Kuvvet ve Hareket

158 soru

Soru 101Soru

Sürtünmesiz yatay bir düzlemde durmakta olan m=2 kgm = 2\text{ kg} kütleli bir cisim, yay sabiti k=200 N/mk = 200\text{ N/m} olan yatay ve esnek bir yayın serbest ucuna dokunacak şekilde yerleştirilmiştir. Bu cisme yayı sıkıştıracak do��rultuda, yatay ve sabit F=40 NF = 40\text{ N} büyüklüğünde bir kuvvet uygulanmaya başlanıyor. Buna göre, cismin bu hareket süresince kazanabileceği maksimum kinetik enerji kaç J\text{J}'dür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 44

Cevap

Maksimum kinetik enerjinin değeri 4 J'dür.
Net kuvvetin sıfır olduğu sıkışma miktarı olan 0,2 m konumunda, uygulanan kuvvetin yaptığı iş 8 J ve yayda depolanan enerji 4 J'dür. İş-enerji teoremine göre aradaki fark olan 4 J cismin sahip olduğu maksimum kinetik enerjidir.

Adım Adım Çözüm

1
Net kuvvetin sıfır olduğu konumu bulma
Cismin ivmesinin sıfır olduğu sıkışma miktarı x=0,2 mx = 0,2\text{ m} olarak bulunur.
Cisim net kuvvet doğrultusunda hızlandığı için hızı ve dolayısıyla kinetik enerjisi net kuvvet sıfır olana kadar artar. Net kuvvet sıfır olduktan sonra yay kuvveti uygulanan kuvvetten büyük olacağı için cisim yavaşlamaya başlar. Dolayısıyla maksimum kinetik enerji, net kuvvetin sıfır olduğu F=kxF = k \cdot x eşitliğinden 40=200xx=0,2 m40 = 200 \cdot x \Rightarrow x = 0,2\text{ m} konumunda gerçekleşir.
2
Uygulanan kuvvetin bu konumda yaptığı işi hesaplama
Uygulanan kuvvetin yaptığı iş WF=8 JW_F = 8\text{ J} olarak bulunur.
Kuvvet sabit olduğundan yapılan iş WF=Fx=400,2=8 JW_F = F \cdot x = 40 \cdot 0,2 = 8\text{ J} olur.
3
Aynı konumda yayda depolanan esnek potansiyel enerjiyi hesaplama
Yayda depolanan enerji Ep=4 JE_p = 4\text{ J} olarak bulunur.
Yayda depolanan esnek potansiyel enerji Ep=12kx2=12200(0,2)2=1000,04=4 JE_p = \frac{1}{2} k x^2 = \frac{1}{2} \cdot 200 \cdot (0,2)^2 = 100 \cdot 0,04 = 4\text{ J} formülüyle hesaplanır.
4
İş-enerji teoremini uygulayarak maksimum kinetik enerjiyi bulma
Cismin kazandığı maksimum kinetik enerji Ek=4 JE_k = 4\text{ J} olarak elde edilir.
İş-enerji teoremine göre, net iş kinetik enerjideki değişime eşittir. Sürtünmesiz ortamda yapılan işin bir kısmı yayda potansiyel enerji olarak depolanırken geri kalanı kinetik enerjiye dönüşür: Ek=WFEp=84=4 JE_k = W_F - E_p = 8 - 4 = 4\text{ J}.

Anahtar Kavram

İş-enerji teoremi ve yay sistemlerinde maksimum kinetik enerjinin net kuvvetin sıfır olduğu konumda gerçekleşmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 102Soru

Sürtünmesiz eğrisel bir rayın h=7,2 mh = 7,2\text{ m} yüksekliğindeki tepe noktasından serbest bırakılan m=2 kgm = 2\text{ kg} kütleli bir cisim, rayın alt ucundaki yatay ve sürtünmesiz düzlemde durmakta olan M=6 kgM = 6\text{ kg} kütleli cisim ile merkezi olarak çarpışıp kenetleniyor. Ortak kütle, yatay düzleme sabitlenmiş ve yay sabiti k=200 N/mk = 200\text{ N/m} olan kütlesi önemsiz bir yayı sıkıştırıyor. Yer çekimi ivmesi g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 olduğuna göre, yayda meydana gelen maksimum sıkışma miktarı kaç santimetredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 60

Cevap

Yayda meydana gelen maksimum sıkışma miktarı 60 santimetredir.
Ortak kütlenin kazandığı kinetik enerjinin tamamı yaya aktarılarak yayı 0,6 metre yani 60 santimetre sıkıştırır. Bu değer momentum korunumu ve enerji dönüşümü ilkeleriyle doğru bir şekilde hesaplanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
m kütleli cismin eğrisel raydan aşağı kayarak yatay düzleme ulaştığı andaki hızını mekanik enerjinin korunumu yasasıyla hesaplama.
v=12 m/sv = 12\text{ m/s}
Sürtünmesiz ortamda başlangıçtaki yer çekimi potansiyel enerjisi (mghmgh), rayın alt ucunda tamamen kinetik enerjiye (12mv2\frac{1}{2}mv^2) dönüşür.
2
Çarpışma anında yatay doğrultuda dış kuvvetlerin bileşkesi sıfır olduğu için çizgisel momentumun korunumunu uygulama.
vortak=3 m/sv_{\text{ortak}} = 3\text{ m/s}
Tamamen esnek olmayan çarpışmalarda cisimler kenetlenir ve toplam çizgisel momentum korunur (mv+M0=(m+M)vortakm \cdot v + M \cdot 0 = (m+M) \cdot v_{\text{ortak}}).
3
Çarpışmadan hemen sonraki toplam kinetik enerjiyi yayın maksimum sıkışma anındaki esneklik potansiyel enerjisine eşitleme.
x=0,6 mx = 0,6\text{ m}
Yay maksimum sıkıştığı anda ortak kütle anlık olarak durur, böylece ortak kinetik enerjinin tamamı yayda esneklik potansiyel enerjisine (12kx2\frac{1}{2}kx^2) dönüşür.
4
Metre cinsinden hesaplanan maksimum sıkışma miktarını soru köküne uygun olarak santimetreye dönüştürme.
x=60 cmx = 60\text{ cm}
Uzunluk birimi dönüşüm kuralına göre 1 metre=100 santimetre1\text{ metre} = 100\text{ santimetre} olduğundan 0,6 m0,6\text{ m} değeri 60 cm60\text{ cm}'ye eşittir.

Anahtar Kavram

İtme ve çizgisel momentumun korunumu ile mekanik enerjinin korunumu ilkelerinin ardışık olarak uygulanması.
Soru 103Soru

Hava sürtünmesinin ihmal edildiği ve yer çekimi ivmesinin g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 olduğu bir ortamda, yerden 35 m35\text{ m} yükseklikteki bir uçurumun kenarından bir cisim, yatayla 3737^\circ lik açı yapacak şekilde yukarı doğru 30 m/s30\text{ m/s} ilk hızla fırlatılıyor.

Buna göre, cisim fırlatıldığı andan yere çarptığı ana kadar geçen sürede hız vekt��ründeki değişimin büyüklüğü (Δv\lvert\Delta\vec{v}\rvert) kaç m/s\text{m/s}'dir?
(sin(37)=0,6\sin(37^\circ) = 0,6; cos(37)=0,8\cos(37^\circ) = 0,8)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 50

Cevap

Hız vektöründeki değişimin büyüklüğü 50 m/s'dir.
Cismin hareket süresi 5 saniye olarak bulunur. Sürtünmesiz ortamda yatay hız değişmediği için hız vektöründeki toplam değişim sadece düşey doğrultudaki değişimden ibarettir. Düşey ivme yer çekimi ivmesi (g = 10 m/s^2) olduğundan, hız vektöründeki değişimin büyüklüğü ivme ile sürenin çarpımı olan 50 m/s olur.

Adım Adım Çözüm

1
Cismin ilk hız vektörünün yatay ve düşey bileşenlerini bulmak.
v0x=v0cos(37)=30×0,8=24 m/sv_{0x} = v_0 \cos(37^\circ) = 30 \times 0,8 = 24\text{ m/s} ve v0y=v0sin(37)=30×0,6=18 m/sv_{0y} = v_0 \sin(37^\circ) = 30 \times 0,6 = 18\text{ m/s} elde edilir.
Cismin hareketini yatayda sabit hızlı, düşeyde ise yer çekimi ivmesiyle sabit ivmeli hareket olarak iki boyutta incelemek gerekir.
2
Cismin havada kalma süresini hesaplamak.
Düşey doğrultudaki yer değiştirme denklemi Δy=v0yt12gt2\Delta y = v_{0y} t - \frac{1}{2}gt^2 kullanılarak, cisim yere ulaştığında yer değiştirmesi Δy=35 m\Delta y = -35\text{ m} olur. Buradan 35=18t5t2    5t218t35=0-35 = 18t - 5t^2 \implies 5t^2 - 18t - 35 = 0 denklemi çözülerek t=5 st = 5\text{ s} bulunur.
Hız değişimini bulmak için cismin hareket süresini bilmemiz gerekir.
3
Hız vektöründeki değişimin büyüklüğünü hesaplamak.
Δv=gt=105=50 m/s\lvert\Delta\vec{v}\rvert = g \cdot t = 10 \cdot 5 = 50\text{ m/s} bulunur.
Sürtünmesiz ortamda cisme etki eden tek ivme yer çekimi ivmesi olduğundan hız değişimi düşey doğrultuda gerçekleşir ve Δv=gt\Delta \vec{v} = \vec{g} \cdot t ile hesaplanır.

Anahtar Kavram

İki boyutta sabit ivmeli harekette hız değişimi, ivme vektörü ile geçen sürenin çarpımına eşittir ve yönü ivme vektörüyle aynıdır.
Soru 104Soru

Sürtünmesiz ve yatay zemin üzerinde sabitlenmiş, yatayla 3737^\circ lik açı yapan bir eğik düzleme, 1 kg1\text{ kg} kütleli bir bilye düşey doğrultuda 8 m/s8\text{ m/s} süratle çarpmaktadır. Bilye, çarpışmadan hemen sonra yatay doğrultuda hareketine devam etmektedir. Buna göre, çarpışma sürecinde eğik düzlemin bilyeye uyguladığı itmenin büyüklüğü kaç Ns\text{N}\cdot\text{s}'dir?

(sin37=0,6\sin 37^\circ = 0,6; cos37=0,8\cos 37^\circ = 0,8; yer çekiminin ve çarpışma süresince hava direncinin etkisi ihmal edilmektedir.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10

Cevap

Eğik düzlemin bilyeye uyguladığı itmenin büyüklüğü 10 N·s'dir.
Eğik düzlemin bilyeye uyguladığı itme, bilyenin çizgisel momentumundaki vektörel değişime eşittir. Sürtünmesiz yüzeyde normal kuvveti yüzeye dik olduğundan, momentum değişim vektörü de yüzeyin normali doğrultusundadır. Buradan son hız 6 m/s ve son momentum 6 kg·m/s olarak bulunur. Başlangıçta düşey aşağı 8 kg·m/s olan momentum ile son durumdaki yatay 6 kg·m/s momentumun vektörel farkı alındığında, aralarında 90 derece olan bu iki vektörün Pisagor teoremiyle bileşkesi 10 N·s büyüklüğünde bir itme verir.

Adım Adım Çözüm

1
Bilyenin ilk ve son çizgisel momentum vektörleri ifade edilir.
İlk momentum düşey aşağı yönde pi=mv1=18=8 kgm/sp_i = m \cdot v_1 = 1 \cdot 8 = 8\text{ kg}\cdot\text{m/s} büyüklüğündedir. Son momentum yatay sağa doğru pf=mv2=1v2=v2 kgm/sp_f = m \cdot v_2 = 1 \cdot v_2 = v_2\text{ kg}\cdot\text{m/s} büyüklüğündedir.
İtme, çizgisel momentumdaki değişime eşittir (I=Δp\vec{I} = \Delta\vec{p}).
2
Sürtünmesiz yüzeyde bilyeye etki eden net kuvvet (ve dolayısıyla itme) yüzeye dik olduğundan, momentum değişiminin yönü yüzeyin normaliyle aynı doğrultudadır. Bu geometrik ilişkiden son hız bulunur.
Eğik düzlemin normali düşey doğrultuyla 3737^\circ lik açı yapar. Momentum değişiminin (Δp=pfpi\Delta\vec{p} = \vec{p}_f - \vec{p}_i) yatay bileşeninin düşey bileşenine oranı normal doğrultusunun eğimine eşit olmalıdır: tan37=pf/pi0,75=v2/8v2=6 m/s\tan 37^\circ = p_f / p_i \Rightarrow 0,75 = v_2 / 8 \Rightarrow v_2 = 6\text{ m/s} bulunur. Dolay��sıyla son momentum pf=6 kgm/sp_f = 6\text{ kg}\cdot\text{m/s} olur.
Yüzeyin sürtünmesiz olması nedeniyle uygulanan kuvvet yalnızca normal doğrultusunda olabilir.
3
Birbirine dik olan yatay ve düşey momentum değişim bileşenleri kullanılarak toplam itme hesaplanır.
I=Δp=pfpi\vec{I} = \Delta\vec{p} = \vec{p}_f - \vec{p}_i. Vektörlerin büyüklüğü I=pf2+pi2=62+82=10 NsI = \sqrt{p_f^2 + p_i^2} = \sqrt{6^2 + 8^2} = 10\text{ N}\cdot\text{s} olarak bulunur.
Yatay ve düşey bileşenler birbirine dik olduğundan Pisagor bağıntısı uygulanır.

Anahtar Kavram

İtme ve Çizgisel Momentum Değişimi İlişkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 105Soru

Düşey kesiti verilen sürtünmeli yatay tavana, m=2 kgm = 2\text{ kg} kütleli bir blok yatayla 5353^\circ açı yapacak şekilde uygulanan F=50 NF = 50\text{ N} büyüklüğündeki kuvvetle bastırılmaktadır.

Blok ile tavan arasındaki kinetik sürtünme katsayısı μk=0,5\mu_k = 0,5 olduğuna göre, bloğun yatay doğrultudaki ivmesinin büyüklüğü kaç m/s2\text{m/s}^2 olur?

(g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2, sin(53)=0,8\sin(53^\circ) = 0,8 ve cos(53)=0,6\cos(53^\circ) = 0,6 alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10

Cevap

Bloğun yatay doğrultudaki ivmesinin büyüklüğü 10 m/s210\text{ m/s}^2 olarak bulunur.
Uygulanan F=50 NF = 50\text{ N} kuvvetinin düşey bileşeni olan Fy=40 NF_y = 40\text{ N}, bloğun 20 N20\text{ N} ağırlığını aşarak tavana doğru sıkıştırır. Bu durumda tavanın tepki kuvveti N=20 NN = 20\text{ N} olur. Sürtünme kuvveti fk=μkN=10 Nf_k = \mu_k \cdot N = 10\text{ N} hesaplanır. Yatay bileşen Fx=30 NF_x = 30\text{ N} olduğundan, yataydaki net kuvvet Fnet=3010=20 NF_{\text{net}} = 30 - 10 = 20\text{ N} olur. Fnet=maF_{\text{net}} = m \cdot a eşitliğinden ivme 10 m/s210\text{ m/s}^2 bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Kuvvet bileşenlerinin hesaplanması
Fx=30 NF_x = 30\text{ N} ve Fy=40 NF_y = 40\text{ N}
Bloğu yatayda hareket ettiren ve tavana bastıran kuvvetleri ayrı ayrı bulmak için uygulanan kuvvetin bileşenleri hesaplanır.
2
Normal kuvvetin bulunması
N=20 NN = 20\text{ N}
Tavanın bloğa uyguladığı tepki (normal) kuvvetini bulmak için düşey doğrultudaki kuvvet dengesi kullanılır.
3
Sürtünme kuvvetinin bulunması
fk=10 Nf_k = 10\text{ N}
Bloğun hareketine zıt yönde etki eden sürtünme kuvveti, kinetik sürtünme katsayısı ve normal kuvvet çarpılarak hesaplanır.
4
Net kuvvet ve ivmenin hesaplanması
a=10 m/s2a = 10\text{ m/s}^2
Yatay doğrultudaki net kuvvet belirlendikten sonra Newton'ın ikinci hareket yasası (Fnet=maF_{\text{net}} = m \cdot a) kullanılarak ivme hesaplanır.

Anahtar Kavram

Newton'ın İkinci Hareket Yasası, bileşke kuvvet analizi ve sürtünme kuvvetinin normal kuvvetle ilişkisi.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 106Soru

Sürtünmesiz yatay bir buz pistinde yan yana durmakta olan 40 kg40\text{ kg} kütleli Ahmet ve 60 kg60\text{ kg} kütleli Mehmet, birbirlerini yatay doğrultuda iterek zıt yönlerde harekete geçmektedir.

Mehmet'in kazandığı hızın büyüklüğü 2 m/s2\text{ m/s} olduğuna göre;

I. Ahmet'in kazandığı hızın büyüklü��ü 3 m/s3\text{ m/s}'dir.
II. Mehmet'in Ahmet'e uyguladığı itmenin büyüklüğü, Ahmet'in Mehmet'e uyguladığı itmenin büyüklüğünden fazladır.
III. Ahmet ve Mehmet'in birbirlerine uyguladıkları ortalama kuvvetlerin büyüklükleri eşittir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Ahmet'in kazandığı hızın 3 m/s3\text{ m/s} olduğunu ve Ahmet ile Mehmet'in birbirlerine uyguladıkları ortalama kuvvetlerin büyüklüklerinin eşit olduğunu belirten seçenek doğrudur.
Ahmet ve Mehmet başlangıçta durgun olduklarından sistemin ilk çizgisel momentumu sıfırdır. Sürtünmesiz ortamda dış kuvvet etki etmediği için çizgisel momentum korunur. Mehmet'in kazandığı momentum 120 kgm/s120\text{ kg}\cdot\text{m/s} büyüklüğünde olduğundan, Ahmet'in de ters yönde aynı büyüklükte bir momentuma sahip olması gerekir, bu da Ahmet'in hızının büyüklüğünü 3 m/s3\text{ m/s} yapar (I. öncül doğrudur). Etkileşim süresince birbirlerine uyguladıkları kuvvetler etki-tepki çifti oluşturduğundan büyüklükleri eşit ve yönleri zıttır. Dolayısıyla ortalama kuvvetlerin büyüklükleri eşittir (III. öncül doğrudur). Aynı sürede gerçekleşen bu etkileşimde uygulanan itmelerin büyüklükleri de birbirine eşit olmalıdır (II. öncül yanlıştır). Bu nedenle Ahmet'in kazandığı hızın 3 m/s olduğu ve uyguladıkları ortalama kuvvetlerin büyüklüklerinin eşit olduğunu belirten öncüllerin yer aldığı seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Sistemin dış kuvvetlerden arındırılmış olması nedeniyle momentum korunumunun uygulanması
Sistemin ilk çizgisel momentumu sıfırdır (Pilk=0P_{ilk} = 0). Dış sürtünmeler önemsiz olduğundan son çizgisel momentum da sıfır olmalıdır (Pson=0P_{son} = 0).
Sürtünmesiz yatay düzlemde sisteme etki eden net dış kuvvet sıfır olduğundan çizgisel momentum korunur.
2
Ahmet'in son hızının büyüklüğünün hesaplanması
mAvA+mMvM=040(vA)+602=0vA=3 m/sm_A \cdot v_A + m_M \cdot v_M = 0 \Rightarrow 40 \cdot (-v_A) + 60 \cdot 2 = 0 \Rightarrow v_A = 3\text{ m/s} elde edilir.
Mehmet ve Ahmet zıt yönlerde hareket ederler ve momentumlarının büyüklükleri birbirine eşit olmalıdır (40vA=60240 \cdot v_A = 60 \cdot 2).
3
İtme (impulse) ve ortalama kuvvet ilişkisinin incelenmesi
Ahmet'in Mehmet'e uyguladığı itme ile Mehmet'in Ahmet'e uyguladığı itme büyüklükçe eşit (120 Ns120\text{ N}\cdot\text{s}) ve zıt yönlüdür. Newton'ın üçüncü yasasına (etki-tepki) göre etkileşim süresince birbirlerine uyguladıkları ortalama kuvvetlerin büyüklükleri de birbirine eşittir.
İtme, momentum değişimine eşittir ve kuvvet ile zamanın çarpımıdır (I=FortΔtI = F_{ort} \cdot \Delta t). Etkileşim süresi ortak olduğundan kuvvetlerin büyüklükleri de eşittir.

Anahtar Kavram

Sürtünmesiz sistemlerde çizgisel momentumun korunumu ve Newton'ın etki-tepki yasasının itme üzerindeki rolü.
Soru 107Soru

Sürtünmesiz yatay bir yolda 10 m/s10\text{ m/s} sabit hızla hareket etmekte olan 2 kg2\text{ kg} kütleli bir blok, yalnızca 4,5 m4,5\text{ m} uzunluğundaki bölümü pürüzlü (sürtünmeli) olan bir yola giriyor. Blok ile sürtünmeli yol arasındaki sürtünme katsayısı μ=0,4\mu = 0,4 olup blok bu bölümü geçtikten hemen sonra karşıdaki dik duvara çarparak 4 m/s4\text{ m/s} hızla geri dönüyor.

Buna göre, çarpışma esnasında duvarın bloğa uyguladığı itmenin büyüklüğü kaç Ns\text{N}\cdot\text{s}'dir?
(g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 24

Cevap

Duvarın bloğa uyguladığı itmenin büyüklüğü 24 Ns24\text{ N}\cdot\text{s}'dir.
Duvarın uyguladığı itme, bloğun momentumundaki değişime eşittir. Sürtünmeli yolda yavaşlayan bloğun duvara çarpmadan hemen önceki hızı 8 m/s8\text{ m/s}'dir. Duvara çarpıp zıt yönde 4 m/s4\text{ m/s} hızla geri döndüğünden, momentum değişimi yönler hesaba katılarak Δp=mvsonmvilk=2(4)28=24 kgm/s\Delta \vec{p} = m \vec{v}_{son} - m \vec{v}_{ilk} = 2 \cdot (-4) - 2 \cdot 8 = -24\text{ kg}\cdot\text{m/s} olarak hesaplanır. Bu da itmenin büyüklüğünün 24 Ns24\text{ N}\cdot\text{s} olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Sürtünmeli bölgede bloğa etki eden sürtünme kuvvetinin hesaplanması
fs=8 Nf_s = 8\text{ N}
Sürtünme kuvveti fs=μN=μmgf_s = \mu \cdot N = \mu \cdot m \cdot g bağıntısı ile bulunur. Buradan fs=0,4210=8 Nf_s = 0,4 \cdot 2 \cdot 10 = 8\text{ N} elde edilir.
2
İş-enerji teoremi yardımıyla bloğun sürtünmeli bölge sonundaki (duvara çarpmadan hemen önceki) hızının bulunması
v1=8 m/sv_1 = 8\text{ m/s}
Sürtünme kuvvetinin yaptığı iş kinetik enerjideki değişime eşittir: EilkWsu¨r=Eson    12mv02fsd=12mv12E_{ilk} - W_{sür} = E_{son} \implies \frac{1}{2}m v_0^2 - f_s \cdot d = \frac{1}{2}m v_1^2. Değerler yazıldığında 12210284,5=122v12    10036=v12    v1=8 m/s\frac{1}{2} \cdot 2 \cdot 10^2 - 8 \cdot 4,5 = \frac{1}{2} \cdot 2 \cdot v_1^2 \implies 100 - 36 = v_1^2 \implies v_1 = 8\text{ m/s} bulunur.
3
Duvarın bloğa uyguladığı itmenin momentum değişimi formülü ile hesaplanması
I=24 NsI = 24\text{ N}\cdot\text{s}
İtme, çizgisel momentumdaki değişime eşittir (I=Δp=psonpilk\vec{I} = \Delta \vec{p} = \vec{p}_{son} - \vec{p}_{ilk}). Başlangıçtaki hareket yönü pozitif (+) kabul edilirse, duvara çarpma hızı v1=+8 m/sv_1 = +8\text{ m/s} ve yansıma hızı v2=4 m/sv_2 = -4\text{ m/s} olur. Buradan I=mv2mv1=2(4)28=24 Ns\vec{I} = m \cdot v_2 - m \cdot v_1 = 2 \cdot (-4) - 2 \cdot 8 = -24\text{ N}\cdot\text{s} elde edilir. Büyüklük sorulduğu için cevap 2424 olur.

Anahtar Kavram

İtme ve Çizgisel Momentum Değişimi İlişkisi ile İş-Enerji Teoreminin Birlikte Uygulanması

Alternatif Yöntem

Sürtünmeli yoldaki yavaşlama süresi bulunarak ivmeli hareket denklemleriyle de son hız hesaplanabilir. Bloğun ivmesi a=μg=4 m/s2a = \mu \cdot g = 4\text{ m/s}^2 olur. Zamansız hız formülü v2=v022adv^2 = v_0^2 - 2ad kullanılarak duvara çarpma hızı v2=102244,5=64    v=8 m/sv^2 = 10^2 - 2 \cdot 4 \cdot 4,5 = 64 \implies v = 8\text{ m/s} olarak doğrudan elde edilebilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 108Soru

Sürtünmelerin önemsenmediği üç farklı basit makine düzeneğinde, özdeş GG ağırlıklı cisimler F1F_1, F2F_2 ve F3F_3 büyüklüğündeki kuvvetlerle dengelenmiştir. Buna göre; F1F_1, F2F_2 ve F3F_3 kuvvetlerinin büyüklüklerini en küçükten en büyüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Denge şartlarından elde edilen kuvvet büyüklükleri karşılaştırıldığında doğru sıralama en küçükten en büyüğe doğru III - I - II şeklindedir.
Denge prensipleri uygulandığında kuvvet büyüklükleri F30,33GF_3 \approx 0,33 G, F1=0,5GF_1 = 0,5 G ve F2=0,75GF_2 = 0,75 G olarak hesaplanır. Bu değerler en küçükten en büyüğe sıralandığında F3<F1<F2F_3 < F_1 < F_2 sıralaması elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Eğik düzlemdeki cismin denge şartını yazarak F1F_1 kuvvetini bulmak.
F1=Gsin(30)=0,5GF_1 = G \sin(30^\circ) = 0,5 G değeri elde edilir.
Eğik düzlemde cismin ağırlığının eğik düzleme paralel bileşeni, dengeleyici kuvvet olan F1F_1'e eşit olmalıdır.
2
Ağırlıklı hareketli makara sisteminde düşey kuvvet dengesini yazarak F2F_2 kuvvetini bulmak.
2F2=G+0,5GF2=0,75G2 F_2 = G + 0,5 G \Rightarrow F_2 = 0,75 G değeri elde edilir.
Hareketli makarada yukarı yönlü ip gerilmelerinin toplamı, makaranın kendi a��ırlığı ile asılı yükün ağırlığının toplamını dengelemelidir.
3
Kaldıraç sisteminde desteğe göre tork dengesini yazarak F3F_3 kuvvetini bulmak.
G1=F33F3=13G0,33GG \cdot 1 = F_3 \cdot 3 \Rightarrow F_3 = \frac{1}{3} G \approx 0,33 G değeri elde edilir.
Çubuğun dönmeden dengede kalabilmesi için desteğin her iki yanındaki kuvvetlerin tork büyüklükleri birbirine eşit olmalıdır.
4
Hesaplanan kuvvet büyüklüklerini karşılaştırıp en küçükten en büyüğe doğru sıralamak.
0,33G<0,5G<0,75G0,33 G < 0,5 G < 0,75 G olduğundan F3<F1<F2F_3 < F_1 < F_2 sıralamasına ulaşılır.
Sayısal büyüklükler doğrudan karşılaştırılarak istenen sıralama belirlenir.

Anahtar Kavram

Basit makinelerde denge, tork ve kuvvet kazancı prensipleri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 109Soru

Sürtünmelerin önemsiz olduğu bir ortamda, 0,5 kg0,5\text{ kg} kütleli bir top 5 m5\text{ m} yükseklikten serbest bırakılıyor. Yatay zemine çarpan top, düşey doğrultuda en fazla 1,8 m1,8\text{ m} yüksekliğe kadar sıçrayabiliyor. Topun yerle temas süresi 0,1 s0,1\text{ s} olduğuna göre, etkileşim süresince zeminin topa uyguladığı ortalama tepki kuvvetinin büyüklüğü kaç N\text{N}'dur? (g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 85

Cevap

Zeminin topa uyguladığı ortalama tepki kuvvetinin büyüklüğü 85 N'dur.
Enerji korunumu yasası gereği topun yere çarpma hızı 10 m/s (aşağı), yansıma hızı ise 6 m/s (yukarı) olarak hesaplanır. Momentum değişimi vektörel bir çıkarma işlemiyle 8 kg.m/s (yukarı) bulunur. Ortalama net kuvvet, momentum değişiminin etkileşim süresine oranı olup 80 N'dur. Yerle temas anında net kuvvet, zeminin tepki kuvveti ile topun ağırlığı (5 N) farkına eşit olduğundan zeminin ortalama tepki kuvveti 85 N olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Topun yere çarpmadan hemen önceki hızını (vilkv_{ilk}) ve sıçradıktan hemen sonraki hızını (vsonv_{son}) enerji korunumu yardımıyla buluruz.
vilk=2gh1=2105=10 m/sv_{ilk} = \sqrt{2gh_1} = \sqrt{2 \cdot 10 \cdot 5} = 10\text{ m/s} (aşağı yönlü) ve vson=2gh2=2101,8=6 m/sv_{son} = \sqrt{2gh_2} = \sqrt{2 \cdot 10 \cdot 1,8} = 6\text{ m/s} (yukarı yönlü).
İtme hesabı için çarpışma öncesi ve sonrası hız büyüklüklerine ihtiyaç vardır.
2
Yukarı yönü pozitif (+) kabul ederek hızları ve momentumları yönleriyle yazarız.
vilk=10 m/sv_{ilk} = -10\text{ m/s} ve vson=+6 m/sv_{son} = +6\text{ m/s}. Topun momentum değişimi vektörel olarak Δp=m(vsonvilk)=0,5(6(10))=8 Ns\Delta \vec{p} = m(v_{son} - v_{ilk}) = 0,5 \cdot (6 - (-10)) = 8\text{ N}\cdot\text{s} (yukarı yönlü) olur.
Momentum ve itme vektörel büyüklükler olduğu için yön tayini yapılmalıdır.
3
İtme-momentum ilişkisini kullanarak topa etki eden net ortalama kuvveti hesaplarız.
FnetΔt=ΔpFnet0,1=8Fnet=80 NF_{net} \cdot \Delta t = \Delta p \Rightarrow F_{net} \cdot 0,1 = 8 \Rightarrow F_{net} = 80\text{ N} (yukarı yönlü).
Net kuvvetin oluşturduğu itme, momentum değişimine eşittir.
4
Düşey doğrultudaki net kuvvet denkleminden zeminin tepki kuvvetini çekeriz.
Fnet=FzeminG80=Fzemin(0,510)Fzemin=85 NF_{net} = F_{zemin} - G \Rightarrow 80 = F_{zemin} - (0,5 \cdot 10) \Rightarrow F_{zemin} = 85\text{ N} elde edilir.
Temas süresince cisme hem zeminin tepki kuvveti hem de yer çekimi kuvveti etki eder.

Anahtar Kavram

İtme ve Çizgisel Momentum Değişimi
Soru 110Soru

Hava direncinin önemsenmediği ve yer çekimi ivmesinin sabit olduğu bir ortamda, yatayla θ\theta açısı yapan yeterince uzun bir eğik düzlemin tepe noktasından bir cisim yatay doğrultuda v0v_0 ilk hızıyla fırlatılıyor. Cisim bir süre sonra eğik düzlem üzerindeki bir noktaya çarpıyor.

Buna göre, cismin hareketi ile ilgili;

I. Eğik düzleme çarpma süresi, cismin fırlatılma hızı v0v_0 ile doğru orantılıdır.
II. Çarpma anında hız vektörünün yatayla yaptığı açının tanjantı, eğik düzlemin eğim açısının tanjantının iki katıdır.
III. Cismin fırlatıldığı andan eğik düzleme çarptığı ana kadar geçen sürede hızındaki değişim vektörünün büyüklüğü, çarpma anındaki hızının büyüklüğü ile ilk hızının büyüklüğünün farkına (vsonv0v_{\text{son}} - v_0) eşittir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Uçuş süresinin ilk hızla doğru orantılı olduğunu belirten birinci yargı ve çarpma açısının tanjantının eğik düzlem eğim açısının tanjantının iki katı olduğunu belirten ikinci yargı doğrudur. Hız değişimi vektörel bir büyüklük olduğundan skaler farka eşit değildir, dolayısıyla üçüncü yargı yanlıştır.
Uçuş süresi formülü t=2v0tanθgt = \frac{2v_0 \tan\theta}{g} olduğundan ilk hızla doğru orantılıdır. Çarpma anında hızın yatayla yaptığı açının tanjantı tanβ=vyvx=2tanθ\tan\beta = \frac{v_y}{v_x} = 2\tan\theta olduğundan eğik düzlem açısının tanjantının iki katıdır. Hız değişimi ise vektörel bir çıkarma işlemiyle bulunup gtgt büyüklüğlüğündedir, skaler farka eşit değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Eğik düzlem üzerindeki çarpma noktasının koordinatlarını yatay ve düşey hareket denklemleri cinsinden yazmak.
Cisim yatayda x=v0tx = v_0 t kadar yol alırken, düşeyde y=12gt2y = -\frac{1}{2}gt^2 kadar yer değiştirir.
Eğik düzlem üzerindeki her nokta için koordinatlar arasında y=xtanθy = -x \tan\theta ilişkisi vardır.
2
Koordinat ilişkisini kullanarak uçuş süresini (tt) bulmak.
12gt2=(v0t)tanθ    t=2v0tanθg-\frac{1}{2}gt^2 = -(v_0 t) \tan\theta \implies t = \frac{2v_0 \tan\theta}{g} elde edilir.
Bu eşitlik uçuş süresinin ilk hız v0v_0 ile doğru orantılı olduğunu gösterir (I. yargı doğrudur).
3
Çarpma anındaki hız bileşenlerini belirleyerek çarpma açısının tanjantını hesaplamak.
Yatay hız vx=v0v_x = v_0, düşey hız büyüklüğü vy=gt=g(2v0tanθg)=2v0tanθv_y = gt = g \left(\frac{2v_0 \tan\theta}{g}\right) = 2v_0 \tan\theta olur. Çarpma açısı β\beta ise tanβ=vyvx=2tanθ\tan\beta = \frac{v_y}{v_x} = 2\tan\theta bulunur.
Bu sonuç çarpma açısının tanjantının, eğik düzlem açısının tanjantının iki katı olduğunu gösterir (II. yargı doğrudur).
4
Hızdaki değişim vektörünün büyüklüğünü bulup skaler farkla karşılaştırmak.
Hız değişimi Δv=vsonv0\Delta \vec{v} = \vec{v}_{son} - \vec{v}_0 olup sadece düşey doğrultudadır ve büyüklüğü Δv=gt=2v0tanθ|\Delta \vec{v}| = gt = 2v_0 \tan\theta kadardır. Ancak son hız ile ilk hızın skaler farkı vsonv0=v02+(2v0tanθ)2v0v_{son} - v_0 = \sqrt{v_0^2 + (2v_0 \tan\theta)^2} - v_0 olup bu değere eşit değildir.
Hız değişimi vektörel bir niceliktir ve doğrudan skaler farkla toplanamaz veya çıkarılamaz (III. yargı yanlıştır).

Anahtar Kavram

İki boyutta sabit ivmeli hareket yapan cisimlerin konum, hız ve hız değişimi vektörlerinin analiz edilmesi.
Soru 111Soru

Doğrusal bir yolda 30 m/s30\text{ m/s} sabit süratle ilerlemekte olan bir otomobilin sürücüsü, önünde beliren engeli fark ettiği andan itibaren 0,5 s0,5\text{ s} reaksiyon süresinin ardından frene basmaktadır. Frene basıldığı andan itibaren otomobil 5 m/s25\text{ m/s}^2 büyüklüğündeki sabit ivmeyle yavaşlayarak engele çarpmadan hemen önce durmaktadır. Buna göre, sürücünün engeli fark ettiği andan otomobilin durduğu ana kadar geçen sürede otomobil toplam kaç metre yol almıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 105

Cevap

Sürücünün engeli fark ettiği andan itibaren otomobilin duruncaya kadar aldığı toplam yol 105 metredir.
Sürücü engeli fark ettikten sonra geçen 0,5 saniyelik reaksiyon süresinde araç sabit hızla yol alır. Bu sürede alınan yol 15 metredir. Frene basıldıktan sonra araç düzgün yavaşlayarak durur ve durana kadar geçen 6 saniyede 90 metre yol alır. Toplam yol bu iki mesafenin toplamı olan 105 metredir.

Adım Adım Çözüm

1
Reaksiyon süresi boyunca otomobilin sabit hızla aldığı yolu hesaplama.
x1=vt1=300,5=15 mx_1 = v \cdot t_1 = 30 \cdot 0,5 = 15\text{ m}
Sürücü frene basana kadar otomobil başlangıçtaki sabit hızıyla yol almaya devam eder.
2
Frene basıldıktan sonra otomobilin durana kadar geçen yavaşlama süresini hesaplama.
t2=v0a=305=6 st_2 = \frac{v_0}{a} = \frac{30}{5} = 6\text{ s}
Sabit ivmeyle yavaşlayan otomobilin hızını sıfıra indirmesi için gereken süre, ilk hızın ivmeye bölünmesiyle bulunur.
3
Yavaşlama süresince otomobilin aldığı yolu hesaplama.
x2=v022a=30225=90 mx_2 = \frac{v_0^2}{2a} = \frac{30^2}{2 \cdot 5} = 90\text{ m}
Düzgün yavaşlayan hareket için zamansız hız formülü veya ortalama hız yardımıyla alınan yol bulunur.
4
Toplam alınan yolu hesaplama.
xtoplam=x1+x2=15+90=105 mx_{\text{toplam}} = x_1 + x_2 = 15 + 90 = 105\text{ m}
Otomobilin tüm hareket boyunca katettiği toplam mesafe, reaksiyon ve yavaşlama mesafelerinin toplamıdır.

Anahtar Kavram

Bir boyutta sabit ivmeli hareket ve sabit hızlı hareketin birleştirilmesi.
Soru 112Soru

Hava sürtünmelerinin önemsiz olduğu ve yer çekimi ivmesinin g=10 m/s2g = 10 \text{ m/s}^2 kabul edildiği bir ortamda, yatay düzlem üzerindeki bir noktadan eğik olarak fırlatılan bir cisim, hareketi sırasında aynı yükseklikten fırlatıldıktan 1 s1 \text{ s} ve 3 s3 \text{ s} sonra geçmektedir. Cismin fırlatıldıktan 1 s1 \text{ s} ve 3 s3 \text{ s} sonraki hız vektörleri birbirine dik olduğuna göre, cismin yatayda aldığı yol (menzili) kaç metredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 40

Cevap

Cismin yatayda aldığı yol (menzili) 40 m40 \text{ m}'dir.
Cismin 1 s1 \text{ s} ve 3 s3 \text{ s} anlarında aynı yükseklikte bulunması, hareketin tepe noktasına 2 s2 \text{ s}'de ulaştığını ve dolayısıyla ilk düşey hızının 20 m/s20 \text{ m/s} olduğunu gösterir. Bu anlardaki düşey hızlar sırasıyla +10 m/s+10 \text{ m/s} ve 10 m/s-10 \text{ m/s} olur. Hız vektörlerinin dikliği şartından (vx2100=0v_x^2 - 100 = 0) yatay hız 10 m/s10 \text{ m/s} bulunur. Uçuş süresi 4 s4 \text{ s} olduğundan menzil 40 m40 \text{ m} olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Uçuş süresi ve ilk düşey hız bileşeninin belirlenmesi
tuc¸us¸=4 st_{\text{uçuş}} = 4 \text{ s}, v0y=20 m/sv_{0y} = 20 \text{ m/s}
Eğik atış hareketinde cisim aynı yükseklikten yükselirken ve alçalırken geçer. Bu sürelerin aritmetik ortalaması tepe noktasına ulaşma süresini verir. Tepe noktasına ulaşma süresinden düşey hız bileşeni ve toplam uçuş süresi bulunur.
2
Belirtilen anlardaki düşey hız bileşenlerinin hesaplanması
vy(1s)=10 m/sv_{y}(1\text{s}) = 10 \text{ m/s} ve vy(3s)=10 m/sv_{y}(3\text{s}) = -10 \text{ m/s}
Yer çekimi ivmesi nedeniyle düşey hız her saniye 10 m/s10 \text{ m/s} azalır. vy=v0ygtv_y = v_{0y} - gt formülü kullanılarak hız bileşenleri bulunur.
3
Hız vektörlerinin diklik koşulundan yatay hızın bulunması
vx=10 m/sv_x = 10 \text{ m/s}
Yatay hız bileşeni hareket boyunca sabittir. İki vektörün birbirine dik olması, bu vektörlerin skaler çarpımının sıfır olmasını gerektirir: vx2+vy1vy2=0v_x^2 + v_{y1} \cdot v_{y2} = 0.
4
Yatay menzilin hesaplanması
X=40 mX = 40 \text{ m}
Yatayda alınan yol, sabit yatay hız ile toplam uçuş süresinin çarpımına eşittir: X=vxtuc¸us¸X = v_x \cdot t_{\text{uçuş}}.

Anahtar Kavram

Eğik atış hareketinde simetri, yatay ve düşey hız bileşenlerinin birbirinden bağımsızlığı ve dik vektörlerin skaler çarpımı.
Soru 113Soru

Hava sürtünmesinin ihmal edildiği bir ortamda, yatay düzlem üzerindeki bir noktadan eğik olarak fırlatılan bir cismin hareketi boyunca hız vektörü ile ivme vektörü arasındaki açı en az 5353^\circ olmaktadır.

Cismin çıkabildiği maksimum yükseklik 45 m45\text{ m} olduğuna göre, cismin fırlatıldığı noktadan tekrar yere düşene kadar yatayda aldığı yol (menzili) kaç metredir?

(Yer çekimi ivmesini g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2, sin(37)=0,6\sin(37^\circ) = 0,6 ve cos(37)=0,8\cos(37^\circ) = 0,8 alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 240

Cevap

Cismin yatayda aldığı yol (menzili) 240 metredir.
Eğik atışta yer çekimi ivme vektörü her zaman düşey doğrultuda aşağı yönlüdür. Hız ile yer çekimi ivme vektörü arasındaki açının minimum olduğu durum, cismin yere çarptığı (inişin sonlandığı) andır. Bu açı 5353^\circ olduğuna göre fırlatılma açısı 3737^\circ bulunur. Maksimum yükseklik 45 m45\text{ m} olduğuna göre düşey ilk hız 30 m/s30\text{ m/s}, toplam havada kalma süresi ise 6 s6\text{ s} olur. Fırlatılma açısı 3737^\circ olduğundan yatay hız bileşeni 40 m/s40\text{ m/s}'dir. Bu durumda yatayda alınan yol 40×6=240 m40 \times 6 = 240\text{ m} olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Hız ve ivme vektörleri arasındaki açının minimum olduğu durumu analiz ederek fırlatılma açısını belirlemek.
Fırlatılma açısı θ0=37\theta_0 = 37^\circ olarak bulunur.
E��ik atış hareketinde ivme vektörü her zaman yer çekimi ivmesidir (g\vec{g}) ve düşey aşağı yönlüdür. Hız ile ivme vektörü arasındaki açı hareket boyunca azalır ve cismin yere çarpma anında minimum değerine ulaşır. Bu açı 90θ0=5390^\circ - \theta_0 = 53^\circ olduğundan θ0=37\theta_0 = 37^\circ bulunur.
2
Maksimum yükseklik formülü yardımıyla düşey ilk hız bileşenini hesaplamak.
Düşey ilk hız bileşeni v0y=30 m/sv_{0y} = 30\text{ m/s} olarak bulunur.
Cismin maksimum yüksekliği hmax=v0y22gh_{\max} = \frac{v_{0y}^2}{2g} formülüyle verilir. Değerler yerine yazıldığında 45=v0y22045 = \frac{v_{0y}^2}{20} eşitliğinden v0y=30 m/sv_{0y} = 30\text{ m/s} elde edilir.
3
İlk hız büyüklüğünü ve yatay ilk hız bileşenini hesaplamak.
Yatay ilk hız bileşeni v0x=40 m/sv_{0x} = 40\text{ m/s} olarak bulunur.
Düşey hız bileşeni v0y=v0sin(37)v_{0y} = v_0 \sin(37^\circ) olduğundan 30=v0×0,6    v0=50 m/s30 = v_0 \times 0,6 \implies v_0 = 50\text{ m/s} olur. Buradan yatay hız bileşeni v0x=v0cos(37)=50×0,8=40 m/sv_{0x} = v_0 \cos(37^\circ) = 50 \times 0,8 = 40\text{ m/s} olarak hesaplanır.
4
Cismin uçuş süresini hesaplamak.
Uçuş süresi tuc¸us¸=6 st_{\text{uçuş}} = 6\text{ s} olarak bulunur.
Cismin havada kalma süresi tuc¸us¸=2v0ygt_{\text{uçuş}} = \frac{2 v_{0y}}{g} formülüyle hesaplanır. Değerler yazıldığında tuc¸us¸=2×3010=6 st_{\text{uçuş}} = \frac{2 \times 30}{10} = 6\text{ s} olur.
5
Menzil formülü ile cismin yatayda aldığı yolu hesaplamak.
Menzil (yatayda alınan yol) x=240 mx = 240\text{ m} olarak bulunur.
Yatay doğrultuda cisim sabit hızlı hareket yaptığından, menzil x=v0x×tuc¸us¸x = v_{0x} \times t_{\text{uçuş}} bağıntısıyla bulunur. Buradan x=40×6=240 mx = 40 \times 6 = 240\text{ m} elde edilir.

Anahtar Kavram

Eğik atış hareketinde hız ve ivme vektörlerinin analizi, maksimum yükseklik ve menzil hesaplamaları.
Soru 114Soru

Sürtünmesiz yatay düzlemde hareket eden 2 kg2\text{ kg} kütleli AA cismi +x+x yönünde 6 m/s6\text{ m/s} hızla, 2 kg2\text{ kg} kütleli BB cismi ise +y+y yönünde 8 m/s8\text{ m/s} hızla hareket etmektedir. Bu iki cisim orijinde çarpışarak birbirine kenetleniyor. Buna göre, çarpışma süresince cisimlerin birbirine uyguladığı itmenin büyüklüğü kaç Ns\text{N}\cdot\text{s}'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10

Cevap

Çarpışma sırasında cisimlerin birbirine uyguladığı itmenin büyükl��ğü 10 N·s'dir.
Çarpışma süresince bir cismin momentumundaki değişim, o cisme uygulanan itmeye eşittir. A cisminin ilk çizgisel momentum vektörü 12i kgm/s12\vec{i}\text{ kg}\cdot\text{m/s}, çarpışma sonrası son çizgisel momentum vektörü ise ortak hız kullanılarak 6i+8j kgm/s6\vec{i} + 8\vec{j}\text{ kg}\cdot\text{m/s} olarak hesaplanır. İki vektör arasındaki fark ΔPA=6i+8j kgm/s\Delta\vec{P}_A = -6\vec{i} + 8\vec{j}\text{ kg}\cdot\text{m/s} olup bu vektörün büyüklüğü (6)2+82=10 Ns\sqrt{(-6)^2 + 8^2} = 10\text{ N}\cdot\text{s} olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Çarpışma öncesi çizgisel momentum vektörlerini hesaplama
PA=12i kgm/s\vec{P}_A = 12\vec{i}\text{ kg}\cdot\text{m/s} ve PB=16j kgm/s\vec{P}_B = 16\vec{j}\text{ kg}\cdot\text{m/s}
Cisimlerin ilk çizgisel momentum durumlarını vektörel olarak ifade etmek için.
2
Toplam momentumun korunumunu kullanarak ortak kütlenin hız vektörünü bulma
vort=3i+4j m/s\vec{v}_{ort} = 3\vec{i} + 4\vec{j}\text{ m/s}
Dış kuvvetlerin bile��kesi sıfır olduğundan toplam momentum korunur ve ortak kütlenin hızı bu ilkeyle bulunur.
3
Bir cismin (örneğin A cisminin) çizgisel momentumundaki değişimi hesaplama
ΔPA=6i+8j kgm/s\Delta\vec{P}_A = -6\vec{i} + 8\vec{j}\text{ kg}\cdot\text{m/s}
İtme, çizgisel momentumdaki değişime eşit olduğundan bir cismin momentum değişim vektörü bulunur.
4
Çizgisel momentum değişim vektörünün büyüklüğünü hesaplama
I=10 NsI = 10\text{ N}\cdot\text{s}
Momentum değişiminin büyüklüğü, çarpışma sırasında cisme uygulanan itmenin büyüklüğünü verir.

Anahtar Kavram

İtme ve Çizgisel Momentum Korunumu
Soru 115Soru

Hava sürtünmelerinin önemsenmediği bir ortamda, yerde durmakta olan oyuncak bir roket, motorunun fırlatma anında çalışmasıyla birlikte düşey doğrultuda yukarı doğru 5 m/s25\text{ m/s}^2 sabit ivmeyle hızlanmaya başlamaktadır. Roketin motoru fırlatıldıktan 4 s4\text{ s} sonra arızalanıp tamamen durmaktadır.

Buna göre, roketin yerden yükselebileceği maksimum yükseklik kaç m\text{m}'dir?

(g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 al��nız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 60

Cevap

Oyuncak roketin yerden yükselebileceği maksimum yükseklik 60 metredir.
Roket ilk aşamada motor yardımıyla hızlanıp 40 m yükselir ve 20 m/s hıza ulaşır. Motor kapandıktan sonra yer çekimi ivmesiyle yavaşlayarak durana kadar geçen 2 saniyede 20 m daha yükselir. Böylece roketin çıkabileceği toplam maksimum yükseklik 60 m olur.

Adım Adım Çözüm

1
Motorun çalıştığı ilk 4 saniye boyunca roketin kazandığı hızı ve yükselme miktarını hesaplama.
İlk hız v0=0v_0 = 0 ve ivme a=5 m/s2a = 5\text{ m/s}^2 olduğundan, 4 s4\text{ s} sonundaki hız v=at=54=20 m/sv = a \cdot t = 5 \cdot 4 = 20\text{ m/s} olur. Bu süredeki yer değiştirme h1=12at2=12542=40 mh_1 = \frac{1}{2} a t^2 = \frac{1}{2} \cdot 5 \cdot 4^2 = 40\text{ m} olarak bulunur.
Hızlanma aşamasındaki hareket parametrelerini belirlemek için.
2
Motor arızalandıktan sonra roketin yavaşlama ve durma sürecindeki hareketini analiz etme.
Motor durduktan sonra rokete yalnızca yer çekimi kuvveti etki eder. Roket, v=20 m/sv = 20\text{ m/s} düşey yukarı yönlü ilk hızla ve g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 yer çekimi ivmesiyle yavaşlayan hareket yapar. Durma süresi tuc¸us¸=vg=2010=2 st_{\text{uçuş}} = \frac{v}{g} = \frac{20}{10} = 2\text{ s} olur. Bu süredeki yükselme miktarı h2=v22g=202210=20 mh_2 = \frac{v^2}{2g} = \frac{20^2}{2 \cdot 10} = 20\text{ m} olur.
Motor durduktan sonra roketin eylemsizliği nedeniyle ne kadar daha yükseleceğini bulmak için.
3
Toplam maksimum yüksekliği bulma.
Maksimum yükseklik Hmaks=h1+h2=40+20=60 mH_{\text{maks}} = h_1 + h_2 = 40 + 20 = 60\text{ m} olur.
Roketin çıkabileceği en tepe noktanın yerden olan uzaklığını hesaplamak için.

Anahtar Kavram

Bir boyutta sabit ivmeli hareket yapan cisimlerin hız, ivme ve yer değiştirme ilişkileri ile yer çekimi altındaki düşey atış hareketinin birleştirilmesi.
Soru 116Soru

Doğrusal bir yolda sabit 6 m/s6\text{ m/s} hızla koşmakta olan bir sporcu, yol kenarında durmakta olan bir otobüsün 10 m10\text{ m} arkasındayken otobüs aynı yönde 2 m/s22\text{ m/s}^2 büyüklüğünde sabit ivmeyle hızlanmaya başlamaktadır.

Buna göre, hareket süresince sporcunun otobüse en fazla yaklaştığı andaki aralarındaki mesafe kaç metredir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1

Cevap

Sporcunun otobüse en fazla yaklaştığı andaki aralarındaki mesafe 1 metredir.
Sporcunun hızı sabit 6 m/s6\text{ m/s}, otobüsün ilk hızı sıfır ve ivmesi 2 m/s22\text{ m/s}^2 olduğundan, otobüsün hızı 3 s3\text{ s} sonra sporcunun hızına eşitlenir. Bu anda sporcu 18 m18\text{ m}, otobüs ise 9 m9\text{ m} yol alır. Başlangıçta otobüs 10 m10\text{ m} önde olduğu için aralarındaki minimum mesafe 10+918=1 m10 + 9 - 18 = 1\text{ m} olur.

Adım Adım Çözüm

1
Sporcu ve otobüsün hızlarının eşitlendiği anı belirlemek.
Sporcunun hızı vs=6 m/sv_s = 6\text{ m/s} sabit olduğundan, otobüsün hızı da 6 m/s6\text{ m/s} olduğunda aralarındaki mesafe en küçük olur. Otobüsün hızı vo(t)=atv_o(t) = a \cdot t formülüyle bulunur. Buradan 6=2t6 = 2 \cdot t yazılarak t=3 st = 3\text{ s} elde edilir.
İki hareketli arasındaki mesafenin en küçük olması için bağıl hızlarının sıfır olması, yani hızlarının eşitlenmesi gerekir.
2
t=3 st = 3\text{ s} süresince sporcu ve otobüsün aldıkları yolları hesaplamak.
Sporcunun aldığı yol: xs=vst=63=18 mx_s = v_s \cdot t = 6 \cdot 3 = 18\text{ m}. Otobüsün aldığı yol: xo=12at2=12232=9 mx_o = \frac{1}{2} a t^2 = \frac{1}{2} \cdot 2 \cdot 3^2 = 9\text{ m} olarak bulunur.
Her iki hareketlinin bu süre zarfındaki konumlarını belirlemek için aldıkları yollar hesaplanmalıdır.
3
Sporcu ile otobüs arasındaki son mesafeyi hesaplamak.
Başlangıçta otobüs sporcunun 10 m10\text{ m} önündeydi. Sporcunun konumu xs(3)=18 mx_s(3) = 18\text{ m}, otobüsün konumu ise xo(3)=10+9=19 mx_o(3) = 10 + 9 = 19\text{ m} olur. Aralarındaki mesafe: 1918=1 m19 - 18 = 1\text{ m} olarak bulunur.
Başlangıç konumu ve alınan yollar kullanılarak en yakın mesafe elde edilir.

Anahtar Kavram

Bir boyutta sabit ivmeli hareket yapan cisimlerin konum-zaman ilişkisi ve bağıl hız prensibi kullanılarak en yakın yaklaşma mesafesinin bulunması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 117Soru

Yatay ve sürtünmesiz bir buz pistinde +x+x yönünde 15 m/s15\text{ m/s} sabit süratle kaymakta olan 0,4 kg0,4\text{ kg} kütleli bir pak (buz hokeyi diski), bir oyuncunun sopasıyla vurması sonucu +y+y yönünde 20 m/s20\text{ m/s} sabit süratle hareket etmeye başlıyor. Buna göre, oyuncunun sopasıyla paka uyguladığı itmenin büyüklüğü kaç Ns\text{N}\cdot\text{s}'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 10

Cevap

Oyuncunun sopasıyla paka uyguladığı itmenin büyüklüğü 10 N·s'dir.
İtme, çizgisel momentumdaki değişime eşittir (I=ΔP=P2P1\vec{I} = \Delta \vec{P} = \vec{P}_2 - \vec{P}_1). Pakın ilk momentumu +x+x yönünde 6 kgm/s6\text{ kg}\cdot\text{m/s}, son momentumu ise +y+y yönünde 8 kgm/s8\text{ kg}\cdot\text{m/s} büyüklüğündedir. Bu iki vektör birbirine dik olduğu için, fark vektörünün büyüklüğü Pisagor bağıntısı (I=62+82I = \sqrt{6^2 + 8^2}) kullanılarak 10 Ns10\text{ N}\cdot\text{s} olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
İlk momentumun hesaplanması
P1=6 kgm/sP_1 = 6\text{ kg}\cdot\text{m/s} (+x+x yönünde)
Momentum değişimini bulmak için öncelikle pakın ilk momentum vektörü hesaplanır.
2
Son momentumun hesaplanması
P2=8 kgm/sP_2 = 8\text{ kg}\cdot\text{m/s} (+y+y yönünde)
Momentum değişimini bulmak için pakın son momentum vektörü hesaplanır.
3
Momentum değişiminin (itmenin) vektörel olarak hesaplanması
ΔP=10 kgm/s\Delta P = 10\text{ kg}\cdot\text{m/s} (veya 10 Ns10\text{ N}\cdot\text{s})
İtme, momentum değişimine eşittir (I=ΔP=P2P1\vec{I} = \Delta \vec{P} = \vec{P}_2 - \vec{P}_1). Birbirine dik iki vektörün farkının büyüklüğü Pisagor bağıntısı yardımıyla bulunur.

Anahtar Kavram

İtme ve Çizgisel Momentum Değişimi İlişkisi (İtme-Momentum Teoremi)
Soru 118Soru

Sürtünmesiz yatay düzlemde +x+x yönünde sabit vv hızıyla hareket etmekte olan 3m3m kütleli bir cisim, iç patlama sonucu her birinin kütlesi mm olan üç parçaya ayrılıyor. Patlamadan hemen sonra parçalardan birincisi +y+y yönünde vv hızıyla, ikincisi ise y-y yönünde 2v2v hızıyla hareket ediyor.

Buna göre, patlama olayı ile ilgili;

I. Üçüncü parçanın hızının büyüklüğü 10v\sqrt{10}v olur.
II. Patlama sırasında kimyasal enerjiden mekanik enerjiye dönüşen enerji miktarı 6mv26mv^2 kadardır.
III. Üçüncü parçanın momentumunun yatay bileşeni, cismin patlamadan önceki momentumuna eşittir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Birinci, ikinci ve üçüncü öncüllerin tamamı doğrudur.
Sistemde dış bir kuvvet olmadığından momentum korunur. Başlangıçta yalnızca +x+x yönünde momentum varken, patlama sonrası birinci ve ikinci parçaların sadece düşey momentumları vardır. Bu düşey momentumların sıfırlanabilmesi ve toplam yatay momentumun korunabilmesi için üçüncü parçanın hız bileşenleri v3x=3vv_{3x} = 3v ve v3y=vv_{3y} = v olmak zorundadır. Buradan hızın büyüklüğü 10v\sqrt{10}v ve parçanın yatay momentumu başlangıçtaki toplam momentuma eşit çıkar. Patlama öncesi ve sonrası kinetik enerji farkı da açığa çıkan kimyasal enerjinin mekanik karşılığı olan 6mv26mv^2'yi verir. Bu doğrultuda tüm öncüller doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Momentumun korunumu yasasını +x+x ve +y+y eksenleri için ayrı ayrı uygulamak.
Sistemin başlangıçtaki momentumu Pilk=(3mv,0)\vec{P}_{\text{ilk}} = (3mv, 0)'dır. Patlama sonrası parçaların momentumları toplamı buna eşit olmalıdır: Pilk=p1+p2+p3\vec{P}_{\text{ilk}} = \vec{p}_1 + \vec{p}_2 + \vec{p}_3. Birinci parça için p1=(0,mv)\vec{p}_1 = (0, mv), ikinci parça için p2=(0,2mv)\vec{p}_2 = (0, -2mv) yazılır. Buradan üçüncü parçanın momentumu p3=(3mv,mv)\vec{p}_3 = (3mv, mv) olarak bulunur.
Dış kuvvetlerin etki etmediği iç patlamalarda çizgisel momentum korunur.
2
Üçüncü parçanın hızının büyüklüğünü hesaplamak.
Üçüncü par��anın kütlesi mm olduğundan, momentum bileşenleri p3x=3mvp_{3x} = 3mv ve p3y=mvp_{3y} = mv olur. Hız bileşenleri ise v3x=3vv_{3x} = 3v ve v3y=vv_{3y} = v şeklindedir. Hızın büyüklüğü v3=(3v)2+v2=10vv_3 = \sqrt{(3v)^2 + v^2} = \sqrt{10}v olarak elde edilir. Bu durum I. öncülü doğrular.
Hız vektörünün büyüklüğü, bileşenlerinin karelerinin toplamının kareköküdür.
3
Patlama öncesi ve sonrası kinetik enerjileri karşılaştırarak dönüşen enerji miktarını bulmak.
Başlangıçtaki kinetik enerji Eilk=12(3m)v2=1.5mv2E_{\text{ilk}} = \frac{1}{2} (3m) v^2 = 1.5 mv^2 olur. Patlama sonrasındaki toplam kinetik enerji Eson=E1+E2+E3=12mv2+12m(2v)2+12m(10v)2=0.5mv2+2mv2+5mv2=7.5mv2E_{\text{son}} = E_1 + E_2 + E_3 = \frac{1}{2} m v^2 + \frac{1}{2} m (2v)^2 + \frac{1}{2} m (\sqrt{10}v)^2 = 0.5 mv^2 + 2 mv^2 + 5 mv^2 = 7.5 mv^2 olur. Dönüşen mekanik enerji ΔE=7.5mv21.5mv2=6mv2\Delta E = 7.5 mv^2 - 1.5 mv^2 = 6 mv^2 olarak bulunur. Bu durum II. öncülü doğrular.
İç enerjiden mekanik enerjiye dönüşen miktar, sistemin son ve ilk kinetik enerjileri arasındaki farka eşittir.
4
Üçüncü parçanın yatay momentumu ile sistemin ilk momentumunu karşılaştırmak.
Üçüncü parçanın yatay momentum bileşeni p3x=3mvp_{3x} = 3mv olup, cismin patlamadan önceki momentumu olan 3mv3mv değerine eşittir. Bu durum III. öncülü doğrular.
Diğer iki parçanın yatay doğrultuda momentum bileşenleri olmadığı için, sistemin başlangıçtaki yatay momentumunun tamamı üçüncü parça tarafından taşınmalıdır.

Anahtar Kavram

İç patlamalarda çizgisel momentumun vektörel korunumu ve kinetik enerji değişimleri
Soru 119Soru

Eğim açısı 3737^\circ olan sürtünmeli bir eğik düzlemin alt ucunda durmakta olan GG ağırlıklı bir kutu, e��ik düzlem yüzeyine paralel FF büyüklüğündeki sabit bir kuvvetle sabit hızla çekilerek eğik düzlemin tepe noktasına ulaştırılıyor.

Kutu bu süreçte düşey doğrultuda hh kadar yükseldiğine ve bu basit makine düzeneğinin verimi %60\%60 olduğuna göre, kutu ile eğik düzlem yüzeyi arasındaki sürtünme katsayısı (μ\mu) kaçtır?
(sin37=0,6\sin 37^\circ = 0,6; cos37=0,8\cos 37^\circ = 0,8)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,50

Cevap

Sürtünme katsayısı μ=0,5\mu = 0,5 olmalıdır.
Sürtünmeli bir eğik düzlemde yapılan yararlı iş, cismin kazandığı potansiyel enerjidir (Wyararlı=GhW_{\text{yararlı}} = G \cdot h). Eğik düzlemin uzunluğu LL ise, düşey yükselme miktarı h=Lsin37=0,6Lh = L \cdot \sin 37^\circ = 0,6L olur. Buradan Wyararlı=0,6GLW_{\text{yararlı}} = 0,6G \cdot L elde edilir. Uygulanan FF kuvvetinin yaptığı toplam iş ise Wtoplam=FLW_{\text{toplam}} = F \cdot L kadardır. Cisim sabit hızla hareket ettiği için üzerine etki eden net kuvvet sıfırdır. Bu durumda uygulanan kuvvet, eğik düzleme paralel yer çekimi bileşeni ile sürtünme kuvvetinin toplamına eşittir: F=Gsin37+fs=0,6G+μNF = G \cdot \sin 37^\circ + f_s = 0,6G + \mu \cdot N. Burada normal kuvvet N=Gcos37=0,8GN = G \cdot \cos 37^\circ = 0,8G olduğundan, F=0,6G+0,8μG=G(0,6+0,8μ)F = 0,6G + 0,8\mu \cdot G = G(0,6 + 0,8\mu) olur. Düzeneğin verimi, yapılan yararlı işin harcanan toplam enerjiye (yapılan toplam işe) oranıdır: Verim=WyararlıWtoplam=0,6GLG(0,6+0,8μ)L=0,60,6+0,8μ\text{Verim} = \frac{W_{\text{yararlı}}}{W_{\text{toplam}}} = \frac{0,6G \cdot L}{G(0,6 + 0,8\mu) \cdot L} = \frac{0,6}{0,6 + 0,8\mu}. Verim %60\%60 (0,60,6) olarak verildiğinden: 0,6=0,60,6+0,8μ    0,6+0,8μ=1    0,8μ=0,4    μ=0,50,6 = \frac{0,6}{0,6 + 0,8\mu} \implies 0,6 + 0,8\mu = 1 \implies 0,8\mu = 0,4 \implies \mu = 0,5 bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Yararlı işin hesaplanması
Wyararlı=Gh=0,6GLW_{\text{yararlı}} = G \cdot h = 0,6G \cdot L
Eğik düzlemde yapılan yararlı iş, cismin kazandığı potansiyel enerjidir.
2
Uygulanan kuvvetin bileşenler cinsinden bulunması
F=0,6G+0,8μGF = 0,6G + 0,8\mu G
Sabit hızlı hareket için net kuvvet sıfır olmalı, uygulanan kuvvet yer çekimi paralel bileşeni ile sürtünme kuvvetinin toplamına eşit olmalıdır.
3
Verim formülünün uygulanarak sürtünme katsayısının çözülmesi
μ=0,5\mu = 0,5
Verim oranı %60\%60 (0,60,6) olarak verilmiştir, yararlı işin toplam işe oranından μ\mu çekilir.

Anahtar Kavram

Sürtünmeli eğik düzlemde verim ve kuvvet dengesi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 120Soru

Yatayla 5353^\circ lik açı yapacak şekilde v0v_0 ilk hızıyla eğik atılan 3m3m kütleli bir cisim, yörüngesinin maksimum yükseklik noktasındayken bir iç patlama sonucu mm ve 2m2m kütleli iki parçaya ayrılıyor.

Patlamadan hemen sonra mm kütleli parça serbest düşme hareketi yaptığına göre, 2m2m kütleli parçanın patlamadan hemen sonraki hızının büyüklüğü kaç v0v_0 olur?

(Hava sürtünmesi önemsizdir. sin53=0,8\sin 53^\circ = 0,8; cos53=0,6\cos 53^\circ = 0,6)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 0,90,9

Cevap

Patlamadan hemen sonra iki m kütleli parçanın hızının büyüklüğü sıfır virgül dokuz v_0 olur.
Maksimum yükseklikte cismin yalnızca yatay hız bileşeni vardır ve bu hız sıfır virgül altı v_0 değerine eşittir. Patlama öncesi momentum bir virgül sekiz m v_0 olur. m kütleli parçanın serbest düşme hareketi yapması ilk hızının sıfır olduğunu gösterir. Çizgisel momentumun korunumu gereği, patlama öncesi momentum patlama sonrası momentuma eşit olmalıdır. Buradan bir virgül sekiz m v_0 eşittir iki m çarpı v_2 eşitliği yazılarak kalan parçanın hızı sıfır virgül dokuz v_0 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Maksimum yükseklikteki hızı bulma
vx=v0cos53=0,6v0v_x = v_0 \cos 53^\circ = 0,6v_0
Eğik atı�� hareketinde maksimum yükseklikte düşey hız sıfırdır, cismin sadece yatay hız bileşeni vardır.
2
Patlama öncesindeki toplam momentumu hesaplama
Po¨nce=3m0,6v0=1,8mv0P_{önce} = 3m \cdot 0,6v_0 = 1,8mv_0 (yatay doğrultuda)
Patlama anında dış kuvvetlerin etkisi ihmal edildiğinden çizgisel momentum korunur.
3
Patlamadan sonraki parçaların hızlarını belirleme
v1=0v_1 = 0 (serbest düşme)
m kütleli parçanın serbest düşme yapması, patlamadan hemen sonra ilk hızının sıfır olduğunu gösterir.
4
Momentum korunumunu uygulayarak kalan parçanın hızını hesaplama
Po¨nce=Psonra1,8mv0=m0+2mv2v2=0,9v0P_{önce} = P_{sonra} \Rightarrow 1,8mv_0 = m \cdot 0 + 2m \cdot v_2 \Rightarrow v_2 = 0,9v_0
Yatay doğrultudaki momentum korunumu denklemi çözülerek iki m kütleli parçanın hızı bulunur.

Anahtar Kavram

İç patlamalarda dış kuvvetlerin etkisi ihmal edilebilir olduğundan sistemin çizgisel momentumu korunur. Eğik atışta maksimum yükseklikte sadece yatay hız bileşeni mevcuttur.
ÖncekiSayfa 6 / 8Sonraki
Kuvvet ve Hareket Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Sayfa 6 | Examkin