Onkoloji

Hücre döngüsünün $G_1$ fazından $S$ fazına geçişi, karsinogenez sürecinde en kritik kontrol noktalarından biridir ve temel olarak Retinoblastoma ($pRb$) proteininin fosforilasyon durumuyla düzenlenir. Buna göre, hücrenin $S$ fazına ilerlemesini ve DNA replikasyonunu başlatmasını sağlayan temel moleküler mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Onkolojik tedavide devrim yaratan hedefe yönelik ajanlar; moleküler yapıları, hedef aldıkları bölgenin lokalizasyonu ve farmakokinetik özelliklerine göre monoklonal antikorlar ($mAb$) ve küçük molekül inhibitörleri (genellikle tirozin kinaz inhibitörleri - $TKI$) olarak iki ana gruba ayrılırlar. Bu iki ilaç grubunun temel özellikleri değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$65$ yaşında, $45$ paket-yıl sigara öyküsü olan erkek hasta; son $3$ aydır devam eden öksürük, iştahsızlık ve $6$ kg zayıflama şikayetleriyle başvuruyor. Fizik muayenesinde bilateral el parmaklarında belirgin çomaklaşma ($clubbing$), el ve ayak bileklerinde ise palpasyonla ağrılı, simetrik şişlik ve hassasiyet saptanıyor. Laboratuvar incelemesinde serum kalsiyum, sodyum ve potasyum düzeyleri normal sınırlarda saptanırken; çekilen direkt grafilerde distal radius ve ulna metafizlerinde periost reaksiyonu izleniyor. Bu hastadaki klinik tablo ve eşlik etmesi en muhtemel akciğer kanseri tipi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

$50$ yaşında, uzun süredir kronik alkol kullanımı ve tekrarlayan epigastrik ağrı atakları öyküsü olan bir erkek hasta, bir yakınına pankreas kanseri tanısı konulması üzerine endişelenerek polikliniğe başvuruyor. Herhangi bir yeni şikayeti olmayan hastanın fizik muayenesi doğal saptanıyor. Hasta, pankreas kanseri açısından tarama yapılması amacıyla serum CA 19-9 düzeyine bakılmasını talep ediyor. Yapılan incelemede serum CA 19-9 düzeyi $68$ U/mL (Normal: $<37$ U/mL) olarak saptanıyor. Bu klinik tablo ve tümör belirteçlerinin kullanımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kanser karsinogenezinde "gatekeeper" (kapı bekçisi) tümör baskılayıcı genlerin en tipik örneklerinden biri adenomatöz polipozis koli ($APC$) genidir. $Wnt$ sinyal yolağının aktif olmadığı (sinyal yokluğu) fizyolojik koşullarda, $APC$ proteininin sitoplazmadaki $\beta$-katenin protein düzeyi üzerindeki temel düzenleyici etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Metastatik akciğer kanseri ve eşlik eden beyin metastazları olan bir hastada, hedefe yönelik tedaviler (monoklonal antikorlar ve küçük molekül inhibitörleri) ile immün kontrol noktası inhibitörlerinin farmakolojik özellikleri ve klinik kullanımıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kanser epidemiyolojisi ve moleküler karsinogenez arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırmada; Aflatoksin $B_1$ maruziyetinin yoğun olduğu coğrafi bölgelerde görülen Hepatosellüler Karsinom ($HSK$) vakalarında, $TP53$ geninde son derece spesifik bir nokta mutasyonu ($G \rightarrow T$ transversiyonu, kodon $249$) saptanmıştır.

Bu mutasyonun moleküler karsinogenez sürecindeki temel sonucu ve karsinojenik ajanın etki mekanizması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

64 yaşında, $50$ paket-yıl sigara öyküsü olan erkek hasta; halsizlik, iştahsızlık ve hafif konfüzyon nedeniyle getiriliyor. Göğüs tomografisinde sol hiler bölgede $4$ cm çapında, mediastinal lenfadenopatilerin eşlik ettiği kitle saptanıyor. Fizik muayenesinde övolemik görünümde olan hastanın laboratuvar bulguları aşağıdadır:

- Serum Sodyumu ($Na^+$): $122$ mEq/L
- Serum Osmolalitesi: $252$ mOsm/kg
- İdrar Osmolalitesi: $580$ mOsm/kg
- İdrar Sodyumu: $75$ mEq/L
- Serum Ürik Asit: $2.2$ mg/dL

Acil serviste hastaya $1$ litre $$ izotonik sodyum klorür (osmolalite $\approx 308$ mOsm/L) infüzyonu yapılıyor. İnfüzyon sonunda hastanın serum sodyum düzeyinin $119$ mEq/L'ye gerilediği saptanıyor.

Bu hastada serum sodyum düzeyindeki düşüşün en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

66 yaşında, 50 paket-yıl sigara öyküsü olan ve akciğerinde santral yerleşimli bir kitle saptanan erkek hasta; son bir haftadır giderek artan iştahsızlık, konsantrasyon güçlüğü ve dengesizlik şikayetleri ile başvuruyor. Fizik muayenesinde mukoza ve cilt turgoru normal, kan basıncı $125/80$ mmHg ölçülüyor ve periferik ödem saptanmıyor. Laboratuvar incelemesinde serum sodyumu $121$ mEq/L, ürik asit $2.6$ mg/dL, kan üre azotu (BUN) $8$ mg/dL, idrar sodyumu $55$ mEq/L ve idrar ozmolalitesi $620$ mOsm/kg ölçülüyor. Hastaya $500$ mL $0.9\% \ NaCl$ infüzyonu yapıldıktan sonra bakılan kontrol serum sodyum düzeyi $118$ mEq/L olarak saptanıyor.

Bu hastada serum sodyum düzeyinin infüzyon sonrası düşmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Moleküler karsinogenez süreçlerinde, tümör baskılayıcı genlerin inaktivasyonu sıklıkla Knudson'un "iki vuruş" (two-hit) hipotezi ile açıklanır. Kalıtsal retinoblastom vakalarında, bireyin tüm somatik hücrelerinde $RB1$ geninin bir aleli zaten mutanttır (germ-hattı mutasyonu). Tümörün gelişmesi için sağlam olan ikinci alelin (wild-type) de somatik olarak inaktive olması gerekmektedir. Moleküler genetik analizler, bu vakaların çoğunda tümör dokusunda sağlam ebeveynden gelen alelin fiziksel olarak kaybolduğunu göstermektedir. Buna göre, kalıtsal retinoblastom vakalarında "ikinci vuruş" (second hit) olarak adlandırılan ve sağlam alelin kaybıyla sonuçlanan en yaygın moleküler mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$47$ yaşında, aktif olarak sigara içen ($25$ paket-yıl) ve tıbbi özgeçmişinde bilinen bir hastalık öyküsü bulunmayan erkek hasta genel sağlık kontrolü amacıyla başvuruyor. Fizik muayenesi ve akciğer grafisi normal saptanan hastanın laboratuvar incelemesinde şu sonuçlar elde ediliyor:

Bu hastanın kanser tarama stratejisi ve laboratuvar bulgularının yorumlanması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$60$ yaşında erkek hasta, herhangi bir şikayeti olmamasına rağmen rutin sağlık kontrolü sırasında bakılan serum total PSA düzeyinin $6.5$ ng/mL (Normal: $0-4$ ng/mL) saptanması üzerine polikliniğe başvuruyor. Hastanın fizik muayenesinde prostat orta sertlikte, simetrik ve nodülsüz olarak palpe ediliyor. Bu hastada saptanan PSA yüksekliği ve prostat kanseri tarama stratejileri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

60 yaşında erkek hastada yapılan tetkiklerde karaciğerin radyolojik olarak tamamen normal olduğu, ancak akciğerlerde çok sayıda metastatik nodül bulunduğu saptanıyor. Akciğer nodülünden yapılan biyopsi sonucu "adenokarsinom metastazı" olarak raporlanıyor. Primer odağı bilinmeyen bu hastada, venöz drenaj özellikleri göz önüne alındığında, karaciğeri baypas ederek doğrudan akciğer metastazı yapma olasılığı en yüksek olan primer odak aşağıdakilerden hangisidir?

Primer odağı saptanamayan bir hastada, boyun üst veya orta bölgesindeki lenf nodlarında skuamöz hücreli karsinom metastazı saptanmıştır. Bu tablo ile başvuran bir hastada primer odağı bulmaya yönelik yapılacak ilk değerlendirmede, aşağıdaki bölgelerden hangisi öncelikle incelenmelidir?

Güncel onkoloji pratiğinde hedefe yönelik tedavilerden biri olan anjiyogenez inhibitörü bevacizumab tedavisi alan bir hastada, izlenebilecek yan etkiler ve bu ilaçların farmakolojik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Büyüme faktörü sinyal iletiminde kritik bir kavşak noktası olan $RAS$ proto-onkojeni, insan kanserlerinde en sık mutasyona uğrayan gen ailelerinden biridir. $RAS$ proteinlerinin biyokimyasal aktivasyon döngüsü ve onkojenik aktivasyon mekanizması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

RAS gen ailesi ($K-RAS$, $H-RAS$, $N-RAS$), insan tümörlerinde en sık mutasyona uğrayan onkogen grubudur. Bu proteinlerin hücre içi sinyal iletimindeki fizyolojik "açma-kapama" ($on-off$) mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Akut miyeloid lösemi ($AML$) tanısıyla remisyon indüksiyon tedavisi sonrası konsolidasyon amacıyla yüksek doz sitarabin ($Ara-C$, $3$ $g/m^2$ her $12$ saatte bir) başlanan $56$ yaşında kadın hastada, tedavinin $4$. gününde yeni gelişen dismetri, trunkal ataksi ve nystagmus saptanıyor. Hastanın yapılan tetkiklerinde serum kreatinin düzeyi $2.1$ $mg/dL$ (bazal: $0.9$ $mg/dL$) olarak bulunuyor. Bu klinik tablo ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Yumuşak doku sarkomu nedeniyle $1.5$ $g/m^2/gün$ dozunda ifosfamid infüzyonu alan $45$ yaşında erkek hasta, tedavinin ikinci gününde gelişen huzursuzluk, dezoryantasyon ve uykuya meyil şikayetleriyle değerlendiriliyor. Fizik muayenesinde patolojik refleks veya fokal nörolojik bulgu saptanmıyor. Laboratuvar tetkiklerinde kan amonyak düzeyi ve elektrolitler normal sınırlarda bulunuyor. Bu hastadaki nöropsikiyatrik tablodan sorumlu olan temel metabolit ve tedavide kullanılması önerilen ajan aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

38 yaşında erkek hasta, 10 yıldır bilinen kronik Hepatit B tanısı ile takip edilmektedir. Yapılan son klinik değerlendirmesinde siroz bulgusu saptanmayan ancak yüksek viral yük ve ailede karaciğer kanseri öyküsü gibi risk faktörleri nedeniyle hepatosellüler karsinom ($HSK$) açısından tarama programına alınması planlanan bu hastada en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?