Yönetim Fonksiyonları

Bir bakanlığın merkez teşkilatında faaliyet gösteren Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı, kendi iç performans hedeflerine ulaşmak için siber güvenlik altyapısını en üst düzeye çıkarma stratejisini benimsemiş ve kurum genelinde son derece katı erişim protokolleri uygulamaya koymuştur. Ancak daire başkanlığının kendi spesifik hedefini maksimize etmeye yönelik bu katı uygulaması, diğer hizmet birimlerinin sistemlere erişimini yavaşlatarak vatandaşlara "hızlı ve kesintisiz e-devlet hizmeti sunma" şeklindeki asıl örgütsel hedefin sekteye uğramasına neden olmuştur. Alt birimin kendi iç hedefini, kurumun temel varoluş amacının önüne koyması üst yönetim tarafından müdahale gerektiren bir tıkanıklık olarak değerlendirilmiştir.
\Buna göre, bakanlığın işleyişinde yaşanan bu durum klasik örgütleme ilkelerinden hangisinin ihlal edildiğinin temel bir göstergesidir?

Bir kamu kurumu, personel işe alım süreçlerinde "fırsat eşitliği ve liyakati temel alacağını" genel bir rehber olarak benimsemiş ve duyurmuştur. Kurum yönetimi daha sonra, bu genel rehbere uygun hareket edilebilmesi için tüm personel alım sürecini; "ihtiyacın tespiti, ilana çıkılması, başvuruların değerlendirilmesi ve mülakatın yapılması" şeklinde birbirini izleyen standart ve zorunlu adımlara bağlamıştır. Sürecin tarafsızlığını zedelememek adına ise son aşamada, komisyon üyelerinin "mülakat odasına cep telefonu veya herhangi bir ses kayıt cihazı ile girmesini kesin olarak yasaklamıştır."

Buna göre metinde sözü edilen kullanım sıklığına (süresine) göre plan türleri, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Ülke genelinde faaliyet gösteren bir kamu kurumu, kuruluşundan itibaren uzun yıllar boyunca denetim, tahsilat, hukuk ve insan kaynakları gibi uzmanlık alanlarına göre yapılandırılmıştır. Ancak son yıllarda farklı işlem profillerine sahip grupların hizmet kalitesini artırmak ve karar alma süreçlerini hızlandırmak amacıyla köklü bir organizasyonel değişikliğe gitmiştir. Kurum; 'Kurumsal Mükellefler', 'Bireysel Mükellefler' ve 'Küçük ve Orta Boy İşletmeler (KOBİ)' olmak üzere üç ana başmüdürlük oluşturmuş ve her bir başmüdürlüğün kendi bünyesine özel denetim, tahsilat ve hukuk ekiplerini entegre etmiştir.

Buna göre, söz konusu kamu kurumunun benimsediği yeni örgütlenme yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Karar verme süreci teorik olarak; sorunun tanımlanması, veri toplanması, alternatif çözüm yollarının geliştirilmesi, bu alternatiflerin değerlendirilmesi ve seçimi adımlarını izler. İşletme yönetiminde bu sürecin nasıl işlediğini açıklayan Klasik (Rasyonel) Karar Modeli ile Herbert Simon'ın geliştirdiği Kısıtlı Rasyonellik (Bounded Rationality) Modelinin karşılaştırmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yönetim biliminde rasyonel bir kararın alınabilmesi için belirli aşamaların birbirini mantıksal bir sırayla izlemesi gerektiği kabul edilir. Bu adımlar genel olarak sırasıyla; problemin teşhis edilmesi, çözüm seçeneklerinin oluşturulması, bu seçeneklerin analiz edilmesi, en uygun olanın seçilmesi ve eyleme geçilmesi şeklindedir. Ancak yöneticilerin bu adımları uygularken sergiledikleri davranışlar, Klasik Rasyonel Model ile Herbert Simon'un Kısıtlı Rasyonellik (İdari Karar) Modeli'nde farklı şekillerde ele alınır.

Belirtilen karar alma aşamaları ve söz konusu iki modelin temel varsayımları çerçevesinde, aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Büyükşehir belediyesine bağlı bir ulaşım koordinasyon merkezi, şehir içi trafik yoğunluğunu üç yıl içinde %20 oranında azaltmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda gelecekteki nüfus artışı, akaryakıt fiyatları ve bölgesel göç oranları tahmin edildikten sonra; metro ağının genişletilmesi, yeni metrobüs hatlarının açılması veya şehir merkezine özel araç girişinin ücretlendirilmesi şeklinde üç farklı olası eylem yolu ortaya konmuştur. Ardından uzman heyet; belirlenen bu üç eylem yolunu yatırım maliyeti, çevresel etkiler, yasal uygulanabilirlik ve trafiğe beklenen katkı açılarından detaylı bir maliyet-fayda analizine tabi tutmuştur.

Buna göre uzman heyetin yürüttüğü maliyet-fayda analizi çalışması, yönetim süreci kapsamında aşağıdakilerden hangisini ifade etmektedir?

Bir kamu kurumunda Genel Müdüre bağlı olarak konumlandırılan 'AR-GE ve Strateji Danışmanlığı' birimi, kurumun yürüttüğü yeni bir altyapı projesinin maliyet ve verimlilik analizlerini yaparak üst yönetime raporlamakla görevlidir. Ancak bir süre sonra bu birimin yöneticisi, sahada çalışan mühendislere ve işçilere proje çizimlerinde yapılması gereken değişikliklerle ilgili doğrudan ve bağlayıcı talimatlar vermeye başlamıştır. Bu durum, söz konusu personelin kendi amiri olan Proje Müdürü ile olan iletişimini bozmuş ve hiyerarşik işleyişte bir otorite kargaşasına yol açmıştır.

Yönetim ve organizasyon kuramlarına göre, bu kargaşanın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir büyükşehir belediyesi, yaklaşan kış mevsimi öncesinde "Karla Mücadele Eylem Planı" hazırlamıştır. Olası kriz anlarında Ulaşım, Fen İşleri, Çevre Koruma ve Zabıta daire başkanlıklarının bağımsız hareket etmesinin kaynak israfına ve hizmet aksamalarına yol açtığı tespit edilmiştir. Bu durumu engellemek ve birimler arası bilgi akışını, araç tahsisini ve personel vardiyalarını ortaklaşa yönetmek amacıyla; ilgili dört daire başkanlığından birer yetkili temsilcinin katılımıyla "Kış Masası" adında kalıcı bir çalışma grubu oluşturulmuştur. Bu grubun periyodik olarak toplanıp faaliyet çakışmalarını önleyecek ortak kararlar alması sağlanmıştır.

Buna göre, belediyenin daire başkanlıkları arasındaki faaliyetleri uyumlaştırmak için kullandığı temel organizasyonel araç aşağıdakilerden hangisidir?

Kamuya ait bir üretim tesisine atanan tesis müdüründen, üretim hedeflerine eksiksiz ulaşılması ve sürecin kesintisiz devam etmesi beklenmekte; olası bir aksaklıkta tüm idari sorumluluğun bizzat kendisinde olacağı tebliğ edilmektedir. Ancak tesis müdürüne; makine arızalarında acil yedek parça alımı yapma, kritik durumlarda personele fazla mesai onaylama veya geçici işçi istihdam etme gibi konularda hiçbir karar hakkı tanınmamış, tüm bu işlemler merkez teşkilatının onayına bağlanmıştır. Yaşanan büyük bir arıza sonrası merkezin onayının gecikmesi nedeniyle üretim günlerce durmuş ve merkez teşkilatı, "üretimi aksatmak ve gerekli tedbirleri almamak" gerekçesiyle tesis müdürü hakkında soruşturma başlatmıştır.

Buna göre, merkez teşkilatının sergilediği yaklaşım yönetim bilimindeki temel örgütleme ilkelerinden hangisini doğrudan ihlal etmektedir?

Sosyal Güvenlik Kurumu il müdürlüğünde görevli uzman personel Aylin Hanım, uzun süredir kurumun sunduğu hizmetleri iyileştirecek karmaşık ve yenilikçi projelerde görev almak istemektedir. Ancak sunduğu proje önerileri, bürokratik kısıtlar ve üst yönetimin riskten kaçınan tutumu nedeniyle sürekli reddedilmiştir. Bir süre sonra Aylin Hanım'ın yeni proje üretme çabasından tamamen vazgeçtiği, bunun yerine mesai arkadaşlarıyla olan ilişkilere daha fazla odaklandığı ve molalarda çalışma arkadaşlarıyla sosyalleşmeyi işteki temel tatmin kaynağı hâline getirdiği gözlemlenmiştir.

Çalışanları amaçlara yönlendirme ve motive etme süreci kapsamında Alderfer'in ERG (Varolma-İlişki Kurma-Gelişme) Kuramı dikkate alındığında, Aylin Hanım'ın sergilediği bu davranış değişikliği aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?

Bir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünde, Hayvan Sağlığı Şubesi ile İdari İşler Şubesi arasında saha araçlarının tahsisi ve ortak kaynakların kullanımı konusunda sıklıkla çatışmalar yaşanmaktadır. Kurum müdürü, öncelikle şubeler arası bilgi akışını sağlamak üzere bir 'irtibat görevlisi' görevlendirmiştir. Ancak sorunların tam olarak çözülmediğini görünce şube müdürleri ile bir toplantı düzenlemiş ve şu değerlendirmeyi yapmıştır:

'Birimlerimizin faaliyetlerini zaman ve gayret açısından uyumlaştırma işi, sadece işler tıkandığında veya bir kriz çıktığında başvurduğumuz geçici bir müdahale olmamalıdır. Yalnızca hedefleri belirlemek veya görev dağılımı yapmak sorunlarımızı çözmüyor; bu uyumlaştırma çabası, değişen saha şartlarına adapte olacak şekilde günlük işleyişimizin kesintisiz ve dinamik bir parçası olarak sürmelidir.'

Yönetim süreci yaklaşımları dikkate alındığında, kurum müdürünün vurguladığı temel yönetim fonksiyonu ve Mary Parker Follett'in bu fonksiyona ilişkin öne sürdüğü ilke aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Sosyal yardımlaşma alanında faaliyet gösteren bir kamu kurumu, kış aylarında ihtiyaç sahiplerine ulaştırılacak yardımların dağıtım sürecini iyileştirmek için bir planlama süreci başlatmıştır. Yönetim kurulu sırasıyla şu çalışmaları yapmıştır:

I. Önümüzdeki kış sezonunda yardımların ihtiyaç sahiplerine ulaşma hızını %30 artırmak temel hedef olarak belirlenmiştir.
II. Gelecek kışın hava koşulları, lojistik maliyetleri ve personel kapasitesi gibi iç ve dış faktörlere yönelik öngörüler oluşturularak planın dayanakları tespit edilmiştir.
III. Hedefe ulaşabilmek adına 'yerel yönetimlerle iş birliği yapılması', 'özel kargo şirketlerinden hizmet alınması' ve 'kurumun kendi araç filosunun genişletilmesi' şeklinde farklı eylem yolları ortaya konulmuştur.
IV. Ortaya konulan bu eylem yolları maliyet, hız ve güvenilirlik kriterleri açısından detaylı bir şekilde analiz edilerek birbiriyle kıyaslanmıştır.

Yönetim fonksiyonları ve planlama süreci aşamaları dikkate alındığında, kurumun IV. aşamadan sonra atması gereken ilk adım aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kalkınma ajansı, sorumlu olduğu bölgedeki turizm gelirlerini artırmak amacıyla detaylı bir eylem planı hazırlamaktadır. Ajans yönetimi ilk olarak "Bölgeye gelen yabancı turist sayısını üç yıl içerisinde iki katına çıkarmak" hedefini saptamıştır. Bu hedefin kesinleşmesinin hemen ardından uzman ekipler; gelecek üç yıllık dönemde küresel enflasyon oranlarının nasıl seyredeceği, hedef ülkelerdeki vize politikalarının ne yönde değişebileceği ve rakip destinasyonların tanıtım stratejileri hakkında öngörüler geliştirerek planın uygulanacağı gelecekteki koşulları tahmin etmeye yönelik çalışmalar yapmıştır.

Yönetim bilimindeki planlama süreci dikkate alındığında, uzman ekiplerin yürüttüğü bu çalışmalar aşağıdaki aşamalardan hangisine karşılık gelmektedir?

Karayolları Genel Müdürlüğüne bağlı bir bölge müdürlüğü, yüksek sismik risk taşıyan bir bölgede viyadük inşaatı yürütmektedir. Proje prosedürleri gereği, beton döküm işlemleri icra edilirken sahada bulunan uzmanlar süreci şu adımlarla takip etmektedir:

I. Teknik şartnamede yer alan ideal döküm hızı ve vibrasyon açısı standartlarını dikkate alırlar.
II. O an dökülen betonun hızını ve uygulanan vibrasyon açılarını sensörler aracılığıyla ölçerler.
III. Elde ettikleri anlık verileri, önceden belirlenmiş teknik standartlarla karşılaştırırlar.
IV. Standarttan sapma tespit ettiklerinde, beton katılaşmadan çalışmaya anında müdahale ederek gerekli düzeltmeleri yaparlar.

Uzmanların inşaat faaliyetleri fiilen devam ederken sırasıyla standart belirleme, ölçme, karşılaştırma ve düzeltme adımlarını uyguladığı bu süreç, yönetim biliminde aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Bir büyükşehir belediyesinin Park ve Bahçeler Müdürlüğünde saha şefi olarak görev yapan Serkan Bey, kendisine bağlı çalışan işçilere yönelik düzenlediği toplantıda; mesai saatlerine uymayan, iş güvenliği kurallarını ihlal eden ve verilen görevleri zamanında tamamlamayan personelin günlük yevmiyelerinden kesinti yapılacağını ve yıl sonunda sözleşmelerinin kesinlikle yenilenmeyeceğini kesin bir dille ifade etmiştir. İşçiler, işsiz kalma ve gelir kaybı yaşama endişesiyle belirlenen tüm kurallara harfiyen uymaya başlamıştır.

Buna göre, Serkan Bey'in işçiler üzerinde kurduğu etki, French ve Raven'ın güç kaynakları sınıflandırmasına göre aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye genelinde faaliyet gösteren lojistik bir işletmenin genel müdürlüğünde yer alan "İnsan Kaynakları Planlama ve Araştırma Birimi", operasyon merkezlerindeki kargo dağıtım personelinin vardiya sisteminde verimsizlikler tespit etmiştir. Bu birimin yöneticisi, ilgili bölge operasyon müdürlerini bilgilendirmeden, doğrudan sahada çalışan dağıtım personeline vardiya saatlerinin değiştirildiğine dair bağlayıcı bir talimat göndermiştir.

Örgütsel yetki türleri çerçevesinde değerlendirildiğinde, İnsan Kaynakları Planlama ve Araştırma Birimi yöneticisinin bu hatalı eylemi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Yenilenebilir enerji teknolojileri alanında yatırımlar yapan bir işletme, aynı anda birden fazla karmaşık ve yenilikçi tesis kurulum projesi yürütmektedir. İşletme yönetimi, elindeki kısıtlı sayıdaki üst düzey mühendislik, tasarım ve finans personelini her bir yeni projeye tam zamanlı ve kalıcı olarak atamak yerine, bu kaynakları esnek bir şekilde ortaklaşa kullanmak istemektedir. Bu doğrultuda çalışanların hem kadrolarının bulunduğu uzmanlık departmanı yöneticisine (örneğin mühendislik müdürü) hem de görevlendirildikleri projenin yöneticisine hesap vermesini öngören, uzmanlık bilgisini ve kaynak paylaşımını en üst düzeye çıkaracak bir organizasyon tasarımı planlanmaktadır.

Buna göre, işletmenin hedeflerine ulaşabilmesi için geçiş yapması gereken en uygun örgüt yapısı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu bankasının kredi tahsis departmanı yöneticisi, operasyonel süreçlerde yaşanan yavaşlama sorununu çözmek için teorik karar verme adımlarını izlemeye karar vermiştir. Sürece sorunu tanımlayarak başlamış, ardından gerekli verileri toplamış ve alternatif çözüm yollarını geliştirmiştir. Ancak alternatifleri değerlendirme aşamasına geldiğinde; piyasadaki tüm teknolojik altyapı seçenekleri hakkında eksiksiz bilgiye ulaşmasının ve her birinin uzun vadeli olası sonuçlarını kesin olarak hesaplamasının hem zaman hem de maliyet açısından imkânsız olduğunu görmüştür. Bunun üzerine yönetici, mevcut şartlar altında alternatifleri sonuna kadar kıyaslayarak 'en mükemmel' olanı bulmaya çalışmaktan vazgeçmiş, kurumun temel işleyiş kriterlerini karşılayan ve kabul edilebilir düzeyde fayda sağlayan ilk yazılım sistemini onaylayarak son aşama olan uygulama evresine geçmiştir.

Bu vakada yöneticinin benimsediği karar modeli ve sürecin işleyişi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir devlet hastanesi başhekimliği, bölgesel düzeyde aniden gelişen bir halk sağlığı krizinde acil servis ve enfeksiyon ünitelerindeki iş akışlarını hızla yeniden düzenleme ihtiyacı duymuştur. Kriz öncesinde uygulanan standart prosedürlerin ve katı görev tanımlarının olaylara müdahalede gecikmelere yol açtığı tespit edilmiştir. Bu sorunu çözmek amacıyla başhekimlik; personelin uzmanlık alanlarına göre hızla farklı görev kuvvetlerine atanabildiği, değişen hasta yoğunluğuna göre departman sınırlarının esnetilebildiği dinamik bir kriz yönetim modeli oluşturmuştur.

Başhekimliğin çevresel koşullardaki bu ani değişime uyum sağlamak amacıyla katı organizasyon yapısını değiştirmesi, örgütleme ilkelerinden öncelikle hangisinin önemini vurgulamaktadır?

Ulusal çapta faaliyet gösteren bir hızlı tüketim malları işletmesi, kuruluşundan itibaren tüm operasyonlarını merkezden yönetilen 'üretim, pazarlama, finans ve insan kaynakları' yöneticilikleri üzerinden yürütürken radikal bir yeniden yapılanma kararı almıştır. İşletme; Karadeniz, Ege ve Güneydoğu Anadolu pazarlarındaki tüketici alışkanlıklarının belirgin şekilde farklılık göstermesi ve nakliye süreçlerindeki darboğazları aşmak amacıyla bu bölgelerin her birinde ayrı 'Bölge Direktörlükleri' kurmuştur. Yeni yapıda, her bölge direktörlüğünün bünyesinde kendi pazarlama ve satış birimleri oluşturulmuştur. Ancak bir süre sonra üst yönetim, aynı nitelikteki uzman kadroların (örneğin pazar araştırmacıları ve reklam yöneticileri) her bölge için ayrı ayrı istihdam edilmesi sebebiyle genel idare giderlerinde planlanmayan ciddi bir artış yaşandığını raporlamıştır.

Buna göre, işletmenin benimsediği yeni bölümlendirme türü ve karşılaştığı bu temel sorun aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?