edebî kimliğini ve en tanınmış eserini belirleme.
Ahmet Paşa, 15. yüzyılda Fatih Sultan Mehmet'in vezirliğini yapmış, 'Kerem Kasidesi' ile tanınan şairdir. Bu nitelik sağ sütundaki birinci ifadeyle eşleşir.
Söz konusu dönemin en önemli şairlerinden birini belirlemek için eser-yüzyıl ilişkisi kurulmalıdır.
2
Necâtî Bey'in divan şiirindeki yerini ve üslubunu inceleme.
Necâtî Bey, Türkçe atasözleri ve deyimleri şiire katarak yerlileşme akımının öncülerinden olmuştur. Bu nitelik sağ sütundaki ikinci ifadeyle eşleşir.
Şairin dil özelliklerini ve Türk edebiyatındaki öncü rolünü tespit etmek eşleştirmeyi kolaylaştırır.
3
Zâtî'nin yaşamı ve en önemli eseri hakkında bilgi toplama.
Zâtî, dükkanında genç şairlere yol göstermiş ve 'Şem ü Pervâne' mesnevisini yazmıştır. Bu nitelik sağ sütundaki üçüncü ifadeyle eşleşir.
Biyografik ipuçları ve eser adı üzerinden şair tespiti yapılır.
4
Taşlıcalı Yahyâ'nın mesnevi ve hamse alanındaki başarısını analiz etme.
Taşlıcalı Yahyâ, 16. yüzyılın en önemli hamse şairlerinden olup orijinal mesneviler yazmıştır. Bu nitelik sağ sütundaki dördüncü ifadeyle eşleşir.
Yazın tarihindeki mesnevi ve hamse geleneğindeki yerini belirlemek son eşleşmeyi tamamlar.

Anahtar Kavram

15. ve 16. yüzyıl Divan şairlerinin hayat hikayeleri, eserleri ve üslup özellikleri
Soru 288Soru

Klasik Türk şiirinde tek dörtlükten oluşan rubai ile tuyuğ, biçimsel yönden birbirine oldukça benzeyen fakat köken ve vezin özellikleri bakımından ayrışan iki nazım şeklidir.

Bu iki nazım şeklinin karşılaştırıldığı aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rubai sahasının en önemli şairi Ömer Hayyam kabul edilirken Türk edebiyatında tuyuğ denildiğinde akla gelen ilk isim Nedim'dir.

Cevap

Türk edebiyatında tuyuğ nazım şeklinin en önemli temsilcisinin Nedim olduğunu iddia eden yargı yanlıştır. Nedim, şarkı nazım şeklinin en önemli temsilcisidir. Tuyuğ nazım şeklinin en önemli temsilcisi ise Kadı Burhaneddin'dir.
Türk edebiyatında tuyuğ nazım şeklinin en önemli temsilcisinin Nedim olduğunu belirten yargı yanlıştır. Nedim, divan şiirinde şarkı nazım şeklinin en büyük ustası olarak kabul edilir. Tuyuğ nazım şeklinin Türk edebiyatındaki en önemli temsilcileri ise Kadı Burhaneddin ve Seyyid Nesimi'dir. Bu sebeple bu ifade yanlış bilgi içermektedir ve aranan doğru seçenektir.

Adım Adım Çözüm

1
Rubai ve tuyuğ nazım şekillerinin köken ve biçimsel benzerliklerini değerlendirmek.
Rubainin Fars edebiyatından divan şiirine geçtiği, tuyuğun ise Türklerin kazandırdığı bir nazım şekli olduğu doğrulanır. Her iki nazım şeklinin de tek dörtlükten oluştuğu bilgisi teyit edilir.
Köken ve genel yapı özelliklerini kontrol etmek.
2
Nazım şekillerinin vezin ve kafiye yapılarını incelemek.
Rubainin yirmi dört özel kalıpla, tuyuğun ise fâilâtün fâilâtün fâilün kalıbıyla yazıldığı ve ikisinin de aaba şeklinde uyaklandığı teyit edilir.
Aruz kalıpları ve uyak düzenine dair teknik bilgileri doğrulamak.
3
Şairlerin nazım şekilleriyle eşleşmesini kontrol etmek.
Rubaide Ömer Hayyam eşleşmesi doğru iken, tuyuğ nazım şeklinin en önemli şairi olarak şarkılarıyla ünlü Nedim'in gösterilmesinin yanlış olduğu saptanır. Tuyuğun en önemli şairi Kadı Burhaneddin'dir.
Şair-nazım şekli ilişkisindeki yanlışlığı belirleyerek doğru cevaba ulaşmak.

Anahtar Kavram

Rubai ve Tuyuğ Nazım Şekillerinin Özellikleri ile Temsilcileri
Soru 289Soru

Eserlerinde yerli unsurlara, İstanbul yaşamına ve Türkçenin deyimlerine yer veren; hamse sahibi olmasıyla da 16. yüzyıl Divan şiirinde önemli bir yere sahip olan sanatçıdır. Şiirlerinde sade, samimi bir söyleyişi benimsemiş; orduda görev yapmasından ötürü seferleri ve savaşları da yansıtmıştır. *Şah u Geda* ile *Yusuf u Züleyha* gibi mesnevileri edebiyatımızın bu alandaki başarılı örnekleri arasında kabul edilir.

Bu parçada sözü edilen Divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Taşlıcalı Yahya

Cevap

Parçada özellikleri ve mesnevileri belirtilen 16. yüzyıl hamse şairi Taşlıcalı Yahya'dır.
Parçada tanıtılan 16. yüzyıl şairi, askerlik mesleğinden gelmesi, hamse sahibi olması ve Şah u Geda ile Yusuf u Züleyha gibi önemli mesnevileri kaleme alması yönüyle Taşlıcalı Yahya'dır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada verilen ipuçlarını analiz etme
Sanatçının 16. yüzyılda yaşadığı, asker kökenli olduğu, hamse sahibi olduğu ve Şah u Geda ile Yusuf u Züleyha mesnevilerini yazdığı belirlenir.
Soruda tanıtılan şairi bulmak için ayırt edici biyografik bilgileri ve eser isimlerini saptamak gerekir.
2
Seçeneklerdeki şairlerle özellikleri eşleştirme ve eleme yapma
Necâtî Bey ve Şeyhî 15. yüzyıl şairi oldukları için; Hayâlî Bey ve Bağdatlı Rûhî ise 16. yüzyılda yaşamalarına rağmen hamse sahibi olmadıklarından elenir. Tüm özellikleri karşılayan şairin Taşlıcalı Yahya olduğu görülür.
Yüzyıl ve eser türü/sayısı (hamse) bilgisini kullanarak çelişen şıkları elemek doğru cevaba ulaştırır.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri ve Eserleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 290Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerini, sağ sütundaki belirleyici eser ve özellikleri ile doğru biçimde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ahmet Paşa
Şeyhî
Fuzûlî
Bağdatlı Ruhî

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ahmet Paşa - 'Kerem Kasidesi' ile, Şeyhî - 'Harnâme' ve 'Hüsrev ü Şîrîn' ile, Fuzûlî - 'Hadîkatü's-Suadâ' ile, Bağdatlı Ruhî ise 'Terkibibend' ile eşleşir.
Şairlerin öne çıkan en belirgin eserleri ve edebi dönemleri eşleştirildiğinde; Ahmet Paşa 'Kerem Kasidesi', Şeyhî 'Harnâme', Fuzûlî 'Hadîkatü's-Suadâ' ve Bağdatlı Ruhî 'Terkibibend' ile doğru bir şekilde eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Kerem Kasidesi eserinin kime ait olduğunu belirleme.
Kerem Kasidesi 15. yüzyıl şairi Ahmet Paşa'ya aittir ve padişahtan af dilemek üzere yazılmıştır.
Bu bilgi, Ahmet Paşa ismini doğru esere yönlendirmeyi sağlar.
2
Harnâme ve Hüsrev ü Şîrîn eserlerinin şairini belirleme.
Bu eserler 15. yüzyıl mesnevi ustası Şeyhî'ye aittir.
Şeyhî seçeneğinin elenmesini sağlar.
3
Hadîkatü's-Suadâ adlı Kerbela olayını anlatan eserin kime ait olduğunu belirleme.
Bu ünlü eser 16. yüzyılın büyük lirik şairi Fuzûlî'ye aittir.
Fuzûlî seçeneğinin elenmesini sağlar.
4
Terkibibend eserinin yazarını saptama.
Toplumsal yergi içeren Terkibibend eseri Bağdatlı Ruhî'ye aittir.
Geriye kalan Bağdatlı Ruhî seçeneği ile eşleştirilerek süreç tamamlanır.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Şairleri ve Eserleri
Soru 291Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen divan edebiyatı nazım şekilleri ile sağ sütunda verilen belirleyici özellikleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Rubai
Tuyuğ
Şarkı
Murabba

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Rubai - Aruzun kendine özgü yirmi dört farklı kalıbıyla yazılan nazım şekli; Tuyuğ - Türk şairlerin edebiyata kazandırdığı ve tek bir aruz kalıbıyla yazılan nazım şekli; Şarkı - Bestelenmek amacıyla yazılan meyan ve nakarat içeren nazım şekli; Murabba - Sözlük anlamı 'dörderli' olan dörder dizelik bentlerden oluşan nazım şekli.
Doğru eşleştirmede Rubai ile yirmi dört farklı aruz kalıbıyla yazılma özelliği; Tuyuğ ile Türklerin kazandırdığı ve tek aruz kalıbıyla yazılan mâni benzeri yapı özelliği; Şarkı ile bestelenme amacı taşıyan, meyan ve nakarat içeren özellik; Murabba ile dörder dizelik bentlerden oluşan yapı özelliği eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Rubai nazım şeklinin ayırt edici özelliklerini belirlemek
Rubai, Fars edebiyatı kaynaklıdır, tek dörtlükten oluşur ve kendine özgü 24 aruz kalıbıyla yazılır. Bu özellikler birinci açıklama ile eşleşir.
Rubaiyi diğer tek dörtlük biçimlerinden ayırmak için kalıp sayısına ve kökenine odaklanılır.
2
Tuyuğ nazım şeklinin ayırt edici özelliklerini belirlemek
Tuyuğ, Türklerin kazandırdığı tek dörtlükten oluşan bir türdür ve halk edebiyatındaki mâniye benzer. Sadece tek bir aruz kalıbıyla (fâilâtün fâilâtün fâilün) yazılır. Bu özellikler ikinci açıklama ile eşleşir.
Tuyuğun Türk kökenli olması ve tek aruz kalıbıyla yazılması ayırt edici özelliğidir.
3
Şarkı nazım şeklinin ayırt edici özelliklerini belirlemek
Şarkı, bestelenmek amacıyla yazılan, meyan ve nakarat bölümleri olan Türk kökenli bir nazım şeklidir. Bu özellikler üçüncü açıklama ile eşleşir.
Meyan ve nakarat terimleri şarkı nazım şekline özgü yapısal unsurlardır.
4
Murabba nazım şeklinin ayırt edici özelliklerini belirlemek
Murabba, kelime anlamı olarak dörderli demektir ve dörder dizelik bentlerle kurulur. Bu özellikler dördüncü açıklama ile eşleşir.
Murabba, bend sayısı birden fazla olabilen dörder dizelik klasik nazım şeklidir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Dörtlük ve Bentlerle Kurulan Nazım Şekilleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 292Soru

Klasik Türk edebiyatında tek dörtlükten oluşan nazım şekilleri olan rubai ile tuyuğ, biçimsel ve i��eriksel açıdan pek çok ortak özelliğe sahip olmakla birlikte belirgin farklarla birbirlerinden ayrılırlar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi rubai ile tuyuğ nazım şekillerini birbirinden ayıran özelliklerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dörtlüğün dizeleri arasında uygulanan kafiye (uyak) örgüsü

Cevap

Dörtlüğün dizeleri arasında uygulanan kafiye (uyak) örgüsü
Doğru cevap, dörtlüklerin kafiye örgüsüdür. Hem rubai hem de tuyuğ 'aaba' şeklinde kafiyelenir. Bu özellik ortak olduğu için iki nazım şeklini birbirinden ayırt etmekte kullanılamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Rubai ve tuyuğ nazım şekillerinin yapısal özelliklerini karşılaştırmak.
Her iki türün de tek dörtlükten oluştuğu ve kafiye düzeninin 'aaba' (mâni tipi kafiye) olduğu belirlenir.
Ortak özellikleri saptayarak ayırt edici olmayan unsuru bulmak.
2
Köken, aruz ölçüsü ve şair özellikleri yönünden türleri incelemek.
Rubainin Fars, tuyuğun Türk kökenli olduğu; rubaide 24 farklı aruz kalıbı kullanılırken tuyuğda sadece tek bir kalıp (fâilâtün fâilâtün fâilün) tercih edildiği ve temsilcilerinin farklı olduğu belirlenir.
Seçeneklerdeki ayırt edici unsurları doğrulamak.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında tek dörtlükten oluşan nazım şekillerinin (rubai ve tuyuğ) karşılaştırılması
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 293Soru

Kanuni Sultan Süleyman döneminde yaşamış, şiirlerindeki tasavvufi derinlik, hayal zenginliği ve rindane üslupla tanınmış 16. yüzyıl şairidir. Döneminin tezkire yazarları tarafından Baki’den önce 'Rumeli şairlerinin sultanı' olarak nitelendirilmiştir. Şiirlerinde pürüzsüz, sade ve samimi bir dil kullanmaya özen göstermiş; özellikle şu beytiyle hafızalarda yer edinmiştir:

*Cihân-ârâ cihân içindedir ârâyı bilmezler*
*O mâhîler ki deryâ içindedir deryâyı bilmezler*

Bu parçada sözü edilen Divan şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Hayâlî

Cevap

Parçada özellikleri ve ünlü beyti verilen şair Hayâlî'dir.
Tanıtılan edebî özellikler ve 'Cihân-ârâ...' ile başlayan meşhur beyit 16. yüzyıl şairi Hayâlî'ye aittir. Kendisi tasavvufi duyarlılıkla rindane edayı birleştiren ve sade diliyle öne çıkan bir isimdir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada verilen edebî özellikleri analiz etmek.
Şairin 16. yüzyılda, Kanuni döneminde yaşadığı, tasavvufi-rindane bir üsluba sahip olduğu ve Bâkî'den önce 'Rumeli şairlerinin sultanı' unvanını taşıdığı belirlenir.
Soruda tanıtılan şairin kimliğini daraltmak için bu tarihsel ve üslupsal ipuçları gereklidir.
2
Verilen ünlü beytin aidiyetini incelemek.
'Cihân-ârâ cihân içindedir ârâyı bilmezler / O mâhîler ki deryâ içindedir deryâyı bilmezler' beytinin şair Hayâlî'ye ait olduğu tespit edilir.
Beyit analizi, Divan edebiyatı sorularında şair tespitinin en kesin yöntemidir.
3
Elde edilen veriler doğrultusunda doğru seçeneğe ulaşmak.
Bilgiler ve beyit birleştirildiğinde bu sanatçının Hayâlî olduğu kesinleşir.
Diğer şairler yüzyıl, coğrafya veya üslup yönünden parçadaki niteliklerle uyuşmamaktadır.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 294Soru

Divan şiirinde dörtlük ve bentlerle kurulan nazım şekillerinin kendilerine has yapısal ve içeriksel özellikleri bulunmaktad��r. Buna göre, numaralanmış nazım şekillerini harflerle belirtilen tanımlayıcı özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Rubai
Tuyuğ
Şarkı
Terkib-i Bent

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Rubai nazım şeklinin Fars kökenli 24 kalıplı tanım ile; Tuyuğ nazım şeklinin Türk kökenli tek kalıplı tanım ile; Şarkı nazım şeklinin meyan ve nakarat içeren bestelik tanım ile; Terkib-i Bent nazım şeklinin ise vasıta beyti değişen bentli tanım ile eşleştirilmesi gerekir.
Doğru eşleştirmede; rubai Fars kökenli ve 24 kalıplı açıklamayla, tuyuğ Türk kökenli ve tek kalıplı açıklamayla, şarkı meyan ve nakarat içeren bestelik yapısıyla, terkib-i bent ise vasıta beyti değişen bentli yapısıyla eşleşir. Bu eşleştirme her nazım şeklinin en belirleyici biçimsel ve kökensel özelliklerini yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlükle kurulan tek bentlik nazım şekillerini ayırt etmek için köken ve vezin özelliklerini incelemek.
Fars edebiyatı kökenli ve 24 farklı arûz kalıbıyla yazılan şekil Rubai; Türklerin kazandırdığı ve tek bir kalıpla yazılan şekil ise Tuyuğ olarak belirlenmiştir.
Rubai ve tuyuğ tek dörtlükten oluşmalarına rağmen bu ayırt edici nitelikleriyle birbirlerinden ayrılırlar.
2
Bentlerle kurulan şarkı nazım şeklinin yapısal unsurlarını tespit etmek.
Şarkının bestelenmek amacıyla yazıldığı, meyan ve nakarat gibi kendine has bölümleri olduğu belirlenmiştir.
Şarkı nazım şekli, musiki ile doğrudan ilişkili olan meyan ve nakarat yapılarıyla tanınır.
3
Bentlerle kurulan ve geniş hacimli olan terkib-i bent nazım şeklinin vasıta beyti özelliğini belirlemek.
Terkib-i bentte bentleri birbirine bağlayan vasıta beytinin her bendin sonunda değiştiği saptanmıştır.
Vasıta beytinin değişmesi terkib-i bendi, vasıta beyti aynen tekrarlanan terci-i bentten ayıran en önemli yapısal farktır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında dörtlük ve bentlerle kurulan nazım şekillerinin ayırt edici yapısal ve kökensel özellikleri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 295Soru

Aşağıdaki tabloda sol sütunda yer alan karakteristik ��zellikleri, sağ sütundaki uygun divan edebiyatı nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Gazelin her beytinin önüne başka bir şair tarafından aynı vezin ve kafiyede ikişer dize eklenerek oluşturulan, dörtlük esasına dayalı musammat türü
Fars edebiyatı kökenli olup aruzun kendine has 2424 kalıbıyla yazılan, genellikle felsefi ve mistik düşüncelerin yoğun biçimde aktarıldığı tek dörtlükten oluşan nazım şekli
Halk şiirindeki mani tarzı söyleyişin etkisiyle Türkler tarafından divan şiirine kazandırılan, sadece 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılan tek dörtlükten oluşan nazım şekli
Lirik ve aşkane konuların işlendiği, bestelenmek amacıyla yazılan, üçüncü dizesi meyan, dördüncü dizesi ise nakarat olarak adlandırılan bentlerle kurulu nazım şekli

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Gazelin beyitlerine dize ekleyerek dörtlük oluşturma özelliği terbi ile; aruzun özel 2424 kalıbıyla yazılan Fars kökenli tek dörtlük rubai ile; Türklerin kazandırdığı ve tek aruz kalıbıyla yazılan tek dörtlük tuyuğ ile; meyan ve nakaratı olan bestelenmeye uygun bentli yapı ise şarkı ile eşleşmektedir.
Verilen tanımlardan gazel beyitlerinin üzerine ikişer dize eklenerek dörtlük elde edilmesi terbiye; Fars kökenli ve özel 2424 kalıplı tek dörtlük rubaiye; Türklerin kazandırdığı tek aruz kalıplı tek dörtlük tuyuğa; bestelenmek amacıyla yazılan meyan ve nakaratlı biçim ise şarkıya karşılık gelerek doğru eşleşmeyi sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk tanımdaki gazelin beyitlerine dize ekleyerek dörtlük oluşturma işlemini incelemek.
Bu işlem, Arapça kökenli 'dörtleme' anlamına gelen terbi nazım şeklini tanımlar.
Terbi, mevcut bir gazelin beyitlerinin üzerine ikişer dize eklenerek musammat oluşturulması esasına dayanır.
2
İkinci tanımdaki Fars edebiyatı kökenli, kendine has 2424 aruz kalıbı olan tek dörtlük formunu incelemek.
Bu tanım rubai nazım şekline karşılık gelir.
Rubai, aruzun ahreb ve ahrem adı verilen özel kalıplarıyla yazılan ve tek dörtlükten oluşan Fars edebiyatı menşeli biçimdir.
3
Üçüncü tanımdaki Türklerin divan edebiyatına kazandırdığı, tek kalıpla yazılan tek dörtlük formunu incelemek.
Bu özellikler tuyuğ nazım şeklini göstermektedir.
Tuyuğ, Türklerin halk şiirindeki maniden esinlenerek divan şiirine kazandırdığı ve sadece 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılan tek dörtlükten oluşan nazım şeklidir.
4
Dördüncü tanımdaki bestelenmek amacıyla yazılan meyan ve nakaratlı bent yapısını incelemek.
Bu nitelikler şarkı nazım şeklini tanımlar.
Şarkı, Türklerin kazandırdığı, bestelenmeye uygun, meyan ve nakarat unsurlarını barındıran bentlerle kurulan nazım şeklidir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Dörtlük ve Bentlerle Kurulanlar
Soru 296Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerini, sağ sütundaki belirleyici edebi tarzları, unvanları veya sanatsal özellikleri ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Necâtî Bey
Ahmet Paşa
Bâkî
Fuzûlî

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Necâtî Bey - Mahallileşme ve atasözleri öncüsü, Ahmet Paşa - Hüsrev-i Rûm ve Kerem Kasidesi, Bâkî - Sultânü'ş-Şuarâ ve rindane gazel, Fuzûlî - Âşıkane gazel ve ilahi aşk şeklinde eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede Necâtî Bey atasözü ve deyimleri şiire katan 15. yüzyıl şairi olarak; Ahmet Paşa 'Hüsrev-i Rûm' lakaplı 15. yüzyıl şairi olarak; Bâkî 'Sultânü'ş-Şuarâ' unvanlı 16. yüzyıl şairi olarak; Fuzûlî ise ilahi aşkı ve ızdırabı işleyen 16. yüzyıl şairi olarak doğru özelliklerle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Şairlerin yaşadıkları yüzyılları belirlemek.
Ahmet Paşa ve Necâtî Bey 15. yüzyıl; Bâkî ve Fuzûlî ise 16. yüzyıl şairleridir.
Zaman dilimi tespiti, eşleştirme seçeneklerini daraltmaya yardımcı olur.
2
Şairlerin kendilerine has edebi niteliklerini ve unvanlarını incelemek.
Necâtî Bey mahallileşme ve atasözleriyle; Ahmet Paşa 'Hüsrev-i Rûm' unvanıyla; Bâkî 'Sultânü'ş-Şuarâ' unvanı ve rindane tarzıyla; Fuzûlî ise âşıkane gazel tarzıyla bilinir.
Her şairin divan edebiyatındaki karakteristik yönlerini bulmak doğru eşleştirmeyi sağlar.
3
Tespit edilen eşleşmeleri bir araya getirmek.
Sol sütundaki isimler sağ sütundaki edebi açıklamalarıyla birebir örtüşür.
Tüm şairlerin ayırt edici özellikleri ve yüzyılları eksiksiz şekilde eşleşmiş olur.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Şairlerinin Belirleyici Edebi Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 297Soru

Şiirlerinde tasavvufa yer vermeyen, dünyevi aşkı, yaşamın zevk ve eğlencelerini "rindane" bir üslupla dile getiren 16. yüzyıl divan şairi, İstanbul Türkçesini şiir diline başarıyla uygulamıştır. Şiirlerinde beşerî aşkı ve yaşama sevincini terennüm eden şairin, kendi mahlasını da tevriyeli biçimde kullandığı şu beyit oldukça meşhurdur:

*Âvâzeyi bu âleme Dâvûd gibi sal*
*Bâkî kalan bu kubbede bir hoş sadâ imiş*

Bu beyit ve özellikleri dikkate alındığında, bahsedilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bâkî

Cevap

Bâkî
Verilen beyitte geçen 'Bâkî' ifadesi şairin mahlasıdır. Ayrıca şairin 16. yüzyılda yaşamış olması, İstanbul Türkçesini başarıyla kullanması, tasavvufa yer vermeyip dünyevi zevkleri ve rindane yaşam tarzını işlemesi doğrudan bu şaire işaret etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitte geçen mahlasın tespit edilmesi
Beytin ikinci dizesinde yer alan 'Bâkî' kelimesinin hem şairin mahlası hem de 'kalıcı, ebedi' anlamında tevriyeli kullanıldığı belirlenir.
Soruda bahsedilen şairin kimliğini doğrudan tespit edebilmek amacıyla mahlasın tespiti ilk adımdır.
2
Şairin edebi kişilik özelliklerinin doğrulanması
16. yüzyılda yaşamış olması, tasavvufa ilgi duymaması, İstanbul Türkçesini pürüzsüz kullanması ve dünyevi/rindane aşkı işlemesi gibi özelliklerin Bâkî ile tamamen örtüştüğü görülür.
Tespit edilen şairin yüzyıl ve üslup özellikleri bakımından diğer seçeneklerden elenmesini sağlamak.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Edebi Şahsiyetleri ve Mahlas Kullanımı
Soru 298Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen Divan edebiyatı beyitlerini, sağ sütundaki ait oldukları nazım türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Gün doğdu şâhım uyanmaz mı hâb-ı râhatdan / Belirdi subh-ı kıyâmet nişânı firkatden
Yâ Rab belâ-yı aşk ile kıl âşinâ beni / Bir dem belâ-yı aşktan etme cüdâ beni
Cihânı kıldı müşerref kudûm-ı pâk-i Resûl / Ne mutlu âleme kim geldi ol penâh-ı enâm
Bir eşek var idi zaîf ü nizâr / Yük elinden anınla zâr u fikâr

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci beyit Mersiye, ikinci beyit Münacat, üçüncü beyit Naat ve dördüncü beyit Hicviye ile eşleşmelidir.
Doğru eşleştirme yapıldığında; birinci beyit ölüm temasıyla mersiyeye, ikinci beyit Allah'a yakarışıyla münacata, üçüncü beyit Hz. Peygamber övgüsüyle naata ve dördüncü beyit ise alaycı yergi unsuru taşıyan Harnâme'den alındığı için hicviyeye karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci beyitteki anahtar kelimeleri ve temayı analiz etme
Beyitte geçen 'hâb-ı râhat' (ölüm uykusu) ve 'firkat' (ayrılık) kelimeleri ile şahın uyanmamasından bahsedilmesi, bu şiirin bir ölümün ardından yazılan mersiye olduğunu gösterir.
Beytin konusunu belirleyerek doğru türle eşleştirmek.
2
İkinci beyitteki hitap ve dua ifadelerini inceleme
Beytin 'Yâ Rab' seslenişiyle başlaması ve Allah'tan aşk belası dilemesi, doğrudan Allah'a yalvarış içeren bir münacat olduğunu ortaya koyar.
Yakarış ve dua konulu şiirlerin münacat başlığı altında toplandığını saptamak.
3
Üçüncü beyitteki dini şahsiyet referansını tespit etme
Beyitte geçen 'Resûl' (Hz. Muhammed) ve 'penâh-ı enâm' (insanlığın sığınağı) ifadeleri, bu şiirin Hz. Peygamber'i öven bir naat olduğunu gösterir.
Peygamber övgüsü içeren nazım türünü ayırt etmek.
4
Dördüncü beyitteki sembolik anlatımı ve eleştiriyi değerlendirme
Eşek figürü üzerinden çekilen eziyetin ve zayıflığın hikaye edilmesi, allegorik bir hiciv (hicviye) niteliği taşımaktadır.
Toplumsal veya bireysel aksaklıkları alaycı bir dille eleştiren türü belirlemek.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerin işledikleri temalara (övgü, yergi, ölüm, yakarış vb.) göre nazım türlerine ayrılması
Soru 299Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen divan edebiyatı nazım şekillerini, sağ sütundaki en belirleyici özellikleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Tuyuğ
Şarkı
Terbi
Murabba

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Tuyuğ - Divan şiirine Türklerin kazandırdığı tek dörtlükten oluşan şekil; Şarkı - Bestelenmek üzere yazılan, meyan ve nakaratı bulunan tür; Terbi - Gazelin beyitlerinin üzerine ikişer dize eklenerek oluşturulan bent yapısı; Murabba - Dörder dizelik bentlerden oluşan ve ilk bendi aaaa şeklinde kafiyelenen tür.
Verilen nazım şekillerinin ayırt edici özellikleri doğru biçimde eşleştirilmiştir: Türklerin divan edebiyatına kazandırdığı ve tek aruz kalıbıyla yazılan tek dörtlük tuyuğdur. Bestelenmek üzere yazılan, meyan ve nakarat barındıran nazım şekli şarkıdır. Gazel beyitlerinin üzerine aynı kafiye ve ölçüde iki dize eklenmesiyle elde edilen dörtlük yapısı terbiyi tanımlar. Dörder dizelik bentlerden oluşan ve ilk bendi aaaa şeklinde kafiyelenen genel biçim ise murabbadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki Tuyuğ nazım şeklinin yapısal ve kökensel özelliklerini taramak.
Tuyuğ biçiminin Türklerin divan şiirine kazandırd��ğı ve aruzun yalnızca 'fâilâtün fâilâtün fâilün' kalıbıyla yazılan tek dörtlükten ibaret bir nazım şekli olduğu bilgisine ulaşılır.
Tuyuğ ve rubai tek dörtlük olmaları yönüyle benzeşse de köken ve aruz kalıbı sınırlılığı tuyuğ şeklini ayırt eder.
2
Şarkı nazım şeklinin bestelenme amacı ve bent yapısı ögelerini analiz etmek.
Şarkı biçiminin bestelenmek amacıyla yazıldığı, meyan ve nakarat gibi kavramları barındırdığı saptanır.
Meyan ve nakarat bölümleri, şarkıyı diğer dörtlüklerle kurulan nazım şekillerinden ayıran en temel teknik terimlerdir.
3
Terbi kelimesinin etimolojik ve yapısal anlamını divan şiiri bent kurma yöntemleriyle ilişkilendirmek.
Arapça kökenli 'r-b-a' kökünden gelen terbi teriminin 'dörtleme' anlamına geldiği ve bir gazelin beyitlerinin üzerine ikişer dize eklenerek oluşturulduğu görülür.
Gazel beytine (iki dize) iki dize eklenerek toplam dört dize elde edildiği için bu işleme terbi adı verilir.
4
Murabba nazım şeklinin genel bent ve kafiye yapısını incelemek.
Murabbanın dörder dizelik genel bent yapısına sahip olduğu ve ilk bendinin aaaa şeklinde kafiyelendiği saptanır.
Murabba, şarkı gibi bestelenme zorunluluğu taşımayan ve meyan/nakarat içermeyen genel bir dörtlük yapısıdır.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında dörtlük ve bentlerle kurulan nazım şekillerinin ayırt edici yapısal ve içeriksel özellikleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 300Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen 15. ve 16. yüzyıl divan şairlerini, sağ sütundaki belirleyici edebi özellikleri ve eserleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ahmet Paşa
Necati
Ruh-i Bağdadi
Zati

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ahmet Paşa, Fatih Sultan Mehmet'e sunduğu 'Kerem' kasidesiyle; Necati, Türkçenin şiir dili olmasına katkıları ve 'Döne döne' gazeliyle; Ruh-i Bağdadi, toplumsal hiciv örneği olan 'Terkib-i Bend'iyle; Zati ise genç şairleri yetiştirdiği dükkanı ve 'Şem ü Pervane' mesnevisiyle eşleşir.
Sol sütundaki şairler ile sağ sütundaki ayırt edici edebi bilgiler tam olarak uyuşmaktadır. Ahmet Paşa 'Kerem' kasidesiyle padişahın affına sığınmış, Necati şiir dilini atasözleriyle zenginleştirmiş, Ruh-i Bağdadi toplumsal eleştirel tarzıyla öne çıkmış, Zati ise ünlü dükkanında genç şairleri yetiştirerek edebiyat tarihine geçmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Şairlerin yaşadıkları yüzyıllar ve en bilinen edebi yönleri belirlenir.
Ahmet Paşa (15. yy - Kerem Kasidesi), Necati (15. yy - atasözleri ve Döne Döne gazeli), Ruh-i Bağdadi (16. yy - Terkib-i Bend), Zati (16. yy - Şem ü Pervane ve dükkanı) olarak tespit edilir.
Şairlerin edebiyat tarihindeki temel niteliklerini saptamak için.
2
Tespit edilen özellikler ile sol sütundaki şairler eşleştirilir.
Ahmet Paşa ile birinci açıklama, Necati ile ikinci açıklama, Ruh-i Bağdadi ile üçüncü açıklama, Zati ile dördüncü açıklama eşleşir.
Eşleştirme tablosunu eksiksiz tamamlamak için.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Hayatları ve Eserleri
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 15 / 16Sonraki
Divan Edebiyatı Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Sayfa 15 | Examkin