Üretim Yönetimi Temelleri

Bir kamu hastanesinin merkezi sterilizasyon ünitesi, ameliyathanelerin günlük ihtiyacı olan $2.500$ adet cerrahi setin sterilizasyonunu zamanında tamamlamayı stratejik bir hedef olarak belirlemiştir. Ay sonu performans raporu incelendiğinde; planlanan $2.500$ setlik teslimatın eksiksiz ve tam zamanında gerçekleştirildiği görülmüştür. Buna karşın, sterilizasyon cihazlarının kapasite altı yüklenmesi ve personel vardiya programlamasındaki aksaklıklar sebebiyle standart sarf malzeme ve enerji tüketimi bütçelenen miktarın $\%45$ üzerine çıkmış, fazla mesai ücretleriyle birlikte birimin toplam faaliyet giderleri elde edilen ödenek gelirlerini aşmıştır.

Üretim yönetimi performans ölçütleri dikkate alındığında, bu sterilizasyon ünitesinin durumu ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Küresel bir beyaz eşya üreticisi, geleneksel olarak kullandığı ve yüksek otomasyon düzeyine sahip, salt 'ürüne göre yerleşim' düzenindeki kitle üretim sistemini revize etme kararı almıştır. Yeni stratejide; motor ve gövde iskeleti gibi temel bileşenler standart bir şekilde yüksek hacimlerde üretilerek yarı mamul stoku olarak bekletilmektedir. Nihai montaj aşamasında ise, müşterilerin dijital platformlardan ilettiği teknolojik arayüz, renk ve iç donanım tercihlerine göre bu standart bileşenler farklı kombinasyonlarla birleştirilmektedir. Bu amaçla montaj hattında daha esnek olan hücresel yerleşim (grup teknolojisi) düzenine entegre edilmiş istasyonlar kullanılmaktadır.

İşletmenin benimsediği bu yeni üretim stratejisi ve ortaya çıkan sistemin karakteristik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi en kesin biçimde doğrudur?

Makine mühendisi olan üretim müdürü, şirketin hidrolik güç üniteleri imalat süreçlerini yeniden yapılandırırken sistemi birbiriyle entegre çalışan ancak operasyonel karakterleri birbirinden farklı iki ana faza ayırmıştır.

Hazırlık Fazı: Gövde döküm parçaları ve standart mil grupları, geçmiş yılların satış verilerine dayalı istatistiksel tahminlerle, yüksek kapasiteli ve operasyon sırasına göre dizilmiş makinelerde yüksek hacimlerde üretilerek ara stok alanına sevk edilmektedir.
Özelleştirme Fazı: Müşterilerden gelen spesifik hidrolik basınç ve valf konfigürasyonu siparişleri üzerine; ara stoktan alınan gövdeler, benzer işlevleri gören genel amaçlı makinelerin bir araya getirildiği istasyonlarda yüksek mesleki bilgiye sahip ustalar tarafından müşteriye özel hale getirilmektedir.

Bu işletmede uygulanan iki fazlı yapının üretim sistemleri sınıflandırması ve tesis yerleşimi bağlamındaki analiziyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir endüstriyel valf ve pompa üreticisi, pazar dalgalanmalarına ve müşteri taleplerine daha iyi yanıt verebilmek amacıyla üretim altyapısında stratejik bir dönüşüme gitmiştir. Şirketin üretim direktörü, dönüşüm sonrası kurulan sistemler ve fiziksel dönüşüm (transformasyon) sürecine ait performans metrikleri hakkında şu bilgileri vermiştir:

I. Özel müşteri spesifikasyonlarına göre tasarlanan büyük ölçekli ve benzersiz endüstriyel pompaların üretimi, malzemenin sabit kaldığı ve işgören ile ekipmanların ürünün etrafında hareket ettiği bir sistemle gerçekleştirilmektedir.
II. Standart valf gövdeleri, önceden belirlenmiş sabit bir rota ve standart işlem süreleriyle, ardışık dizilmiş özel amaçlı tezgahlar üzerinden yüksek hacimde üretilmektedir.
III. Üretim sürecindeki dönüşüm aşamasında, elde edilen çıktıların hedeflenen amaca ve müşteri beklentilerine ulaşma derecesi artarken, birim girdi başına elde edilen çıktı miktarında herhangi bir değişim gözlenmemiştir.

Bu bilgilere göre, şirketin üretim sistemleri ve performans ölçütleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir tekstil işletmesi, her sezon için belirlediği standart giysi modellerini önceden planlanmış büyüklükteki gruplar hâlinde sırayla üretmektedir. Üretim sürecinde önce birinci model gömlekten hedeflenen miktar kadar dikilmekte, bu grup tamamlandıktan sonra ise tezgâh ve makine ayarları yeniden yapılandırılarak ikinci model gömleğin üretimine geçilmektedir. İşletmenin makine parkuru, birden fazla ürün çeşidini üretebilecek esnekliğe sahiptir.

Ürün çeşitliliğinin ve üretim hacminin orta seviyede olduğu, makine hazırlık (setup) sürelerinin üretim sürecinin doğal bir parçası kabul edildiği bu üretim sistemi sınıflandırması aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. (Türkşeker) bünyesinde faaliyet gösteren K ve L fabrikalarının yıllık kampanya dönemi sonu performanslarına ilişkin rapor özeti aşağıdaki tabloda verilmiştir:

(Not: L Fabrikasının zarar etmesinin temel nedeni, kamu yararı gözetilerek maliyetin altında uygulanan taban satış fiyatlarıdır. K Fabrikası ise dönemdeki arz kısıtından doğan yüksek spot piyasa fiyatlarından satış yapma imkânı bulmuştur.)

Üretim yönetimi performans ölçütleri dikkate alındığında, bu iki fabrikanın durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğüne (TAGEM) bağlı bir enstitü, ekim sezonu öncesinde çiftçilere dağıtılmak üzere bir ay içinde $18.000$ paket kuraklığa dayanıklı tohum üretmeyi hedeflemiştir. Bu üretim için standart olarak $6.000$ kg ham madde ve $1.200$ adam-saat işçilik bütçelenmiştir. Ay sonunda yapılan değerlendirmede, tam olarak $18.000$ paket tohum üretilerek dağıtıma hazır hale getirilmiş; ancak üretim bandındaki kalibrasyon sorunları nedeniyle toplam $8.500$ kg ham madde ve fazla mesailerle birlikte $1.900$ adam-saat işçilik kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca, üretilen tohumlar devlet destekli olarak ücretsiz dağıtıldığı için bu faaliyetten herhangi bir finansal satış geliri elde edilmemiştir.

Üretim yönetimi kavramları dikkate alındığında, bu enstitünün söz konusu faaliyet dönemi performansı için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle söylenebilir?

Uluslararası bir inşaat konsorsiyumu, iki kıtayı birbirine bağlayacak olan büyük ölçekli bir asma köprünün inşasını üstlenmiştir. Bu imalat sürecinde ürün hacimce çok büyük ve sabit olup; makine, teçhizat ve iş gücü ürünün bulunduğu yere getirilmektedir. Tamamlanması yıllar süren bu faaliyetler dizisi, belirli bir başlangıç ve bitiş tarihine sahip, tekrarlanmayan ve benzersiz (özgün) nitelikte bir süreçtir.

Buna göre, köprü inşaatında uygulanan üretim sistemi türü aşağıdakilerden hangisidir?

Üretim yönetimi felsefelerinin tarihsel gelişim süreci incelendiğinde, her yeni yaklaşımın genellikle bir önceki dönemin kısıtlarını aşmak veya o dönemin yarattığı yeni sorunları çözmek amacıyla ortaya çıktığı görülür.

Buna göre, aşağıda verilen 'Tarihsel Üretim Paradigması – Çözüm Getirdiği Temel Sorun – Öncü Düşünür/Uygulayıcı' eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Millî Eğitim Bakanlığına bağlı bir devlet basımevi, 2026-2027 eğitim ve öğretim yılı için planlanan 12 milyon adet ders kitabının basımını ve dağıtımını okullar açılmadan tam zamanında tamamlayarak kendisine verilen görevi başarıyla yerine getirmiştir. Ancak Sayıştay denetim raporlarında; makine arızalarından kaynaklanan duruşlar ve hatalı sipariş planlamaları nedeniyle öngörülen kâğıt ve mürekkep fire oranının %35 aşıldığı, ayrıca acil yetiştirme telaşıyla yapılan fazla mesailerin işçilik maliyetlerini bütçelenenin çok üzerine çıkardığı tespit edilmiştir. Yıl sonu mali tablolarında ise, kurumun elde ettiği faaliyet gelirlerinin katlanılan bu yüksek maliyetleri karşılayamadığı ve dönemin zararla kapatıldığı görülmüştür.

Bu metinde yer alan bilgilere göre, basımevinin performansı; verimlilik, etkinlik ve kârlılık kavramları açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir hazır giyim işletmesinde üretim birimi yöneticisi, üretim hattında yaşanabilecek olası duruşları ve malzeme eksikliğinden kaynaklı gecikmeleri önlemek amacıyla hammadde stok seviyelerinin sürekli en üst düzeyde tutulmasını talep etmektedir. Buna karşılık, işletmenin elindeki nakit fonların aşırı stoklara bağlanmasının fırsat maliyeti yaratacağını ve likiditeyi olumsuz etkileyeceğini savunan bir başka departman yöneticisi bu politikanın revize edilmesini istemektedir.

Buna göre, üretim birimi ile stok tutma maliyetleri ve nakit akışı üzerinden çatışma yaşayan işletme fonksiyonu aşağıdakilerden hangisidir?

Büyük ölçekli bir petrokimya tesisi, standart özelliklere sahip sınırlı sayıdaki ürünü (benzin, motorin vb.) yılın 365 günü, 24 saat boyunca kesintisiz bir biçimde ve çok yüksek hacimlerde üretmektedir. Tesis içindeki makine ve donanımlar yalnızca bu spesifik ürünlerin işlenmesi için özel olarak dizayn edilmiş olup, sistemin ürün esnekliği oldukça düşüktür.

Bu tesiste uygulanan üretim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir işletme, kapasite artırımı ve modernizasyon projesi kapsamında aşağıdaki adımları atmıştır:

I. Fabrika arazisinin genişletilmesi amacıyla organize sanayi bölgesinden 50 dönümlük ek arsa kiralanması
II. Üretim bandında kullanılmak üzere, yurt dışından 50 milyon TL kredi kullanılarak tam otomatik robotik kolların ithal edilmesi
III. Yeni üretim hattının tasarımı ve optimizasyonu için uluslararası bir danışmanlık firmasından endüstriyel patent kullanım hakkının satın alınması
IV. Modernizasyon sürecini yönetmesi için özel sektörde üst düzey tecrübesi olan bir profesyonel yöneticinin sabit ve dolgun bir maaşla genel müdür olarak atanması

İşletme bilimi ve üretim faktörleri teorisi dikkate alındığında, bu senaryodaki unsurların sınıflandırılması ve ekonomik getirileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Küresel ölçekte faaliyet gösteren endüstriyel bir ambalaj firmasında görev yapan üç farklı yöneticinin yakın zamanda aldığı kararlar şu şekildedir:

• Yönetici K: 'E-ticaret sektöründeki kalıcı büyüme trendini değerlendirerek, üretim altyapımızı tamamen biyo-bozunur akıllı ambalajlar üretecek yeni bir teknolojiye geçirme ve Asya pazarında yeni bir tesis kurma projesini onayladım.'
• Yönetici L: 'Önümüzdeki altı aylık dönemde beklenen mevsimsel talep dalgalanmalarını karşılayabilmek adına, elde bulundurma maliyetlerine katlanarak stok seviyelerini artırma ve sabit üretim stratejisi uygulama kararı aldım.'
• Yönetici M: 'Bugünkü sevkiyat planında yaşanan gecikmeyi telafi edebilmek için, B hattında planlanan önleyici bakım faaliyetini hafta sonuna erteleyerek acil siparişlerin iş sıralamasını öne çektim.'

Üretim yönetiminde karar alma hiyerarşisi dikkate alındığında, bu yöneticilerin aldığı kararlarla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

Bir otomotiv yan sanayi işletmesi, faaliyetlerine ilk başladığı yıllarda çok çeşitli müşterilerden gelen spesifik yedek parça taleplerini karşılamak üzere 'siparişe göre üretim' (job-shop) sistemini kullanırken; zamanla pazarın büyümesi ve standart ürünlere olan talebin artmasıyla birlikte 'kitle üretimi' (mass production) sistemine geçiş yapmıştır.

Bu stratejik üretim sistemi dönüşümünü başarıyla tamamlayan işletmede, aşağıdaki operasyonel değişikliklerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

Küresel ölçekte yenilenebilir enerji altyapıları için rüzgâr türbini kanatları üreten bir firma, pazardaki teknolojik değişimlere hızla ayak uydurabilmek amacıyla üretim sistemini standart ürün ağırlıklı yapıdan, müşteriye özel tasarlanabilen aerodinamik profillere dönüştürmüştür. Bu dönüşüm sonrasında firma, müşterilerin farklı ve karmaşık tasarım taleplerini başarıyla karşılamaya başlamış ve pazar payı hedeflerine ulaşmıştır. Ancak, sürekli değişen tasarımlar nedeniyle makine hazırlık (setup) süreleri uzamış, hammadde fire oranları artmış ve birim başına düşen üretim maliyetleri sektör ortalamasının çok üzerine çıkmıştır.

Üretim yönetiminin temel amaçları ve performans ölçütleri dikkate alındığında, bu işletmenin durumu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi en doğru analizdir?

Bir endüstriyel ambalaj üreticisi, müşterilerinden gelen 'farklı boyut ve özelliklerdeki ambalajları daha kısa sürede teslim alma' taleplerini karşılamak amacıyla üretim sisteminde köklü bir değişikliğe gitmiştir. İşletme, 'ürün esnekliğini' artırarak müşteri beklentilerini tam anlamıyla karşılamayı hedeflemiş ve bu stratejiyi hayata geçirmiştir. Ancak bu esneklik artışı, üretim hattında makine hazırlık (setup) sürelerinin uzamasına ve birim zamanda üretilen standart ürün miktarının düşmesine neden olmuştur. Dönem sonunda yönetim kurulu, birim girdi başına elde edilen çıktı miktarının düştüğünü görerek üretim departmanını 'hedeflenen etkinlik (effectiveness) düzeyine ulaşamamakla' eleştirmiş ve sistemin başarısız olduğunu deklare etmiştir.

Üretim yönetiminin amaçları ve performans boyutları dikkate alındığında, yönetim kurulunun bu değerlendirmesinde düştüğü temel kavramsal veya stratejik hata aşağıdakilerden hangisidir?

Savunma sanayisine yönelik hassas iletişim cihazları üreten bir kamu iştiraki, sahadaki birliklerden gelen anlık operasyonel geri bildirimler doğrultusunda ürün tasarımlarında sürekli güncellemeler yapmakta ve bu yeni tasarımları üretim hattına gecikmeksizin entegre etmektedir. İşletmenin bu stratejik tercihi, operasyonel birimlerin sahadaki değişken ihtiyaçlarını kusursuz karşılasa da makine hazırlık (setup) sürelerinin uzamasına ve parça başına düşen üretim harcamalarının ciddi oranda artmasına neden olmuştur. Yönetim, artan bu harcamaları kontrol altına almak amacıyla, nihai çıktı miktarını artırmaktan ziyade mevcut makine ve işgücü girdilerindeki israfı (kayıpları) azaltarak rasyonel kullanımı önceleyen bir performans göstergesini ana hedef olarak belirlemiştir.

Buna göre; işletmenin birincil olarak odaklandığı üretim amacı, bu odaklanma sonucunda ödün verilen (trade-off) üretim amacı ve yönetimin israfı azaltmak için merkeze aldığı performans kavramı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğüne (TİGEM) bağlı bir tohum üretim tesisinde, uzun yıllardır tek tip buğday tohumu büyük partiler hâlinde üretilerek birim maliyetler en alt seviyede tutulmuş ve tesisin çıktı/girdi oranı (verimlilik) maksimize edilmiştir. Ancak son yıllarda yaşanan bölgesel iklim farklılıkları nedeniyle çiftçilerden gelen; farklı kuraklık seviyelerine uygun çeşitli tohum türlerinin, ekim sezonu kaçırılmadan kısa sürede temin edilmesi yönündeki talepler artmıştır.

İşletme yönetimi, üretim hatlarını daha sık durdurup model geçiş (ayar) sürelerini artırma pahasına, ürün çeşitliliğini artırma ve gelen spesifik siparişleri bekleme süresi olmaksızın karşılama kararı almıştır. Bu karar sonucunda tesisin toplam üretim hacmi düşmüş ve birim maliyetleri artmasına rağmen, pazarın değişen ihtiyaçlarına zamanında yanıt verilmiştir.

Bu vaka bağlamında tesis yönetiminin aldığı stratejik karar, üretim yönetiminin amaçları arasındaki ödünleşme (trade-off) ilişkisi dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

Üretim yönetiminde karar alma süreci; kararların etkilediği zaman ufkuna, içerdiği risk düzeyine ve esneklik derecesine göre hiyerarşik olarak stratejik, taktik ve operasyonel düzeylerde gerçekleşir.

Ağır sanayi ekipmanları üreten bir işletmede alınan bazı kararlar aşağıda sırasıyla verilmiştir:

I. İşletmenin pazar payını artırmak amacıyla önümüzdeki beş yıllık dönemde ihracata ağırlık vermeyi hedeflemesi.
II. Artan dış piyasa talebini karşılayabilmek için, liman bölgesine yakın yeni bir üretim tesisinin inşa edilmesi.
III. Yeni tesis faaliyete geçene kadar geçecek iki yıllık sürede, mevcut fabrikada dönemsel sözleşmeli işçiler istihdam edilerek vardiya sayısının ikiden üçe çıkarılması.
IV. Montaj hattındaki kritik bir tezgahın beklenmedik arızası üzerine, o gün teslim edilmesi gereken acil siparişin rotasının anlık olarak değiştirilip alternatif tezgahlara yüklenmesi.

Bu kararların hiyerarşik sınıflandırması ve nitelikleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?