Examkin

Edebiyat Bilgi ve Kuramları

279 soru

Tüm türler279Çoktan seçmeli145Doğru / Yanlış3Eşleştirme123Boşluk doldurma8
Soru 201Soru →

Aşağıdaki sol sütunda numaralanmış şiir parçalar��nı, sağ sütunda verilen ahenk özellikleri (ölçü, kafiye ve redif) ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

I.
Yardan ayrılanın bağrı ezilir,
Gözyaşları sicim gibi dizilir,
Kaderimiz kara taşa yazılır,
Ayrılık acısı cana kar eder.
II.
Aşk elinden dil perişandır bu akşam ey perî,
Kalmadı sabrım benim sen gittiğin günden berî.
III.
Niçin kondun a bülbül
Kapımdaki asmaya?
Ben yârimden vazgeçmem
Götürseler asmaya.
IV.
Bahar geçer gelir yazlar,
Dile gelir dertli sazlar,
Bitmez oldu sende nazlar,
Ayrılık içimi yakar.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

I numaralı şiir parçası '11'li hece ölçüsü, yarım kafiye, redif' ile; II numaralı şiir parçası 'Aruz ölçüsü, zengin kafiye' ile; III numaralı şiir parçası '7'li hece ölçüsü, cinaslı kafiye' ile; IV numaralı şiir parçası '8'li hece ölç��sü, tam kafiye, redif' ile eşleşmektedir.
Sol sütundaki şiir parçaları, ahenk özellikleri incelendiğinde sırasıyla hece ölçüsü, aruz ölçüsü, kafiye çeşitleri ve redif durumlarına göre doğru bir şekilde sağ sütundaki ahenk özellikleriyle eşleşmektedir. I numaralı parça 11'li hece ölçüsü ve yarım kafiye/redif barındırır; II numaralı parça aruz ölçüsü ve zengin kafiye taşır; III numaralı parça 7'li hece ölçüsü ve cinaslı kafiye içerir; IV numaralı parça ise 8'li hece ölçüsü ve tam kafiye/redif ahengine sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
I numaralı şiir parçasının ahenk unsurlarını belirleme
Hece sayısı 11'dir. 'ez-il-ir', 'diz-il-ir', 'yaz-ıl-ır' kelimelerinde aynı görevdeki '-ilir / -ılır' ekleri redif, köklerdeki 'z' sesleri yarım kafiyedir.
Şiir parçasının ölçü, kafiye ve redif özelliklerini tespit ederek doğru kategoriyle eşleştirmek.
2
II numaralı şiir parçasının ahenk unsurlarını belirleme
Beyit aruz ölçüsüyle yazılmıştır. 'perî' ve 'berî' kelimeleri arasındaki 'erî' sesleri zengin kafiyedir.
Divan şiirine özgü aruz kalıbını ve kök seslerindeki zengin kafiyeyi saptamak.
3
III numaralı şiir parçasının ahenk unsurlarını belirleme
Mânideki hece sayısı 7'dir. 'asmaya' (isim) ve 'asmaya' (fiil) kelimeleri sesçe aynı, anlamca farklı olup cinaslı kafiyedir.
Eş sesli kelimelerin oluşturduğu cinaslı kafiyeyi ve mâni tipi hece ölçüsünü bulmak.
4
IV numaralı şiir parçasının ahenk unsurlarını belirleme
Hece sayısı 8'dir. 'yaz-lar', 'saz-lar', 'naz-lar' kelimelerindeki çoğul eki '-lar' redif, köklerdeki 'az' sesleri tam kafiyedir.
Eklerin dil bilgisel görevlerini ayırt ederek tam kafiyeyi ve hece ölçüsünü belirlemek.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 202Soru →

Bize kâfir demiş Müftî Efendi
Tutalım ben ana diyem müselmân
Varıldıkda yarın Rûz-ı Cezâya
İkimiz de çıkarız anda yalan

Nef'î'ye ait bu dizelerin nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kıta - Hicviye

Cevap

Kıta - Hicviye
Şiirin ilk ve üçüncü dizeleri serbest, ikinci ve dördüncü dizeleri birbiriyle kafiyelidir (xaxa kafiye örgüsü). Bu yapısal özellik ve matla beyitinin olmaması, şiirin nazım biçiminin kıta olduğunu gösterir. Konu bakımından ise şair alaycı ve iğneleyici bir üslupla eleştiri yaptığı için nazım türü hicviyedir.

Adım Adım Çözüm

1
Şiirin kafiye örgüsünü ve biçimsel özelliklerini incelemek
Şiir dört dizeden (iki beyit) oluşmaktadır. Dizelerin sonundaki ses benzerlikleri incelendiğinde kafiye örgüsünün xaxa (Efendi - müselmân - Cezâya - yalan) şeklinde olduğu görülür. Matla beyiti (aa) bulunmayan bu biçim kıtadır.
Şiirin nazım biçimini (dış yap��sını) belirlemek için kafiye örgüsünü ve bent yapısını analiz etmemiz gerekir.
2
Şiirin konusunu ve temasını incelemek
Şiirde şair, kendisine kâfir diyen Müftü Efendi'ye esprili ve eleştirel bir dille cevap vermekte, öte dünyada ikisinin de yalancı çıkacağını söyleyerek hiciv yapmaktadır.
Şiirin nazım türünü (içeriğe dayalı türünü) belirlemek için işlenen temayı incelememiz gerekir.
3
Edebi gelenek ve terminoloji eşleştirmesini yapmak
Nef'î, Divan edebiyatı şairidir. Divan edebiyatında eleştirel konulu şiirlerin nazım türü 'hicviye' olarak adlandırılır. Halk edebiyatındaki karşılığı olan 'taşlama' terimi bu şiir için kullanılmaz. Dolayısıyla doğru eşleştirme Kıta - Hicviye şeklindedir.
Nazım türü isimlendirmesinin ait olduğu edebi döneme (Divan edebiyatı) uygunluğunu doğrulamak gerekir.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi (kıta) kafiye örgüsü ve beyit sayısına göre belirlenirken, nazım türü (hicviye) şiirin konusuna ve ait olduğu edebi geleneğe (Divan edebiyatı) göre belirlenir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 203Soru →

Gönlüm bu aşk yolunda yara bağlar,
Gözümden akan yaşlar sessiz ��ağlar,
Yolumu kesmiş durur yüce dağlar,
Feryadım göğe erer kimse duymaz.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dize sonlarında hem kafiyeye hem de redife yer verilmiştir.

Cevap

Dize sonlarında hem kafiyeye hem de redife yer verilmiştir ifadesi söylenemez, çünkü dize sonlarında kullanılan sözcüklerin ekleri farklı görevlerde olduğundan redif bulunmamaktadır.
Dize sonlarında hem kafiyeye hem de redife yer verilmiştir ifadesi söylenemez. Dörtlükte yer alan 'bağlar', 'çağlar' ve 'dağlar' kelimelerinin ek ve kök analizleri yapıldığında; 'dağ-lar' kelimesinde '-lar' eki çoğul eki iken, 'bağla-r' ve 'çağla-r' kelimelerinde '-r' eki geniş zaman ekidir. 'l' ve 'a' sesleri ise bu kelimelerin türetilmiş gövdelerine (bağla-, çağla-) aittir. Bu nedenle dize sonlarında görevdaş veya anlamdaş bir ek ya da sözcük bulunmadığından redif kullanılmamıştır. Dize sonlarında yalnızca beş ses benzerliğine ('-ağlar') dayanan zengin kafiye vardır.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarında bulunan kelimelerin ek ve kök analizini yapın.
"bağlar" kelimesi "bağ-la-r" (türetilmiş fiil + geniş zaman), "çağlar" kelimesi "çağ-la-r" (türetilmiş fiil + geniş zaman), "dağlar" kelimesi ise "dağ-lar" (isim + çoğul eki) şeklindedir.
Kelimelerin sonundaki eklerin görevce aynı olup olmadığını anlayarak redif varlığını tespit etmek.
2
Kafiye ve redif durumunu belirleyin.
"-lar" ekleri ve önündeki sesler aynı görevde olmadığından redif yoktur. Geriye kalan ortak sesler olan "-ağlar" (55 ses) zengin kafiyeyi oluşturur.
Dize sonlarındaki ses benzerliklerinin türünü saptamak.
3
Hece ölçüsünü, durakları ve kafiye şemasını analiz edin.
Şiir 1111 hecelidir, durak yapısı 7+47+4 şeklindedir ve kafiye düzeni "a-a-a-b" (düz kafiye) biçimindedir.
Diğer seçeneklerin doğruluk durumunu teyit etmek.

Anahtar Kavram

Kafiye ile redifin ayırt edilmesinde kelimelerin dil bilgisi özelliklerinin ve eklerin işlevlerinin doğru çözümlenmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 204Soru →

Verilen şiir parçalarının şekilsel (nazım biçimi) ve tematik (nazım türü) özelliklerini dikkate alarak, sol sütundaki şiirleri sağ sütundaki doğru nazım biçimi ve nazım türü kombinasyonlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye
Gitti o âl-i himmet o şâh-ı cihân-penâh
Kıldı kıyâmet-i a'zamı dünyâya âh
Yiğit olan yiğit elinden tutar
Mert olanlar kılıç kalkan kuşanır
Kavgaya girince aslanlar gibi
Kükreyip düşmana karşı savaşır
Yeri göğü ins ü cini yarattın
Bunu levh üzere yazıp donattın
Oyun mu oynadın seyran mı ettin
Gel ey Rabbim bize bildir bu hâli

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci şiir parçası 'Semai / Güzelleme', ikinci şiir parçası 'Terkibibent / Mersiye', üçüncü şiir parçası 'Koşma / Koçaklama', dördüncü şiir parçası ise 'Koşma / Şathiye' ile eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede her bir şiir parçasının hece ölçüsü/aruz ölçüsü gibi şekilsel özellikleri (nazım biçimi) ve teması (nazım türü) birebir uyuşmaktadır. Birinci dörtlük 8 heceli aşk şiiri olduğu için Semai/Güzelleme; ikinci örnek padişah veya önemli kişilerin ölümünü işleyen aruzlu terkibibent olduğu için Terkibibent/Mersiye; üçüncü dörtlük 11 heceli yiğitlik şiiri olduğu için Koşma/Koçaklama; dördüncü dörtlük ise 11 heceli tasavvufi-mizahi şiir olduğu için Koşma/Şathiye eşleşmesi doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Şiirlerin hece/aruz ölçülerini ve yapı özelliklerini inceleyerek nazım biçimlerini belirleyin.
Birinci dörtlük 8'li hece ölçüsüyle yazıldığından semai; ikinci beyit aruzla yazılmış bir terkibibent parçası; üçüncü ve dördüncü dörtlükler ise 11'li hece ölçüsüyle yazıldıklarından koşmadır.
Nazım biçimleri şiirin dış yapı özelliklerine (ölçü, kafiye düzeni, birim sayısı) göre belirlenir.
2
Şiirlerin konularını analiz ederek nazım türlerini belirleyin.
Birinci dörtlük aşk/güzellik konusuyla güzelleme; ikinci beyit ölüm temasıyla mersiye; üçüncü dörtlük yiğitlik/savaş temasıyla koçaklama; dördüncü dörtlük ise inançları mizahi bir dille ele alan tasavvufi yapısıyla şathiyedir.
Nazım türleri şiirin konusuna ve temasına göre belirlenir.
3
Belirlenen nazım biçimi ve nazım türü özelliklerini birleştirerek doğru eşleştirmeleri tamamlayın.
I numaralı parça Semai/Güzelleme, II numaralı parça Terkibibent/Mersiye, III numaralı parça Koşma/Koçaklama, IV numaralı parça ise Koşma/Şathiye ile eşleşir.
Hem şekil (biçim) hem de tema (tür) kriterlerinin doğru kombinasyonunu doğrulamak için son kontrol yapılır.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi (şekil özellikleri) ile nazım türü (içerik/konu özellikleri) arasındaki temel farklar ve bunların Türk halk ve divan edebiyatındaki uygulamaları.
Soru 205Soru →

Aşağıdaki sol sütunda çeşitli öğretici metinlerden alınmış özgün parçalar, sağ sütunda ise öğretici metin türleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki metin alıntıları sağ sütundaki hangi öğretici metin türleriyle eşleşmelidir?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Edebiyat sosyolojisi alanındaki çalışmalar, toplumsal değişimler ile edebi türlerin gelişimi arasında doğrudan bir korelasyon olduğunu ortaya koymaktadır. Yapılan ampirik araştırmalar, özellikle kentleşme oranının arttığı dönemlerde roman türüne olan ilginin yükseldiğini belgelemektedir. Bu durum, edebi eserin sadece estetik bir nesne olmayıp aynı zamanda toplumsal yapının bir yansıması olduğunu bilimsel açıdan kanıtlar niteliktedir.
Kendi kendimle konuşmayı, içimde biriken soruları yine kendime yöneltmeyi her şeyden çok severim. Kim ne derse desin, insan en çok kendi yalnızlığında özgürdür. Bir konu üzerinde kesin yargılara varmadan, sadece kendi ruhumun kıvrımlarında gezinerek düşüncelerimi kağıda dökmek bana hayatın asıl anlamını sunuyor. Bu yazılarda başkalarını ikna etmek gibi bir kaygım yok; ben sadece kendimi arıyorum.
Bilirsiniz, dostluklar zamana karşı direnen en büyük sığınaklardır. Siz de hayatınız��n bir döneminde, her şeyi paylaştığınız o eski dostları özlemez misiniz? Bence modern dünyanın en büyük kaybı, bu samimi sohbetlerin yerini alan soğuk mesajlardır. Ne dersiniz, yanılıyor muyum? Gelin bugün geçmişin o sıcak dostluk köprülerini beraberce hatırlayalım.
Dün sabah metroya bindiğimde herkesin elindeki telefonlara gömüldüğünü, kimsenin birbirinin yüzüne bile bakmadığını fark ettim. Şehir hayatının koşturmacası içinde insanlığımızı, o canım komşuluk ilişkilerini ne çabuk tükettik! Gazetelerdeki o karamsar haberlerin gölgesinde, günlük hayatın bu küçük ama yaralayıcı ayrıntılarını düşünmekten kendimi alamıyorum. Yarın çok geç olmadan bu gidişata bir dur demeliyiz.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci metin makale, ikinci metin deneme, üçüncü metin söyleşi (sohbet) ve dördüncü metin fıkra (köşe yazısı) ile eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; bilimsel temellere dayanan nesnel anlatımlı metin makaleyle; yazarın iç dünyasına yöneldiği samimi metin denemeyle; okuyucuyla diyalog kuran metin söyleşiyle; güncel bir olayı ele alan gazete yazısı ise fıkrayla eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Metinlerin anlatıcı tutumlarını ve üslup özelliklerini incelemek.
Birinci metinde kanıtlama amacı ve nesnellik, ikinci metinde 'ben' odaklı içsel konuşma, üçüncü metinde okuyucuya hitap, dördüncü metinde ise güncel bir olay üzerinden yapılan kişisel yorumlar tespit edilmiştir.
Öğretici metin türlerinin en ayırt edici farkları dilin kullanımı, yazarın amacı ve hedef kitleyle kurduğu iletişim tarzıdır.
2
Belirlenen özellikleri öğretici metin türlerinin tanımlarıyla karşılaştırmak.
Nesnel ve bilimsel dilin makaleye; içten, 'kendisiyle konuşan' üslubun denemeye; okurla 'karşılıklı konuşan' dilin söyleşiye; güncel bir olayı gazete köşesinde kanıtlamadan sunan yazının ise fıkraya ait olduğu saptanmıştır.
Kavramsal tanımlarla metin örneklerini eşleştirmek doğru sonuca ulaşmayı sağlar.
3
Eşleştirmeleri doğrulamak ve nihai kontrolü yapmak.
Her metnin ait olduğu türle tam olarak eşleştiği ve açıkta hiçbir öge kalmadığı görülmüştür.
Hatalı eşleştirmeleri önlemek için tüm eşlerin mantıksal uyumu denetlenmelidir.

Anahtar Kavram

Öğretici metin türlerinin (makale, deneme, söyleşi, fıkra) dil, üslup ve içerik yönünden ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 206Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen şiir parçalar��nı, sağ sütunda yer alan ahenk özellikleri (ölçü, kafiye ve redif) ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Akar hilal kaşlarından süzülür
Bunu gören dertli sinem ezilir
Hicran defterine adım yazılır
Gurbet ellerinde kalmışam garip
Gönül gurbet elinde kalma şâdân
Ki sensiz her ne varsa hep perîşân
Bahçe sana bağ bana
Yar elinden bağ bana
Değme zincir kâr etmez
Zülfün teli bağ bana
İlim irfan yuvasıdır bizim için her okul
O kapıdan içeri girer edeple her bir kul

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci şiir parçası '1111’li hece ölçüsü, yarım kafiye ve redif' ile, ikinci parça 'Aruz ölçüsü, zengin kafiye (redifsiz)' ile, üçüncü parça '77’li hece ölçüsü, cinaslı kafiye' ile, dördüncü parça ise '1515’li hece ölçüsü, tunç kafiye' ile eşleşmektedir.
Şiir parçalarındaki ahenk unsurları incelendiğinde; birinci parçanın 1111'li hece ölçüsü, yarım kafiye ve redif barındırdığı; ikinci parçanın aruz ölçüsü ve zengin kafiye içerdiği; üçüncü parçanın 77'li hece ölçüsü ve cinaslı kafiye barındırdığı; dördüncü parçanın ise 1515'li hece ölçüsü ve tunç kafiye içerdiği görülür.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci şiir parçasının ölçü, kafiye ve redif analizi yapılır.
Mısralar 1111 hecelidir. 'süz-ülür', 'ez-ilir', 'yaz-ılır' kelimelerinde '-ülür/-ilir/-ılır' redif, 'z' sesleri yarım kafiyedir.
Halk edebiyatı koşma geleneğindeki ahenk unsurlarının tespit edilmesi için.
2
İkinci şiir parçasının ölçü, kafiye ve redif analizi yapılır.
Mısralar aruz ölçüsüyle yazılmıştır. 'şâdân' ve 'perîşân' kelimelerinde 'ân' sesleri zengin kafiyedir, redif yoktur.
Divan edebiyatı beyit geleneğindeki ahenk unsurlarının belirlenmesi için.
3
Üçüncü şiir parçasının ölçü, kafiye ve redif analizi yapılır.
Mısralar 77 hecelidir. 'bağ bana' ifadelerinin yazılışları aynı ancak anlamları farklı olduğundan cinaslı kafiyedir.
Mani türündeki cinaslı kafiyenin tespit edilmesi için.
4
Dördüncü şiir parçasının ölçü, kafiye ve redif analizi yapılır.
Mısralar 1515 hecelidir. 'kul' kelimesi 'okul' kelimesinin içinde aynen yer aldığından tunç kafiyedir.
Tunç kafiye özelliğinin tespit edilmesi için.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 207Soru →

Öğretici metinlerin her birinin kendine özgü dil, üslup ve anlatım özellikleri bulunmaktadır.

Metin Parçası:
'Şu dünyaya hepimiz kendimize göre bir pencereden bakıyoruz şüphesiz. Ama penceremizin önündeki çiçekleri ne kadar suluyor, gökyüzünün mavisini ne kadar içeriye davet ediyoruz? İşte orası meçhul. Çoğumuz günün telaşı içinde başımızı kaldırıp da bir buluta selam vermeyi unutuyoruz, öyle değil mi? Geçen gün yolda yürürken düşündüm: İnsan, hayatın hızına yetişeyim derken ruhunu geride mi bırakıyor acaba? Siz de bazen kendinizi bu koşturmacanın ortasında kaybolmuş hissetmiyor musunuz? Bence durup soluklanmalı, penceremizin tozunu silmeliyiz.'

Bu parçanın dil, üslup ve içerik özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki öğretici metin türlerinin hangisinden alındığı söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sohbet

Cevap

Sohbet
Verilen parçada yazar, 'öyle değil mi?' ve 'Siz de bazen kendinizi bu koşturmacanın ortasında kaybolmuş hissetmiyor musunuz?' gibi ifadeler kullanarak doğrudan okuyucuya hitap etmekte ve onunla karşılıklı bir söyleşi havası oluşturmaktadır. Bu samimi, senli benli üslup ve okuyucuya yöneltilen sorular, metnin söyleşi (sohbet) türüne ait olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Metnin üslubunu ve anlatıcı tavrını inceleme
Metinde 'öyle değil mi?', 'Siz de bazen... hissetmiyor musunuz?' gibi ifadelerle doğrudan okuyucuya hitap edildiği ve samimi, içten bir dil kullanıldığı belirlenmiştir.
Sohbet ve deneme gibi türleri ayıran en önemli unsur, anlatıcının hedef kitleye yönelme biçimidir.
2
Elde edilen üslup özelliklerini öğretici metin türlerinin kurallarıyla karşılaştırma
Yazarın okuyucuyla senli benli konuşması, sorular yönelterek onu düşünmeye davet etmesi 'sohbet' (söyleşi) türünün en belirgin özelliğidir. Yazarın kendi kendisiyle konuşur gibi yazması durumunda bu deneme olurdu; ancak burada doğrudan okuyucuya hitap vardır. Nesnellik veya kanıtlama amacı olmadığından makale olamaz.
Türlerin karakteristik sınırlarını belirlemek doğru cevaba ulaşmayı sağlar.
3
Doğru seçeneği belirleme
Parça, sohbet türünün özelliklerini tam olarak yansıtmaktadır.
Analiz edilen tüm veriler sohbet türünü işaret etmektedir.

Anahtar Kavram

Öğretici Metin Türleri ve Ayırt Edici Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 208Soru →

Meded meded bu cihânın yıkıldı bir yanı
Ecel celâlîleri aldı Mustafa Han'ı
Dolundu mihr-i cemâli, bozuldu dîvânı
Vebâle koydular âl ile âl-i Osmân'ı

Taşlıcalı Yahya'ya ait bu dizelerin nazım biçimi ve nazım türü aşa��ıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Terkibibent - Mersiye

Cevap

Terkibibent - Mersiye
Dizeler, Divan edebiyatı şairlerinden Taşlıcalı Yahya'nın Şehzade Mustafa'nın ölümü üzerine yazdığı ünlü mersiyeden alınmıştır. Bentler halinde kurulan bu eserin nazım biçimi terkibibenttir. Konusu bir ölümün ardından yaşanan acı ve üzüntü olduğundan, Divan edebiyatı geleneğindeki nazım türü ise mersiyedir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin dil, üslup ve şekil özelliklerini incelemek.
Dizelerin Divan edebiyatı diline (cihân, mihr-i cemâl, âl-i Osmân) sahip olduğu ve bentler (dörtlük) halinde kurulduğu görülür. Bu eser Taşlıcalı Yahya'nın ünlü ��ehzade Mustafa Mersiyesi olup nazım biçimi terkibibenttir.
Nazım biçimini belirlemek için dış yapı unsurları (dize kümelenişi, kafiye örgüsü) ve edebi gelenek tespit edilmelidir.
2
Şiirin işlediği konuyu (temayı) belirlemek.
Şiirde Kanuni Sultan Süleyman'ın oğlu Şehzade Mustafa'nın öl��mü üzerine duyulan derin acı ve üzüntü işlenmektedir.
Nazım türü, şiirin konusuna göre aldığı isimdir.
3
Edebi geleneğe uygun doğru terimleri eşleştirmek.
Divan edebiyatında ölen kişilerin ardından yazılan şiirlerin nazım türü 'mersiye' olarak adlandırılır. Halk edebiyatındaki karşılığı olan 'ağıt' terimi bu gelenek için kullanılamaz. Dolayısıyla doğru eşleştirme 'Terkibibent - Mersiye' olur.
Benzer temaları işleyen ancak farklı edebi geleneklere (Halk/Divan) ait olan terimsel farkları (ağıt/mersiye) ayırt etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Nazım Biçimi ve Nazım Türü Ayrımı
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 209Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen öğretici metin ve yazar eşleşmelerini, sağ sütunda verilen ve bu metinlerin türsel özelliklerini yansıtan açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Eşkâl-i Zaman (Ahmet Rasim)
Günlerin Getirdiği (Nurullah Ataç)
Eşref Saat (Şevket Rado)
Defter-i A'mâl (Ziya Paşa)

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşkâl-i Zaman (Ahmet Rasim) fıkra türünün özelliklerini yansıtan açıklamayla; Günlerin Getirdiği (Nurullah Ataç) deneme türünün özelliklerini yansıtan açıklamayla; Eşref Saat (Şevket Rado) söyleşi (sohbet) türünün özelliklerini yansıtan açıklamayla; Defter-i A'mâl (Ziya Paşa) ise anı (hatıra) türünün özelliklerini yansıtan açıklamayla eşleşir.
Doğru eşleştirmede her eser kendi türünün belirleyici özellikleriyle eşleşmiştir. Ahmet Rasim'in fıkra türündeki Eşkâl-i Zaman eseri güncel olayları gazete sütunlarında samimi ve iğneleyici bir üslupla aktaran açıklamayla eşleşir. Nurullah Ataç'ın Günlerin Getirdiği eseri yazarın kendi kendisiyle konuşuyormuş gibi yazdığı deneme türünü yansıtan açıklamayla eşleşir. Şevket Rado'nun Eşref Saat eseri okuyucuyla karşılıklı konuşuyormuş gibi yazılan söyleşi türüyle eşleşir. Ziya Paşa'nın Defter-i A'mâl eseri ise yazarın geçmişte yaşadığı olayları gözlemlerine dayanarak anlattığı anı türüyle eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Eserlerin yazarlarını ve ait oldukları öğretici metin türlerini tespit edin.
Eşkâl-i Zaman fıkra, Günlerin Getirdiği deneme, Eşref Saat söyleşi (sohbet), Defter-i A'mâl ise anı (hatıra) türündedir.
Eşleştirme yapabilmek için her bir eserin hangi öğretici metin türüne ait olduğunu belirlemek gerekir.
2
Sağ sütundaki açıklamaların hangi öğretici metin türlerinin ayırt edici özelliklerini (üslup, anlatıcı, hedef kitle) tanımladığını analiz edin.
İlk açıklama fıkra (gazete yazısı, güncellik, iğneleyici üslup); ikinci açıklama söyleşi (karşılıklı konuşma havası, senli benli üslup); üçüncü açıklama deneme (kendiyle konuşma, kesinlikten uzak olma); dördüncü açıklama ise anı (geçmişteki olaylar, gözlem) özelliklerini taşımaktadır.
Öğretici metinlerin üslup ve içerik farklarını anlamak doğru eşleştirmeyi sağlar.
3
Elde edilen tür ve eser bilgilerini eşleştirerek doğru çiftleri belirleyin.
Eşkâl-i Zaman fıkra açıklamasıyla, Günlerin Getirdiği deneme açıklamasıyla, Eşref Saat söyleşi açıklamasıyla, Defter-i A'mâl ise anı açıklamasıyla eşleşir.
Eser-tür bilgiisi ile türün teorik özelliklerinin örtüştürülmesi hedeflenir.

Anahtar Kavram

Öğretici metinlerin türsel, üslupsal özellikleri ve edebiyatımızdaki kurucu temsilcileri ile eserlerinin eşleştirilmesi.
Soru 210Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen klasik Türk şiiri örneklerini, sağ sütunda yer alan doğru nazım biçimi ve nazım türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kalktı göç eyledi Avşar elleri
Ağır ağır giden eller bizimdir
Arap atlar yakın eder ırağı
Yüce dağdan aşan yollar bizimdir
Yâ Rab hemîşe lutfunu kıl reh-nümâ bana
Gösterme ol tarîki ki gitmez sana bana
Bir safa bahşedelim şu dil-i nâ-şâda
Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a
Güzel âşık cevrimizi
Çekemezsin demedim mi
Bu bir rıza lokmasıdır
Yiyemezsin demedim mi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci parça Koşma - Koçaklama ile, ikinci parça Gazel - Münacat ile, üçüncü parça Şarkı - Lirik/Şuhâne ile, dördüncü parça ise Semai - Nefes ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede şiirlerin yapısal ve tematik özellikleri tam uyum gösterir: Yiğitlik temalı 11'li dörtlük Koşma-Koçaklama ile, Allah'a yakarış temalı beyit Gazel-Münacat ile, nakaratlı ve aşk temalı bent Şarkı-Lirik/Şuhâne ile, dini-tasavvufi içerikli 8'li dörtlük ise Semai-Nefes ile eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Hece ölçüsü ve kafiye şeması gibi biçimsel özellikleri tespit etmek
Birinci şiir 11'li hece ölçüsüyle yazılmış bir dörtlük (koşma); ikinci şiir beyitlerle ve aa kafiye düzeniyle kurulmuş bir parça (gazel); üçüncü şiir nakaratlı ve bent yapılı bir dize grubu (şarkı); dördüncü şiir ise 8'li hece ölçüsüyle yazılmış bir dörtlük (semai) olarak belirlenir.
Nazım biçiminin belirlenmesi, şiirin dış yapı özelliklerinin analiz edilmesine bağlıdır.
2
Şiirlerin işledikleri temaları ve konuları incelemek
Birinci şiirde yiğitlik/savaş (koçaklama); ikinci şiirde Allah'a sığınma/yakarış (münacat); üçüncü şiirde dünyevi aşk ve eğlence (lirik/şuhâne); dördüncü şiirde tasavvufi öğreti (nefes) temaları tespit edilir.
Nazım türünün belirlenmesi, şiirin konu ve içerik özelliklerinin çözümlenmesini gerektirir.
3
Nazım biçimi ve nazım türü eşleştirmelerini bir araya getirerek doğru çiftleri oluşturmak
Birinci şiir Koşma-Koçaklama, ikinci şiir Gazel-Münacat, üçüncü şiir Şarkı-Lirik/Şuhâne ve dördüncü şiir Semai-Nefes ile eşleşir.
Elde edilen biçim ve tür bilgilerinin doğru çiftler halinde birleştirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi (şekil özellikleri) ile nazım türünün (içerik/konu özellikleri) birbirinden ayrılması ve klasik Türk edebiyatı ile halk edebiyatındaki örneklerin doğru tanımlanması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 211Soru →

Bulutlar dağılır, bir yağmur başlar,
Eğilir önünde o mağrur başlar,
Bağrıma vurulur kocaman taşlar,
Gönül bu hasretle ne yapar, bilmem.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dize sonlarında ses benzerliğini sağlamak amacıyla ek hâlinde redif kullanılmıştır.

Cevap

Dize sonlarında ses benzerliğini sağlamak amacıyla ek hâlinde redif kullanılmıştır.
Dize sonlarındaki ses benzerliğini sağlamak amacıyla ek hâlinde redif kullanıldığı ifadesi yanlıştır. Redif olabilmesi için eklerin yazılışları ile birlikte görevlerinin de birebir aynı olması gerekir. Şiirin ilk dizesindeki 'başlar' kelimesi geniş zaman eki alırken ikinci ve üçüncü dizelerdeki 'başlar' ve 'taşlar' kelimeleri isim çoğul eki almıştır. Görevler farklı olduğundan dörtlükte redif bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Hece sayısını ve durakları çözümlemek
Dörtlüğün her dizesindeki heceler sayıldığ��nda 11 hece olduğu ve durakların 6+5 durak yapısına tam uyum sağladığı tespit edilir.
Ölçü ve durak düzeninin tespiti için.
2
Dize sonundaki kelimelerin ve eklerin yapısal/görevsel analizini yapmak
Birinci dizedeki 'başlar' kelimesi 'başla-' fiil kökünün geniş zaman eki (-r) almasıyla oluşmuştur. İkinci dizedeki 'başlar' kelimesi 'baş' isminin çoğul eki (-lar) almasıyla oluşmuştur. Üçüncü dizedeki 'taşlar' kelimesi de 'taş' isminin çoğul eki (-lar) almasıyla oluşmuştur.
Redif olabilmesi için gereken görev ve anlamdaşlık kuralını test etmek.
3
Kafiye ve redif varlığını kesinleştirmek
Dize sonundaki ekler görevdeş olmadığı için redif yoktur. Bu durumda ortak olan 'aşlar' sesleri (5 ses benzerliği) zengin kafiyeyi oluşturur. İlk üç dize aynı kafiye grubunda (a), son dize ise farklı (b) olduğundan düz kafiye şeması (aaab) mevcuttur.
Şiirdeki ahenk unsurlarının doğruluğunu ve seçeneklerdeki iddiaları doğrulamak.

Anahtar Kavram

Kafiye ve redif ayrımında eklerin ve sözcüklerin görevdaş olma koşulu
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 212Soru →

Şiirde realizm olarak da bilinen bu akımda; duygu ve hayallerin yerini nesnel gerçeklik, kuyumcu titizliğiyle işlenen dil ve biçim kusursuzluğu alır. Sanatçılar, adeta bir heykeltıraş gibi kelimeleri yontarak plastik bir güzellik oluşturmayı amaçlar. Dış dünya ve doğa, tasvirlere ağırlık verilerek bir tablonun netliğiyle ��iire aktarılır.

Bu parçada söz edilen edebi akım aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Parnasizm

Cevap

Parçada sanatsal ilkeleri ve şiir anlayışı açıklanan edebi akım parnasizmdir.
Parçada verilen 'şiirde realizm', 'kuyumcu titizliğiyle işlenen dil', 'nesnel gerçeklik' ve 'heykeltıraş gibi kelimeleri yontmak' nitelikleri, parnasizmin temel özellikleridir. Parnasyen şairler şiirde nesnelliğe ve biçim kusursuzluğuna en üst düzeyde önem verirler.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki anahtar kavramlar tespit edilir.
'Şiirde realizm', 'nesnel gerçeklik', 'kuyumcu titizliği', 'biçim kusursuzluğu' ve 'heykeltıraş gibi kelimeleri yontmak' ifadeleri belirlenmiştir.
Bu kavramlar şiirde biçimci ve gerçekçi bir akımın özelliklerini ortaya koymaktadır.
2
Belirlenen özellikler edebi akımlarla karşılaştırılır.
Biçim mükemmelliği ve şiirde gerçekçilik arayışı, doğrudan parnasizm akımının temel ilkeleridir.
Parnasizm, realizmin şiirdeki yansımasıdır ve plastik güzelliği savunur.
3
Diğer seçenekler elenerek doğru cevaba ulaşılır.
Duyguya önem veren romantizm, kapalılığa önem veren sembolizm, akıl ve sağduyuya odaklanan klasisizm ve bilinçaltına yönelen sürrealizm seçenekleri elenmiştir.
Bu akımların ilkeleri parçada tanımlanan nesnel tasvirci ve biçimci şiir anlayışıyla örtüşmez.

Anahtar Kavram

Edebi Akımlar (Parnasizm)
Soru 213Soru →

Aşağıdaki sol sütunda numaralanmış şiir parçalarını, sağ sütunda verilen ahenk özellikleri (ölçü, kafiye ve redif) ile doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

I. Âşıkta keder, dîdede nem, dilde harâret
Feryâd u figân eyleyemem, rûha esâret
II. Coşar sular yüce dağın döşünden
Hayal gitmez şu gözümün düşünden
III. Kılma feryat ey gönül, bağında açtı taze gül,
Ağlayan kalbim güler bir gün, yeter ki sen de gül.
IV. Cihanı süsleyen o nur saçan gözlerindir senin
Ruhumu aydınlatan o eşsiz sözlerindir senin

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşme şu şekildedir: Birinci şiir parçası aruz ölçüsü, zengin kafiye ve redifsiz yapısıyla; ikinci şiir parçası 1111'li hece, yarım kafiye ve ek hâlinde redifle; üçüncü şiir parçası 1515'li hece ve cinaslı kafiyeyle; dördüncü şiir parçası ise 1616'lı hece, tam kafiye ve hem ek hem kelime hâlinde redifle eşleşir.
Şiir parçalarının dil bilgisel kök-ek çözümlemeleri ve hece/aruz kalıpları incelendiğinde doğru ahenk unsurları ortaya çıkmaktadır. Birinci parçada aruz ölçüsü ve redifsiz zengin kafiye; ikinci parçada 1111'li hece ölçüsü, yarım kafiye ve ek redifi; üçüncü parçada 1515'li hece ölçüsü ve cinaslı kafiye; dördüncü parçada ise 1616'lı hece ölçüsü, tam kafiye ve hem ek hem kelime hâlinde redif yapıları kusursuzca eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci şiir parçasının ahenk unsurlarını çözümlemek.
I. şiir parçasında 'harâret' ve 'esâret' kelimeleri dize sonundadır. Bu kelimeler arasında anlam veya görev ortaklığı olan bir ek/kelime (redif) yoktur. Kelime köklerindeki '-âret' sesleri ('â' sesi iki ses değerindedir) 55 ses benzerliğine dayanarak zengin kafiye oluşturur. Şiir, aruz ölçüsüyle yazılmıştır.
Aruz ölçüsü ve zengin kafiye tespit edilerek ilk doğru eşleşme sağlanır.
2
İkinci şiir parçasının hece ölçüsünü, kök ve ek ahenklerini incelemek.
II. şiir parçasında toplam hece sayıs�� 1111'dir. 'döş-ün-den' ve 'düş-ün-den' kelimeleri çözümlendiğinde, köklerden sonra gelen '-ünden' eklerinin aynı görevde (iyelik, yönelme/çıkma) olduğu görülür ve ek hâlinde redif olarak alınır. Köklerde kalan tek ortak ses 'ş' harfi olduğundan yarım kafiye mevcuttur.
Hece ölçüsü, yarım kafiye ve ek hâlinde redif ahenk grubu belirlenerek ikinci doğru eşleşme kurulur.
3
Üçüncü şiir parçasının dize sonlarındaki kelime anlamlarını ve hece yapısını irdelemek.
III. şiir parçasında toplam hece sayısı 1515'tir. Dize sonlarındaki 'gül' kelimelerinden ilki çiçek (isim), ikincisi ise gülmek eylemidir (fiil). Yazılışları aynı, anlamları tamamen farklı olan bu kelimeler cinaslı kafiyeyi oluşturur.
Cinaslı kafiyenin tespitiyle üçüncü doğru eşleşme bulunur.
4
Dördüncü şiir parçasının ahenk bileşenlerini ve hece kalıbını analiz etmek.
IV. şiir parçasında toplam hece sayısı 1616'dır. 'gözlerindir senin' ve 'sözlerindir senin' ifadelerinde kökler 'göz' ve 'söz' kelimeleridir. Köklerden sonra gelen '-lerindir senin' kısmı anlam ve görevce tamamen özdeş olduğundan hem ek hem kelime rediftir. Köklerdeki '-öz' ses benzerliği ise iki sese dayandığından tam kafiyedir.
Tam kafiye ile hem ek hem kelime redifinin belirlenmesiyle dördüncü doğru eşleşme tamamlanır.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Ölçü, Kafiye, Redif)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 214Soru →

Yeri göğü ins ü cini yarattın
Sen ey mimar başı eyvancı mısın
Ayı günü çarkı burcu var ettin
Ey mekan sahibi rahmancı mısın

Kaygusuz Abdal'a ait bu dörtlüğün biçimsel (nazım biçimi) ve içeriksel (nazım türü) özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nazım biçimi: Koşma - Nazım türü: Şathiye

Cevap

Nazım biçimi: Koşma - Nazım türü: Şathiye
Verilen dörtlük, 11'li hece ölçüsüyle ve dörtlük nazım birimiyle yazıldığı için nazım biçimi 'koşma'dır. İçeriğinde Tanrı ile senli benli, şakacı bir edayla konuşuluyormuş izlenimi veren ancak tasavvufi derinliği olan bir tema işlendiği için nazım türü 'şathiye'dir. Bu iki bilginin bir arada doğru verildiği seçenek doğru cevaptır.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüğün hece ölçüsünü belirlemek için dizelerdeki heceler sayılır.
Her dizede 11 hece bulunduğu görülür (11'li hece ölçüsü).
Halk edebiyatında hece sayısı, nazım biçimini belirlemede en önemli yapısal kriterlerden biridir.
2
Dörtlüğün kafiye şeması ve nazım birimi incelenir.
Şiirin nazım birimi dörtlük, kafiye şeması ise 'abab' (çapraz kafiye) şeklindedir.
Dörtlüklerle kurulan, 11'li hece ölçüsüne sahip bu yapısal özellikler şiirin nazım biçiminin 'koşma' olduğunu gösterir.
3
Dörtlüğün içeriği, teması ve üslubu analiz edilir.
Şairin Tanrı ile şakacı, senli benli bir üslupla konuştuğu, ancak arka planda tasavvufi derinlik barındıran bir tema işlendiği görülür.
Dini-tasavvufi halk edebiyatında Tanrı ile şakacı bir edayla konuşur gibi yazılan, inançları alaycı bir dille ele alır görünen ama derin tasavvufi anlamlar taşıyan şiirlerin nazım türü 'şathiye'dir.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi (şekilsel özellikler: ölçü, kafiye şeması, nazım birimi) ile nazım türü (içeriksel özellikler: tema, konu) arasındaki farkı ayırt etme.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 215Soru →

Aşağıda, edebiyat tarihindeki bazı sanatçıların sanatsal yaklaşımlarını ve yapıtlarında izledikleri yöntemleri açıklayan ifadeler ile bu ifadelerin ait olduğu edebi akımlar verilmiştir. Sol sütundaki açıklamaları, sağ sütundaki en uygun edebi akımla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Eserlerini bir bilim insanı gözlemciliğiyle kaleme alan; soyaçekim, determinizm ve çevrenin birey üzerindeki mutlak etkisini laboratuvar titizliğiyle işleyen sanatçı yaklaşımı.
Dış dünya gerçekliğini doğrudan aktarmak yerine, bu gerçekliğin ruh dünyasında bıraktığı loş izlenimleri, müzikal ahenk ve anlam kapalılığıyla yansıtmayı amaçlayan şair anlayışı.
Sanat eserinde akıl, mantık ve sağduyuyu egemen kılarak değişmez ahlaki tipler yaratmayı ve üslupta soyluluğu korumayı en üstün erdem sayan yazar tutumu.
Şiirde biçim mükemmelliğini, ölçü ve kafiye uyumunu savunarak kelimelerle tablo çizercesine betimlemeler yapmayı ilke edinen, nesnelci ve piktoryal şiir anlayışı.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci açıklama Natüralizm, ikinci açıklama Sembolizm, üçüncü açıklama Klasisizm ve dördüncü açıklama Parnasizm akımıyla eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmeler, akımların karakteristik kavramlarına dayanmaktadır. Birinci tanımda geçen soyaçekim ve determinizm bizi Natüralizm'e; ikinci tanimde geçen loş izlenimler ve kapalılık Sembolizm'e; üçüncü tanımda geçen akıl, mantık ve sağduyu Klasisizm'e; dördüncü tanımda geçen biçim mükemmelliği ve kelimelerle resim çizme ise Parnasizm'e götürür.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci açıklamadaki 'bilim insanı gözlemciliği, soyaçekim, determinizm, laboratuvar' kavramlarını analiz etmek.
Bu kavramlar bizi doğrudan deneysel yöntemleri edebiyata uygulayan Natüralizm akımına ulaştırır.
Natüralizm, realizmin ileri bir aşaması olarak bilimselliği ve determinizmi esas alır.
2
İkinci açıklamadaki 'loş izlenimler, müzikal ahenk, anlam kapalılığı' ifadelerini incelemek.
Bu nitelikler doğrudan şiirde sözcüklerin müzikal değerini ve hissettirdiği çağrışımları önemseyen Sembolizm ile uyuşur.
Sembolistler nesnel gerçekliği reddedip duygu ve ruhsal izlenimlerin kapalılığını savunurlar.
3
Üçüncü açıklamadaki 'akıl, mantık, sağduyu, ahlaki tipler, üslupta soyluluk' ölçütlerini değerlendirmek.
Bu ilkeler, 17. yüzyıl Fransa'sında doğan ve Antik Yunan/Latin geleneğine yaslanan Klasisizm akımının kurallarını yansıtır.
Klasikler geçici hisler yerine kalıcı akıl ve ahlak prensiplerine odaklanırlar.
4
Dördüncü açıklamadaki 'biçim mükemmelliği, kelimelerle resim çizme, nesnellik' vurgularını kontrol etmek.
Bu tanımlamalar şiirde biçimci gerçekçilik olan Parnasizm akımını gösterir.
Parnasistler duygusallığa karşı çıkarak şiirde nesnel ve kusursuz bir biçim hedeflerler.

Anahtar Kavram

Edebi Akımlar ve Kuramsal Özellikleri
Soru 216Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen edebi akımları, sağ sütundaki Türk edebiyatından seçilmiş örnek edebi durumlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Klasisizm
Romantizm
Realizm
Natüralizm

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Klasisizm ile Şinasi'nin Şair Evlenmesi'ndeki akılcı ve kuralcı tutumu; Romantizm ile Namık Kemal'in İntibah romanındaki duygusal ve zıtlıklara dayalı üslubu; Realizm ile Recaizade Mahmut Ekrem'in Araba Sevdası romanındaki gözleme dayalı nesnel gerçekçi yaklaşımı; Natüralizm ile Nabizade Nazım'ın Zehra romanındaki soyaçekim ve çevreye dayalı karakter analizleri eşleşmektedir.
Klasisizm akımının akıl ve kuralcılık ilkeleri Şair Evlenmesi ile; Romantizm akımının coşkunluk ve yazarın kişiliğini gizlememe özellikleri İntibah ile; Realizm akımının gözlemcilik ilkesi Araba Sevdası ile; Natüralizm akımının soyaçekim ve determinizm ilkeleri ise Zehra ile örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Klasisizm akımının anahtar kavramları olan akıl ve sağduyu ilkelerini Türk edebiyatındaki eserlerle ilişkilendirme.
Şinasi'nin Şair Evlenmesi'nde aklın rehberliğini seçmesi Klasisizm ile eşleşir.
Klasisizm akımı rasyonalizm temellidir ve tiyatroda ahlaki amaç güder.
2
Romantizm akımının duygu, coşkunluk ve zıtlıklar gibi belirleyici niteliklerini eserlerde arama.
Namık Kemal'in İntibah romanındaki duygusal dil ve zıt karakterler Romantizm ile eşleşir.
Tanzimat Dönemi'nde Namık Kemal romantizmin en önemli temsilcisidir.
3
Realizm akımının gözlem ve nesnel gerçeklik odaklı yapısını temsil eden eseri bulma.
Recaizade Mahmut Ekrem'in Araba Sevdası romanı Realizm ile eşleşir.
Araba Sevdası edebiyatımızdaki ilk realist romandır ve gözleme dayanır.
4
Natüralizm akımının soyaçekim ve determinizm ilkelerini içeren eseri tespit etme.
Nabizade Nazım'ın Zehra romanı Natüralizm ile eşleşir.
Natüralizmde insanın kaderini soyaçekim ve çevre belirler; Zehra bu tezi işler.

Anahtar Kavram

Edebi Akımların Türk Edebiyatındaki Yansımaları ve Temsilci Eserlerin Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 217Soru →

Ala gözlü benli dilber
Koma beni el yerine
Altın kemerin olayım
Dola beni bel yerine

Bu dörtlünün nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmi��tir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nazım biçimi semai, nazım türü güzellemedir.

Cevap

Bu dörtlünün nazım biçimi semai, nazım türü ise güzellemedir.
Verilen dörtlük incelendiğinde her dizesinin 8 heceden oluştuğu görülmektedir. Aşık edebiyatında 8'li hece ölçüsüyle yazılan ve lirik bir eda taşıyan nazım biçimi semaidir. Bu şiirde sevgiliye duyulan aşk ve hayranlık konusu işlendiği için de nazım türü güzellemedir. Bu iki bilginin bir arada doğru verildiği seçenek doğru yanıttır.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüğün hece ölçüsünü belirlemek için dizelerdeki heceleri sayarız.
Dizelerin tamamının 8 heceden oluştuğu görülür (A-la göz-lü ben-li dil-ber: 8 hece).
Nazım biçimini doğru tespit edebilmek için hece ölçüsünün sayısını bilmemiz gerekir.
2
Dörtlüğün temasını ve işlediği konuyu analiz ederiz.
Şiirde sevgilinin güzelliği, ona duyulan aşk ve bağlılık gibi lirik bir tema işlenmiştir.
Şiirin konusuna göre belirlenen nazım türünü saptamak için temanın belirlenmesi gerekir.
3
Halk edebiyatında 8'li hece ölçüsüyle yazılan lirik şiirlerin biçim ve tür karşılıkların�� eşleştiririz.
8'li hece ölçüsüyle yazılan lirik nazım biçimi 'semai'; aşk ve güzellik konusunu işleyen nazım türü ise 'güzelleme' olarak adlandırılır.
Elde ettiğimiz biçim ve konu özelliklerini edebi terimlerle doğru eşleştirmek için bu adım zorunludur.

Anahtar Kavram

Halk edebiyatında nazım biçimi (şekilsel özellikler: hece sayısı vb.) ile nazım türü (içeriksel özellikler: konu, tema) kavramlarının ayrımı.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 218Soru →

Yârim sen gideli yedi yıl oldu
Gözümün yaşları sel gibi doldu
Bahçemde açılan çiçekler soldu
Acep bu dünyada kalan var mıdır

Bu dörtl��nün ahenk özellikleri hakkında aşağıda yapılan değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Düz kafiye örgüsüyle yazılan bu dörtlükte, 11'li hece ölçüsünün 6+5 durak düzeni kullanılmış; dize sonlarında tam kafiye ve ek hâlinde redife yer verilmiştir.

Cevap

Düz kafiye örgüsüyle yazılan bu dörtlükte, 11'li hece ölçüsünün 6+5 durak düzeni kullanılmış; dize sonlarında tam kafiye ve ek hâlinde redife yer verilmiştir.
Düz kafiye örgüsüyle yazılan bu dörtlükte, 11'li hece ölçüsünün 6+5 durak düzeni kullanılmış; dize sonlarında tam kafiye ve ek hâlinde redife yer verilmiştir. Çünkü dize sonlarında yer alan 'oldu', 'doldu' ve 'soldu' sözcüklerindeki '-du' ekleri aynı görevli ekler olup rediftir. Köklerde kalan 'ol' sesleri ise iki ses benzerliği olduğu için tam kafiyeyi oluşturur. Şiir 11 heceli olup durakları 6+5 biçimindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Kafiye şemasını belirleme
Dörtlüğün dizelerinin son kelimeleri 'oldu' (a), 'doldu' (a), 'soldu' (a) ve 'mıdır' (b) şeklinde bittiği için kafiye düzeni 'aaab' yani düz kafiyedir.
Şiirdeki kafiye örgüsünü saptamak için dize sonlarındaki uyumu harflerle sembolize etmek gerekir.
2
Dize sonlarındaki kafiye ve redifleri çözümleme
'oldu', 'doldu' ve 'soldu' kelimelerinin kökleri sırasıyla 'ol-', 'dol-' ve 'sol-' fiilleridir. Bu kelimelere gelen '-du' ekleri aynı göreve (görülen geçmiş zaman eki) sahip olduğu için ek hâlinde rediftir. Köklerdeki 'ol' sesleri ise iki ses benzerliğine dayandığı için tam kafiyedir.
Aynı görevdeki ek veya kelimeleri redif olarak ayırıp kalan ses benzerliklerinden kafiye türünü bulmak gerekir.
3
Ölçü ve durak düzenini analiz etme
Dizelerin hece sayıları eşit olup her biri 11 heceden oluşmaktadır. Kelime bölünmeleri incelendiğinde durakların 6+5 şeklinde (örneğin: 'Yârim sen gideli / yedi yıl oldu') yapıldığı tespit edilmiştir.
Halk şiirinde hece sayısının ve durak yerlerinin tespiti ahenk unsurlarının tam analizi için gereklidir.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye (uyak), redif, hece ölçüsü ve durak analizinin yapılması
Soru 219Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen halk edebiyatı şiir parçalarını, sağ sütunda yer alan doğru nazım biçimi ve nazım türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Çukurova bayramlığını giyerken
Çıplaklığın üzerinden soyarken
Şubat ayı kış yelini kovarken
Cennet sana yakışır da yaraşır
Ormanda büyüyen adam azgını
Çarşıda pazarda adam beğenmez
Medrese kaçkını softa bozgunu
Selam vermeye derviş beğenmez
Şol cennetin ırmakları
Akar Allah deyu deyu
Çıkmış İslam bülbülleri
Öter Allah deyu deyu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci şiir parçası 'Nazım Biçimi: Koşma / Nazım Türü: Güzelleme', ikinci şiir parçası 'Nazım Biçimi: Koşma / Nazım Türü: Taşlama' ve üçüncü şiir parçası 'Nazım Biçimi: Semai / Nazım Türü: İlahi' ile eşleşmelidir.
Eşleştirmede, biçimsel özellikler (hece sayısı) ve içeriksel özellikler (tema) doğru analiz edilmiştir. İlk şiir 11'li hece ölçüsüyle doğayı anlattığı için Koşma/Güzelleme; ikinci şiir 11'li hece ölçüsüyle eleştiri yaptığı için Koşma/Taşlama; üçüncü şiir ise 8'li hece ölçüsüyle dinî tema işlediği için Semai/İlahi ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk dörtlünün hece ölçüsünü ve konusunu analiz edin.
Dörtlük 11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır ve doğa güzelliklerinden bahsetmektedir.
11'li hece ölçüsüyle yazılan ve aşk, doğa gibi temaları işleyen halk şiiri nazım biçimi koşmadır. Konusu bakımından doğa güzelliğini anlattığı için de nazım türü güzellemedir.
2
İkinci dörtlünün hece ölçüsünü ve konusunu analiz edin.
Dörtlük 11'li hece ölçüsüyle yazılmıştır ve toplumsal bir eleştiri/yergi barındırmaktadır.
11'li hece ölçüsüyle yazılan halk şiiri nazım biçimi koşmadır. Toplumsal aksaklıkları eleştiren yergi içerikli nazım türü ise taşlamadır.
3
Üçüncü dörtlünün hece ölçüsünü ve konusunu analiz edin.
Dörtlük 8'li hece ölçüsüyle yazılmıştır ve Allah aşkı ile dinî konuları işlemektedir.
8'li hece ölçüsüyle yazılan halk şiiri nazım biçimi semaidir. Allah sevgisini, dinî konuları işleyen tasavvufi nazım türü ise ilahidir.

Anahtar Kavram

Nazım biçiminin şekilsel özelliklere (ölçü, kafiye düzeni) göre belirlenmesi; nazım türünün ise şiirin işlediği konuya/temaya göre belirlenmesi.
Soru 220Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen şiir parçalarını, sağ sütundaki ahenk özellikleri (ölçü, kafiye ve redif) açıklamalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Fermân-ı aşka cân iledir inkiyâdımız
Hükm-i kazâya rızâdır i'tiyâdımız
Karac'oğlan der ki kondum göçülmez
Acıdır ecel şerbeti içilmez
Üç beş güzel sevmek ile geçilmez
Her nefeste eyledik yüz bin günah
Bir günaha etmedik hiçbir gün ah
Yollarda kalan gözlere yaşlar doluyorken
Ufkunda senin leyle-i yâdım soluyorken

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci parça zengin kafiye ve redif içeren aruzlu beyitle; ikinci parça yarım kafiye ve redif içeren 11'li hece ölçülü dörtlükle; üçünc�� parça cinaslı kafiyeyle; dördüncü parça ise tam kafiye ve redif içeren dizelerle eşleşmektedir.
Verilen şiir parçalarının ahenk özellikleri analiz edildiğinde; birinci beyitteki 'inkiyâdımız / i'tiyâdımız' kelimelerinde zengin kafiye ve iyelik eki redif bulunması, ikinci parçada 'göçülmez / içilmez / geçilmez' kelimelerinde yarım kafiye ve edilgenlik-olumsuzluk eki redif olması, üçüncü beyitte sesteşlikten ötürü cinaslı kafiye bulunması ve dördüncü parçada 'doluyorken / soluyorken' kelimelerinde tam kafiye ve şimdiki zaman-zarf fiil eki redif bulunması eşleşmeleri tam olarak karşılamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci beyitteki ('inkiyâdımız' / 'i'tiyâdımız') kelimeleri ek ve köklerine ayırarak inceleme
Kelimelerin kökleri 'inkiyâd' ve 'i'tiyâd'dır. Geriye kalan '-ımız' ekleri birinci çoğul şah��s iyelik eki olup aynı görevde kullanıldığı için rediftir. Köklerdeki 'yâd' ses grubunda yer alan şapkalı 'â' harfi iki ses değerinde kabul edildiğinden toplamda üç/dört ses benzerliğiyle zengin kafiye oluşur.
Kelime sonlarındaki ses benzerliklerinin türünü (kafiye mi redif mi) doğru tespit etmek.
2
İkinci şiir parçası dize sonlarındaki ('göçülmez', 'içilmez', 'geçilmez') kelimelerini inceleme ve hece sayımı yapma
Üç dizenin de hece sayısı 11'dir. Kelimelerin kökleri 'göç-', 'iç-' ve 'geç-' fiilleridir. Bu köklere gelen '-ül / -il' edilgenlik ekleri ve '-mez' olumsuzluk ekleri görevdeş olduğundan '-ülmez / -ilmez' kısmı rediftir. Köklerdeki tek ortak ses olan 'ç' ise yarım kafiyeyi oluşturur.
Halk şiirinde hece ölçüsü ve ses benzerliği ilişkisini çözümlemek.
3
Üçüncü beyitteki ('günah' / 'gün ah') ses benzerliğini kelime anlamlarıyla birlikte analiz etme
Dize sonlarındaki 'günah' (şeriat kurallarına aykırı davranış) ve 'gün ah' (gün kelimesi ile pişmanlık/üzüntü belirten ah ünlemi) ifadeleri sesteş olup anlamları tamamen farklıdır. Dolayısıyla burada cinaslı kafiye yapılmıştır.
Sesteş sözcüklerin dize sonundaki işlevlerini ayırt etmek.
4
Dördüncü şiir parçasındaki ('doluyorken' / 'soluyorken') sözcüklerini ahenk yönünden inceleme
Kelimelerin kökleri 'dol-' ve 'sol-' fiilleridir. Üzerlerine gelen '-uyor' şimdiki zaman eki ve '-ken' zarf-fiil eki aynı işlevdedir, bu yüzden '-uyorken' rediftir. Köklerdeki 'o' ve 'l' sesleri (iki ses benzerliği) tam kafiyeyi oluşturur.
Ek halinde redif ile tam kafiye ilişkisini saptamak.

Anahtar Kavram

Şiirde ahengi sağlayan ölçü, kafiye ve redif unsurlarının analizi
ÖncekiSayfa 11 / 14Sonraki
Edebiyat Bilgi ve Kuramları Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Sayfa 11 | Examkin