Examkin

Edebiyat Bilgi ve Kuramları

279 soru

Tüm türler279Çoktan seçmeli145Doğru / Yanlış3Eşleştirme123Boşluk doldurma8
Soru 101Soru →

Derdimin dermanı sensin sanmıştım,
Aşkın deryasına dalıp yanmıştım,
Vuslatın hayali ile kanmıştım,
Şimdi hicran ile bitti bu rüya.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki ahenk unsuru analizlerinden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dizelerde 'n' sesleri yarım kafiye, '-anmıştım' sesleri ise redif görevindedir.

Cevap

Dizelerde 'n' seslerinin yarım kafiye, '-anmıştım' seslerinin redif olduğunu savunan ifade yanlıştır; çünkü 'an' sesleri kelime köküne dahildir ve tam kafiye oluşturur.
Doğru cevap olan analizde, 'n' sesinin yarım kafiye olduğu ve 'an' hecesinin redife dahil edildiği iddia edilmiştir. Ancak 'san-', 'yan-' ve 'kan-' fiillerinin kökünde bulunan 'an' sesleri iki ses benzerliğine dayandığı için tam kafiyedir. Redif, kökten sonra gelen ve aynı dilbilgisel işleve sahip olan '-mıştım' ekleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Kafiyeli kelimelerin kök ve ek ayrımını yapın.
san-mış-tım / yan-mış-tım / kan-mış-tım
Kafiye kökte, redif ise ekte veya görevdaş sözcüklerde aranır.
2
Köklerdeki ses benzerliklerini belirleyin.
san, yan, kan -> 'an' (2 ses benzerliği)
İki ses benzerliği tam kafiyeyi oluşturur.
3
Eklerin görevlerini kontrol edin.
-mıştım (Duyulan geçmiş zaman + Hikaye birleşik zaman)
Aynı görevdeki ekler redif oluşturur.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları (Kafiye ve Redif Analizi)

Daha Fazla Pratik

Benzer bir analizi Divan edebiyatından bir gazel beyiti üzerinde yaparak 'zengin kafiye' ve 'tunç kafiye' farklarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 102Soru →

Gevherî der dert azdırdım
Yüreğimi köz gezdirdim
Ak kâğıda dert yazdırdım
Bağrım yara neleyim ben

Bu dörtlükle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dize sonlarındaki 'az' ve 'ez' sesleri tam kafiye oluşturmaktadır.

Cevap

Dize sonlarındaki 'az' ve 'ez' sesleri arasında tam kafiye bulunduğu yargısı yanlıştır.
Dizelerdeki 'az', 'gez' ve 'yaz' kelimeleri arasındaki uyum incelendiğinde, bu kelimelerin kök durumunda olduğu ve ortak tek sesin 'z' olduğu görülür. Tek ses benzerliği yarım kafiyedir. Seçeneklerde belirtilen 'tam kafiye' ifadesi en az iki ses benzerliği gerektirdiğinden yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Hece ölçüsünü hesaplayın.
88'li hece ölçüsü
Dizelerdeki ünlü harf sayıları (1,2,31, 2, 3 ve 44. dizeler) kontrol edildiğinde hepsinin 88 olduğu görülür.
2
Dize sonlarını kök ve eklerine ayırarak redifleri belirleyin.
'-dırdım / -dirdim' kısımları rediftir.
Az-dır-dı-m, gez-dir-di-m, yaz-dır-dı-m sözcüklerinde eklerin yazılışları küçük ünlü uyumuna göre değişse de görevleri (ettirgenlik + zaman + şahıs) tamamen aynıdır.
3
Kelimelerin köklerinde kalan ses benzerliklerini analiz edin.
Yarım kafiye ('z' sesi)
'Az', 'gez' ve 'yaz' köklerinde ortak olan tek ses 'z' ünsüzüdür. Tek ses benzerliği yarım kafiyeyi oluşturur. 'Az' ve 'ez' kısımları ikişer harften oluşsa da 'a' ve 'e' sesleri farklı olduğu için tam kafiye kabul edilemez.

Anahtar Kavram

Şiirde Redif ve Kafiye Ayrımı
Soru 103Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan uyak (kafiye) türlerini sağdaki uygun kavramlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Üstümüzden gelen boran kış gibi
Yavru şahin pençesinde kuş gibi
Yârim altın hızma takar
Gözleri şimşek gibi çakar
Ertesi gün başladı gün doğmadan yolculuk
Soğuk bir mart sabahı buz tutmuştu her soluk
Niçin kondun ey bülbül kapımdaki asmaya
Ben yârimden vazgeçmem götürseler asmaya

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki uyak türleri; kış/kuş için yarım uyak, tak/çak kökleri için tam uyak, yolculuk/soluk için zengin uyak ve anlamları farklı asmaya sözcükleri için cinaslı uyak şeklinde eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; tek ses benzerliği (ş) yarım uyakla, iki ses benzerliği (ak) tam uyakla, üçten fazla ses benzerliği (oluk) zengin uyakla ve eş sesli sözcük kullanımı cinaslı uyakla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Rediflerin belirlenmesi
"kış gibi / kuş gibi" dizesinde "gibi" edatları; "takar / çakar" dizesinde "-ar" geniş zaman ekleri rediftir.
Kafiye bulunmadan önce kelimelerin kök ve eklerine ayrılarak aynı görevdeki eklerin (redif) ayıklanması gerekir.
2
Kafiye köklerindeki ses benzerliklerinin sayılması
kı-ş / ku-ş (1 ses), t-ak / ç-ak (2 ses), yolculuk / soluk (4 ses: oluk).
Redifler ayrıldıktan sonra köklerde kalan benzer seslerin sayısı uyak türünü belirler.
3
Eş sesli sözcüklerin analizi
"asmaya" (bitki) ve "asmaya" (eylem) sözcükleri belirlendi.
Yazılışları aynı ancak anlamları tamamen farklı sözcüklerin dize sonlarında tekrarı cinaslı uyak oluşturur.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları: Uyak (Kafiye) Türleri
Soru 104Soru →

Güzellerin bahçesinde gül olur
Uzanıp gittiği yerler yol olur
Kişi sevdiğine elbet kul olur
Onun için çeker ah ile zârı

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dizelerdeki "l" sesleri tam kafiye örneğidir.

Cevap

Dizelerdeki "l" sesleri tek bir ses benzerliğine dayandığı için tam kafiye değil, yarım kafiyedir.
Verilen dörtlükte "gül, yol, kul" kelimelerinin köklerinde ortak olan tek ses "l" ünsüzüdür. Edebiyat bilgisinde tek ses benzerliğine dayanan kafiye türüne 'yarım kafiye' denir. Seçenekte belirtilen 'tam kafiye' olması için en az iki sesin benzer olması gerekirdi.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını ve duraklarını kontrol et.
Dizeler 11 heceden oluşur ve 6+5 duraklıdır.
Halk edebiyatı geleneğindeki koşma tipi şiirlerde yaygın olan ölçü yapısını teyit etmek için.
2
Dize sonlarındaki ses benzerliklerini analiz et.
Gül, yol ve kul kelimeleri kök halindedir ve ardından gelen "olur" kelimeleri aynı anlamdadır.
Kafiye ve redif ayrımını yapabilmek için kök ile ek ayrımına bakılmalıdır.
3
Kafiye türünü belirle.
Gül, yol ve kul kelimelerinde sadece "l" sesi ortaktır. Tek ses benzerliği yarım kafiyedir.
Tam kafiye için en az iki ses benzerliği gereklidir; burada sadece bir ünsüz benzerliği vardır.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye türleri ses benzerliği sayısına göre belirlenir; tek ses yarım, iki ses tam, üç ve üzeri ses ise zengin kafiyedir.
Soru 105Soru →

Şiirde ahengi sağlayan en önemli unsurlardan biri olan kafiye, dize sonlarındaki ses benzerliklerine dayanır. Aşağıda verilen dizeleri, içerdikleri kafiye türleriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Gevheri der dert azdı
Yüreğimden kan sızdı
Miskin Yunus biçareyim
Baştan ayağa yareyim
Kısmetindir gezdiren yer yer seni
Arşa çıksan akıbet yer yer seni
Her şey akar, su, tarih, yıldız, insan ve fikir
Oluklar çift; birinden nur akar, birinden kir

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda; birinci dize Yarım Kafiye, ikinci dize Zengin Kafiye, üçüncü dize Cinaslı Kafiye ve dördüncü dize Tunç Kafiye ile eşleşmektedir.
Eşleştirmede her dize, ses benzerliği sayısına ve yapısına göre (tek ses için yarım, üç ve üzeri için zengin, kelime içinde kelime için tunç, sesteşlik için cinaslı) doğru kategorilerle eşleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci örneği incele: 'az-dı' / 'sız-dı'
'-dı' ekleri redif, 'z' sesleri yarım kafiyedir.
Kelimelerin kökleri 'az' ve 'sız'dır. Ekler görevce özdeş olduğu için rediftir, kökteki tek ses benzerliği yarım kafiyeyi oluşturur.
2
İkinci örneği incele: 'biçare-yim' / 'yare-yim'
'-yim' ekleri redif, 'are' sesleri zengin kafiyedir.
'-yim' ekleri ek-fiil ve şahıs eki görevindedir. Köklerdeki üç sesli (a-r-e) benzerliği zengin kafiye kuralına uygundur.
3
Üçüncü örneği incele: 'yer yer seni'
Sesteşlik durumu tespit edildi; cinaslı kafiyedir.
İlk dizede 'mekan mekan' anlamında, ikinci dizede ise 'yemek' fiili anlamında kullanılmıştır. Yazılış aynı, anlam farklıdır.
4
Dördüncü örneği incele: 'fikir' / 'kir'
Kelime içinde kelime durumu; tunç kafiyedir.
'kir' kelimesinin tüm harfleri 'fikir' kelimesinin sonunda aynen yer almaktadır.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye türlerinin belirlenmesi için önce rediflerin ayrılması, ardından köklerdeki ses benzerliği sayısına bakılması gerekir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 106Soru →

Gönül gurbet ele çıkma,
Canımı boş yere sıkma,
Umut köprülerin yıkma,
Şu garip halimden bıkma.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zengin kafiye kullanılarak ahenk sağlanmıştır.

Cevap

Zengin kafiye kullanılarak ahenk sağlanmıştır ifadesi söylenemez çünkü dizelerde iki ses benzerliğine dayanan tam kafiye bulunmaktadır.
Verilen dörtlükte 'çık-', 'sık-', 'yık-' ve 'bık-' eylemleri kök durumundadır. Bu köklerdeki 'ı' ve 'k' harfleri (toplam iki ses) benzeşmektedir. Edebiyat bilgisinde iki ses benzerliğine dayanan kafiye türü 'tam kafiye'dir. 'Zengin kafiye' olabilmesi için en az üç ses benzerliği gerekmektedir. Dolayısıyla zengin kafiye kullanıldığı yargısı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol et.
8 hece (Gö-nül gur-bet e-le çık-ma).
Ölçüyü belirlemek için ünlü harfler sayılır.
2
Kafiye ve redifi ayırmak için sözcüklerin kök ve eklerini analiz et.
çık-ma, sık-ma, yık-ma, bık-ma.
Redif ve kafiye ayrımı için dil bilgisi görevlerini saptamak gerekir.
3
Aynı görevdeki ekleri (redifleri) belirle.
'-ma' olumsuzluk ekleri görevdeş oldukları için rediftir.
Yazılışı ve görevi aynı olan ekler redif oluşturur.
4
Sözcük köklerindeki ses benzerliklerini say.
'ç-ık', 's-ık', 'y-ık', 'b-ık' köklerinde 'ık' sesleri (2 ses) ortaktır.
Köklerdeki ses benzerliği kafiye türünü belirler.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye (ses benzerliği) ve redif (görevdeş ek/sözcük) ayrımı yapılarak ahenk unsurları tespit edilir.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir analizi 'Tunç Kafiye' içeren bir Divan edebiyatı beyti üzerinde deneyerek kafiye türleri arasındaki farkları pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 107Soru →

Aşağıdaki şiir dizelerinde (sol sütun) yer alan kafiye (uyak) türlerini, sağ sütundaki kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Gözümden dökülen dinmeyen bir yaş,
Bağrımda yanan bu közden bir taş.
Her nefeste eyledikçe bin günah,
Bir günahla bitti eyvah bin sipah.
Baygın bir koku var yamacın çiçeklerinde,
Sessiz bir uyku var gece böceklerinde.
Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç,
Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç.
Ağır ağır önümden geçiyor bir alay,
Gökten süzülerek doğuyor yeni ay.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki kafiye türleri sırasıyla yarım, tam, zengin, cinaslı ve tunç kafiye olarak eşleşmektedir.
Doğru eşleştirme dize sonundaki ses benzerliği sayısına dayanır: yaş/taş (1 ses-yarım), günah/sipah (2 ses-tam), çiçek/böcek (3 ses-zengin), geç/geç (eş sesli-cinas), ay/alay (iç içe-tunç).

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin sonlarındaki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak redif olup olmadığını kontrol edin.
çiçek-lerinde ve böcek-lerinde örneklerinde '-lerinde' eki aynı görevde olduğu için rediftir; diğer örneklerde redif bulunmamaktadır.
Kafiye bulunmadan önce rediflerin ayrılması, ses benzerliği sayısının doğru tespit edilmesi için şarttır.
2
Kalan köklerdeki ses benzerliklerini sayın.
yaş/taş (ş: 1 ses), günah/sipah (ah: 2 ses), çiçek/böcek (çek: 3 ses) şeklinde sesler tespit edilir.
Ses sayısı kafiye türünü belirler: 1 ses yarım, 2 ses tam, 3 ve üzeri zengin kafiyedir.
3
Özel kafiye durumlarını (cinas ve tunç) değerlendirin.
Geç (vakit) ve Geç (geçmek) anlamca farklı olduğu için cinas; 'ay' kelimesi 'alay'ın içinde olduğu için tunç kafiye belirlenir.
Anlam farklılığı ve kelimenin kelime içinde yer alması ahengi güçlendiren özel unsurlardır.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye türleri, dize sonlarındaki ses benzerliklerinin sayısına ve niteliğine göre belirlenir.
Tahmini Süre:1m 50s
Soru 108Soru →

Aşağıdaki şiir parçalarını, mısra sonlarında kullanılan kafiye (uyak) türleriyle uygun şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Her akşam bir hüzün çöker yollara / Hasretim uzanır ıssız kollara
Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik / Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik
Hicranınla yandım bîçareyim ben / Aşkın deryasında bir avareyim ben
Bursa'da bir eski cami avlusu / Mermer şadırvanda şakırdayan su
Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç / Bu son fasıldır ey ömrüm dilediğince geç

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda yollara/kollara dizeleri Yarım Kafiye, şendik/yendik dizeleri Tam Kafiye, bîçareyim/avareyim dizeleri Zengin Kafiye, avlusu/su dizeleri Tunç Kafiye ve geç/geç dizeleri Cinaslı Kafiye ile eşleşmektedir.
Doğru eşleştirme, ses benzerliklerinin sayısına ve niteliğine dayanmaktadır: 1 ses benzerliği yarım, 2 ses tam, 3 ve üzeri zengin kafiyedir. Bir kelimenin diğeri içinde geçmesi tunç, sesteş kelimelerin kullanımı ise cinaslı kafiyeyi oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerdeki rediflerin belirlenmesi
Yollara/kollara (-lara), şendik/yendik (-dik), bîçareyim/avareyim (-yim) kısımları görevce aynı ekler oldukları için redif olarak ayrılır.
Kafiye analizi yapılmadan önce anlam ve görevi aynı olan eklerin (redif) doğru saptanması gerekir.
2
Köklerdeki ses benzerliklerinin sayılması
Yol/kol (1 ses: l), şen/yen (2 ses: en), bîçare/avare (3 ses: are) ses benzerlikleri saptanır.
Ses benzerliği sayısı kafiyenin türünü (yarım, tam, zengin) belirler.
3
Kelimeler arası yapısal ilişkilerin incelenmesi
Su kelimesinin avlusu içinde geçmesi 'Tunç', 'geç' kelimelerinin sesteş olması 'Cinaslı' türlerini belirler.
Zengin kafiyenin özel bir türü olan tunç kafiye ve sesteşliğe dayanan cinaslı kafiye yapısal özellikleriyle ayırt edilir.

Anahtar Kavram

Şiirde Ahenk Unsurları: Kafiye Türleri
Soru 109Soru →

*Karac’oğlan der ki kondum göçülmez*
*Ecel şerbetidir bu ki içülmez*
*Gökten yağsa dolu yere saçılmaz*
*Bize de bir nasip gelir Mevlâ’dan*

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "ç" sesleri tam kafiye oluşturmuştur.

Cevap

Dörtlükte 'ç' sesleri tek ses benzerliğine dayandığı için 'yarım kafiye' oluşturmaktadır; seçenekte belirtilen 'tam kafiye' ifadesi yanlıştır.
Dörtlüğün dize sonlarında yer alan 'göç-', 'iç-' ve 'saç-' kelimelerinin kökleri arasında yalnızca 'ç' ünsüzü benzemektedir. Edebiyat bilgisinde tek ses (genellikle tek ünsüz) benzerliğine dayanan kafiye türüne 'yarım kafiye' denir. Seçenekte ise bunun 'tam kafiye' olduğu iddia edildiği için bu bilgi hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol et.
Tüm dizeler 11 heceden oluşmaktadır. (11'li hece ölçüsü).
Şiirin ölçüsünü belirlemek için hece sayımı yapılır.
2
Dize sonlarındaki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak redif ve kafiyeyi belirle.
göç-ülmez, iç-ülmez, saç-ılmaz. Kökler: göç, iç, saç. Ekler: -ülmez/-ılmaz.
Aynı görevdeki ekler redif, köklerdeki ses benzerlikleri kafiyedir.
3
Köklerdeki ses benzerliği sayısını tespit et.
Ortak olan sadece 'ç' sesidir (Tek ses).
Kafiye türünü belirlemek için kaç sesin benzediğine bakılır.
4
Tespit edilen ses benzerliğini isimlendir.
Tek ses benzerliği 'Yarım Kafiye'dir.
Türk edebiyatı kurallarına göre tek ünsüz benzerliği yarım kafiye olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye ve redif ayrımı

Daha Fazla Pratik

Farklı görevdeki eklerin (örneğin biri iyelik eki, diğeri hal eki) ses benzerliği oluşturduğu durumlarda kafiye mi yoksa redif mi sayılacağı üzerine alıştırma yapınız.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 110Soru →

Siyah ebruların yaya benzemez
Senin güzelliğin aya benzemez
Hükmetmiş dünyanın her bir yerine
Kadir kıymet bilen paya benzemez

Bu dörtlükte yer alan ahenk unsurlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Dize sonlarında hem redif hem de tam kafiye kullanılmıştır.

Cevap

Dörtlükte dize sonlarındaki '-a benzemez' bölümleri redif, köklerdeki 'ay' sesleri ise tam kafiyedir.
Şiirin dize sonlarındaki 'yaya', 'aya' ve 'paya' kelimeleri incelendiğinde; yönelme eki olan '-a' ve ardından gelen 'benzemez' sözcüklerinin aynı görev ve anlamda kullanıldığı, dolayısıyla redif olduğu görülür. Geriye kalan 'yay', 'ay' ve 'pay' köklerindeki 'ay' sesleri ise iki ses benzerliği sağladığı için tam kafiye oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Hece ölçüsünü belirle.
11'li hece ölçüsü.
Dizelerdeki ünlü sesler sayıldığında (Si-yah eb-ru-la-rın ya-ya ben-ze-mez) her dizenin 11 heceden oluştuğu görülür.
2
Dize sonlarındaki benzer seslerin görevlerini analiz et.
'-a benzemez' kısımları rediftir.
'benzemez' kelimeleri aynı anlamda tekrarlanmış, '-a' ekleri ise yönelme durum eki olarak kullanılmıştır.
3
Rediften arta kalan köklerdeki ses benzerliğini tespit et.
'ay' sesleri tam kafiyedir.
'yay', 'ay' ve 'pay' kelimeleri arasında ortak olan 'ay' sesleri iki ses benzerliği oluşturur.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye ve redif ayrımı
Soru 111Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan ahenk unsurlarını dikkate alarak, numaralanmış şiir parçalarını karşılarındaki baskın kafiye türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

I. Üstümüzden gelen geçer,
Ecel şerbetini içer.
II. Yollarda kalan gözlerimi dindir,
Şu dertli gönlümü biraz sevindir.
III. Miskin Yunus bi-çareyim,
Baştan ayağa yareyim.
IV. Bursa'da bir eski cami avlusu,
Küçük şadırvanda şakırdayan su.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

I numaralı dize Yarım Kafiye, II numaralı dize Tam Kafiye, III numaralı dize Zengin Kafiye ve IV numaralı dize Tunç Kafiye ile eşleşmektedir.
Dizeler analiz edildiğinde; I. dizede '-er' redif, 'ç' yarım kafiyedir; II. dizede '-dir' redif, 'in' tam kafiyedir; III. dizede '-yim' redif, 'are' zengin kafiyedir; IV. dizede 'su' kelimesi 'avlusu'nun içinde geçtiği için tunç kafiyedir. Bu analizler tüm eşleştirmeleri doğrulamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Kelimelerin kök ve ek tahlilini yaparak redifleri belirlemek.
I'de '-er', II'de '-dir', III'te '-yim' ekleri aynı görevde kullanıldıkları için rediftir. IV'te ise farklı anlamlı kelimeler (avlusu-su) söz konusudur.
Kafiyeyi doğru bulabilmek için öncelikle aynı görevli ses benzerlikleri olan redifleri ayırmak gerekir.
2
Redifler ayrıldıktan sonra köklerdeki ses benzerliği sayısını tespit etmek.
I'de 1 ses (ç), II'de 2 ses (in), III'te 3 ses (are) benzerliği vardır.
Tek ses yarım, iki ses tam, üç ve üzeri ses zengin kafiye olarak adlandırılır.
3
Kelimelerden birinin diğerinin içinde aynen geçip geçmediğini kontrol etmek.
IV. dizede 'su' kelimesi 'avlusu' kelimesinin son kısmında aynen geçmektedir.
Bir kelimenin başka bir kelime içinde aynen yer almasıyla oluşan kafiye türü tunç kafiyedir.

Anahtar Kavram

Şiirde dize sonlarındaki görevleri aynı olan eklerin redif; köklerdeki anlamca farklı ses benzerliklerinin ise kafiye (uyak) olarak adlandırılması.
Soru 112Soru →

Dostum beni ırak yerde sanmasın
Gidip de yabancı ele yanmasın
Maksadım odur ki adım anmasın
Beni unutursa yansın sevdiğim

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zengin kafiye ile ahenk sağlanmıştır.

Cevap

Dörtlükte zengin kafiye değil, tam kafiye kullanılmıştır.
Dörtlüğün ilk üç dizesinde kullanılan 'san-', 'yan-' ve 'an-' sözcükleri kök durumundadır. Bu köklerdeki ortak sesler sadece 'a' ve 'n' harfleridir. İki ses benzerliği edebiyatta 'tam kafiye' olarak adlandırılır. Zengin kafiye için en az üç ses benzerliği gereklidir. Bu nedenle zengin kafiye kullanıldığı yönündeki ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Dize sonlarındaki benzer kelimelerin kök ve eklerini ayırın.
san-masın, yan-masın, an-masın.
Kafiye ve redifi doğru ayırt etmek için kelimenin yapısını analiz etmek gerekir.
2
Aynı görevdeki ekleri (redifleri) belirleyin.
'-masın' (olumsuzluk + emir eki).
Yazılışları ve görevleri aynı olan ekler redif oluşturur.
3
Köklerdeki ses benzerliklerini (kafiyeyi) bulun.
san, yan, an köklerinde ortak olan sesler 'an' sesleridir.
İki ses benzerliği (a ve n) tam kafiye olarak adlandırılır.
4
Hece ölçüsünü ve kafiye şemasını kontrol edin.
11 hece ve aaab şeması.
Ahenk unsurlarının tamamını doğrulamak için ölçü ve şema analizi yapılır.

Anahtar Kavram

Şiirde Kafiye ve Redif Ayrımı

Daha Fazla Pratik

Farklı eklerin (örneğin iyelik eki ile hal eki) dize sonunda gelmesi durumunda redif olup olmayacağını araştırarak 'görevdaşlık' ilkesini pekiştirin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 113Soru →

Aşağıdaki dizelerde kullanılan kafiye (uyak) türlerini sağdaki tanımlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ecel büke belimizi
Söyletmeye dilimizi
Sürmeli gözlerin canımı yakar
Bakışı gönlüme bir hançer çakar
Bursa'da bir eski cami avlusu
Mermer şadırvanda şakırdayan su
Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç
Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dizelerdeki ahenk unsurları incelendiğinde; 'bel/dil' dizelerinde yarım kafiye, 'yakar/çakar' dizelerinde tam kafiye, 'avlusu/su' dizelerinde tunç kafiye ve 'geç/geç' dizelerinde cinaslı kafiye yer almaktadır.
Verilen dizeler sırasıyla yarım, tam, tunç ve cinaslı kafiye örneklerini içermektedir. 'bel/dil' tek ses (l) ile yarım; 'yakar/çakar' iki ses (ak) ile tam; 'avlusu/su' kelime içermesiyle tunç; 'geç/geç' anlam farkıyla cinaslı kafiyedir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerdeki kafiye ve redifleri ayırmak için kelimelerin kök ve eklerini inceleyin.
Birinci dizede 'bel-imiz-i' ve 'dil-imiz-i' şeklinde ekler ayrılır.
Redif, kelime kökü dışında kalan ve aynı görevdeki eklerdir; kafiye ise köklerdeki ses benzerliğidir.
2
Ses benzerliği sayısını tespit ederek kafiye türünü belirleyin.
'l' (tek ses) yarım, 'ak' (iki ses) tam kafiyedir.
Kafiye türleri ses benzerliği sayısına göre isimlendirilir.
3
Kelimelerin anlamlarını ve birbirleri içindeki durumlarını kontrol edin.
İç içe geçme durumu tunç kafiyeyi, sesdeşlik durumu ise cinaslı kafiyeyi verir.
Özel kafiye türleri (tunç, cinas) kelimenin yapısı ve anlamıyla doğrudan ilişkilidir.

Anahtar Kavram

Şiirde kafiye (uyak) türleri, dize sonlarındaki ses benzerliklerinin sayısı ve niteliğine göre belirlenir.

Daha Fazla Pratik

Farklı nazım biçimlerinde (gazel, koşma) bu kafiye türlerinin kullanım sıklığını karşılaştırarak bilgilerinizi pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 114Soru →

Köyün ağasına "paşam" diyorlar,
Garibin hakkını bir bir yiyorlar.
Adalet nerede, sormazlar bile,
Zalime her yerde yol veriyorlar.

Bu dizelerin içerik, üslup ve teması dikkate alındığında, bu şiirin türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Satirik

Cevap

Toplumsal aksaklıkları ve adaletsizlikleri eleştirel bir dille yeren şiir türü satirik şiirdir.
Verilen dizelerde adaletsizlik, haksızlık ve toplumsal düzenin bozukluğu eleştirel bir dille ifade edilmiştir. Kişilerin veya toplumun aksayan yönlerini iğneleyici bir dille eleştiren (yeren) şiirler 'satirik şiir' (halk edebiyatında taşlama, divan edebiyatında hicviye) kategorisine girer.

Adım Adım Çözüm

1
Şiirin içeriğini ve kullanılan ifadeleri analiz edin.
"Garibin hakkını yemek", "zalime yol vermek" ve "adaletin sorulmaması" gibi ifadeler tespit edilmiştir.
Şiirin hangi konuyu ele aldığını belirlemek, türünü saptamanın ilk adımıdır.
2
Şairin üslubunu ve amacını değerlendirin.
Şairin toplumsal bir adaletsizliğe karşı öfkeli ve eleştirel bir tavır takındığı, durumu yerdiği görülmektedir.
Eleştiri ve yerginin baskın olduğu şiirler tür bakımından ayrılır.
3
Belirlenen özellikleri şiir türleri ile eşleştirin.
Hiciv, yergi ve toplumsal eleştiri içeren şiir türü olan satirik şiir ile tam uyum sağlanmıştır.
Tanımlanan özellikler doğrudan satirik şiirin kapsamına girmektedir.

Anahtar Kavram

Satirik Şiir

Daha Fazla Pratik

Satirik şiirin Divan edebiyatındaki karşılığının 'hicviye', Halk edebiyatındaki karşılığının ise 'taşlama' olduğunu unutmayın.
Tahmini Süre:45s
Soru 115Soru →

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, şiir türlerinin temel özelliklerini dikkate alarak uygun edebî terimlerle doldurunuz.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Şairin bireysel duygularını, aşk, hasret ve ayrılık gibi konuları coşkulu bir dille dışa vurduğu şiirler şiir türüne; toplumsal aksaklıkları veya kişilerin kusurlarını iğneleyici ve eleştirel bir tutumla ele alan şiirler ise şiir türüne örnek teşkil eder.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

lirik ve satirik
Duyguların coşkulu bir dille anlatılması lirik şiiri; toplumsal ya da bireysel aksaklıkların eleştirilmesi ise satirik şiiri tanımlar. Bu nedenle boşluklara sırasıyla bu terimler gelmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlenin ilk bölümündeki anahtar kavramları belirleme
Aşk, hasret, ayrılık ve coşkulu anlatım gibi kavramlar belirlendi.
Bu kavramlar doğrudan duygu yoğunluğunu temsil eden lirik şiirin temel özellikleridir.
2
Cümlenin ikinci bölümündeki anahtar kavramları belirleme
Toplumsal aksaklıklar, iğneleyici dil ve eleştiri gibi kavramlar belirlendi.
Bir durumu veya kişiyi yermeyi hedefleyen, eleştirel nitelik taşıyan şiirler satirik türün tanımıdır.

Anahtar Kavram

Şiir Türlerinin Tematik Özellikleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 116Soru →

Elin kapısında karavaş olan
Burnu sümüklü gözü yaş olan
Bayramdan bayrama bir tıraş olan
Berbere gelir de dükkân beğenmez

Bu dizelerin içerik ve üslup özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki şiir türlerinden hangisine örnek oluşturduğu söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Satirik

Cevap

Dizelerin eleştirel ve iğneleyici bir üsluba sahip olması nedeniyle bu şiir satirik türündedir.
Verilen dizelerde şair, kişinin kendi haliyle tezat oluşturan kibirli tavrını eleştirmektedir. Yergi, alay ve iğneleme üzerine kurulu olan bu şiirler satirik şiir türüne girer.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin anlamını çözümlemek
Şiirde; başkasının yanında köle/hizmetçi olan, bakımsız ve perişan durumdaki birinin berbere gidip dükkan beğenmemesi anlatılmaktadır.
Şiirin ana temasını ve bakış açısını belirlemek tür tespiti için ilk adımdır.
2
Üslup ve amaca göre şiir türlerini eşleştirmek
Burada toplumsal bir tipin çelişkili davranışı alaycı ve yerici bir dille verilmiştir. Türk edebiyatında 'taşlama' olarak da bilinen bu tür, genel şiir türleri içinde 'satirik' şiirle karşılanır.
Şiir türleri; konunun işleniş tarzına (alay, öğüt, duygu, doğa vb.) göre sınıflandırılır.

Anahtar Kavram

Şiir Türleri (Satirik Şiir)

Daha Fazla Pratik

Satirik şiirin Halk edebiyatındaki karşılığının 'taşlama', Divan edebiyatındaki karşılığının ise 'hicviye' olduğunu hatırlamak konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 117Soru →

Aşağıdaki dizeleri, baskın olan şiir türleriyle uygun şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi şendik
Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik
Daha deniz görmemiş bir çoban çocuğuyum
Bu dağların eskiden aşinasıdır soyum
Adalet kalmadı hep zulüm doldu
Geçti şu baharın gülleri soldu
Dünyanın gidişi acayip oldu
Ne zaman seni düşünsem
Bir ceylan su içmeye iner
Çayırları büyürken görürüm her akşam

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Kahramanlık anlatan dizeler Epik; çoban ve doğa konulu dizeler Pastoral; toplumsal eleştiri içeren dizeler Satirik; bireysel duygu ve coşkuyu işleyen dizeler Lirik şiirle eşleşir.
Dizelerin her biri kendi türünün en belirgin anahtar kelimelerini içermektedir: Akın ve ordu (Epik), Çoban ve dağ (Pastoral), Adalet ve zulüm eleştirisi (Satirik), Özlem ve imgelem (Lirik).

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin ana temasını belirleyin.
Birinci dizede 'ordu, yenmek', ikinci dizede 'çoban, dağ', üçüncü dizede 'adalet, zulüm', dördüncü dizede ise 'düşünmek (özlem)' kavramları ön plandadır.
Şiir türleri, işledikleri konuya ve şairin takındığı tavra göre sınıflandırılır.
2
Belirlenen temaları şiir türü tanımlarıyla karşılaştırın.
Savaş ve kahramanlık -> Epik; Doğa ve kır hayatı -> Pastoral; Eleştiri ve yergi -> Satirik; Duygu ve coşku -> Lirik.
Türlerin temel ayırt edici özellikleri bu temalar üzerine kuruludur.

Anahtar Kavram

Şiir Türlerinin Konularına Göre Tasnifi
Soru 118Soru →

Mektepten okuyan ilim öğrenmez
Bin nasihat etsen biri kâr etmez
Doğru söyleyeni kimse beğenmez
Eğriye rağbet var şimdi dünyada

Bu dizelerin içerik ve üslup özellikleri dikkate alındığında aşağıdaki şiir türlerinden hangisine örnek olduğu söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Satirik şiir

Cevap

Dizelerdeki eleştirel üslup ve toplumsal yergiden dolayı bu şiir satirik şiir türüne girer.
Verilen dizelerde toplumsal değerlerin altüst olması, dürüstlüğün prim yapmaması ve eğitimin etkisiz kalması gibi konular iğneleyici bir dille eleştirilmektedir. Edebiyatımızda toplumsal aksaklıkları veya bireysel kusurları yererek anlatan şiirlere satirik şiir denir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin ana temasını ve şairin bakış açısını belirlemek.
Şiirde okullardaki eğitimin yetersizliği, dürüst insanların sevilmemesi ve toplumdaki eğriliğin (yolsuzluğun/yanlışlığın) rağbet görmesi anlatılmaktadır.
Şiir türünü belirlemek için metnin neyi, nasıl anlattığını anlamak gerekir.
2
Dizelerdeki üslup özelliklerini şiir türleri tanımlarıyla karşılaştırmak.
Dizelerde iğneleyici, şikayet eden ve toplumsal aksaklıkları dile getiren bir 'yergi' üslubu baskındır.
Toplumsal veya bireysel kusurları alaycı ve eleştirel bir dille anlatan şiirler satirik türdedir.

Anahtar Kavram

Satirik şiir; kişi, olay veya toplumun eksik ve hatalı yönlerini eleştiren şiir türüdür. Halk edebiyatında 'taşlama', Divan edebiyatında 'hicviye', günümüz edebiyatında ise 'yergi' olarak adlandırılır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 119Soru →

Kırık çanağı yok ayran içecek
Kahveye gelir de fincan beğenmez

Bu dizelerin içerik ve üslup özellikleri dikkate alındığında, baskın olan şiir türü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Satirik

Cevap

Dizelerde bir kişinin gülünç ve çelişkili yönü eleştirel bir dille anlatıldığı için doğru cevap satirik şiirdir.
Dizeler incelendiğinde; 'kırık çanağı olmaması' bir yoksunluğu ifade ederken, 'fincan beğenmemesi' bu duruma tezat oluşturan bir kibir ve gösteriş merakını simgeler. Kişilerin veya toplumun aksayan, kusurlu, eksik ya da gülünç yönlerini iğneleyici bir dille eleştiren bu tür şiirlere satirik şiir adı verilir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin anlamını analiz etme
Dizeler, elinde imkânı olmadığı halde yüksekten uçan, gösteriş meraklısı bir tipi betimlemektedir.
Şiirin türünü belirlemek için önce içeriğin (tema) ve üslubun (tavır) tespit edilmesi gerekir.
2
Şairin tutumunu belirleme
Şairin iğneleyici ve alaycı (hiciv dolu) bir üslup kullandığı görülmektedir.
Alay ve iğneleme içeren şiirler doğrudan eleştiri kategorisine girer.
3
Şiir türüyle eşleştirme
Eleştirel şiirlere Batı edebiyatında satirik, Divan edebiyatında hicviye, Halk edebiyatında ise taşlama denir.
Dizelerdeki baskın özellik 'eleştiri' olduğu için satirik şiir tanımına tam uymaktadır.

Anahtar Kavram

Satirik Şiir

Daha Fazla Pratik

Bu şiir türünün Halk edebiyatındaki karşılığının 'taşlama', Divan edebiyatındaki karşılığının 'hicviye' olduğunu hatırlayarak dönemler arası ilişkiyi pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 120Soru →

Aşağıdaki cümlede boş bırakılan yerleri, Türk edebiyatındaki şiir türlerini ve bu türlerin geleneksel edebiyatımızdaki karşılıklarını dikkate alarak uygun terimlerle tamamlayınız.

Aşağıdaki boşlukları doldurun

Halk edebiyatında 'koçaklama' gibi türlerde yoğun olarak görülen, olağanüstü olayları ve kahramanlıkları konu edinen türe şiir denir. Buna karşın; toplumsal düzensizlikleri ve bireysel kusurları alaycı bir dille eleştiren, divan edebiyatında 'hicviye' olarak bilinen tür ise şiir başlığı altında incelenir.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk boşluğa 'epik', ikinci boşluğa ise 'satirik' terimleri getirilmelidir.
Metnin ilk kısmında geçen 'koçaklama' ve 'kahramanlık' ifadeleri, destansı anlatımların temelini oluşturan epik şiir türünü tanımlar. İkinci kısımda geçen 'eleştiri' ve 'hicviye' kavramları ise toplumsal veya bireysel yergi içeren satirik şiir türünü ifade eder.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki ilk bölümün ana temasını analiz etmek.
Metinde kahramanlık, olağanüstü olaylar ve 'koçaklama' gibi unsurların vurgulandığı görülmektedir.
Koçaklama, kahramanlık temasını işleyen bir tür olduğu için bu tanım epik şiire işaret eder.
2
Metindeki ikinci bölümün ana temasını ve anahtar kavramlarını analiz etmek.
Metinde eleştiri, toplumsal düzensizlikler ve 'hicviye' kavramları öne çıkmaktadır.
Hicviye, yergi ve eleştiri amaçlı yazıldığı için bu tanım satirik şiir türüne karşılık gelir.

Anahtar Kavram

Şiir Türleri ve Geleneksel Edebiyat Karşılıkları
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 6 / 14Sonraki
Edebiyat Bilgi ve Kuramları Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Sayfa 6 | Examkin